ويبين الله لكم كذلك ما يتلى عليكم في شأن المستضعفين من الأولاد الذين لا تعطونهن حقهم في الميراث في قوله تعالى: يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ [النساء: ٤/ ١١] .
Allah sizlere aynı şekilde Allah Teâlâ'nın: { يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ } “Allah size çocuklarınız hakkında erkeğe iki dişinin payı kadarını tavsiye eder” [Nisâ: 4/11] kavlinde miras hakkını vermediğiniz zayıf düşürülmüş çocuklar hakkında size okunanları da beyan etmektedir.
والله يرشدكم إلى القيام بأداء حقوق هؤلاء اليتامى من هؤلاء النساء، والولدان الضعفاء بالحق والعدل، وأن تعتنوا بهم عناية خاصة، وما تفعلوا من خير قليل أو
Allah; bu kadınlardan yetim olanların ve zayıf çocukların haklarını hak ve adaletle yerine getirmenizi ve onlara özel bir ihtimam göstermenizi size öğütlemektedir. Az veya
كثير، فإن الله به عليم، فسيجازيكم عليه أحسن الجزاء، وما تفعلوا من شر قليل أو كثير، فإن الله به عليم أيضا، ومجازيكم عليه.
çok her ne hayır işlerseniz, şüphesiz Allah onu bilmektedir ve size karşılığını en güzel şekilde verecektir. Az veya çok her ne kötülük işlerseniz, Allah onu da bilmektedir ve onun karşılığını da size verecektir.
يذكّر الله تعالى بالآيات السابقة ليتدبر الناس معناها، ويوجب عليهم معاملة اليتامى والضعفاء بمبدإ العدل، والإسلام في كل ما شرع وحكم: دين العدل والإنصاف، وعلى المؤمنين التزام هذا المبدأ في القضاء والأحكام وفي المعاملات الخاصة بالإشراف على شؤون المستضعفين والصغار والنساء.
Allah Teâlâ, insanlar manasını düşünsünler diye önceki ayetleri hatırlatmakta; yetimlere ve zayıflara adalet esasıyla muamele etmeyi onlara farz kılmaktadır. İslam koyduğu bütün şeriatlarda ve hükümlerde adalet ve hakkaniyet dinidir. Müminlerin yargıda, hükümlerde ve özellikle zayıfların, küçüklerin ve kadınların işlerini gözetmeye dair muamelelerde bu ilkeye bağlı kalmaları gerekir.
الإصلاح بين الزوجين والعدل بين النساء
Eşlerin Arasını Düzeltmek ve Kadınlar Arasında Adalet
كثيرا ما يقع النزاع وسوء التفاهم بين الزوجين، لا سيما في السنة الأولى وما بعدها عقب الزواج، وطريق إزالة الخلاف تقريب وجهات النظر والإصلاح بين الزوجين من قبل أنفسهما أو غيرهما بالحكمة والحق والعدل دون إلحاق جور بأحدهما أو ميل له، فإن العدل أساس سلامة الحل ودوام العشرة الزوجية دون نزاع أو خصام يذكر.
Karı koca arasında, bilhassa evliliğin akabindeki ilk yıl ve sonrasında, çekişme ve anlaşmazlık sıklıkla meydana gelir. Anlaşmazlığı gidermenin yolu ise; birine haksızlık etmeksizin veya meyletmeksizin, bizzat kendileri veya başkaları vasıtasıyla hikmet, hak ve adaletle bakış açılarını birbirine yaklaştırmak ve eşlerin arasını düzeltmektir. Zira adalet, çözümün selametinin ve evlilik hayatının zikre değer bir çekişme ya da husumet olmaksızın devam etmesinin temelidir.
كذلك تعد المعاملة الطيبة الكريمة والكلمة الحسنة اللطيفة أمرا مطلوبا شرعا لا يستغنى عنه.
Aynı şekilde güzel ve saygın muamele ile hoş ve tatlı söz, şer'an vazgeçilemez şekilde talep edilen bir husustur.
والله تعالى أنزل في القرآن الكريم ما يرشد إلى الصلح والعدل في معاملة النساء، فقال سبحانه:
Allah Teâlâ Kur'ân-ı Kerîm'de kadınlara muamelede sulhe ve adalete rehberlik eden şeyleri indirmiş ve şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٢٨ الى ١٣٠]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 128-130]
وَإِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً أَوْ إِعْراضاً فَلا جُناحَ عَلَيْهِما أَنْ يُصْلِحا بَيْنَهُما صُلْحاً وَالصُّلْحُ خَيْرٌ وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً (١٢٨) وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً (١٢٩) وَإِنْ يَتَفَرَّقا يُغْنِ اللَّهُ كُلاًّ مِنْ سَعَتِهِ وَكانَ اللَّهُ واسِعاً حَكِيماً (١٣٠)
{ وَإِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً أَوْ إِعْراضاً فَلا جُناحَ عَلَيْهِما أَنْ يُصْلِحا بَيْنَهُما صُلْحاً وَالصُّلْحُ خَيْرٌ وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً (١٢٨) وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً (١٢٩) وَإِنْ يَتَفَرَّقا يُغْنِ اللَّهُ كُلاًّ مِنْ سَعَتِهِ وَكانَ اللَّهُ واسِعاً حَكِيماً (١٣٠) } “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden veya yüz çevirmesinden endişe ederse, aralarında bir anlaşma ile sulh yapmalarında ikisine de bir günah yoktur. Sulh ise daha hayırlıdır. Nefisler ise cimriliğe meyilli kılınmıştır. Eğer iyilik eder ve sakınırsanız, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır. Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz. Öyleyse büsbütün meyledip de onu askıda kalmış gibi bırakmayın. Eğer arayı düzeltir ve sakınırsanız, şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. Eğer ayrılırlarsa, Allah her birini geniş lütfundan muhtaç olmaktan kurtarır. Allah lütfu geniş olandır, hikmet sahibidir.”
وسبب نزول آية وَإِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً: ما
{ وَإِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً } “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden endişe ederse” ayetinin iniş sebebi şudur:
روى الترمذي عن ابن عباس أنها نزلت بسبب سودة بنت زمعة- زوجة النبي ﷺ، قال: خشيت سودة أن يطلقها رسول الله ﷺ فقالت: لا تطلقني وأمسكني، واجعل يومي منك لعائشة، ففعل، فنزلت: فَلا جُناحَ عَلَيْهِما أَنْ يُصْلِحا بَيْنَهُما صُلْحاً
Tirmizî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre bu ayet, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşi Sevde bint Zem'a hakkında inmiştir. İbn Abbâs der ki: Sevde, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendisini boşamasından korktu da: «Beni boşama, nikâhında tut; benim nöbet günümü de Âişe'ye ver» dedi. Resûlullah da bunu kabul etti. Bunun üzerine: { فَلا جُناحَ عَلَيْهِما أَنْ يُصْلِحا بَيْنَهُما صُلْحاً } “Aralarında bir anlaşma ile sulh yapmalarında ikisine de bir günah yoktur” ayeti indi.
فما اصطلحا عليه فهو جائز.
Üzerinde anlaştıkları şey caizdir.
هذه الآية حكم من الله تعالى في أمر المرأة التي تكون متقدمة في السن أو دميمة أو نحو ذلك مما يرغب زوجها عنها، فإذا أرادت المرأة الصبر والبقاء في عصمة الزوج، ولا تتضر بذلك، فلها أن تتصالح مع الرجل على أمر ما، لإبقاء رابطة الزواج المقدسة، ولأن الطلاق أبغض الحلال إلى الله، وقد يكون الصلح بتنازل المرأة عن بعض حقوقها أو كل حقوقها، لتبقى في عصمة زوجها، أو تمنحه شيئا من مالها ليطلقها من طريق ما يسمى بالخلع أو عوض الخلع: فَلا جُناحَ عَلَيْهِما فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ والصلح خير من الفراق والطلاق، أو من النشوز والإعراض وسوء العشرة، بل هو خير من الخصومة في كل شيء حفاظا على الرابطة الزوجية، ومنعا من هدم كيان الأسرة وإلحاق الضرر بالأولاد.
Bu ayet, yaşlanmış veya çirkinleşmiş yahut benzeri sebeplerle kocasının kendisinden soğuduğu kadın hakkında Allah Teâlâ'dan bir hükümdür. Kadın sabretmek, kocasının nikâhı altında kalmak isterse ve bundan zarar görmeyecekse; kutsal evlilik bağını korumak için ve boşanmanın da Allah katında helallerin en sevimsizi olması sebebiyle, erkekle bir mesele üzerinde anlaşma hakkına sahiptir. Bu sulh; kadının kocasının nikâhında kalabilmesi için haklarının bazısından veya tamamından feragat etmesiyle yahut muhâlaa (hul') veya hul' bedeli olarak adlandırılan yolla kendisini boşaması için kocasına malından bir şey vermesiyle olabilir: { فَلا جُناحَ عَلَيْهِما فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ } “Kadının (boşanmak için) fidye vermesinde her ikisine de bir günah yoktur.” Sulh; ayrılıktan ve boşanmaktan yahut geçimsizlikten, yüz çevirmeden ve kötü muameleden daha hayırlıdır. Hatta evlilik bağını korumak, aile birliğinin yıkılmasını ve çocukların zarar görmesini engellemek adına her hususta çekişmekten daha hayırlıdır.
وإن تحسنوا أيها الأزواج البقاء مع نسائكم وإن كرهتموهن، وتصبروا على ما تكرهون، مراعاة لحق الصحبة، وتحسنوا المعاشرة فيما بينكم، وتتقوا النشوز والإعراض، وما يؤدي إلى الأذى والخصومة، فإن الله كان بما تعملون من الإحسان والتقوى خبيرا عليما لا يخفى عليه شيء، فيجازيكم ويثيبكم عليه.
