فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ (٧٨) فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقالَ يا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلكِنْ لا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ (٧٩)
{ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ (٧٨) فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقالَ يا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلكِنْ لا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ (٧٩) } “Bunun üzerine onları o şiddetli sarsıntı yakaladı da yurtlarında diz üstü çöke kaldılar. Bunun üzerine [Sâlih] onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: ‘Ey kavmim! Andolsun ki ben size Rabbimin mesajını tebliğ ettim ve size öğüt verdim; fakat siz öğüt verenleri sevmezsiniz.’”
[الأعراف:
[el-A'râf:
٧/ ٧٣- ٧٩] .
7/ 73-79].
هناك تشابه واضح بين رسالتي هود وصالح ﵉ اللذين كانا عربيّين كإسماعيل وشعيب، وبين أقوامهما وهم عاد وثمود من سلالة نوح ﵇، ومن العرب العاربة قبل إبراهيم الخليل ﵇. وكانت ثمود تسكن بعد عاد بالحجر بين الحجاز والشّام. وأخوة صالح لقومه ثمود كأخوة هود لقومه عاد أخوة قرابة ودم لا أخوة دين وإيمان، وكانت قبيلة ثمود مثل قوم نوح وعاد تدين بعبادة الأصنام يشركونها مع الله في العبادة، وآتاهم الله نعما كثيرة، فأرسل الله إليهم صالحا نبيّا ورسولا ﵇، واعظا ومذكّرا لهم بنعم الله وآياته الدّالة على توحيده، وأنه يجب إفراده بالعبادة.
İsmâil ve Şuayb gibi Arap olan Hûd ve Sâlih aleyhimesselâm'ın elçilikleri ile Nûh aleyhisselâm'ın soyundan ve İbrâhim el-Halîl aleyhisselâm'dan önceki saf Araplardan (Arab-ı Âribe) olan kavimleri Âd ve Semûd arasında açık bir benzerlik vardır. Semûd, Âd'dan sonra Hicaz ile Şam arasındaki Hicr bölgesinde oturuyordu. Sâlih'in kavmi Semûd'a kardeşliği, tıpkı Hûd'un kavmi Âd'a olan kardeşliği gibi soy ve akrabalık kardeşliğidir; din ve iman kardeşliği değildir. Semûd kabilesi de Nûh ve Âd kavmi gibi ibadette Allah'a şirk koştukları putlara tapma dinini benimsiyordu. Allah onlara pek çok nimet vermişti; sonra Allah, kendilerine Allah'ın nimetlerini ve O'nun birliğine delalet eden, ibadette yalnızca O'nun bir kılınması gerektiğini gösteren ayetlerini öğütleyen ve hatırlatan bir peygamber ve elçi olarak Sâlih aleyhisselâm'ı gönderdi.
قال صالح لقومه: يا قوم اعبدوا الله، ليس لكم إله غيره، قد جاءتكم حجة أو موعظة واضحة من ربّكم تدلّ على صدق رسالتي، وهي هذه الناقة بناء على اقتراحكم، لكم آية خاصة دالّة على صدقي، لأنكم المشاهدون لها وحدكم، فاتركوها تأكل في أرض الله، ولا تتعرّضوا لها بسوء، فيصيبكم عذاب أليم. وكانت هذه النّاقة تقاسم ثمود في الماء يوما بيوم، فكانت ترد ماء بئر فتشربه كله، ويحلبون منها ما شاؤوا، ثم تمكث يوما، وترد بعد ذلك غبّا، فاستمرّ ذلك ما شاء الله، حتى ملّتها ثمود وقالوا: ما نصنع باللبن؟ الماء أحبّ إلينا منه، فتمالؤوا على قتل النّاقة.
Sâlih kavmine şöyle dedi: “Ey kavmim, Allah'a kulluk edin, O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur. Rabbinizden peygamberliğimin doğruluğuna delalet eden apaçık bir hüccet yahut açık bir öğüt gelmiştir; o da sizin teklifiniz üzerine [gelen] bu dişi devedir; yalnızca onu bizzat görenler sizler olduğunuz için, benim doğruluğuma delalet eden size özel bir mucizedir. Onu bırakın, Allah'ın arzında otlasın; ona bir kötülükle ilişmeyin, yoksa sizi can yakıcı bir azap yakalar.” Bu dişi deve suyu Semûd ile gün be gün paylaşıyordu; kuyu suyuna geliyor ve hepsini içiyordu, onlar da ondan diledikleri kadar süt sağıyorlardı; sonra deve bir gün kalıyor, ardından iki günde bir suya geliyordu. Bu durum Allah'ın dilediği kadar sürdü; nihayet Semûd ondan usandı ve: “Biz sütü ne yapalım? Su bize ondan daha sevimlidir” diyerek deveyi öldürmek üzere anlaştılar.
وأضاف صالح قائلا لقومه: تذكروا نعمة الله عليكم حين جعلكم خلفاء في الأرض، من بعد قوم عاد في الحضارة والعمران، وأورثكم أرضهم، فبنيتم القصور الشاهقة في السهول، وتنحتون البيوت في الجبال، وآتاكم القوة والصّبر، فاذكروا نعم الله عليكم، ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها.
Sâlih kavmine sözlerine devamla şöyle dedi: “Medeniyet ve imarda Âd kavminden sonra sizi yeryüzünde halifeler kıldığı, onların topraklarına sizi mirasçı yaptığı, düzlüklerde yüksek saraylar inşa ettiğiniz, dağlarda evler yonttuğunuz, size güç ve dayanıklılık verdiği zamanki Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; Allah'ın üzerinizdeki nimetlerini anın ve ıslah edilmesinden sonra yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayın.”
فأجابه الملأ (وهم أشراف القوم) المتكبّرون من قومه للمستضعفين الذين آمنوا منهم: أتعلمون أن صالحا مرسل من عند ربّه؟ والعادة المتّبعة: أن الأنبياء يتبعهم
Bunun üzerine kavminin büyüklük taslayan ileri gelenleri (yani toplumun eşrafı), aralarından iman eden zayıf kimselere: “Sâlih'in Rabbi katından gönderilmiş olduğunu biliyor musunuz?” diye cevap verdiler. Âdet olduğu üzere peygamberlere uyanlar
الضعفاء، ويكفر بهم القادة والزعماء. فقال المستضعفون المؤمنون: إننا مؤمنون مصدّقون بما أرسل به صالح من ربّه. قال أشراف القوم المستكبرون: إننا كافرون بما آمنتم به، ولم يصرّحوا بالرسالة التي جاء بها صالح، حتى لا يقرّوا بها ظاهرا.
zayıflardır; liderler ve önderler ise onları inkâr ederler. İman eden zayıf kimseler: “Biz, Sâlih'in Rabbi tarafından kendisiyle gönderilen şeye iman eden, onu tasdik edenleriz” dediler. Kavmin büyüklük taslayan ileri gelenleri: “Biz sizin inandığınız şeyi inkâr edenleriz” dediler; zâhiren dahi ikrar etmemek için Sâlih'in getirdiği elçiliği açıkça telaffuz etmediler.
وأظهروا أفعالهم المكفرة، فعقروا الناقة بتواطؤ بينهم، وعقرها قدار بن سالف الأحمر الأزرق أشقى ثمود، وتمرّدوا واستكبروا عن امتثال أمر ربّهم الذي أمرهم به صالح، وقالوا: يا صالح ائتنا بما تعدنا به من العذاب إن كنت رسولا من عند الله، فأخذتهم الرجفة أو الصيحة أو الصاعقة أو الطاغية وهي صيحة شديدة القوة، اضطربت الأرض من هولها وتصدّعت مبانيها، وارتجفت لها الأفئدة، فأصبحوا في ديارهم موتى جثثا هامدة لا حراك لها.
Küfürlerini ortaya koyan fiillerini sergilediler; kendi aralarındaki anlaşmayla deveyi boğazladılar; onu Semûd'un en azgını olan kızıl, gök gözlü Kudar b. Sâlif boğazladı. Sâlih'in kendilerine emrettiği Rablerinin emrine uymaktan kaçınıp büyüklük tasladılar ve isyan ettiler; “Ey Sâlih, eğer sen Allah katından gönderilmiş bir elçi isen, bizi tehdit ettiğin azabı başımıza getir!” dediler. Bunun üzerine onları şiddetli bir sarsıntı (recfe), çığlık (sayha), yıldırım (sâika) yahut haddi aşan korkunç ses (tâğıye) yakaladı; bu öyle son derece güçlü bir çığlıktı ki, dehşetinden yer sarsıldı, binaları çatladı, yürekler titredi ve yurtlarında hareketsiz, donup kalmış cesetler hâlinde ölü olarak sabahladılar.
فأعرض عنهم صالح ﵇ بعد أن أبصرهم جاثمين، يملأ قلبه الحزن والتّحسر على ما أصابهم، وقال: يا قوم لقد أبلغتكم رسالة ربّي وبذلت غاية جهدي في نصحكم، ولكنكم لا تحبّون النّاصحين، فوجب لكم العذاب، وحقّ عليكم العقاب. وهذا تقريع لهم على تمرّدهم ليكون ذلك عبرة لغيرهم.
Sâlih aleyhisselâm, başlarına gelen şeyden dolayı kalbi hüzün ve kederle dolu olarak onların diz üstü çökmüş cesetlerini gördükten sonra onlardan yüz çevirdi ve şöyle dedi: “Ey kavmim, andolsun ki ben size Rabbimin mesajını tebliğ ettim ve size öğüt verme hususunda var gücümü sarf ettim; fakat siz öğüt verenleri sevmezsiniz.” Dolayısıyla azap üzerinize vacip oldu ve ceza hakkınızda kesinleşti. Bu, başkalarına bir ibret olsun diye onların isyanlarına yönelik bir azarlamadır.