Ey kocalar! Şayet siz eşlerinizden hoşlanmasanız bile onlarla birlikte kalmayı güzellikle sürdürür, beraberlik hakkını gözeterek hoşlanmadığınız şeylere sabreder, aranızdaki muaşereti (geçimi) güzelleştirir; serkeşlikten (nüşûz), yüz çevirmekten ve eziyet ile husumete yol açacak hususlardan sakınırsanız, şüphesiz ki Allah, yaptığınız iyilik ve takvadan hakkıyla haberdardır (habîrdir), [her şeyi] bilendir (alîmdir); O'na hiçbir şey gizli kalmaz ve bunun karşılığında sizi mükâfatlandırıp ödüllendirir.
ثم أبان الله تعالى أن الإنسان عاجز عن تحقيق العدل التام على الإطلاق، المستوي في الأفعال والأقوال والمحبة وغير ذلك، فخفف الله التكليف بالعدل التام، وطالب الرجال بقدر الاستطاعة، ففي الأمور المادية كالمبيت والنفقة والكسوة والكلمة الطيبة يتمكن الرجل من تحقيق العدل فيها، أما الأمور غير المادية كالحب والميل لامرأة دون أخرى وغير ذلك مما يرجع إلى الشعور النفسي وميل القلب، فلا يستطيع الرجل تحقيق العدل فيها، فكلف الله الرجال بما يستطيعونه وهو العدل المادي، ورفع عنهم الحرج والمشقة فيما لا يستطيعونه من الحب والاشتهاء والأمور النفسية، فإن الحب والبغض غير مقدور للإنسان، فلا يكون مكلفا به،
Daha sonra Allah Teâlâ insanın fiillerde, sözlerde, sevgide ve diğer hususlarda eşit olan mutlak tam adaleti gerçekleştirmekten aciz olduğunu beyan buyurmuş; tam adalet mükellefiyetini hafifleterek erkeklerden bunu güçleri yettiğince istemiştir. Geceleme, nafaka, giyim ve tatlı söz gibi maddi hususlarda erkek adaleti gerçekleştirmeye güç yetirebilir. Fakat sevgi, bir kadına diğerinden daha fazla meyletme ve nefsi duygular ile kalbin meylinden kaynaklanan diğer gayrimaddi hususlarda erkeğin adaleti sağlamaya gücü yetmez. Bu yüzden Allah erkekleri güç yetirebildikleri şeyle, yani maddi adaletle mükellef tutmuş; sevgi, arzu duyma ve psikolojik durumlar gibi güç yetiremedikleri hususlarda ise onlardan zorluğu ve meşakkati kaldırmıştır. Zira sevmek ve nefret etmek insanın gücü dahilinde değildir, dolayısıyla bundan mükellef tutulmaz.
قال النبي ﷺ فيما رواه أصحاب السنن الأربعة: «اللهم هذا قسمي فيما أملك، فلا تؤاخذني فيما تملك ولا أملك» .
Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, dört Sünen sahibinin rivayet ettiği hadiste şöyle buyurmuştur: «Allah'ım! Bu, malik olduğum hususlardaki taksimimdir. Senin malik olduğun, benim ise malik olmadığım hususlarda beni kınama!»
ولكن لا تميلوا كل الميل أيها الرجال، بحيث تترك المرأة الثانية كالمعلّقة لا هي مطلقة، ولا هي متزوجة، بل عليكم إرضاؤها وحسن عشرتها ومحاربة الميول الجارفة لضرّتها، حتى لا تتألم.
Fakat ey erkekler! İkinci kadını ne boşanmış ne de evli gibi askıda bırakacak şekilde büsbütün meyil göstermeyin. Bilakis acı çekmemesi için onu razı etmeniz, onunla güzel geçinmeniz ve kumasına karşı aşırı meyillere kapılmaktan kaçınmanız gerekir.
وإن لم ينفع الصلح وعلاج سوء التفاهم واستعصت الحلول، فلا مانع من الفراق، والله يتكفل كلا من الزوجين بالتعويض عما لحق به من أذى، فيغني الرجل عن المرأة، ويغنيها عنه، بأن يعوضه الله من هو خير له منها، ويعوضها عنه بمن هو خير لها منه، وكان الله واسع الفضل، عظيم المن والإكرام والإحسان، حكيما في جميع أفعاله وأقداره وشرعه.
Şayet sulh ve anlaşmazlığın çözümü fayda vermez de çareler tükenirse, ayrılmakta bir engel yoktur. Allah eşlerden her birine uğradığı zararın telafisini üstlenir; erkeği kadından, kadını da erkekten müstağni kılar; erkeğe o kadından daha hayırlısını, kadına da o erkekten daha hayırlısını nasip eder. Allah lütfu geniş, ihsanı, ikramı ve iyiliği pek büyük olandır; bütün fiillerinde, takdirlerinde ve şeriatında hikmet sahibidir.
كمال القدرة الإلهية
İlahi Kudretin Kemali
لا يمكن للعقل الإنساني أن يحيط بتمام وكمال القدرة الإلهية لأن عقل الإنسان محدود، والقدرة الإلهية غير محدودة، والعقل قاصر، وقدرة الله تامة شاملة، وإنما
İnsan aklının ilahi kudreti tam ve mükemmel olarak kavraması mümkün değildir; çünkü insan aklı sınırlı, ilahi kudret ise sınırsızdır. Akıl eksiktir, Allah'ın kudreti ise tam ve kuşatıcıdır. Ancak
قرّب القرآن الكريم كيفية تصور القدرة الإلهية بما يحيط بنا من العالم المشاهد المحسوس الذي ندركه، ونتعامل معه ونحس به، ويكفينا تقريب المفاهيم لنعلم أن الله ﷻ هو خالق الكون، المتصف بالتوحيد، القوي القادر القاهر الذي لا يغلب، المحيط علمه بجميع المخلوقات صغيرها وكبيرها.
Kur'ân-ı Kerîm, ilahi kudretin tasavvur edilme biçimini, etrafımızı çevreleyen, algıladığımız, muhatap olduğumuz ve hissettiğimiz müşahede edilen somut alem ile yaklaştırmıştır. Allah Teâlâ'nın kâinatın yaratıcısı olduğunu, tevhid sıfatına sahip bulunduğunu, asla mağlup edilemeyen güçlü, kadir ve kahhar olduğunu, ilminin küçük büyük bütün yaratılmışları kuşattığını bilmemiz için mefhumların [böylece zihnimize] yaklaştırılması bize yeterlidir.
قال الله تعالى مدللا على عظمته وقدرته التامة:
Allah Teâlâ yüceliğine ve tam kudretine delil getirerek şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٣١ الى ١٣٤]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 131-134]
وَلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَإِيَّاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَكانَ اللَّهُ غَنِيًّا حَمِيداً (١٣١) وَلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَكَفى بِاللَّهِ وَكِيلاً (١٣٢) إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآخَرِينَ وَكانَ اللَّهُ عَلى ذلِكَ قَدِيراً (١٣٣) مَنْ كانَ يُرِيدُ ثَوابَ الدُّنْيا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوابُ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَكانَ اللَّهُ سَمِيعاً بَصِيراً (١٣٤)
{ وَلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَإِيَّاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَكانَ اللَّهُ غَنِيًّا حَمِيداً (١٣١) وَلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَكَفى بِاللَّهِ وَكِيلاً (١٣٢) إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآخَرِينَ وَكانَ اللَّهُ عَلى ذلِكَ قَدِيراً (١٣٣) مَنْ كانَ يُرِيدُ ثَوابَ الدُّنْيا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوابُ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَكانَ اللَّهُ سَمِيعاً بَصِيراً (١٣٤) } “Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Andolsun ki, sizden önce kendilerine kitap verilenlere de size de 'Allah'tan korkup sakının' diye tavsiye ettik. Eğer inkâr ederseniz, şüphesiz göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, övgüye layık olandır. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Vekil olarak Allah yeter. Ey insanlar! O dilerse sizi yok eder ve başkalarını getirir. Allah buna hakkıyla kadirdir. Kim dünya mükâfatını isterse, bilsin ki dünyanın da ahiretin de mükâfatı Allah katındadır. Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.”
[النساء: ٤/ ١٣١- ١٣٤] .
[Nisâ: 4/131-134].
يخبر الله تعالى: أنه مالك السماوات والأرض، والحاكم المتصرف فيهما، وأن جميع ما فيهما له سبحانه ملكا وخلقا وإيجادا وتصريفا وعبيدا، له الحكم المطلق ولله الأمر جميعا، والخلق في نهاية العالم راجعون إليه للحساب والجزاء، إن خيرا فخير، وإن شرا فشر.
Allah Teâlâ göklerin ve yerin maliki olduğunu, ikisinin de mutlak hâkimi ve tasarruf edeni bulunduğunu, her ikisindekilerin mülk, yaratılış, var ediliş, tasarruf ve kulluk olarak O'na ait olduğunu, mutlak hükmün O'na ve bütün emirlerin Allah'a ait olduğunu, alemin sonunda yaratılanların hesap ve ceza için O'na döneceğini; [amelleri] hayırsa karşılığının hayır, şer ise şer olacağını bildirmektedir.
ولقد أمر الله أهل الكتاب أصحاب التوراة والإنجيل والزبور، وأمر جميع المسلمين والمؤمنين في هذا العالم بتقوى الله ﷿، بامتثال ما أمر به، واجتناب ما نهى عنه، وهذا الأمر لعباد الله أو الوصية الإلهية بالتقوى لم يزل ولم تزل موجودين، فالوصية بذلك قائمة منذ أوجد الله الخلق، وهذا دليل واضح على أن الأديان كلها متفقة على مبدأ التوحيد وتقوى الله، ومختلفة في الجزئيات والفروع تبعا للزمان والمكان.
Andolsun ki Allah; Tevrat, İncil ve Zebur ehlinden olan Ehl-i Kitab'a emrettiği gibi, bu alemdeki bütün Müslümanlara ve müminlere de O'nun emrettiği şeyleri yerine getirmek ve nehyettiklerinden kaçınmak suretiyle Allah azze ve celle'den sakınmalarını emretmiştir. Allah'ın kullarına yönelik bu emri yahut takvaya dair ilahi vasiyeti hep var olagelmiştir. Zira buna dair vasiyet, Allah mahlukatı yarattığından beri mevcuttur. Bu da bütün dinlerin tevhid esası ve Allah'tan sakınma hususunda ittifak ettiğine, zamana ve mekâna bağlı olarak sadece cüzi ve füru meselelerde farklılaştığına açık bir delildir.
ثم هدد الله جميع العباد بأنهم إن كفروا بالله، فليعلموا أن لله جميع ما في
Sonra Allah bütün kullarını tehdit ederek buyurmuştur ki: Eğer Allah'ı inkâr ederlerse bilsinler ki,
السماوات والأرض، وهو سبحانه الغني عن خلقه وعن كل شيء، وعن عبادتهم جميعا، وهو المستحق لأن يحمد بذاته وكمال صفاته لكثرة نعمه، وإن لم يحمد أحد منهم: قال الله تعالى: ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) [الذاريات: ٥١/ ٥٧- ٥٨] .
göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. O, mahlukatından, her şeyden ve hepsinin ibadetinden müstağnidir; nimetlerinin çokluğundan dolayı, onlardan hiçbiri O'na hamdetmese bile zatı ve kemal sıfatları gereği hamdedilmeye layık olandır. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) } “Ben onlardan bir rızık istemiyorum, beni doyurmalarını da istemiyorum. Şüphesiz rızkı veren, güç ve kuvvet sahibi olan ancak Allah'tır.” [Zâriyât: 51/57-58].
ثم أكد الله تعالى القول والتنبيه للعباد بأنه المالك المتفرد لجميع السماوات والأرض خلقا وملكا يتصرف فيهما كيف شاء إيجادا وإعداما، إحياء وإماتة، وكفى بالله وكيلا، أي قائما بالأمور كلها، المنفذ فيها ما رآه في سائر شؤون العباد.
Sonra Allah Teâlâ, yaratma ve mülk bakımından bütün göklerin ve yerin tek maliki olduğunu, var etme ve yok etme, diriltme ve öldürme suretiyle her ikisinde dilediği gibi tasarrufta bulunduğunu kullarına söz ve uyarı ile tekit etmiştir. «Vekil olarak Allah yeter», yani bütün işleri idare eden, kulların bütün hallerinde takdir ettiğini uygulayan olarak O yeter.
والمراد بقوله تعالى: مَنْ كانَ يُرِيدُ ثَوابَ الدُّنْيا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوابُ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ أي أن من كان بسعيه وعمله وجهاده يريد ثواب الدنيا، أي نعيمها بالمال والجاه والمتع الدنيوية، ولا يعتقد أن هناك نعيما سواه، فليس الأمر كما يظن، بل عند الله ثواب الدارين: الدنيا والآخرة، فمن قصد الدنيا فقط، أعطاه الله من الدنيا ما قدّر له، وكان له في الآخرة العذاب، كالمجاهد الذي يريد بجهاده الغنيمة فقط أو نصرة راية غير إسلامية، فيأخذ الغنيمة ويحقق المطمع الدنيوي الرخيص، وليس له في عالم القيامة إلا النار، وكان الله سميعا لكل قول، بصيرا بكل قصد وعمل، فعلى الإنسان أن يخلص في عمله لله تعالى، ويكون قصده إرضاء الله ﷿، ولا مانع أن يقصد بعمله وجهاده معا ثواب الدنيا ومكافأتها، وثواب الآخرة ونعيمها الخالد في الجنة.
Allah Teâlâ'nın: { مَنْ كانَ يُرِيدُ ثَوابَ الدُّنْيا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوابُ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ } “Kim dünya mükâfatını isterse, bilsin ki dünyanın da ahiretin de mükâfatı Allah katındadır” kavlinden murat şudur: Kim gayreti, ameli ve cihadı ile dünya mükâfatını, yani mal, makam ve dünyevi zevklerden ibaret nimetini ister ve bundan başka bir nimetin olmadığına inanırsa, durum zannettiği gibi değildir; bilakis dünya ve ahiret olmak üzere her iki yurdun mükâfatı da Allah katındadır. Kim sadece dünyayı hedeflerse, Allah ona dünyadan takdir ettiği kadarını verir, ahirette ise onun payı azap olur. Tıpkı cihadıyla sadece ganimeti veya İslam dışı bir sancağa yardım etmeyi dileyen, böylece ganimeti alıp ucuz dünyevi emelini gerçekleştiren mücahid gibi; kıyamet aleminde onun için ateşten başkası yoktur. Allah her sözü hakkıyla işiten, her niyeti ve ameli hakkıyla görendir. O halde insana düşen, amelinde Allah Teâlâ'ya karşı ihlaslı olmak ve gayesini Allah azze ve celle'nin rızası kılmaktır. Ameli ve cihadıyla birlikte hem dünya mükâfatını ve karşılığını hem de cennetteki ebedi nimet olan ahiret mükâfatını hedeflemesinde ise bir sakınca yoktur.
وهذه الآية مثل قوله تعالى: فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا وَما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ (٢٠٠) وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النَّارِ (٢٠١) أُولئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ (٢٠٢)
Bu ayet, Allah Teâlâ'nın şu buyruğu gibidir: { فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا وَما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ (٢٠٠) وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النَّارِ (٢٠١) أُولئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ (٢٠٢) } “İnsanlardan öylesi vardır ki: «Rabbimiz, bize dünyada ver!» der; onun ahirette hiçbir payı yoktur. Onlardan öylesi de vardır ki: «Rabbimiz, bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru!» der. İşte onlar için kazandıklarından bir nasip vardır. Allah, hesabı pek çabuk görendir.”
[البقرة: ٢/ ٢٠٠- ٢٠٢] . وقال سبحانه أيضا: مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ (٢٠) [الشورى: ٤٢/ ٢٠] .
[Bakara: 2/200-202]. Allah Teâlâ yine şöyle buyurmuştur: { مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ (٢٠) } “Kim ahiret ekinini isterse, onun ekinini artırırız. Kim de dünya ekinini isterse, ona da ondan veririz; fakat ahirette onun hiçbir nasibi yoktur.” [Şûrâ: 42/20].
والدعوة للعمل لخيري الدنيا والآخرة دليل على أن الإسلام كفل لأتباعه وكل من سار على هديه سعادة الدنيا والآخرة، وهذا المنهاج المتوازن والخط المعتدل هو قوام الحياة الإسلامية- القرآنية التي تعتمد الدنيا وسيلة ومزرعة، والآخرة مقصدا وغاية، والله يحب المحسنين أعمالهم في دنياهم، وينشدون ثواب الله في آخرتهم.
Hem dünya hem de ahiret hayrı için çalışmaya yapılan davet; İslam'ın, tabilerine ve onun hidayetine uyan herkese dünya ve ahiret saadetini teminat altına aldığının delilidir. Bu dengeli yöntem ve mutedil çizgi; dünyayı vasıta ve tarla, ahireti ise gaye ve hedef kabul eden İslami-Kur'ani hayatın temelidir. Allah dünyalarında amellerini güzel yapanları ve ahiretlerinde de Allah'ın mükâfatını arzulayanları sever.
واجب الشهود في شهاداتهم
Şahitlerin Şahitliklerindeki Vazifesi
لم نجد كالإسلام دينا يركز على مبدأ الحق والعدل في كل شيء، في المعاملة والتعاقد، والقضاء والشهادة، والحكم بين الناس لأن قوام المجتمع لا يكون إلا بالعدل، وسعادة الأفراد والجماعات لا تتوفر إلا بالعدل، ولن يحفظ النظام وتنضبط شؤون الملك والدنيا وأحوال أهلها إلا بالعدل، فالعدل أساس الملك الدائم، وقاعدة الاطمئنان والاستقرار.
İslam gibi muamelede ve akitlerde, yargıda ve şahitlikte, insanlar arasında hükmetmede; velhasıl her şeyde hak ve adalet ilkesine bu denli vurgu yapan bir din bulamayız. Çünkü toplumun nizamı ancak adaletle sağlanır, fertlerin ve cemiyetlerin saadeti ancak adaletle elde edilir; nizamın korunması, mülk ve dünya işleri ile efradının hallerinin düzene girmesi ancak adaletle mümkün olur. Zira adalet kalıcı mülkün temeli, huzur ve istikrarın esasıdır.
والعدل في القرآن الكريم قائم على قاعدة الإيمان بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر، إذ لا ثواب عند الله تعالى ولا احترام لمبدأ الحق والعدل إلا إذا كان العمل كله مبنيّا على أصول الإيمان التي ذكرناها.
Kur'ân-ı Kerîm'de adalet; Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe iman temeli üzerine kuruludur. Çünkü amelin tamamı zikrettiğimiz iman esaslarına dayanmadıkça, Allah katında hiçbir sevap olmadığı gibi hak ve adalet ilkesine de bir saygı gösterilmiş olmaz.