رسالة لوط ﵇ إلى قومه
Lût aleyhisselâm'ın Kavmine Elçiliği
لم يترك الله تعالى قوما أو أمة من غير رسول ينذرهم ويبشّرهم: وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ [فاطر: ٣٥/ ٢٤] لذا أرسل الله تعالى لوطا ﵇ في عصر إبراهيم ﵇، لإنذار أمة تسمى سدوم قرب البحر الميت أو بحر لوط، ومن أجل استئصال المفاسد والمنكرات التي شاعت فيهم، قال الله تعالى:
Allah Teâlâ hiçbir kavmi veya ümmeti onları uyaran ve müjdeleyen bir peygamber olmaksızın bırakmamıştır: { وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ } “Hiçbir ümmet yoktur ki, içinden bir uyarıcı gelip geçmiş olmasın” [Fâtır: 35/24]. Bu sebeple Allah Teâlâ, Ölü Deniz veya Lût Gölü yakınlarındaki Sodom adı verilen bir ümmeti uyarmak ve içlerinde yayılan kötülük ve çirkinliklerin kökünü kazımak amacıyla İbrâhim aleyhisselâm'ın çağında Lût aleyhisselâm'ı gönderdi. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ٨٠ الى ٨٤]
[A'râf Suresi (7), Ayetler: 80'den 84'e]
وَلُوطاً إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ ما سَبَقَكُمْ بِها مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعالَمِينَ (٨٠) إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (٨١) وَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلاَّ أَنْ قالُوا أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ (٨٢) فَأَنْجَيْناهُ وَأَهْلَهُ إِلاَّ امْرَأَتَهُ كانَتْ مِنَ الْغابِرِينَ (٨٣) وَأَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ (٨٤)
{ وَلُوطاً إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ ما سَبَقَكُمْ بِها مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعالَمِينَ (٨٠) إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (٨١) وَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلاَّ أَنْ قالُوا أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ (٨٢) فَأَنْجَيْناهُ وَأَهْلَهُ إِلاَّ امْرَأَتَهُ كانَتْ مِنَ الْغابِرِينَ (٨٣) وَأَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ (٨٤) } “Lût'u da [gönderdik]. Hani o kavmine şöyle demişti: ‘Sizden önce âlemlerden hiç kimsenin yapmadığı o hayâsızlığı mı yapıyorsunuz? Çünkü siz, kadınları bırakıp şehvetle erkeklere varıyorsunuz. Doğrusu siz haddi aşan bir kavimsiniz.’ Kavminin cevabı ise sadece: ‘Onları memleketinizden çıkarın; çünkü onlar fazla temizlenen insanlarmış!’ demekten ibaret oldu. Bunun üzerine onu ve ailesini kurtardık; yalnız karısı müstesna, o geride kalanlardan oldu. Ve üzerlerine bir [taş] yağmuru yağdırdık. Bak işte, o günahkârların sonu nasıl oldu!”
لوط ﵇: هو لوط بن هاران ابن أخي إبراهيم الخليل ﵇، آمن بإبراهيم واهتدى بهديه، كما قال الله تعالى: فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ وَقالَ إِنِّي مُهاجِرٌ إِلى رَبِّي [العنكبوت: ٢٩/ ٢٦] وتبع إبراهيم في رحلاته فيما بين النّهرين، ثم مصر، ثم بلاد الشّام، حيث فارق إبراهيم عمه، وسكن في سدوم في شرقي الأردن.
Lût aleyhisselâm: O, İbrâhim el-Halîl aleyhisselâm'ın kardeşinin oğlu Hârân oğlu Lût'tur. İbrâhim'e iman etti ve onun hidayetine uydu; nitekim Allah Teâlâ: { فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ وَقالَ إِنِّي مُهاجِرٌ إِلى رَبِّي } “Bunun üzerine Lût ona iman etti ve: ‘Ben Rabbime hicret ediyorum’ dedi” [el-Ankebût: 29/26] buyurmuştur. İbrâhim'in Mezopotamya, ardından Mısır, sonra da Şam diyarına olan yolculuklarında onu takip etti; orada İbrâhim amcasından ayrıldı ve Ürdün'ün doğusundaki Sodom'a yerleşti.
وكان أهل سدوم يعملون الخبائث دون حياء ولا عفّة، وأمام الناس، ويقطعون الطريق على التّجار، ويأخذون بضائعهم، كما قال الله تعالى على لسان لوط ﵇ لقومه: أَإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نادِيكُمُ الْمُنْكَرَ [العنكبوت: ٢٩/ ٢٩] .
Sodom halkı hiçbir hayâ ve iffet duymaksızın, insanların gözü önünde çirkin işler yapıyorlar, tüccarların yolunu kesip mallarını alıyorlardı; nitekim Allah Teâlâ, Lût aleyhisselâm'ın dilinden kavmine hitaben: { أَإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نادِيكُمُ الْمُنْكَرَ } “Siz gerçekten erkeklere varacak, yol kesecek ve toplantılarınızda o çirkin şeyleri yapacak mısınız?” [el-Ankebût: 29/29] buyurmuştur.
وابتدأت القصة على هذا النحو: واذكر يا محمد لوطا حين قال لقومه باستفهام على جهة التوبيخ والتشنيع: أتأتون الفاحشة: وهي إتيان الرجال في الأدبار؟! وروي: أنه لم تكن هذه المعصية في أمم قبلهم، لذا قال لهم: ما فعلها أحد قبلكم في أي زمان، بل هي مبتدعة منكم، وعليكم وزر كل من يفعلها في المستقبل لأنّ من سنّ سنّة سيئة كان عليه وزرها ووزر من عمل بها إلى يوم القيامة، وهذا دليل على أن تلك الفاحشة أمر مناقض للفطرة.
Kıssa şu şekilde başladı: Ey Muhammed, Lût'un kavmine kınama ve çirkin görme tarzında bir soru ile şöyle dediği vakti hatırla: “O hayâsızlığı, yani erkeklerin arkalarından ilişkiye girmeyi mi yapıyorsunuz?!” Rivayet edildiğine göre bu günah onlardan önceki hiçbir ümmette bulunmuyordu; bu sebeple onlara: “Sizden önce hiçbir çağda hiç kimse bunu yapmamıştı; aksine bu, sizin uydurduğunuz bir şeydir. Gelecekte bunu yapacak olan herkesin günahı da sizin üzerinizedir; zira kötü bir çığır açan kimseye hem onun günahı hem de kıyamet gününe kadar onu işleyenlerin günahı yüklenir” dedi. Bu da o hayâsızlığın fıtrata bütünüyle aykırı bir iş olduğunun delilidir.
وأكّد لوط ﵇ قوله مقرّعا وموبّخا توبيخا شديدا: إنكم لتأتون الرجال شهوة متجاوزين النّساء اللواتي هنّ محل قضاء الشهوة بحسب الفطرة السليمة، بل إنكم لا تستحون من فعلكم، فإنكم قوم عادتكم الإسراف وتجاوز الحدود في كل
Lût aleyhisselâm, onları azarlayarak ve şiddetle kınayarak sözünü şu şekilde teyit etti: Sizler, temiz yaratılış gereği şehveti giderme mahalli olan kadınları bırakıp şehvetle erkeklere gidiyorsunuz. Hatta sizler bu yaptığınızdan hayâ da etmiyorsunuz; zira sizler, her konuda haddi aşmayı ve sınırları çiğnemeyi alışkanlık edinmiş bir topluluksunuz.
شيء، كما قال تعالى في آية أخرى: بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُونَ [الشّعراء: ٢٦/ ١٦٦] أي في جمعكم إلى الشّرك والوثنية هذه الفاحشة. وفي آية ثالثة: بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ [النّمل: ٢٧/ ٥٥] وهذا دليل على إسرافهم في اللذات، وتجاوزهم حدود الفطرة والعقل، وجهالتهم عواقب الأمور، فهم لا يقدرون ضرر ذلك على الصحة والحياة، فهو مرض مميت، كما دلّت إحصاءات موتى الإيدز (فقد المناعة) في الحاضر أكثر من مائة ألف، وفي نهاية القرن العشرين أربعة ملايين، دون اكتشاف علاج له.
şeyde haddi aşmayı ve sınırları çiğnemeyi alışkanlık edinmiş bir kavimsiniz.” Nitekim Teâlâ bir başka ayette: { بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُونَ } “Doğrusu siz haddi aşan bir kavimsiniz” [eş-Şuarâ: 26/166] yani şirk ve putperestliğe bu hayâsızlığı da ekleyen kimselersiniz buyurmuştur. Üçüncü bir ayette ise: { بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ } “Doğrusu siz cahillik eden bir kavimsiniz” [en-Neml: 27/55] buyurmuştur. Bu da onların zevklerde haddi aştıklarının, fıtrat ve aklın sınırlarını çiğnediklerinin ve işlerin akıbetinden habersiz olduklarının delilidir; zira onlar bunun sağlık ve hayat üzerindeki zararını takdir edememektedirler. Çünkü o ölümcül bir hastalıktır; nitekim günümüzde AIDS (bağışıklık yetmezliği) sebebiyle ölenlerin istatistikleri yüz binden fazlayı, yirminci yüzyılın sonunda ise tedavisi bulunmaksızın dört milyonu göstermiştir.
وما كان جواب القوم على إنكار لوط ﵇ ونصحه لهم يدلّ على النّدم والرجوع عن الخطأ والضّلال وإنكار الفاحشة وتعظيم أمرها، وإنما هموا بإخراج لوط ونفيه ومن معه من المؤمنين تضجّرا منهم ومن سماع مواعظهم قائلين: أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ أي أخرجوا لوطا وأتباعه من البلد، فإنهم أناس يتنزهون عن مشاركتكم في فعلكم وعن الفواحش وعن أدبار الرجال والنساء. وهذا صادر منهم على سبيل السخرية بهم والتّهكم، والافتخار بما كانوا فيه من القذارة.
Kavmin, Lût aleyhisselâm'ın bu karşı çıkışına ve kendilerine verdiği öğüde cevabı; pişmanlığa, hatadan ve sapıklıktan dönmeye, bu çirkin fiili inkâr edip onun vehametini kavramaya delalet eden bir cevap olmadı. Aksine onlardan ve öğütlerini dinlemekten bıkıp usanarak Lût'u ve beraberindeki müminleri çıkarmaya ve sürmeye yeltendiler ve şöyle dediler: { أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ } “Onları memleketinizden çıkarın; çünkü onlar fazla temizlenen insanlarmış!” Yani Lût'u ve ona uyanları beldeden çıkarın; çünkü onlar sizin fiilinize ortak olmaktan, çirkinliklerden, erkeklerin ve kadınların arkalarından [ilişkiden] sakınan insanlardır. Bu söz onlardan müminlerle alay etme, eğlenme ve içinde bulundukları pislikle övünme kabilinden sadır olmuştur.
وكانت العاقبة أن الله تعالى نجّى لوطا وأهل بيته الذين آمنوا معه، إلا امرأته، فإنها لم تؤمن، فكانت من جماعة الهالكين الباقين مع قومها في العذاب ولأنها كانت على دين قومها الوثني، تمالئهم عليه، وتخون لوطا بإعلامهم بمن يقدم عليه من الضيوف بإشارات بينها وبينهم.
Akıbet şu oldu: Allah Teâlâ, Lût'u ve onunla birlikte iman eden ev halkını kurtardı; ancak karısı müstesna, çünkü o iman etmemişti. Dolayısıyla kavmiyle birlikte azap içinde kalan helak olmuşlar güruhundan oldu. Çünkü o da kavminin putperest dini üzereydi, bu hususta onlara destek veriyor ve aralarındaki işaretlerle kendisine gelen misafirleri onlara haber vererek Lût'a hıyanet ediyordu.
والعذاب هو إمطارهم بمطر كثير عجيب أمره وهو الحجارة التي رموا بها، فانظر أيها السامع كيف كان عاقبة الذين أجرموا واجترؤوا على معاصي الله ﷿، وتكذيب رسله، وكل ذلك للعظة والعبرة، قال تعالى في آية أخرى: وَأَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ (٨٢) مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ (٨٣) [هود: ١١/ ٨٢- ٨٣] .
Azap ise üzerlerine benzeri görülmemiş, şaşırtıcı bir yağmurun bolca yağdırılmasıydı; bu da üzerlerine fırlatılan taşlardı. Ey işiten kişi, günah işleyenlerin, Allah Azze ve Celle'nin emirlerine karşı gelmeye ve O'nun elçilerini yalanlamaya cüret edenlerin akıbetinin nasıl olduğuna bir bak! Bütün bunlar bir vaaz ve ibret içindir. Teâlâ başka bir ayette şöyle buyurmuştur: { وَأَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ (٨٢) مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ (٨٣) } “Ve üzerlerine pişirilmiş balçıktan, istif edilmiş taşlar yağdırdık. [O taşlar] Rabbinin katında işaretlenmişti ve onlar zalimlerden uzak değildir” [Hûd: 11/82-83].
رسالة شعيب ﵇ إلى قومه
Şuayb aleyhisselâm'ın Kavmine Elçiliği
كانت بلاد الشام والعرب مهبط الأنبياء والرّسل والكتب الإلهية، فهي بلاد مباركة في وسط العالم القديم، من أجل جعلها مركز إشعاع بالقيم العليا للعالم أجمع، ولتنقية الأجواء والمناخ والتهيئة لشريعة الإسلام وخاتمة الشرائع الإلهية، لذا أرسل الله شعيبا ﵇ الرّسول العربي إلى أهل مدين قرب معان جنوب شرقي الأردن على طريق الحجاز من الشام. قال الله تعالى:
Şam diyarı ve Arap toprakları peygamberlerin, elçilerin ve ilahi kitapların iniş yeri olmuştur. Bütün dünya için yüce değerlerin saçıldığı bir merkez kılınması, ortamın ve iklimin arındırılıp İslam şeriatına ve ilahi şeriatların sonuncusuna zemin hazırlanması için orası kadim dünyanın merkezinde bereketli bir beldeydi. Bu sebeple Allah, Arap bir elçi olan Şuayb aleyhisselâm'ı, Şam'dan Hicaz yolu üzerinde bulunan Ürdün'ün güneydoğusundaki Maan yakınlarında yer alan Medyen halkına gönderdi. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ٨٥ الى ٨٧]
[A'râf Suresi (7), Ayetler: 85'ten 87'ye]
وَإِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزانَ وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٨٥) وَلا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِراطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَها عِوَجاً وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلاً فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (٨٦) وَإِنْ كانَ طائِفَةٌ مِنْكُمْ آمَنُوا بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ وَطائِفَةٌ لَمْ يُؤْمِنُوا فَاصْبِرُوا حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَنا وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ (٨٧)
{ وَإِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزانَ وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٨٥) وَلا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِراطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَها عِوَجاً وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلاً فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (٨٦) وَإِنْ كانَ طائِفَةٌ مِنْكُمْ آمَنُوا بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ وَطائِفَةٌ لَمْ يُؤْمِنُوا فَاصْبِرُوا حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَنا وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ (٨٧) } “Medyen'e de kardeşleri Şuayb'ı [gönderdik]. Dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur. Size Rabbinizden apaçık bir delil gelmiştir. Artık ölçüyü ve tartıyı tam yapın; insanların eşyalarını (haklarını) eksiltmeyin ve ıslah edilmesinden sonra yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayın. Eğer mümin iseniz bu sizin için daha hayırlıdır. Tehdit ederek, Allah'a iman edenleri O'nun yolundan alıkoyarak ve onu eğriltmek isteyerek öyle her yolun başında oturmayın. Hatırlayın ki siz az idiniz, O sizi çoğalttı. Bozguncuların akıbetinin nasıl olduğuna bir bakın! Eğer içinizden bir grup benimle gönderilen mesaja inanmış, bir grup da inanmamışsa, Allah aramızda hükmedinceye kadar sabredin; O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.’”
أرسل الله تعالى شعيبا الملقب بخطيب الأنبياء ﵇، ومن أنبياء العرب إلى بلد أو قطر مدين، وتميّزت رسالته الإصلاحية الاجتماعية بمميزات كثيرة، ومعنى الآيات: لقد أرسلنا إلى قبيلة مدين شعيبا نبيّا فيهم وواحدا منهم، فقال لهم: يا قوم اعبدوا الله وحده لا شريك له، فليس لكم إله غيره، وهو الذي خلقكم وخلق كل شيء لكم. وهم أصحاب الأيكة في رأي ابن كثير الدّمشقي من المفسرين.
Yüce Allah, 'Hatîbü’l-Enbiyâ' (peygamberlerin hatibi) lakabıyla anılan -aleyhisselâm- ve Arap peygamberlerden olan Şuayb'ı Medyen beldesine göndermiştir. Onun toplumsal ıslah içerikli tebliğ vazifesi pek çok özellikle temayüz etmiştir. Ayetlerin anlamı şudur: Medyen kabilesine, aralarından ve kendilerinden biri olan Şuayb'ı bir peygamber olarak gönderdik. O da kendilerine şöyle dedi: Ey kavmim! Tek ve ortaksız olan Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka bir ilahınız yoktur. Sizi yaratan da sizin için her şeyi yaratan da O'dur. Müfessirlerden İbn Kesîr ed-Dımaşkî'nin görüşüne göre onlar Eyke halkıdır.
لقد جاءتكم آية بيّنة واضحة من ربّكم، دالّة على صدقي ونبوّتي، فأوفوا الكيل والميزان بالحق والعدل، ولا تنقصوا الناس شيئا من حقوقهم، في بيع أو شراء، أو حق مادّي أو معنوي، وإياكم أن تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها بأي نوع من أنواع الفساد كالظلم والرّشوة وأكل أموال الناس بالباطل وارتكاب الفواحش وإشاعة الانحلال الخلقي، ذلكم المنهي عنه إذا تركتموه نافع لكم عند الله، مكسب الفوز والرّضوان، بشرط الإيمان والتوحيد، وإلا فلا ينفع عمل بدون إيمان.
Doğruluğuma ve peygamberliğime delalet eden, Rabbinizden apaçık ve net bir delil size gelmiştir. Artık ölçüyü ve tartıyı hak ve adaletle tam yapın; alım satımda yahut maddi veya manevi herhangi bir hakta insanların haklarından hiçbir şeyi eksiltmeyin. Yeryüzü ıslah edildikten sonra zulüm, rüşvet, insanların mallarını haksız yere yemek, fuhşiyat irtikâp etmek ve ahlaki yozlaşmayı yaymak gibi fesadın hiçbir çeşidiyle yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaktan sakının. Yasaklanan bu şeyleri terk etmeniz, Allah katında sizin için faydalıdır; iman ve tevhid şartıyla kurtuluş ve rıza kazandırır. Aksi takdirde imansız hiçbir amel fayda vermez.
وإياكم أن تقعدوا في الطرقات لصدّ الناس عن دين الله، فإنهم كما قال ابن عباس: كانوا يجلسون في الطريق، فيقولون لمن أتى إليهم: إن شعيبا كذّاب، فلا يفتننكم عن دينكم، ويقولون أيضا: لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْباً إِنَّكُمْ إِذاً لَخاسِرُونَ [الأعراف:
İnsanları Allah'ın dininden alıkoymak için yollarda oturmaktan da sakının. Zira İbn Abbas'ın belirttiği üzere onlar yollarda oturur, yanlarına gelen kimseye: 'Şuayb bir yalancıdır, sakın sizi dininizden saptırmasın!' derler ve yine: { لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْباً إِنَّكُمْ إِذاً لَخاسِرُونَ } “Eğer Şuayb'a uyarsanız, o takdirde mutlaka hüsrana uğrarsınız” [el-A'râf:
٧/ ٩٠] .
7/90] derlerdi.
لا تصدوا عن سبيل الله من آمن به من الناس، ولا تطلبوا اعوجاجا لسبيل الله ودينه بما تصفون وبما تكذبون وتشوهون الحقائق.
İnsanlardan Allah'a iman edenleri O'nun yolundan alıkoymayın; nitelemelerinizle, yalanlarınızla ve hakikatleri çarpıtmanızla Allah'ın yolu ve dini için bir eğrilik arayıp durmayın.
واذكروا نعم الله عليكم حين كنتم قلة في المال والرجال والسّطوة، فكثّركم بعد قلّة، وأغناكم بعد فقر، ومنحكم القوة والجاه بعد الضعف والمذلّة، واتّعظوا بمن كان قبلكم، وانظروا كيف كان مصير المفسدين الظالمين من قوم نوح وعاد وثمود وقوم لوط.
Mal, adam sayısı ve güç bakımından az olduğunuz zamanlarda Allah'ın üzerinizdeki nimetlerini hatırlayın; O azlıktan sonra sizi çoğalttı, fakirlikten sonra zengin kıldı, zayıflık ve zilletten sonra size güç ve itibar bahşetti. Sizden öncekilerden ibret alın ve Nûh, Âd, Semûd ve Lût kavimlerinden olan bozguncu zalimlerin akıbetinin nasıl olduğuna bir bakın!
وإذا كان جماعة منكم آمنوا برسالتي وصدقوا بنبوتي، واعتقدوا بوحدانية الله تعالى، وجماعة آخرون لم يؤمنوا برسالتي، كما هو شأن أتباع كل نبي، إن كان هذا فاصبروا أيها الكفرة حتى يحكم الله بيني وبينكم، بأن ينصر المحقّين على المبطلين، والله خير الحاكمين بالعدل، وهذا تهديد ووعيد لهم بانتقام الله منهم، وجعله العاقبة للمتقين والدّمار للكافرين لأن حكم الله حقّ وعدل، لا يخاف فيه الحيف أو الظلم.
Her peygamberin tâbilerinde olduğu gibi, şayet içinizden bir topluluk elçiliğime iman edip peygamberliğimi tasdik etmiş ve Allah Teâlâ'nın birliğine inanmış, diğer bir topluluk da elçiliğime iman etmemişse, durum böyle olunca ey kâfirler, haklı olanlara batılda olanlar aleyhine yardım ederek Allah benimle sizin aranızda hükmedinceye kadar sabredin! Allah adaletle hükmedenlerin en hayırlısıdır. Bu ifade, Allah'ın onlardan intikam alacağına, akıbeti takva sahiplerine kılacağına ve kâfirlere de yıkım getireceğine dair bir tehdit ve uyarıdır; çünkü Allah'ın hükmü hak ve adalettir, onda haksızlık veya zulümden korkulmaz.