قال الله تعالى آمرا القضاة والشهود بالعدل، ومذكّرا بالإيمان وقواعده:
Allah Teâlâ hâkimlere ve şahitlere adaleti emrederek ve imanı ile esaslarını hatırlatarak şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٣٥ الى ١٣٦]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 135-136]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً فَاللَّهُ أَوْلى بِهِما فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً (١٣٥) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلى رَسُولِهِ وَالْكِتابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً بَعِيداً (١٣٦)
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً فَاللَّهُ أَوْلى بِهِما فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً (١٣٥) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلى رَسُولِهِ وَالْكِتابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً بَعِيداً (١٣٦) } “Ey iman edenler! Kendiniz, ana babanız ve en yakınlarınız aleyhine de olsa, Allah için şahitler olarak adaleti titizlikle ayakta tutan kimseler olun. İster zengin olsun ister fakir olsun; zira Allah onlara sizden daha yakındır. Adaletten sapmamak için nefsin hevasına uymayın. Eğer dilinizi eğip büker veya şahitlikten yüz çevirirseniz, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır. Ey iman edenler! Allah'a, Resûlüne, Resûlüne indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba iman edin. Kim Allah'ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve ahiret gününü inkâr ederse, şüphesiz derin bir sapıklığa düşmüştür.”
قال السّدّي: لما نزلت آية يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ في النّبي ﷺ اختصم إليه رجلان: غني وفقير، وكان ﷺ مع الفقير، يرى أن الفقير لا يظلم الغني، فأبى الله إلا أن يقوم بالقسط في الغني والفقير.
Süddî şöyle demiştir: { يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ } “Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutan kimseler olun” ayeti indiğinde, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna biri zengin diğeri fakir iki adam davalaşmak için geldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, fakirin zengine zulmetmeyeceği kanaatiyle fakirden yana tavır aldı. Bunun üzerine Allah, zengin hakkında da fakir hakkında da adaletle hükmedilmesini emretti.
الأمر بالعدل إذن عام شامل الناس جميعا، لا فرق بين غني وفقير، ولا بين عالم وجاهل، ولا بين مسلم وغير مسلم، ولا بين كبير وصغير، يأمر الله تعالى عباده المؤمنين أن يلتزموا العدل في كل شيء، في أقوالهم وأفعالهم، وأن يتعاونوا ويتعاضدوا في إقامة العدل، دون أن تأخذهم في الله لومة لائم.
Dolayısıyla adaleti emretmek bütün insanları kuşatan genel bir hükümdür; zengin ile fakir, âlim ile cahil, Müslüman ile gayrimüslim, büyük ile küçük arasında hiçbir fark yoktur. Allah Teâlâ mümin kullarına sözlerinde ve fiillerinde her hususta adalete sarılmalarını, Allah yolunda hiçbir kınayıcının kınamasından korkmaksızın adaleti ikâme etme hususunda yardımlaşıp dayanışmalarını emretmektedir.
ومن أخصّ ما يطلب فيه العدل: الحكم بين الناس، والقضاء في الخصومات، وأداء الشهادات أمام القاضي وغيره، فعلى القائمين بهذه الوظائف أن يعملوا بالحق، ويشهدوا بالحق، ويتحرّوا الحق الذي يرضي الله تعالى، ويؤدّوا العمل أو الشهادة ابتغاء وجه الله، لتكون الشهادة صحيحة عادلة حقّا، من غير مراعاة أحد ولا محاباة.
Adaletin en hususi olarak talep edildiği yerler; insanlar arasında hüküm vermek, davalarda kaza vazifesini yerine getirmek ve hâkimin huzurunda yahut başka yerlerde şahitlik yapmaktır. Bu vazifeleri üstlenen kimselerin hak ile amel etmeleri, hak ile şahitlikte bulunmaları, Allah Teâlâ'yı razı edecek hakkı araştırmaları ve şahitliğin gerçekten doğru ve adil olabilmesi için hiç kimseyi kayırmaksızın ve iltimas geçmeksizin bu ameli veya şahitliği sadece Allah rızası için ifa etmeleri gerekir.
إن نبراس العمل وأساس الشهادة بالحق المجرد، ولو كانت الشهادة على النفس والأقربين، ويكون ذلك بالإقرار بالحق وعدم كتمانه، فمن أقرّ على نفسه بحق، فقد شهد عليها لأن الشهادة إظهار الحق.
Şüphesiz amelin meşalesi ve şahitliğin esası, şahitlik kişinin kendisi ve en yakınları aleyhine de olsa, sırf hak ile [yapılmasıdır]. Bu da hakkı ikrar etmek ve onu gizlememekle gerçekleşir. Zira her kim kendi aleyhine bir hakkı ikrar ederse, kendi aleyhine şahitlik etmiş olur; çünkü şahitlik hakkı ortaya koymaktır.
والشهادة بالحق على النفس والوالدين والأقارب أمر واجب، ولو عاد ضررها على هؤلاء لأن الإحسان إلى النفس والقرابة وبرّ الوالدين، لا يكون بالظلم والانحراف عن الحق، بل الإحسان والخير والبر وصلة القرابة في الحق والمعروف.
Nefsin, anne babanın ve akrabaların aleyhine de olsa hak üzere şahitlik etmek vacip bir görevdir; zararı onlara dönecek olsa bile. Çünkü nefse ve akrabaya iyilik ile anne babaya itaat; zulümle ve haktan sapmakla olmaz. Bilakis iyilik, hayır, itaat ve sıla-i rahim ancak hak ve maruf iledir.
وليس للشاهد أن يراعي غنيّا لغناه أو يرحم فقيرا لفقره، بل يترك الأمر كله لله، فالله يتولى أمر الغني والفقير.
Şahidin, zengine zenginliğinden ötürü müsamaha göstermesi veya fakire fakirliğinden ötürü acıması caiz değildir; bilakis işin tamamını Allah'a bırakmalıdır, zira zenginin de fakirin de işini üstlenen Allah'tır.
وليس للشهود اتّباع الهوى والمحاباة، لئلا يعدلوا عن الحق إلى الباطل، إذ في الهوى والمحاباة الزّلل والضّرر، فلا يجوز أن تؤدي العصبية وهوى النفس وبغض الناس إلى الظلم وترك العدل في الأمور والشؤون كلها، وإنما الواجب التزام العدل على أي حال، كما قال تعالى مبيّنا وجوب العدل حتى مع الأعداء: وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى. [المائدة: ٥/ ٨] .
Haktan batıla sapmamaları için şahitlerin nefsin hevasına ve tarafgirliğe uymaları caiz değildir; zira heva ve tarafgirlikte kayma ve zarar vardır. Taassubun, nefis arzusunun ve insanlara duyulan kinin zulme ve bütün işlerde adaleti terk etmeye yol açması asla caiz olamaz. Bilakis vacip olan, her halükârda adalete bağlı kalmaktır. Nitekim Allah Teâlâ düşmanlara karşı bile adaletin vacip olduğunu beyan ederek şöyle buyurmuştur: { وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى } “Bir topluluğa olan kininiz, sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha yakındır.” [Mâide: 5/8].
وإن تلووا ألسنتكم بالشهادة وتحرّفوها أو تعرضوا عن إقامة الشهادة وتكتموها، فاعلموا أن الله خبير بأعمالكم ومجازيكم عليها.
Eğer şahitlikte dillerinizi eğip büker ve onu tahrif ederseniz yahut şahitliği yerine getirmekten yüz çevirip onu gizlerseniz, biliniz ki Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır ve size karşılığını verecektir.
ثم أمر الله المؤمنين بالثبات والدوام على الإيمان بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر، دون تفرقة بين الكتب السابقة والقرآن العظيم لأن جميع الكتب الإلهية منزّلة من عند الله تعالى، ومن يجحد وينكر وجود الله ووحدانيته، ولا يصدق بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر، فقد ضلّ ضلالا بعيدا، وانحرف عن جادة الحق، ونور الهدى، وخرج عن المطلوب خروجا شديدا وبعيدا كل البعد عن الصواب والسّداد.
Sonra Allah müminlere; önceki kitaplar ile Yüce Kur'an arasında bir ayrım yapmaksızın Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe iman üzere sebat etmeyi ve devamlılığı emretti. Çünkü ilahi kitapların tamamı Allah Teâlâ katından indirilmiştir. Kim Allah'ın varlığını ve birliğini inkâr edip reddeder, Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe inanmazsa, muhakkak ki o derin bir sapıklığa düşmüş, hak yolundan ve hidayet nurundan sapmış, [kendinden] istenilenden büsbütün çıkmış, doğrudan ve istikametten son derece uzaklaşmıştır.
صفات المنافقين
Münafıkların Sıfatları
قصّ الله تعالى علينا في قرآنه المجيد أخبار المنافقين وذكر صفاتهم، حتى نحذرها ولا نتشبّه بهم ولا نتورّط بمثل أعمالهم الشنيعة، فمن صفات المنافقين التي هي أشدّ ضررا على المؤمنين: موالاتهم ومناصرتهم الكفار، وتركهم ومعاداتهم المؤمنين، نبّه سبحانه على فساد ذلك ليدعه من يقع في نوع منه غفلة أو جهالة أو مسامحة. وأرشد الله تعالى إلى سبب توبيخهم ونقطة ضعفهم: وهو طلب العزة والاستكثار والتقوّي بغير المؤمنين، والأمر ليس كذلك، بل العزّة كلها لله تعالى، يؤتيها من يشاء، وقد وعد بها المؤمنين، وجعل العاقبة للمتقين.
Allah Teâlâ, Yüce Kur'an'ında sakınalım, onlara benzemeyelim ve onların çirkin amelleri gibi [amellere] bulaşmayalım diye bize münafıkların haberlerini anlatmış ve onların sıfatlarını zikretmiştir. Münafıkların müminlere en çok zarar veren sıfatlarından biri; kâfirleri dost edinip onlara yardım etmeleri, müminleri ise terk edip onlara düşmanlık beslemeleridir. Yüce Allah, gaflet, cehalet veya müsamaha sebebiyle bunlardan birine düşen kimsenin onu terk etmesi için bu durumun bozukluğuna dikkat çekmiştir. Allah Teâlâ, onların kınanma sebebine ve zayıf noktalarına da işaret etmiştir ki o da: İzzeti, çokluğu ve güçlenmeyi müminlerin dışındakilerin yanında aramaktır. Oysa durum öyle değildir; bilakis bütün izzet Allah Teâlâ'ya aittir, onu dilediğine verir. Nitekim onu müminlere vadetmiş ve güzel akıbeti takva sahiplerine kılmıştır.
قال الله تعالى مبيّنا صفات المنافقين القبيحة:
Allah Teâlâ münafıkların çirkin sıfatlarını beyan ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٣٧ الى ١٤١]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 137-141]
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلاً (١٣٧) بَشِّرِ الْمُنافِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (١٣٨) الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً (١٣٩) وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَيُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَالْكافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعاً (١٤٠) الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ قالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً (١٤١)
{ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلاً (١٣٧) بَشِّرِ الْمُنافِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (١٣٨) الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً (١٣٩) وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَيُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَالْكافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعاً (١٤٠) الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ قالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً (١٤١) } “İman edip sonra inkâr edenleri, sonra yine iman edip tekrar inkâr edenleri, sonra da inkârlarını artıranları Allah ne bağışlayacak ne de onları doğru yola iletecektir. (137) Münafıklara, kendileri için elem verici bir azap olduğunu müjdele! (138) Onlar, müminleri bırakıp kâfirleri dost edinenlerdir. İzzeti onların yanında mı arıyorlar? Şüphesiz bütün izzet Allah'a aittir. (139) Oysa O, Kitap'ta size: 'Allah'ın ayetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla alay edildiğini işittiğinizde, başka bir söze dalıncaya kadar onlarla beraber oturmayın; aksi takdirde siz de onlar gibi olursunuz' diye indirmişti. Şüphesiz Allah, münafıkların ve kâfirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır. (140) Onlar sizi gözetleyip dururlar; eğer size Allah'tan bir fetih (zafer) gelirse: 'Biz sizinle beraber değil miydik?' derler. Eğer kâfirlere bir pay düşerse: 'Size üstünlük sağlayıp sizi müminlerden korumadık mı?' derler. Kıyamet günü Allah aranızda hükmünü verecektir. Allah kâfirlere müminlerin aleyhine asla bir yol vermeyecektir. (141)”
عجيب وغريب أمر هؤلاء المنافقين، لا يحترمون أنفسهم، وكأنهم وحدهم يعيشون في هذا العالم، في سطحية وسذاجة، فهم أغرار وجهلاء بالحقيقة، يتذبذبون ويتردّدون بين أهل الإيمان وأهل الكفر، لا مرة واحدة، بل مرات متعددة، فتراهم
Bu münafıkların durumu ne acayip ve ne gariptir! Kendilerine saygı duymazlar; bir yüzeysellik ve toyluk içinde sanki bu dünyada yapayalnız yaşıyor gibidirler. Onlar hakikatten habersiz toylar ve cahillerdir; bir defa değil, defalarca iman ehli ile küfür ehli arasında bocalayıp tereddüt ederler. Nitekim onları [şöyle] görürsün:
يؤمنون أحيانا بالله ورسوله، ثم يكفرون، ثم يؤمنون ثم يكفرون، ثم يزدادون كفرا ويتغالون ويتمادون في الكفر، ثم يموتون على الكفر، فهؤلاء طبعا وعقلا وشرعا لا يغفر الله لهم، ولا يرشدهم ولا يهديهم إلى الخير.
Bazen Allah'a ve Resulü'ne iman ederler, sonra inkâr ederler; sonra iman ederler, sonra inkâr ederler; sonra küfürlerini artırıp küfürde aşırıya gider ve haddi aşarlar, sonra da küfür üzere ölürler. İşte bunları fıtraten, aklen ve şer'an Allah bağışlamaz, onları doğruya ve hayra iletmez.
وأنذر يا محمد هؤلاء المنافقين بأن لهم عذابا مؤلما في الدّرك الأسفل من النار، وإنما قال الله: بَشِّرِ الْمُنافِقِينَ والمراد أنذر، وذلك على سبيل التّهكم بهم.
[Ey Muhammed!] Bu münafıkları, cehennemin en alt tabakasında kendileri için elem verici bir azap olduğu ile uyar. Allah'ın { بَشِّرِ الْمُنافِقِينَ } “Münafıkları müjdele” buyurmasından maksat uyarmaktır; bu ise onlarla alay etme (tehekküm) kabilindendir.
ومن صفات المنافقين أيضا: أنهم كانوا يتخذون الكافرين أولياء وأنصارا وأعوانا، ويتجاوزون ولاية المؤمنين ويتركونها، ظنّا منهم أن الغلبة ستكون للكفار، ولم يدروا أن العاقبة للمتقين لأن الله معهم، أيطلبون الاعتزاز والاستكثار بالكفار؟ ليس الأمر كذلك، لقد كذبوا وافتروا، بل العزة كلها لله، أي القوة والمنعة والمجد لله في الدنيا والآخرة، وهو يؤتيها من يشاء، والمراد أن العزة في النهاية تكون لأولياء الله الذين كتب لهم العز والغلبة والنصرة على الأعداء.
Münafıkların bir diğer sıfatı da şudur: Onlar, kâfirlerin galip geleceğini zannederek müminlerin velayetini aşıp bırakıyor, kâfirleri veli, yardımcı ve destekçi ediniyorlardı. Oysa onlar, Allah kendileriyle beraber olduğu için güzel akıbetin takva sahiplerine ait olduğunu bilemediler. Kâfirlerin yanında izzet ve çokluk mu arıyorlar? Durum hiç de öyle değildir; yalan söylemiş ve iftira etmişlerdir. Bilakis izzet bütünüyle Allah'ındır; yani dünyada ve ahirette güç, kudret ve şeref Allah'a aittir ve O, bunu dilediğine verir. Bundan maksat, izzetin nihayetinde, kendileri için üstünlük, galibiyet ve düşmanlara karşı zafer takdir edilmiş olan Allah'ın veli kullarına ait olacağıdır.
ثم حذّر الله جميع الناس من تجاوز آيات الله وأحكامه، فقد أنزل الله على جميع من أظهر الإيمان من محقق صادق ومنافق كاذب أنه ينبغي عليهم عند سماع الاستهزاء بآيات الله والكفر بها أن لا يجلسوا في مجالس الكافرين، ولا يتكلموا معهم حتى يتحدثوا في حديث آخر، فإنهم إن جلسوا في هذه المجالس، كانوا شركاء في الكفر، لرضاهم بكلامهم، وسكوتهم عن إنكار منكرهم، كما قال الله تعالى في آية أخرى:
Sonra Allah bütün insanları, Allah'ın ayetlerini ve hükümlerini çiğnemekten sakındırmıştır. Nitekim Allah, ister samimi ve doğru olsun ister yalancı münafık olsun, imanı izhar eden herkesin üzerine; Allah'ın ayetleriyle alay edildiğini ve inkâr edildiğini duyduklarında kâfirlerin meclislerinde oturmamaları ve onlar başka bir söze dalıncaya kadar onlarla konuşmamaları gerektiğini indirmiştir. Şayet onlar bu meclislerde otururlarsa, onların sözlerine rıza gösterdikleri ve münkeri inkâr etmeyip sustukları için küfürde ortak olurlar. Nitekim Allah Teâlâ başka bir ayette şöyle buyurmuştur:
وَإِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ [الأنعام: ٦/ ٦٨] .
{ وَإِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ } “Ayetlerimiz hakkında ileri geri konuşmaya dalanları gördüğün zaman, başka bir söze dalıncaya kadar onlardan yüz çevir.” [En'âm: 6/68].
إن هذا التحذير من مجالسة المستهزئين بآيات الله تنبيه مخلص لأهل الإيمان الحق، لأن الله جامع الكافرين والمنافقين في جهنم جميعا.
Allah'ın ayetleriyle alay edenlerle bir arada oturmaktan sakındıran bu uyarı, hakiki iman ehline yönelik samimi bir ikazdır. Çünkü Allah, kâfirleri ve münafıkları cehennemde topluca bir araya getirecektir.
ومن صفات المنافقين: أنهم ينتظرون ما يحدث للمؤمنين من خير أو شرّ، فإن تحقق نصر للمؤمنين وفتح وغنيمة قالوا زاعمين: إنا كنا معكم مؤيّدين ومظاهرين،
Münafıkların sıfatlarından biri de şudur: Onlar müminlerin başına gelecek hayır veya şerri bekleyip gözetlerler. Şayet müminlere bir zafer, fetih ve ganimet nasip olursa iddia ederek: 'Biz de sizinle beraber [sizi] destekleyen ve arka çıkan kimseler değil miydik?' derler,
فأعطونا من الغنائم، وإن كان للكافرين نصيب من الظفر، كما حصل يوم أحد، قالوا لهم: ألم نغلبكم على أمركم ونتمكّن من قتلكم وأسركم، فأبقينا عليكم، وحميناكم ومنعناكم من المؤمنين بتخذيلهم وإذاعة الأخبار التي تثبط قلوبهم وتلقي الرّعب فيهم، لكن ذلك لا يخفى على الله، فالله يحكم بينكم يوم القيامة، فيجازي كلّا على عمله، فريق في الجنة، وفريق في السعير، ثم بشّرنا الله بأنه لن يمكّن الكافرين من استئصال المؤمنين، والتّغلب على أمرهم. وهذا يعني أنه إن تحقق الإيمان الحق، تحقق وعد الله بالنصر والغلبة على الأعداء، والله مع الصابرين.