وحكم الله بين عباده نوعان: حكم يوحي به إلى رسله، كما في قوله تعالى في أول سورة المائدة: إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ ما يُرِيدُ وحكم يفصل فيه بين الخلائق إما في الدنيا وإما في الآخرة، كما في قوله تعالى في آخرة سورة يونس: وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ.
Allah'ın kulları arasındaki hükmü iki türlüdür: Biri Mâide Suresi'nin başındaki { إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ ما يُرِيدُ } “Şüphesiz Allah dilediği hükmü verir” buyruğunda olduğu gibi peygamberlerine vahyettiği hükümdür; diğeri ise Yûnus Suresi'nin sonundaki { وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ } “Sana vahyolunana uy ve Allah hükmünü verinceye kadar sabret; O, hükmedenlerin en hayırlısıdır” buyruğunda olduğu gibi ya dünyada ya da ahirette yaratılanlar arasında verdiği nihaî hükümdür.
وحكم الله مبرم، لا رادّ له، ولا نقض له ولا تراجع عنه، فهو حكم نهائي حاسم، وكفى بذلك تهديدا وإنذارا للعصاة والكفار، حيث لا عدول عن حكم الله الباتّ فيهم. نسأل الله العفو والعافية.
Allah'ın hükmü kesindir; onu geri çevirecek, bozacak veya ondan vazgeçirecek hiçbir şey yoktur. O, nihaî ve kesin bir hükümdür. Allah'ın onlar hakkındaki kesin hükmünden dönülmesi mümkün olmadığına göre bu, asiler ve kâfirler için tehdit ve uyarı olarak yeterlidir. Allah'tan af ve afiyet dileriz.
مصير قوم شعيب
Şuayb'ın Kavminin Akıbeti
لم يقتصر شعيب ﵇ على مجرد عرض دعوته السّمحة: دعوة الإنقاذ، وإنما كان يحاور القوم ويحاول إقناعهم بشتى الوسائل، حتى يعودوا لطريق الاستقامة، والإقلاع عن عقيدة الوثنية والشّرك وإصلاح النظام الاجتماعي والاقتصادي القائم بين القوم على الظلم والغبن والاستغلال وإنقاص المكيال والميزان، ولكنهم أصرّوا على ما هم عليه من الضّلال، فعوقبوا بالاستئصال والزّلزلة. قال الله تعالى:
Şuayb aleyhisselâm, yalnızca kurtuluş çağrısı olan müsamahakâr davetini sunmakla kalmamış; dosdoğru yola dönmeleri, putperestlik ve şirk inancından vazgeçmeleri, kavim arasında zulüm, haksızlık, sömürü ve ölçü-tartıyı eksiltme üzerine kurulu toplumsal ve iktisadi nizamı ıslah etmeleri için kavmiyle münazarada bulunmuş ve onları her türlü yolla ikna etmeye çalışmıştır. Fakat onlar içinde bulundukları sapıklıkta ısrar ettiler; bu yüzden köklerinin kazınması ve şiddetli sarsıntı (zelzele) ile cezalandırıldılar. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ٨٨ الى ٩٣]
[A'râf Suresi (7), Ayetler: 88'den 93'e]
قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا قالَ أَوَلَوْ كُنَّا كارِهِينَ (٨٨) قَدِ افْتَرَيْنا عَلَى اللَّهِ كَذِباً إِنْ عُدْنا فِي مِلَّتِكُمْ بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللَّهُ مِنْها وَما يَكُونُ لَنا أَنْ نَعُودَ فِيها إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّنا وَسِعَ رَبُّنا كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنا رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنا وَبَيْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفاتِحِينَ (٨٩) وَقالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْباً إِنَّكُمْ إِذاً لَخاسِرُونَ (٩٠) فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ (٩١) الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً كانُوا هُمُ الْخاسِرِينَ (٩٢)
{ قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا قالَ أَوَلَوْ كُنَّا كارِهِينَ (٨٨) قَدِ افْتَرَيْنا عَلَى اللَّهِ كَذِباً إِنْ عُدْنا فِي مِلَّتِكُمْ بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللَّهُ مِنْها وَما يَكُونُ لَنا أَنْ نَعُودَ فِيها إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّنا وَسِعَ رَبُّنا كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنا رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنا وَبَيْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفاتِحِينَ (٨٩) وَقالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْباً إِنَّكُمْ إِذاً لَخاسِرُونَ (٩٠) فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ (٩١) الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً كانُوا هُمُ الْخاسِرِينَ (٩٢) } “Kavminden büyüklük taslayan ileri gelenler dediler ki: ‘Ey Şuayb! Ya mutlaka seni ve seninle birlikte inananları memleketimizden çıkarırız ya da kesinlikle dinimize dönersiniz.’ [Şuayb] dedi ki: ‘İstemesek de mi? Allah bizi ondan kurtardıktan sonra eğer sizin dininize dönersek, muhakkak Allah'a yalan yere iftira etmiş oluruz. Rabbimiz olan Allah dilemedikçe ona geri dönmemiz bizim için olacak şey değildir. Rabbimizin ilmi her şeyi kuşatmıştır. Biz yalnız Allah'a tevekkül ettik. Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında hak ile hükmet; Sen hükmedenlerin en hayırlısısın.’ Kavminden inkâr edenlerin ileri gelenleri ise şöyle dediler: ‘Eğer Şuayb'a uyarsanız, o takdirde mutlaka hüsrana uğrarsınız.’ Bunun üzerine onları şiddetli bir sarsıntı yakaladı da yurtlarında diz üstü çökekaldılar. Şuayb'ı yalanlayanlar, sanki orada hiç yaşamamış gibi oldular. Şuayb'ı yalanlayanlar; asıl hüsrana uğrayanlar onlar oldu.”
فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقالَ يا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسالاتِ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ فَكَيْفَ آسى عَلى قَوْمٍ كافِرِينَ (٩٣)
{ فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقالَ يا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسالاتِ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ فَكَيْفَ آسى عَلى قَوْمٍ كافِرِينَ (٩٣) } “Bunun üzerine [Şuayb] onlardan yüz çevirdi ve: ‘Ey kavmim! Andolsun ki ben size Rabbimin gönderdiği mesajları tebliğ ettim ve size öğüt verdim. Artık kâfir bir kavme nasıl üzüleyim!’ dedi.”
تضمنت هذه الآيات أمرين: الأول- محاورة شعيب لأشراف قومه، والثاني- بيان عاقبة الكافرين بإنزال العذاب العامّ عليهم. أما المحاورة بعد دعوة شعيب قومه لعبادة الله وحده، والوفاء بالكيل والميزان، وترك الفساد في الأرض، فإن زعماء القوم المتكبّرين عن الإيمان بالله ورسله هدّدوا شعيبا وجماعة المؤمنين معه بالطّرد من البلاد، أو بالعودة مكرهين إلى ملّة الوثنية التي عليها القوم، فقال شعيب مستنكرا ومستهجنا:
Bu ayetler iki hususu içermektedir: Birincisi, Şuayb'ın kavminin ileri gelenleriyle olan münazarası; ikincisi, üzerlerine genel azabın indirilmesiyle kâfirlerin akıbetinin beyanıdır. Münazaraya gelince; Şuayb kavmini yalnızca Allah'a ibadet etmeye, ölçü ve tartıyı tam yapmaya ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayı terk etmeye davet ettikten sonra, Allah'a ve peygamberlerine inanmaktan imtina edip büyüklük taslayan kavmin elebaşları, Şuayb'ı ve beraberindeki müminler topluluğunu memleketten sürmekle veya kavmin üzerinde bulunduğu putperestlik dinine zorla döndürmekle tehdit ettiler. Bunun üzerine Şuayb kınayarak ve yadırgayarak şöyle dedi:
أتفعلون ذلك ولو كنا كارهين ما تدعونا إليه من الطرد أو اعتناق ملّتكم؟.
Bizi davet ettiğiniz sürgünden veya dininize dönmekten hoşlanmasak da mı bunu yapacaksınız?
ثم أعلن شعيب رفضه التّام العودة إلى ملّة الكفر قائلا: إنا إذا رجعنا إلى ملّتكم واتّبعنا دينكم القائم على الشّرك، فقد وقعنا في الفرية العظيمة على الله في جعل الشركاء معه أندادا، بعد أن نجانا الله من تلك الملّة الباطلة، وهدانا إلى ملّة التوحيد وطريق الاستقامة.
Sonra Şuayb, küfür dinine dönmeyi kesin bir dille reddettiğini şu sözlerle ilan etti: 'Allah bizi o batıl dinden kurtardıktan, tevhid dinine ve dosdoğru yola ilettikten sonra eğer sizin dininize döner ve şirk üzerine kurulu inancınıza uyarsak, O'na ortaklar ve denkler koşarak Allah'a karşı büyük bir iftira atmış oluruz.'
وما ينبغي لنا وليس من شأننا أن نعود في ملّتكم أبدا، لاعتقادنا الجازم أننا على الحقّ والصواب، وأنتم على الملّة الباطلة: ملّة الشّرك والضّلال، لكن إيمانا منّا بمشيئة الله يجعلنا نفوض الأمر لله، فإن سبق علينا من الله في ذلك سابق سوء، ونفذ منه قضاء لا يرد، فالله هو المتصرّف في أمورنا، وهذا رفض أبلغ. إن الله تعالى أحاط علمه بكل شيء، فهو واسع العلم، كثير الفضل، يتصرف بحكمة، ولا يشاء إلا الخير للناس، على الله توكّلنا في أمورنا، وتوكّلنا عليه في التثبيت على الإيمان، والتوفيق لزيادة اليقين.
Bizim hak ve doğru üzere olduğumuza, sizin ise batıl bir din olan şirk ve sapıklık dini üzere olduğunuza dair kesin inancımız sebebiyle, sizin dininize asla dönmemiz bize yakışmaz ve bizim yapacağımız bir iş değildir. Fakat Allah'ın dilemesine olan inancımız, işi Allah'a havale etmemizi gerektirir. Şayet bu hususta Allah katından aleyhimize geçmiş kötü bir takdir varsa ve O'ndan geri çevrilemeyen bir kaza gerçekleşirse, işlerimizde tasarruf sahibi olan yalnızca Allah'tır; bu ise [küfre dönüşü] en beliğ şekilde reddetmektir. Şüphesiz Yüce Allah'ın ilmi her şeyi kuşatmıştır; O, ilmi geniş, lütfu bol olandır, hikmetle tasarruf eder ve insanlar için sadece hayır diler. İşlerimizde Allah'a tevekkül ettik; imanda sebat kılınmak ve yakînin artmasına muvaffak kılınmak için de O'na güvendik.