'[O halde] bize de ganimetlerden verin.' Eğer Uhud günü olduğu gibi kâfirlere bir zafer payı düşerse, onlara: 'Sizin işinize üstün gelmedik mi, sizi öldürmeye ve esir almaya gücümüz yettiği halde sizi sağ bırakmadık mı; [müminlerin azmini] kırarak, kalplerini zayıflatan ve içlerine korku salan haberler yayarak sizi müminlerden koruyup kollamadık mı?' derler. Fakat bu durum Allah'a gizli kalmaz. Kıyamet günü Allah aranızda hükmünü verecek ve herkesi ameline göre cezalandıracaktır; bir topluluk cennette, bir topluluk da çılgın alevli cehennemdedir. Sonra Allah bize, kâfirlere müminlerin kökünü kazıma ve işlerine hâkim olma imkânı vermeyeceğini müjdelemiştir. Bu demektir ki, hakiki iman gerçekleştiğinde, Allah'ın zafer ve düşmanlara karşı galibiyet vaadi de gerçekleşecektir; zira Allah sabredenlerle beraberdir.
أسباب ذمّ المنافقين
Münafıkların Yerilme Sebepleri
الإيمان بالله والإسلام قوة ورجولة، والكفر والنفاق ضعف وانهزام، وليس أسوأ على الرجل من فقد الرجولة وضعف الشخصية، وانعدام الأصالة والجرأة، لذا وجّه الله تعالى أقبح وأشدّ اللوم للمنافقين، وكانت أهم المطاعن فيهم افتقاد الهوية الشخصية والرجولة والكرامة والإباء، بالإضافة إلى معايب أخرى تتمثل في أنهم يخادعون الله والناس، وهم لا يدركون أن خداعهم مكشوف مفضوح، وأنهم سطحيون بلهاء، وكسالى لا يغطّون انهزامهم الداخلي بشيء من إثبات الذات وسلامة الأفعال، وقوة المواقف، قال الله تعالى مبيّنا سطحية المنافقين وسذاجتهم، وكسلهم وخمولهم، وتذبذب مواقفهم، وضعف شخصيتهم ومراءاتهم في أعمالهم:
Allah'a iman ve İslam güç ve mertliktir; küfür ve nifak ise zayıflık ve yenilgidir. Bir kimse için mertliğini, şahsiyetinin gücünü kaybetmesinden, asalet ve cesaretten yoksun olmasından daha kötüsü yoktur. Bu sebeple Allah Teâlâ münafıklara en çirkin ve en şiddetli kınamayı yöneltmiştir. Onlardaki en önemli kusurlar; şahsi kimliği, mertliği, izzet-i nefsi ve onuru kaybetmeleridir. Bunun yanı sıra, Allah'ı ve insanları aldattıklarını zannetmeleri gibi başka kusurları da vardır; oysa onlar hilelerinin açığa çıkıp rezil olduğunu, kendilerinin yüzeysel ahmaklar ve içlerindeki hezimeti hiçbir şekilde benliklerini ispatlama, eylemlerin sıhhati ve duruş gücü ile örtemeyen tembeller olduklarını fark edemezler. Allah Teâlâ, münafıkların yüzeyselliğini ve saflığını, tembellik ve uyuşukluklarını, duruşlarındaki zikzakları, şahsiyetlerinin zayıflığını ve amellerindeki riyakârlığı beyan ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٤٢ الى ١٤٣]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 142-143]
إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خادِعُهُمْ وَإِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ وَلا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلاَّ قَلِيلاً (١٤٢) مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى هؤُلاءِ وَلا إِلى هؤُلاءِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلاً (١٤٣)
{ إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خادِعُهُمْ وَإِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ وَلا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلاَّ قَلِيلاً (١٤٢) مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى هؤُلاءِ وَلا إِلى هؤُلاءِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلاً (١٤٣) } “Şüphesiz münafıklar Allah'ı aldatmaya çalışırlar; hâlbuki O, onların oyunlarını boşa çıkarandır. Namaza kalktıkları zaman isteksizce kalkarlar, insanlara gösteriş yaparlar ve Allah'ı pek az anarlar. (142) Bunların arasında bocalayıp dururlar; ne bunlara ne de şunlara [aittirler]. Allah kimi saptırırsa, artık onun için asla bir yol bulamazsın. (143)”
إن هؤلاء المنافقين لجهلهم وقلّة علمهم وسوء تقديرهم يفعلون ما يفعل المخادع، حيث يظهرون الإيمان ويبطنون الكفر، كما قال تعالى: يُخادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا [البقرة: ٢/ ٩] ولم يدروا أن الله تعالى مطّلع على أعمالهم وسرائرهم ونيّاتهم الخبيثة، فيعاقبهم عقابا أليما شديدا لأن الله لا يخادع لأنه سبحانه العالم بالسّر وأخفى، والمراد بقوله تعالى: وَهُوَ خادِعُهُمْ
Bu münafıklar; cehaletleri, ilimlerinin azlığı ve kötü muhakemeleri sebebiyle, imanı açığa vurup küfrü gizleyerek aldatanın yaptığını yaparlar. Nitekim Yüce Allah: { يُخادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا } “Allah'ı ve iman edenleri aldatmaya çalışırlar” [Bakara: 2/9] buyurmuştur. Ancak onlar Allah Teâlâ'nın amellerini, gizli hallerini ve kötü niyetlerini bildiğini, bu yüzden onları elem verici ve şiddetli bir azapla cezalandıracağını bilemediler; çünkü Allah aldatılamaz, zira O gizliyi de gizlinin gizlisini de bilendir. Allah Teâlâ'nın: { وَهُوَ خادِعُهُمْ }
أي مجازيهم على خداعهم لأن الجزاء من جنس العمل، والله يستدرجهم في ضلالهم وطغيانهم، ويخذلهم ويبعدهم عن الحق والهداية والنور لأنهم آثروا الانحراف والابتعاد عن جادة الاستقامة، فاستحقوا العقاب والتعذيب، والطرد والإبعاد عن رحمة الله تعالى.
buyruğundan maksat; “hâlbuki O, onların oyunlarını boşa çıkarandır” yani hilelerine karşılık onlara ceza verendir; çünkü ceza amelin cinsindendir. Allah onları sapıklıkları ve azgınlıkları içinde derece derece helake sürükler (istidrac), onları yardımsız bırakır; haktan, hidayetten ve nurdan uzaklaştırır. Çünkü onlar doğru yoldan sapmayı ve uzaklaşmayı tercih etmiş, böylece azabı, cezayı ve Allah Teâlâ'nın rahmetinden kovulup uzaklaştırılmayı hak etmişlerdir.
ومن عيوب المنافقين: سيطرة الكسل والخمول على نفوسهم، فتراهم متباطئين متثاقلين في القيام بأشرف الأعمال وأفضلها: وهي الصلاة التي تقرّبهم إلى الله، وتهذّب نفوسهم، وتبعدهم عن الفواحش والمخازي والمنكرات.
Münafıkların kusurlarından biri de tembellik ve uyuşukluğun nefislerine hâkim olmasıdır. Bu yüzden onları, amellerin en şereflisi ve en faziletlisi olan; kendilerini Allah'a yaklaştıran, nefislerini terbiye eden, onları hayâsızlıklardan, rezilliklerden ve münkerlerden uzaklaştıran namazı kılarken ağır kanlı ve isteksiz davranırken görürsün.
وإذا كانت ظواهرهم فاسدة، فكذلك بواطنهم وقلوبهم ونواياهم فاسدة أيضا، فهم لا يخلصون في أعمالهم، ويراءون الناس في أفعالهم، ويستخفون من الناس، والله معهم، لذا فإنهم يتخلفون كثيرا عن الصلاة التي لا يرون فيها غالبا كصلاة العشاء وصلاة الصبح، كما
Onların dış görünüşleri bozuk olduğu gibi, iç dünyaları, kalpleri ve niyetleri de bozuktur. Onlar amellerinde ihlaslı değildirler, eylemlerinde insanlara gösteriş yaparlar, insanlardan gizlenirler ama Allah onlarla beraberdir. Bu yüzden, yatsı namazı ve sabah namazı gibi çoğunlukla görülmedikleri namazlardan sıkça geri kalırlar. Nitekim
قال رسول الله ﷺ فيما يرويه أحمد: «أثقل الصلاة على المنافقين: صلاة العشاء، وصلاة الفجر، ولو يعلمون ما فيهما لأتوهما ولو حبوا» .
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Ahmed'in rivayet ettiği hadiste şöyle buyurmuştur: «Münafıklara en ağır gelen namaz, yatsı namazı ile sabah namazıdır. Eğer bu iki namazdaki [sevabı] bilselerdi, emekleyerek de olsa onlara gelirlerdi.»