ثم دعا شعيب على قومه لما يئس منهم فقال: ربّنا احكم بيننا وبين قومنا بالحق، وانصرنا عليهم، وأنت العادل الذي لا يجور أبدا، تحكم بالحق في كل نزاع وبين كل محق ومبطل، وأنت خير الحاكمين عدلا وإحاطة ونزاهة.
Sonra Şuayb onlardan ümidini kesince kavmi aleyhine dua edip şöyle dedi: 'Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında hak ile hükmet ve onlara karşı bize yardım et. Sen asla haksızlık etmeyen âdilsin; her çekişmede ve her haklı ile batıl ehli arasında hak ile hükmedersin. Sen adalet, kuşatıcılık ve tarafsızlık bakımından hükmedenlerin en hayırlısısın.'
وبعد أن يئس قوم شعيب من إعادة المؤمنين إلى ملّتهم، لجؤوا إلى التهديد والوعيد، فقال أشرافهم لأتباع شعيب: تا لله لئن اتّبعتم شعيبا فيما يقول وآمنتم به، إنكم لخاسرون خسارة كبري في ترك ملّة الآباء والأجداد العظماء!! ولما استبدّ القوم في عنادهم وكفرهم، عاقبهم الله بإنزال عذاب الاستئصال، وأبيدوا بالرّجفة، أي الزّلزلة الشديدة التي توقع الإنسان في ذعر شديد واضطراب وارتعاد، وحرم الذين كذبوا شعيبا من ديارهم وأوطانهم، كأن لم يقيموا فيها، وكان هؤلاء الكافرون هم الذين خسروا خسرانا عظيما في الدنيا والآخرة، دون المؤمنين.
Şuayb'ın kavmi müminleri dinlerine döndürmekten ümitlerini kesince tehdit ve gözdağı verme yoluna başvurdular. İleri gelenleri Şuayb'ın tâbilerine şöyle dediler: 'Allah'a yemin olsun ki, eğer Şuayb'a söylediklerinde uyar ve ona inanırsanız, ulu ataların ve dedelerin dinini terk etmekle mutlaka çok büyük bir hüsrana uğrarsınız!' Kavim inat ve küfürlerinde diretince, Allah köklerini kazıyan azabı indirerek onları cezalandırdı. Şiddetli bir sarsıntı (recfe), yani insanı derin bir dehşete, sarsıntıya ve titremeye düşüren şiddetli bir deprem ile yok edildiler. Şuayb'ı yalanlayanlar, sanki orada hiç ikamet etmemiş gibi yurtlarından ve memleketlerinden mahrum bırakıldılar. Müminler değil, dünyada ve ahirette pek büyük bir ziyana uğrayanlar işte bu kâfirler oldu.
وأما شعيب ﵇ فتولّى وأعرض عنهم قائلا وموبّخا: يا قوم لقد أدّيت لكم ما أرسلت به من ربّي، وبلّغتكم ما فيه صلاحكم، ونصحتكم نصحا مخلصا، فكيف أحزن على قوم أنكروا وحدانية الله وكذبوا رسوله، وكانوا في عداد التاريخ من الكافرين الجاحدين. قال الكلبي: خرج شعيب من بين أظهرهم، ولم يعذب قوم نبي حتى أخرج من بينهم.
Şuayb aleyhisselâm ise onlardan yüz çevirip uzaklaştı ve onları kınayarak şöyle dedi: 'Ey kavmim! Rabbimden bana gönderilen elçilik vazifesini size yerine getirdim, sizin kurtuluşunuzu sağlayacak şeyleri tebliğ ettim ve size samimiyetle öğüt verdim. Artık Allah'ın birliğini inkâr eden, elçisini yalanlayan ve tarihte inkârcı nankörler zümresinde yer alan bir kavme nasıl üzüleyim!' Kelbî şöyle demiştir: 'Şuayb aralarından ayrılıp çıktı; zira hiçbir peygamberin kavmi, o peygamber aralarından çıkarılmadıkça azaba uğratılmamıştır.'
سنّة الله في ترويض الشعوب على الإيمان
Toplumları İmana Alıştırmada Allah'ın Sünneti
إن رحمة الله تسبق عادة غضبه، وحلمه بالناس والتّأني بهم هو القاعدة، فلا يتعجّل الله بعذاب قوم إلا بعد متابعة الإنذارات، والتّدرج بهم من التّضييق عليهم بالفقر أحيانا، والمرض أحيانا أخرى، ثم يغمرهم بالسّعة والرّخاء والرّفاه، ليقارنوا بين الحالين، فإذا لم يعتبروا بشيء ولم يتّعظوا بالأحوال التي يمرّون فيها، ينزل العذاب
Şüphesiz Allah'ın rahmeti genellikle gazabının önüne geçer; insanlara yumuşak davranması (hilmi) ve mühlet tanıması esastır. Bu sebeple Allah, peş peşe uyarılar göndermeden ve onları bazen yoksullukla bazen de hastalıkla sıkboğaz ederek dereceli bir şekilde eğitip ardından iki durumu karşılaştırsınlar diye kendilerini bolluk, refah ve genişliğe boğmadan bir kavme azap etmekte acele etmez. Şayet hiçbir şeyden ibret almaz ve içinden geçtikleri hallerden ders çıkarmazlarsa azap
بهم فجأة، من غير شعور بمجيئه، ولا استعداد لتفاديه، وهذا اللون من التربية الفعلية الميدانية هو السائد المتّبع في إهلاك الشعوب الكافرة السابقة كقوم نوح وعاد وثمود، وقوم لوط وشعيب. قال الله تعالى:
onlara ansızın gelir; ne geldiğini hissederler ne de savuşturmaya hazırlıklıdırlar. Fiilî ve tatbikî olan bu terbiye yöntemi; Nûh, Âd, Semûd kavimleri ile Lût ve Şuayb kavimleri gibi geçmişteki inkârcı toplumların helak edilmesinde hâkim olan ve izlenen sünnettir. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ٩٤ الى ٩٥]
[A'râf Suresi (7), Ayetler: 94'ten 95'e]
وَما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنا أَهْلَها بِالْبَأْساءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ (٩٤) ثُمَّ بَدَّلْنا مَكانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقالُوا قَدْ مَسَّ آباءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْناهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ (٩٥)
{ وَما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنا أَهْلَها بِالْبَأْساءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ (٩٤) ثُمَّ بَدَّلْنا مَكانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقالُوا قَدْ مَسَّ آباءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْناهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ (٩٥) } “Biz hangi memlekete bir peygamber gönderdiysek, yalvarsınlar diye oranın halkını mutlaka darlık ve sıkıntıyla yakalamışızdır. Sonra kötülüğün yerine iyiliği getirdik; nihayet çoğaldılar ve: ‘Atalarımıza da darlık ve bolluk dokunmuştu’ dediler. Bunun üzerine biz de onları hiç farkında değillerken ansızın yakalayıverdik.”
هذه الآية خبر من الله ﷿ أنه ما بعث نبيّا في مدينة وهي القرية، إلا أخذ أهلها المكذّبين له بالبأساء وهي المصائب في الأموال والهموم وعوارض الزمان من حرب أو فقر أو غيره، والضّراء: وهي المصائب في البدن أو المعيشة كالأمراض ونحوها، وذلك لكي يتضرّعوا، أي يدعو الله ويخشعوا، أو يظهروا الضّراعة والخضوع والابتهال إلى الله تعالى في كشف ما نزل بهم. هذه سنّة الله في الخلق والشعوب، ولن تجد لسنّة الله تبديلا، يرسل الله الشدائد لعلها تعيد الإنسان إلى ربّه، وتردّه عن غيّه، فإن اتّعظ وانزجر، ربح، وإن أبى واستكبر، خسر، وهؤلاء هم كثير من الناس، لا تردعهم الرّوادع. وقوله سبحانه: لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ ترجّ بحسب اعتقاد الناس وظنونهم، أو تعليل لما سبق، فيكون ذلك مدعاة إلى انقيادهم إلى الإيمان، وهذا هو شأن العقلاء الواعين.
Bu ayet, Allah azze ve celle'nin bir şehir veya kasabaya (karye) bir peygamber gönderdiğinde, onu yalanlayan halkını mutlaka be'sâ (mallara gelen musibetler, kederler ve savaş, fakirlik yahut benzeri zamanın getirdiği sıkıntılar) ve darrâ (hastalıklar ve benzeri gibi bedene veya maişete gelen musibetler) ile yakaladığına dair bir haberdir. Bu da tazarru etmeleri, yani Allah'a dua edip huşu duymaları yahut başlarına gelen sıkıntıyı gidermesi için Allah Teâlâ'ya yalvarış, boyun eğme ve niyaz izhar etmeleri içindir. Yaratılmışlar ve toplumlar hakkındaki Allah'ın sünneti budur; Allah'ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın. Allah, insanı Rabbine döndürsün ve azgınlığından vazgeçirsin diye zorluklar gönderir. Şayet ibret alır ve vazgeçerse kazanır; eğer diretir ve büyüklük taslarsa kaybeder. İnsanların çoğu böyledir, caydırıcı şeyler onları vazgeçirmez. Yüce Allah'ın { لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ } “yalvarsınlar diye” buyruğu, insanların inanç ve zannına göre bir umut bildirme yahut önceki hükmün gerekçelendirilmesidir; böylece bu durum onların imana boyun eğmelerine bir vesile olur. Aklı başında ve basiretli kimselerin tutumu da budur.
واقتضت رحمة الله وتربيته أنه سبحانه يأتي بالفرج بعد الشّدة، وباليسر بعد العسر، فبعد إنزال البأساء والضّراء، يحوّل الله الشّراع من شدّة إلى رخاء، ومن فقر إلى غنى، ومن مرض إلى صحة وعافية، ليشكروا الله على ذلك، ولكنهم لم يفعلوا.
Allah'ın rahmeti ve terbiyesi, darlıktan sonra ferahlığı, zorluktan sonra kolaylığı getirmesini iktiza etmiştir. Nitekim be'sâ ve darrâyı indirdikten sonra Allah rotayı zorluktan bolluğa, fakirlikten zenginliğe, hastalıktan sıhhat ve afiyete çevirir ki buna karşılık Allah'a şükretsinler; fakat onlar bunu yapmadılar.
إنه سبحانه يبدّل مكان السيئة الحسنة، أي مكان البأساء والضّراء من فقر ومرض
Şüphesiz O Subhânehu, kötülüğün yerine iyiliği; yani be'sâ ve darrânın yerine fakirlik ve hastalık
ونحوهما، يجعل السّراء والنعمة، وهذا بحسب ما عند الناس، وإلا فقد يكون العكس، ينعم الله على بعض العباد بالبلوى العظيمة لتخليصهم من الدّاء، ويبتلي الله بعض القوم بالنّعم ليختبرهم فيما يفعلون. والسّيئة: كل ما يسوء صاحبه، والحسنة: ما يستحسنه الطبع والعقل.
bolluğu ve nimeti getirir. Bu, insanların nezdindeki duruma göredir; aksi takdirde tersi de olabilir: Allah bazı kullarını hastalıktan kurtarmak için büyük belalarla nimetlendirir, bazı toplulukları da yaptıklarında onları sınamak için nimetlerle imtihan eder. Seyyie (es-Seyyie), sahibini üzen her şeydir; hasene (el-Hasene) ise fıtratın ve aklın güzel bulduğu şeydir.
إن الله تعالى يبدّل مكان السيئة الحسنة لحكمة هي التّذكر والاتّعاظ، وتكون الحسنة عامّة شاملة، فتستمر الحسنة حتى عفوا، أي حتى كثروا وكثرت أموالهم وأولادهم، يقال: عفا الشيء: إذا كثر، لأن الرّخاء يكون عادة سببا في كثرة النّسل.
Allah Teâlâ, hatırlama ve ibret alma hikmetine binaen kötülüğün yerine iyiliği getirir; bu iyilik genel ve kapsamlı olur. Bu iyilik, onlar çoğalıncaya, malları ve çocukları artıncaya kadar devam eder. Nitekim bir şey çoğaldığında afâ (عفا الشيء) denir; çünkü refah genellikle neslin çoğalmasına sebep olur.
والعبرة تكون حين يقول العصاة بعد الرّخاء: قد أصابنا من البأساء والضّراء وما بعده من الرّخاء، مثلما أصاب آباءنا في قديم الزمان، فهؤلاء آباؤنا قد مسّتهم الضّراء والسّراء، وحلّ بهم الضيق والفرج، والعسر واليسر، وما نحن إلا مثلهم، أي إن هذا التّقلب له سابقة في الزمن، فلا شيء فيه، وهذا قول من لم يتّعظ ولم يتأمل في أحداث الزمان. والواقع أن إرسال النعمة بعد النقمة استدراج واختبار، وكان مصير هؤلاء الذين لم يعتبروا بالأحداث هو إنزال العقاب الشديد بهم، وكان عاقبة أمرهم أن الله عاقبهم فجأة، من غير شعور منهم بما ينزل بهم من العقاب، ليكون أكثر حسرة، كما قال الله تعالى: فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ (٤٤) [الأنعام: ٦/ ٤٤] أي آيسون من الرّحمة.
İbret verici durum, günahkârların bolluktan sonra şöyle demeleridir: 'Eski zamanlarda atalarımızın başına geldiği gibi bizim de başımıza be'sâ ve darrâ, ardından da bolluk geldi. İşte atalarımıza da darlık ve genişlik dokunmuş, sıkıntı ve ferahlık, zorluk ve kolaylık gelmişti; biz de ancak onlar gibiyiz.' Yani bu iniş çıkışların geçmişte de örneği vardır, bunda olağanüstü bir durum yoktur. Bu söz, ibret almayan ve zamanın olayları üzerinde düşünmeyen kimselerin sözüdür. Gerçekte ise sıkıntıdan sonra nimetin gönderilmesi bir istidrac (derece derece helake yaklaştırma) ve imtihandır. Olaylardan ders çıkarmayan bu kimselerin akıbeti, üzerlerine şiddetli azabın indirilmesi olmuştur. İşlerinin sonu, başlarına gelecek azaptan hiç haberleri yokken -hasretleri daha da büyük olsun diye- Allah'ın onları ansızın cezalandırması şeklinde gerçekleşmiştir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ (٤٤) } “Kendilerine hatırlatılanları unuttuklarında, üzerlerine her şeyin kapılarını açıverdik. Nihayet kendilerine verilenlerle sevinip şımardıkları sırada onları ansızın yakaladık da birdenbire bütün ümitlerini yitiriverdiler” [el-En'âm: 6/44]; yani rahmetten ümitlerini kestiler.
وأما المؤمن فليس هذا حاله، إنه كما
Mümine gelince, onun durumu böyle değildir. O,
جاء في حديث الصحيحين: «عجبا لأمر المؤمن، لا يقضي الله له قضاء إلا كان خيرا له، إن أصابته ضرّاء صبر، فكان خيرا له، وإن أصابته سرّاء شكر، فكان خيرا له»
Sahihayn'daki hadiste geldiği gibidir: 'Müminin haline şaşılır! Allah onun hakkında ne takdir ederse mutlaka kendisi için hayırlı olur. Kendisine bir sıkıntı (darrâ) dokunursa sabreder, bu onun için hayır olur; kendisine bir sevinç/bolluk (sarrâ) dokunursa şükreder, bu da onun için hayır olur.'
أي أن المؤمن يتنبّه لما ابتلاه به من الضّراء (الضّرر) والسّراء (السرور) .
Yani mümin, Allah'ın kendisini sınadığı darrâ (zarar/sıkıntı) ve sarrânın (sevinç/bolluk) farkında olur.
سنّة الله في تأديب القرى
Memleketleri Terbiye Etmede Allah'ın Sünneti
تتعدّد الأساليب الإلهية في إصلاح البشر، وإصلاح أهل القرى أو المدن، وحملهم على الإيمان باختيار وطواعية دون قسر ولا إكراه، وذلك كله من أجل خير الإنسان وإسعاده. ومن هذه الأساليب: الابتلاء بالشدة والمصائب في المكاسب والأموال، وربط الرخاء والخير بالاستقامة والإيمان بالله ورسله. قال الله تعالى:
İnsanları, memleket veya şehir halklarını ıslah etme ve onları hiçbir zorlama ve baskı olmaksızın kendi irade ve rızalarıyla imana sevk etme hususundaki ilahî yöntemler çeşitlilik gösterir; bunların tamamı insanın iyiliği ve saadeti içindir. Bu yöntemlerden bazıları şunlardır: Kazançlarda ve mallarda darlık ve musibetlerle imtihan etmek, refah ve hayrı ise dosdoğru olmaya, Allah'a ve peygamberlerine imana bağlamak. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ٩٦ الى ١٠٠]
[A'râf Suresi (7), Ayetler: 96'dan 100'e]
وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ وَلكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ (٩٦) أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا بَياتاً وَهُمْ نائِمُونَ (٩٧) أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ (٩٨) أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ (٩٩) أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِها أَنْ لَوْ نَشاءُ أَصَبْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ (١٠٠)
{ وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ وَلكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ (٩٦) أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا بَياتاً وَهُمْ نائِمُونَ (٩٧) أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ (٩٨) أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ (٩٩) أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِها أَنْ لَوْ نَشاءُ أَصَبْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ (١٠٠) } “Eğer o memleketlerin halkı iman edip sakınsalardı, elbette üzerlerine gökten ve yerden bereketler açardık. Fakat yalanladılar; biz de onları kazanmakta oldukları yüzünden yakalayıverdik. Memleketlerin halkı, geceleyin uyurlarken azabımızın kendilerine gelmeyeceğinden emin mi oldular? Yoksa o memleketlerin halkı, kuşluk vakti oynayıp eğlenirlerken azabımızın kendilerine gelmeyeceğinden emin mi oldular? Onlar Allah'ın tuzağından emin mi oldular? Ziyana uğrayanlar topluluğundan başkası Allah'ın tuzağından emin olmaz. Önceki sahiplerinden sonra yeryüzüne vâris olanlara hâlâ belli olmadı mı ki, eğer dileseydik onları da günahları yüzünden cezalandırırdık ve kalplerini mühürlerdik de artık hiçbir şey işitmezlerdi?”
أبان الله تعالى في آية سابقة أن الذين عصوا وتمردوا من أهل القرى والمدن أخذهم الله بغتة أي فجأة، وأبان في هذه الآيات أنهم لو أطاعوا ربّهم لفتح الله عليهم أبواب الخير، ثم جاء الجميع الإنذار بالعذاب المبكّر ليلا أو نهارا إذا كذبوا الرّسل دعاة الإصلاح والإيمان بالله وحده لا شريك له.
Allah Teâlâ önceki bir ayette, memleket ve şehir halklarından isyan edip haddi aşanları ansızın (bağteten) yakaladığını beyan etmiş; bu ayetlerde ise eğer Rablerine itaat etselerdi Allah'ın onların üzerine hayır kapılarını açacağını açıklamıştır. Ardından, ıslah davetçisi ve tek ve ortaksız olan Allah'a imana çağıran elçileri yalanladıkları takdirde gece yahut gündüz vakitsiz gelebilecek bir azapla hepsine bir uyarı gelmiştir.
هذا إخبار عن نظام الله في الكون وسنّته تعالى في الخلق في الماضي والحاضر والمستقبل، ليتّعظ الناس ويعتبروا، وذلك النظام وتلك السنّة: أنه لو آمن أهل القرى والمدن كأهل مكّة وغيرهم بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر، واتّقوا ما نهى الله عنه وحرّمه من الشّرك والفساد في الأرض بارتكاب الفواحش والآثام لو آمنوا وأطاعوا واتّصفوا بالتّقوى، لتبع ذلك توارد أفضال الله ورحماته، وإنعامه وإنزال
Bu, insanların öğüt ve ibret almaları için Allah'ın kâinattaki nizamı ile geçmişte, günümüzde ve gelecekte yaratılmışlar hakkındaki sünnetine dair bir haberdir. Bu nizam ve sünnet [şöyledir]: Şayet Mekke halkı ve diğerleri gibi memleket ve şehirlerin ahalisi Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe iman etseler; Allah'ın yasaklayıp haram kıldığı şirkten, hayâsızlık ve günahları işleyerek yeryüzünde fesat çıkarmaktan sakınsalardı; eğer iman edip itaat etseler ve takva vasfını kuşansalardı, bunun peşinden Allah'ın lütufları, rahmetleri ve nimetleri peş peşe gelir; [üzerlerine...]
الخيرات الكثيرة من السماء عليهم كالمطر، وإخراج النباتات والمعادن والكنوز، وإيتاؤهم مختلف العلوم والمعارف والإلهامات الرّبانية لفهم أسرار الكون واستخراج مختلف الثروات. لو آمنوا وأطاعوا ليسّر الله لهم كل خير من كل جانب من فوقهم ومن تحتهم ومن ذواتهم وأفكارهم. وفي هذا دلالة على أن الإيمان الصحيح سبب للسعادة والرخاء. وفتح البركات: إنزالها على الناس. والبركات: الزيادة والنّماء.
üzerlerine gökten yağmur gibi pek çok hayırlar iner, bitkiler, madenler ve hazineler çıkarılır, kâinatın sırlarını anlamak ve çeşitli zenginlikleri ortaya çıkarmak için kendilerine türlü ilimler, marifetler ve rabbânî ilhamlar bahşedilirdi. Eğer iman edip itaat etselerdi, Allah her yönden -üstlerinden, altlarından, bizzat kendilerinden ve fikirlerinden- her türlü hayrı onlar için kolaylaştırırdı. Bunda sahih imanın mutluluk ve refahın sebebi olduğuna bir delil vardır. Bereketlerin açılması (fethu'l-berakât), onların insanların üzerine indirilmesidir; bereketler (el-berakât) ise artış ve çoğalmadır.
ولكن أهل القرى والمدن كذبوا رسلهم ولم يؤمنوا ولم يتّقوا، فعاقبهم الله تعالى بالهلاك على ما كسبوا من المآثم والمحارم والشّرك المفسد لنظام الحياة. وفي هذا دلالة على أن العقاب نتيجة لازمة لكسب المعاصي، هذا في الأمم الخالية.
Fakat memleket ve şehir halkları peygamberlerini yalanladılar, ne iman ettiler ne de sakındılar; bunun üzerine Allah Teâlâ kazandıkları günahlar, haramlar ve hayat nizamını bozan şirk sebebiyle onları helak ile cezalandırdı. Bunda, geçmiş ümmetlerde olduğu gibi cezanın günah kazanmanın kaçınılmaz bir neticesi olduğuna bir delil vardır.
ثم تابع الله تهديده ووعيده للكفار المعاصرين لمحمد ﷺ فهل يأمن هؤلاء أن ينزل بهم مثل ما نزل بأولئك؟! وهذه الاستفهامات على سبيل التعجب من حالهم وغفلتهم، والإنكار عليهم، ومضمونها: أبعد ذلك يأمن أهل القرى الكافرة في الماضي كأهل مكة وأمثالهم وفي كل زمان نزول العذاب والنّكال بهم في حال الغفلة وهو النوم ليلا. فقوله سبحانه: بَياتاً أي وقت مبيتهم بالليل.
Sonra Allah, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in çağdaşı olan kâfirlere yönelik tehdit ve uyarısını sürdürdü: Acaba bunlar, öncekilerin başına gelenlerin kendi başlarına da gelmesinden emin mi oldular?! Bu soru kipleri, onların durumuna ve gafletine hayret etme ve onları kınama (inkâr) gayesi taşımaktadır. Anlamı şudur: Bundan sonra, gerek geçmişteki Mekke ehli ve benzerleri gibi kâfir memleket halkları gerekse her zamandaki insanlar, gaflet hali olan gece uykusundayken azabın ve cezanın başlarına gelmeyeceğinden emin mi oldular? Yüce Allah'ın { بَياتاً } buyruğu, geceleyin geceledikleri vakit demektir.
أو أيأمن أهل القرى والمدن أن يأتيهم العذاب ضحى، وهم مشغولون باللعب واللهو في النهار، وفي هذا إشارة إلى أن انشغالهم في أعمالهم التي لا فائدة منها كأنها ألعاب أطفال.
Yoksa memleket ve şehir halkı, gündüz vakti oyun ve eğlenceyle meşgulken azabın kendilerine kuşluk vakti gelmesinden emin mi oldular? Bunda, onların hiçbir faydası olmayan işlerle meşguliyetlerinin adeta çocuk oyunları gibi olduğuna bir işaret vardır.
وذلك سواء في إنزال العذاب ليلا أو نهارا: تخويف في أوقات الغفلة.
Bu durum, ister geceleyin ister gündüzün azap indirilmesinde olsun aynıdır: Gaflet vakitlerinde bir korkutmadır.
وأكّد الله تهديده وتوبيخه فقال: أفأمن أهل القرى والمدن مكر الله، أي تدبيره الخفي وإنزال بأسه ونقمته، وعقابه وجزائه من حيث لا يشعر العباد؟ إنهم إن ظنّوا ذلك فقد أخطئوا، فإنه لا يأمن مكر الله إلا القوم الخاسرون.
Allah tehdit ve azarlamasını pekiştirerek şöyle buyurdu: Memleket ve şehir halkı Allah'ın mekrinden -yani O'nun gizli tedbirinden, kulların farkına varmayacağı bir yerden şiddetli azabını, intikamını, cezasını ve karşılığını indirmesinden- emin mi oldular? Şayet böyle zannettilerse kesinlikle yanılmışlardır; çünkü Allah'ın mekrinden ancak hüsrana uğrayan topluluk emin olur.
ثم أبان الله تعالى أن الغاية من ذكر هذه الإنذارات تحقيق العبرة والعظة لجميع
Sonra Allah Teâlâ bu uyarıların zikredilmesindeki gayenin, bütün
الناس في كل عصر وزمان، فقال: أو لم يتبين ويتّضح للناس، وخصوصا كفار قريش في عصر النّبي ﷺ الذين يخلفون غيرهم في سكنى الأرض ووراثتها مع الديار، بعد إهلاك الأقوام الآخرين قبلهم: أن الله لو شاء أصابهم وعذّبهم بذنوبهم وأعمالهم السيئة، كما عذّب أمثالهم ممن قبلهم، فإن لم يهلكهم الله بعذاب الاستئصال ختم على قلوبهم أو طبع عليها، فلم تعد تسمع الموعظة والتذكير سماع تدبّر وقبول، كما قال تعالى: وَما تُغْنِي الْآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ [يونس: ١٠/ ١٠١] .
insanlar için her çağ ve zamanda ibret ve öğüt alınmasını sağlamak olduğunu açıklayarak şöyle buyurdu: İnsanlar için -özellikle de Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem dönemindeki Kureyş kâfirleri için ki onlar kendilerinden önceki diğer kavimlerin helak edilmesinden sonra yeryüzünde ikamet etme ve yurtlarıyla birlikte oraya vâris olma hususunda başkalarının ardılı olmuşlardır- açık ve net hale gelmedi mi ki: Şayet Allah dileseydi, kendilerinden önceki benzerlerini azaplandırdığı gibi, onları da günahları ve kötü amelleri sebebiyle cezalandırır ve azaba uğratırdı. Eğer Allah onları köklerini kazıyan bir azapla helak etmezse, kalplerini mühürler veya damgalar; artık öğüt ve hatırlatmayı tefekkür edip kabul edecek bir kulakla işitmezler. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَما تُغْنِي الْآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ } “Fakat inanmayan bir topluluğa ayetler de uyarılar da bir fayda vermez.” [Yûnus: 10/101].
العبرة من قصص الماضين
Geçmiştekilerin Kıssalarından İbret Almak
لم يكن إيراد قصص الأقوام الماضين، وهم قوم نوح وهود وصالح ولوط وشعيب، مجرد حكاية وتسلية، وإنما كان الهدف من ذلك إيراد أمثلة عملية للأمم والشعوب في كل زمان، وتحقيق العبرة والعظة من إهلاك أولئك الأقوام بسبب تكذيبهم الرّسل، وإغراقهم في العمى والضّلالة والكفر، فكان الجزاء عدلا لأنه من جنس العمل، قال الله تعالى:
Geçmiş kavimlerin -ki onlar Nûh, Hûd, Sâlih, Lût ve Şuayb kavimleridir- kıssalarının zikredilmesi, sırf bir hikâye ve eğlence olsun diye değildir. Bilakis bundaki hedef, her zamandaki ümmet ve milletlere pratik örnekler sunmak; peygamberleri yalanlamaları, körlük, sapıklık ve küfre batmaları sebebiyle o kavimlerin helak edilmesinden ibret ve öğüt alınmasını sağlamaktır. Bu ceza adaletin ta kendisiydi; çünkü amelin cinsindendi. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ١٠١ الى ١٠٢]
[A'râf Suresi (7), Ayetler 101-102]
تِلْكَ الْقُرى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبائِها وَلَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى قُلُوبِ الْكافِرِينَ (١٠١) وَما وَجَدْنا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَإِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقِينَ (١٠٢)
{ تِلْكَ الْقُرى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبائِها وَلَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى قُلُوبِ الْكافِرِينَ (١٠١) وَما وَجَدْنا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَإِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقِينَ (١٠٢) } “İşte o memleketler! Onların haberlerinden bir kısmını sana anlatıyoruz. Andolsun ki peygamberleri onlara apaçık delillerle gelmişlerdi. Fakat daha önce yalanladıklarına iman edecek değillerdi. İşte Allah kâfirlerin kalplerini böyle mühürler. (101) Biz onların çoğunda ahde bağlılık görmedik; doğrusu onların çoğunu yoldan çıkmış (fâsık) kimseler bulduk. (102)”
[الأعراف: ٧/ ١٠١- ١٠٢] .
[A'râf: 7/101-102].
المعنى: تلك قرى الأقوام الخمسة (قوم نوح وهود وصالح ولوط وشعيب) أخبر الله بها نبيّه، كيف أهلكت ليتّعظ الحاضرون بالماضين، ولأنها أمثلة حسّية قريبة في المكان والذاكرة، حيث كانت تلك القرى (أي المدن) في بلاد العرب، وكان أهل مكة يتناقلون بعض أخبارها، وهي جميعا متشابهة في تكذيب الرّسل، وعذاب الاستئصال، فكانت العبرة منها واحدة.
Anlamı şudur: İşte o beş kavmin (Nûh, Hûd, Sâlih, Lût ve Şuayb kavimlerinin) memleketlerini, şimdiki insanlar geçmiştekilerden ibret alsınlar diye Allah Peygamberine haber vermiştir; nasıl helak edildiklerini bildirmiştir. Zira bunlar mekân ve hafıza açısından yakın, somut örneklerdir; çünkü o memleketler (yani şehirler) Arap yarımadasındaydı ve Mekke ehli onların bazı haberlerini dilden dile aktarmaktaydı. Bunların hepsi peygamberleri yalanlama ve kök kazıyıcı azap hususunda birbirine benzemektedir; dolayısıyla onlardan çıkarılacak ibret de birdir.
وسبب عقاب تلك الأقوام هو تكذيب الرّسل، فبالرغم من أنهم أقاموا لهم الحجج على صدقهم فيما أخبروهم به، ما كانوا ليؤمنوا بما جاءتهم به الرّسل بسبب تكذيبهم بالحقّ من قبل مجيء الرّسل وعند ورودهم عليهم، في بدء الدعوة إلى التوحيد وعبادة الله، ومن قبل مجيء المعجزات، فظلّوا على حالهم، ولم تؤثر فيهم الآيات الدّالة على صدق الرّسل، ولم يؤمنوا لآخر أعمارهم بما كذّبوا به أولا حين جاءتهم الرّسل، أي إنهم استمرّوا على التكذيب من وقت مجيء الرسل إليهم إلى أن ماتوا مصرّين على كفرهم وعنادهم، مع تكرار المواعظ عليهم وتتابع الآيات.
O kavimlerin cezalandırılma sebebi, peygamberleri yalanlamalarıdır. Peygamberler kendilerine haber verdikleri hususlarda doğruluklarına dair deliller sunmuş olmalarına rağmen, peygamberlerin getirdiği şeylere iman edecek değillerdi; zira peygamberler gelmeden önce ve onlara geldikleri anda, tevhide ve Allah'a kulluğa davetin başlangıcında ve mucizeler gelmeden önce hakkı yalanlamışlardı. Böylece eski halleri üzere kaldılar, peygamberlerin doğruluğuna delalet eden ayetler onlara tesir etmedi; peygamberler ilk geldiklerinde yalanladıkları şeylere ömürlerinin sonuna kadar iman etmediler. Yani peygamberlerin kendilerine geldiği andan, küfür ve inatlarında ısrarcı olarak öldükleri ana kadar, kendilerine öğütler tekrarlanıp ayetler ardı ardına gelmesine rağmen yalanlamaya devam ettiler.
وكما طبع الله على قلوب كفار الأمم الخالية، يطبع الله على قلوب الكافرين الذين سبق في علم الله ألا يؤمنوا أبدا.
Allah geçmiş ümmetlerin kâfirlerinin kalplerini nasıl mühürlediyse, Allah'ın ilminde asla iman etmeyecekleri kesinleşmiş olan kâfirlerin kalplerini de öyle mühürler.
إن اللّجاج في الكفر والإصرار عليهم هو الذي حجب عنهم النور الإلهي، ولم يوفقهم الله إلى الإيمان بسبب أنهم كذبوا من قبل، فكان تكذيبهم سببا لأن يمنعوا الإيمان بعد.
Küfürde inat etmek ve onda ısrar göstermek, ilahi nurun önünü perdelemiştir; daha önce yalanlamış olmaları sebebiyle Allah onları imana muvaffak kılmamıştır. Dolayısıyla onların yalanlaması, sonradan imandan mahrum bırakılmalarının bir sebebi olmuştur.
ثم أخبر الله تعالى أنه لم يجد لأكثر الناس ثباتا على العهد الذي أخذه على ذرية آدم، وقت استخراجهم من ظهره، ولم يعملوا عقولهم في الآيات الدّالة على وجود الله وتوحيده وصدق رسله، ولم يشكروا نعم الله، ولا قادتهم معجزات الأنبياء إلى الإقرار بالحق والاعتراف بالواقع.
Sonra Allah Teâlâ, Âdem'in zürriyetinden sırtından çıkarıldıkları vakit aldığı ahde insanların çoğunun sebat göstermediğini bildirmiştir. Onlar, Allah'ın varlığına, birliğine ve peygamberlerinin doğruluğuna delalet eden ayetler üzerinde akıllarını çalıştırmadılar, Allah'ın nimetlerine şükretmediler ve peygamberlerin mucizeleri onları hakkı ikrar etmeye ve gerçeği kabullenmeye götürmedi.
لم يجد الله لأكثر البشر التزام عهد، وقبول وصية، ووفاء بما أقرّوا به سابقا وهم في عالم الذّر، وبما أودع فطرتهم وعقولهم من الوسائل الكفيلة بإرشادهم إلى الحقّ والصّواب والإيمان بالله واليوم الآخر، إنهم لم يوفوا بعهد الفطرة الذي عاهدهم الله وهم في صلب آدم، ولا بعهد الشّرع الإلهي بالإيمان وأداء التكاليف، ولا بالعهد المتعارف عليه بأداء الالتزامات والشروط واحترام العقود التي يبرمونها فيما بينهم،
Allah insanların çoğunda bir ahde bağlılık, bir vasiyeti kabul ediş ve daha önce zerreler âlemindeyken ikrar ettikleri şeye ve fıtratları ile akıllarına hakkı, doğruyu, Allah'a ve ahiret gününe imanı bulduracak şekilde yerleştirilen vasıtalara bir vefa bulmadı. Onlar ne Âdem'in sulbündeyken Allah'ın kendileriyle yaptığı fıtrat ahdine vefa gösterdiler, ne iman etmek ve mükellefiyetleri yerine getirmekle ilgili ilahi şeriat ahdine uydular, ne de aralarında akdettikleri sözleşmelere riayet edip şartları ve yükümlülükleri yerine getirme şeklindeki örfî ahde sadık kaldılar,
ولقد وجد الله أكثر الناس فاسقين خارجين عن الطاعة والامتثال. وفي التعبير بالأكثر إشارة إلى أن بعضهم قد آمن، ونفد كل عهد مع الله أو مع الناس.
Ve Allah insanların çoğunu itaatten ve boyun eğmekten çıkmış fâsıklar olarak buldu. 'Çoğunluk' ifadesiyle anlatılmasında, bazılarının iman ettiğine ve gerek Allah ile gerekse insanlarla olan her ahdi yerine getirdiğine bir işaret vardır.
ومخالفة عهد الفطرة السليمة القائم على الإقرار بتوحيد الله وأنه لا إله إلا هو، وعبادة غيره بلا دليل ولا حجة من عقل ولا شرع، كان كلاهما بتأثير البيئة والتقاليد الموروثة الباطلة.
Allah'ın birliğini ve O'ndan başka hiçbir ilah bulunmadığını ikrar etmeye dayalı selim fıtrat ahdine aykırı davranmak ve akıldan yahut şeriattan hiçbir delil ve hüccet bulunmaksızın başkasına ibadet etmek; bunların her ikisi de çevrenin ve bâtıl miras geleneklerin tesiriyle meydana gelmiştir.
جاء في صحيح مسلم: «يقول الله تعالى: إني خلقت عبادي حنفاء، فجاءتهم الشياطين، فاجتالتهم عن دينهم، وحرّمت عليهم ما أحللت لهم»
Sahîh-i Müslim'de şöyle rivayet edilmiştir: «Allah Teâlâ şöyle buyurur: Ben kullarımı hanîfler (tevhid ehli) olarak yarattım; fakat şeytanlar onlara gelip dinlerinden saptırdılar ve kendilerine helal kıldığım şeyleri onlara haram ettiler.»
وفي الصحيحين: «كل مولود يولد على الفطرة، فأبواه يهودانه أو ينصّرانه، أو يمجّسانه» .
Sahîhayn'da [Buhârî ve Müslim'de] şöyle rivayet edilmiştir: «Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar; sonra anne babası onu yahudileştirir, hristiyanlaştırır veya mecusileştirir.»
بعثة موسى ﵇ إلى فرعون
Mûsâ aleyhisselâm'ın Firavun'a Gönderilmesi
إثبات نبوته بالمعجزة
Peygamberliğinin Mucize ile İspatlanması
بعث الله تعالى موسى ﵇ رسولا إلى فرعون وقومه في مصر، بعد بعثة لفيف من الأنبياء السابقين، مثل نوح وهود وصالح ولوط وشعيب ﵈، وأيده ربه كما أيدهم بالآيات، أي الحجج والبينات الدالة على صدق النبوة وصحة الرسالة الإلهية، لأن كل رسول يتطلب برهانا يظهره للناس يدل على أنه نبي مرسل، وذلك البرهان هو المعروف بالمعجزة التي قد تكون واحدة أو أكثر، وهذه بعض معجزات موسى ﵇ في القرآن المجيد، قال الله تعالى:
Allah Teâlâ, Nûh, Hûd, Sâlih, Lût ve Şuayb aleyhimesselâm gibi önceki peygamberler topluluğunun gönderilmesinden sonra, Mûsâ aleyhisselâm'ı Mısır'daki Firavun'a ve kavmine peygamber olarak gönderdi. Onları desteklediği gibi onu da ayetlerle -yani peygamberliğin doğruluğuna ve ilahi elçiliğin hakikatine delalet eden hüccet ve apaçık delillerle- destekledi. Zira her peygamber, kendisinin gönderilmiş bir peygamber olduğunu gösteren ve insanlara sunacağı bir bürhana ihtiyaç duyar. Bu bürhan ise bir veya daha fazla olabilen ve mucize olarak bilinen şeydir. İşte bu, Mûsâ aleyhisselâm'ın Kur'ân-ı Mecîd'deki bazı mucizeleridir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ١٠٣ الى ١٠٨]
[A'râf Suresi (7), Ayetler 103-108]
ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسى بِآياتِنا إِلى فِرْعَوْنَ وَمَلائِهِ فَظَلَمُوا بِها فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (١٠٣) وَقالَ مُوسى يا فِرْعَوْنُ إِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ (١٠٤) حَقِيقٌ عَلى أَنْ لا أَقُولَ عَلَى اللَّهِ إِلاَّ الْحَقَّ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرائِيلَ (١٠٥) قالَ إِنْ كُنْتَ جِئْتَ بِآيَةٍ فَأْتِ بِها إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٠٦) فَأَلْقى عَصاهُ فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ (١٠٧)
{ ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسى بِآياتِنا إِلى فِرْعَوْنَ وَمَلائِهِ فَظَلَمُوا بِها فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (١٠٣) وَقالَ مُوسى يا فِرْعَوْنُ إِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ (١٠٤) حَقِيقٌ عَلى أَنْ لا أَقُولَ عَلَى اللَّهِ إِلاَّ الْحَقَّ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرائِيلَ (١٠٥) قالَ إِنْ كُنْتَ جِئْتَ بِآيَةٍ فَأْتِ بِها إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٠٦) فَأَلْقى عَصاهُ فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ (١٠٧) } “Sonra onların ardından Mûsâ'yı ayetlerimizle Firavun'a ve ileri gelenlerine gönderdik; onlar ise bu ayetlere karşı haksızlık (ve zulüm) ettiler. Bozguncuların sonunun nasıl olduğuna bir bak! (103) Mûsâ dedi ki: Ey Firavun! Şüphesiz ben, Âlemlerin Rabbi tarafından gönderilmiş bir peygamberim. (104) Bana düşen, Allah hakkında haktan başkasını söylememektir. Size Rabbinizden apaçık bir delil getirdim; artık İsrâiloğullarını benimle beraber gönder! (105) [Firavun] dedi ki: Eğer bir ayet (mucize) getirdiysen ve şayet doğrulardan isen haydi onu getir! (106) Bunun üzerine [Mûsâ] asasını attı, bir de ne görsünler, o apaçık bir ejderha/yılan oluverdi! (107)”
وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذا هِيَ بَيْضاءُ لِلنَّاظِرِينَ (١٠٨)
{ وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذا هِيَ بَيْضاءُ لِلنَّاظِرِينَ (١٠٨) } “Elini [koynundan] çıkardı; bir de ne görsünler, bakanlar için bembeyaz parıldamaktadır! (108)