وإذا قاموا إلى الصلاة خشية من الناس، لا يذكرون الله إلا قليلا، فلا خشية في صلاتهم، ولا يدرون ما يقولون، بل هم في صلاتهم ساهون لاهون عابثون، قلوبهم مقفرة من الإيمان، وألسنتهم لا تتحرك بذكر الله إلا قليلا، فإذا لم يرهم أحد لم يصلّوا. وهم ضعاف الشخصية، مذبذبون، مضطربون دائما، مترددون بين الإيمان والكفر، فليسوا مع المؤمنين حقيقة، ولا مع الكافرين حقيقة، بل ظواهرهم مع
İnsanlardan çekindikleri için namaza kalktıklarında Allah'ı pek az anarlar. Namazlarında huşû yoktur, ne dediklerini bilmezler; bilakis onlar namazlarında gafildirler, eğlenirler, oyalanırlar. Kalpleri imandan yoksundur, dilleri ise Allah'ı zikretmek için pek az kımıldar. Kendilerini kimse görmediğinde ise namaz kılmazlar. Onlar zayıf şahsiyetli, bocalayan, sürekli çalkantı içinde olan, iman ile küfür arasında tereddüt edip duran kimselerdir. Gerçekte ne müminlerle beraberdirler ne de kâfirlerle beraberdirler. Bilakis dış görünüşleri
المؤمنين، وبواطنهم مع الكافرين، ويميلون مع الطرف الأقوى، فإن رأوا الكفار أقوياء مالوا إليهم وتعاطفوا معهم، وتواطؤوا معهم ضدّ المؤمنين، وإن رأوا المؤمنين أقوياء، تظاهروا بالانضمام إليهم، للمنفعة المادية، والمساهمة في الغنائم الحربية، والاستفادة من مظاهر الدنيا وزخارفها.
müminlerle, iç dünyaları ise kâfirlerledir. Güçlü olan tarafa meylederler; eğer kâfirleri güçlü görürlerse onlara meyleder, onlara sempati duyar ve müminlere karşı onlarla iş birliği yaparlar. Eğer müminleri güçlü görürlerse maddi menfaat elde etmek, savaş ganimetlerine ortak olmak, dünyanın süs ve debdebesinden faydalanmak için onlara katılmış gibi görünürler.
ومثل هؤلاء، هل ينتظرون هداية وتوفيقا من الله تعالى؟ إنهم بانحراف سلوكهم، وانغماسهم في مستنقع الضلالة، لن يتعرضوا لفضل الله ورحمته، وكانوا أجدر بالضلال، والخذلان والبعد عن توفيق الله، ومن يصرفه الله عن الهداية، بسبب أعماله وشذوذه وانحرافه، فلن تجد له طريقا إلى الخير والسّداد والرشاد.
Böyle kimseler Allah Teâlâ'dan bir hidayet ve muvaffakiyet bekleyebilirler mi? Onlar, davranışlarındaki sapma ve sapıklık bataklığına dalmaları sebebiyle Allah'ın lütuf ve rahmetine mazhar olamazlar; bilakis sapıklığa, yardımsız bırakılmaya ve Allah'ın muvaffakiyetinden mahrum kalmaya daha layıktırlar. Amelleri, aşırılıkları ve sapmaları sebebiyle Allah'ın hidayetten çevirdiği kimse için hayra, doğruluğa ve hidayete götüren hiçbir yol bulamazsın.
إن هذه الآيات تحذير للمؤمنين من الاتّصاف بأخلاق المنافقين، وجاءت الوصايا النّبوية تؤيّد هذا التحذير،
Şüphesiz bu ayetler müminler için münafıkların ahlakıyla ahlaklanmaktan bir sakındırmadır. Nebevi tavsiyeler de bu sakındırmayı destekler nitelikte gelmiştir:
قال ابن مسعود- فيما رواه الطبراني في الكبير-: «لا يكونن أحدكم إمّعة، تقول: إنما أنا مع الناس، إن اهتدوا اهتديت، وإن ضلّوا ضللت، ألا ليوطنن أحدكم نفسه، ألا إن كفر الناس أن لا يكفر» .
İbn Mes'ûd -Taberânî'nin el-Kebîr'de rivayet ettiğine göre- şöyle demiştir: «Sakın hiçbiriniz, 'Ben sadece insanlarla beraberim; eğer onlar doğru yolu bulursa ben de bulurum, saparlarsa ben de saparım' diyen bir şahsiyetsiz (immee) olmasın! Dikkat edin, her biriniz nefsini şuna alıştırsın: İnsanlar inkâr etse bile o inkâr etmesin!»
التّحذير من موالاة المنافقين
Münafıkları Dost Edinmekten Sakındırma
الإيمان عصمة ومنعة وقوة، والمؤمنون أجدر الناس بأن يتحصنوا بحصن الاعتزاز بإيمانهم، والاعتماد على ربّهم، والبعد عن ذوبان الشخصية، والاختلاط بالمنافقين والانهزاميين لأن في ذلك تضييعا لوجودهم واهتزازا لكيانهم، وصهرا لقيمهم وعقائدهم وأخلاقهم.
İman bir korunma, sığınak ve güçtür. Müminler, imanlarının izzet kalesine sığınmaya, Rablerine güvenip dayanmaya, şahsiyetlerinin erimesinden, münafıklar ve bozguncularla içli dışlı olmaktan uzak durmaya insanların en layık olanıdır; zira bunda varlıklarını yitirme, yapılarının sarsılması ve değerlerinin, inançlarının ve ahlaklarının erimesi vardır.
وجاءت التحذيرات القرآنية الكثيرة من موالاة المنافقين والكافرين ومناصرتهم من أجل الحفاظ على كرامة المؤمنين وتوفير العزّة والقوة لهم، قال الله تعالى:
Müminlerin onurunu korumak, onlara izzet ve kuvvet sağlamak amacıyla münafıkları ve kâfirleri dost edinmekten ve onlara yardım etmekten sakındıran pek çok Kur'an uyarısı gelmiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٤٤ الى ١٤٧]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 144-147]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطاناً مُبِيناً (١٤٤) إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيراً (١٤٥) إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْراً عَظِيماً (١٤٦) ما يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ وَكانَ اللَّهُ شاكِراً عَلِيماً (١٤٧)
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطاناً مُبِيناً (١٤٤) إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيراً (١٤٥) إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْراً عَظِيماً (١٤٦) ما يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ وَكانَ اللَّهُ شاكِراً عَلِيماً (١٤٧) } “Ey iman edenler! Müminleri bırakıp da kâfirleri dost edinmeyin. Allah'a aleyhinizde apaçık bir delil kılmak mı istiyorsunuz? (144) Şüphesiz münafıklar cehennemin en alt tabakasındadırlar. Onlara asla bir yardımcı da bulamazsın. (145) Ancak tövbe edenler, [hallerini] düzeltenler, Allah'a sımsıkı sarılanlar ve dinlerini Allah'a halis kılanlar müstesnadır. İşte onlar müminlerle beraberdirler. Allah müminlere büyük bir mükâfat verecektir. (146) Eğer şükreder ve iman ederseniz, Allah size azap edip de ne yapsın? Allah şükrün karşılığını verendir, hakkıyla bilendir. (147)”
[النساء: ٤/ ١٤٤- ١٤٧] .
[Nisâ: 4/144-147].
لقد حذّر الله المؤمنين في هذه الآيات من أن يفعلوا فعل المنافقين، وأن يوالوا الكافرين والمعادين، أي لا تتخذوهم نصراء وأعوانا تصادقونهم وتصاحبونهم، وتصافونهم، وتسرّون إليهم بالمودة، وتفشون إليهم بأسراركم وأموركم الذاتية، تبغون من ذلك الاعتزاز بهم، ولله العزّة ولرسوله وللمؤمنين، وهذا ليس من أخلاق المؤمنين، وإنما هو من أخلاق المنافقين.
Allah bu ayetlerde müminleri, münafıkların yaptığını yapmaktan, kâfirleri ve düşmanları dost edinmekten sakındırmıştır; yani onlarla dostluk ve arkadaşlık kurarak, samimiyet göstererek, kendilerine sevgi besleyip gizleyerek, sırlarınızı ve şahsi işlerinizi onlara açarak onları yardımcı ve destekçi edinmeyin; bununla onların yanında izzet arıyorsunuz, oysa izzet Allah'a, Resulü'ne ve müminlere aittir. Bu ise müminlerin ahlakından değil, bilakis münafıkların ahlakındandır.
أتريدون بهذه المصانعة والمداراة والمجاملة أن تجعلوا لله على أعمالكم حجة بيّنة في استحقاق العذاب، إذا اتخذتم المنافقين أولياء وأعوانا؟! إن هذا التّملق لا يصدر إلا من منافق، والمنافقون لسوء أعمالهم، وفساد عقائدهم وأرواحهم ونيّاتهم، يكونون يوم القيامة في الدرك الأسفل من النار، والنار سبع دركات سفلية، والجنة درجات علوية بعضها أعلى من بعض، والمنافقون في الطبقة السفلى من النار. ولن تجد لهم ناصرا أبدا ينصرهم وينقذهم من العذاب أو يخففه عنهم، فهو عذاب أبدي دائم.
Münafıkları dost ve yardımcı edindiğinizde, bu riyakârlık, idare-i maslahat ve yapmacıklıkla, amelleriniz sebebiyle azabı hak ettiğinize dair Allah'a aleyhinizde apaçık bir hüccet vermek mi istiyorsunuz?! Şüphesiz bu dalkavukluk ancak bir münafıktan sadır olur. Münafıklar ise kötü amelleri, bozuk inançları, ruhları ve niyetleri sebebiyle kıyamet gününde cehennemin en alt tabakasında (derk-i esfel) olacaklardır. Cehennem aşağıya doğru yedi tabakadır; cennet ise birbiri üzerinde yukarıya doğru derecelerdir. Münafıklar cehennemin en alt katındadırlar. Onlara yardım edip kendilerini azaptan kurtaracak veya azaplarını hafifletecek hiçbir yardımcı asla bulamazsın; zira o ebedi ve sürekli bir azaptır.
والمؤمنون العارفون المخلصون بعيدون عن موالاة الكافرين، وأما المنافقون فلم يهملهم القرآن، وإنما فتح أمامهم باب الأمل وطريق الإصلاح، وذلك بالتوبة من النّفاق بشروط أربعة ذكرتها الآية في قوله تعالى: إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ أي لا بدّ من الندم على الفعل السابق، والاجتهاد في
Ârif [ve] ihlaslı müminler kâfirleri dost edinmekten uzaktırlar. Münafıklara gelince; Kur'an onları ihmal etmemiş, bilakis Allah Teâlâ'nın: { إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ } “Ancak tövbe edenler, durumlarını düzeltenler, Allah'a sımsıkı sarılanlar ve dinlerini Allah için halis kılanlar müstesnadır.” kavlinde ayetin zikrettiği dört şartla nifaktan tövbe etmek suretiyle önlerine ümit kapısını ve ıslah yolunu açmıştır. Yani geçmişteki fiilden ötürü mutlaka pişmanlık duymak ve...
صالح الأعمال التي تغسل أدران النفاق، والاعتصام بالله، أي الثقة به والتمسك بكتابه والاهتداء بهدي نبيّه المصطفى، صلوات الله وسلامه عليه، والشرط الرابع هو إخلاص الدين والعمل لله، بأن يدعوه الإنسان وحده، ويتجه إليه اتّجاها خالصا، لا يستمدّ العون من غيره، ولا يلجأ لأحد سواه في كشف الضّر، وجلب النفع، كما قال الله تعالى محددا شعار الإخلاص: إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ.
nifak kirlerini yıkayacak salih ameller işlemeye gayret etmek gerekir. Allah'a sımsıkı sarılmak (i'tisam); O'na güvenmek, Kitabına sarılmak ve seçkin Peygamberi'nin -Allah'ın salât ve selâmı üzerine olsun- hidayetine uymaktır. Dördüncü şart ise dini ve ameli Allah'a halis kılmaktır; bu da insanın yalnızca O'na dua etmesi, O'na samimiyetle yönelmesi, başkasından yardım istememesi ve zararın giderilmesinde ve faydanın celbinde O'ndan başkasına sığınmaması ile olur. Nitekim Allah Teâlâ ihlasın şiarını belirterek şöyle buyurmuştur: { إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ } “Yalnız sana kulluk eder ve yalnız senden yardım dileriz.”
هذه شروط قبول توبة المنافق، أما الكافر فشرط توبته فقط هو الانتهاء عن الكفر، كما قال الله تعالى: قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ [الأنفال: ٨/ ٣٨] . والمنافق: هو من أظهر الإيمان وأبطن الكفر، والكافر: من أعلن الكفر صراحة.
Münafığın tövbesinin kabul edilme şartları bunlardır. Kâfire gelince, onun tövbesinin şartı yalnızca küfre son vermektir; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ } “İnkâr edenlere de ki: Eğer vazgeçerlerse, geçmişte yaptıkları bağışlanır.” [Enfâl: 8/38]. Münafık: İmanı açığa vurup küfrü gizleyen kimsedir; kâfir ise küfrü açıkça ilan eden kimsedir.
هؤلاء التائبون هم مع المؤمنين، أي أصحاب المؤمنين ورفاقهم في الدنيا والآخرة، وفي زمرتهم ولهم ثوابهم يوم القيامة.
Bu tövbe edenler müminlerle beraberdirler; yani dünyada ve ahirette müminlerin dostları ve arkadaşlarıdırlar, onların zümresindedirler ve kıyamet gününde onlar gibi sevap alacaklardır.
وسوف يعطي الله المؤمنين أجرا عظيما لا يعرف قدره، فيشاركونهم فيه، كما قال الله تعالى: فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ (١٧) [السّجدة: ٣٢/ ١٧] .
Allah müminlere kadrini kimsenin bilemeyeceği büyük bir mükâfat verecektir; böylece onlar da bu mükâfatta müminlere ortak olurlar. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ (١٧) } “Yaptıklarına karşılık olarak onlar için ne göz aydınlıklarının saklandığını hiç kimse bilemez. (17)” [Secde: 32/17].
ثم أبان الله تعالى سبب تعذيب المنافقين والكفار: وهو كفرهم بأنعم الله، فقال سبحانه مستفهما استفهاما إنكاريّا: ماذا يريد الله بعذابكم أيها الناس؟ إنه يعذبكم لا من أجل الانتقام والثأر، ولا من أجل دفع ضرّ وجلب خير له لأن الله غني عن كل الناس، وهو الذي لا يجوز عليه شيء من ذلك، لتنزهه عن كل صفات النقص، وهو الذي لا يثأر ولا يريد الشّر لعباده، ولكنه أيضا عادل حكيم، لا يسوي بين الصالح والطالح، والمؤمن والكافر، فمن شكر نعم الله تعالى، وأدّى حقوق الله
Sonra Allah Teâlâ münafıklara ve kâfirlere azap etmenin sebebini açıklamıştır ki o da: Allah'ın nimetlerini inkâr etmeleridir. Bu sebeple Yüce Allah inkârî bir soruyla şöyle buyurmuştur: Ey insanlar, Allah size azap edip de ne yapsın? O size intikam ve öç almak için yahut kendisine gelecek bir zararı defedip bir menfaati celbetmek için azap etmez; çünkü Allah bütün insanlardan müstağnidir. Bütün noksan sıfatlardan münezzeh olduğu için O'nun hakkında böyle bir şey caiz olamaz. O intikam almaz, kulları için şer istemez; fakat O aynı zamanda adildir, hikmet sahibidir; iyi ile kötüyü, mümin ile kâfiri bir tutmaz. Kim Allah Teâlâ'nın nimetlerine şükreder, Allah'ın haklarını
وواجباته، وآمن بالله ربّا واحدا لا شريك له، شكر الله له صنعه وأثابه ثوابا عظيما، والله شاكر، يجازي من شكر، عليم بخلقه، لا يخفى عليه شيء، قال الله سبحانه: وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ (٧) [إبراهيم: ١٤/ ٧] .
ve görevlerini eda eder, hiçbir ortağı olmayan tek Rab olarak Allah'a iman ederse, Allah onun bu yaptığının karşılığını verir (şükreder) ve ona büyük bir mükâfat bahşeder. Zira Allah Şâkir'dir, şükredene mükâfatını verir; yarattıklarını hakkıyla bilendir (Alîm), O'na hiçbir şey gizli kalmaz. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ (٧) } “Hani Rabbiniz şöyle duyurmuştu: 'Andolsun, eğer şükrederseniz elbette size [nimetimi] artırırım; şayet nankörlük ederseniz, şüphesiz benim azabım çok şiddetlidir.' (7)” [İbrâhîm: 14/7].
الجهر بالسوء
Kötü Sözü Açığa Vurmak
إن عفّة اللسان وطيب القول والكلام هو من شأن الإنسان القوي المؤمن، فلا يكون المؤمن طعّانا ولا لعّانا سبّابا، ولا يؤذي غيره بفحش القول، وخبث الكلام، وكلما ضبط الإنسان لسانه وأمسك عن النطق، كما كان حكيما عاقلا، فلا يندم يوما على فلتات لسانه، ولا يحتاج إلى الاعتذار من غيره، ويظل كريما على الناس، مهيبا ذا وقار واحترام، ومحبة وتقدير من الآخرين. وكم من عثرة لسان وتكلم بكلمة قبيحة فاحشة أعقبت ندما طويلا، وولّدت أحقادا وبغضاء وخصومات ومنازعات.
Dilin iffeti, güzel ve tatlı söz söylemek güçlü müminin şanındandır. Mümin asla insanları ayıplayıp kötüleyen (ta'n eden), lânet okuyan ve küfreden biri olmaz; başkalarını çirkin ve kötü sözlerle incitmez. İnsan diline ne kadar hâkim olur ve [yersiz] konuşmaktan ne kadar sakınırsa, o kadar bilge ve akıllı olur; dilinin sürçmelerinden ötürü bir gün pişmanlık duymaz, kimseden özür dilemek zorunda kalmaz ve insanlar nezdinde değerli, heybetli, vakar ve saygı sahibi, başkalarının sevgi ve takdirini kazanmış biri olarak kalır. Nice dil sürçmesi ve söylenmiş çirkin, fahiş bir kelime uzun pişmanlıklar doğurmuş, kin, nefret, husumet ve çekişmelere yol açmıştır.
وكان من أهم مقاصد الدين وشريعة الله حمل الناس على التكلم بالكلمة الطيبة، وتجنّب التّفوه بالكلمة الخبيثة. قال الله تعالى:
İnsanları güzel söz söylemeye yöneltmek ve çirkin söz sarf etmekten sakındırmak dinin ve Allah'ın şeriatının en önemli maksatlarından olmuştur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٤٨ الى ١٤٩]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 148-149]
لا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَنْ ظُلِمَ وَكانَ اللَّهُ سَمِيعاً عَلِيماً (١٤٨) إِنْ تُبْدُوا خَيْراً أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا قَدِيراً (١٤٩)
{ لا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَنْ ظُلِمَ وَكانَ اللَّهُ سَمِيعاً عَلِيماً (١٤٨) إِنْ تُبْدُوا خَيْراً أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا قَدِيراً (١٤٩) } “Allah, zulme uğrayan kimse müstesna, kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez. Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir. (148) Eğer bir hayrı açıklar veya onu gizlerseniz yahut bir kötülüğü affederseniz, şüphesiz Allah çok affedicidir, her şeye hakkıyla güç yetirendir. (149)”
[النساء: ٤/ ١٤٨- ١٤٩] .
[Nisâ: 4/148-149].
سبب نزول هاتين الآيتين: ما قاله مجاهد- فيما أخرجه هنّاد بن السّري-:
Bu iki ayetin nüzul sebebi, Hennâd b. es-Serî'nin rivayet ettiğine göre Mücâhid'in şöyle demesidir: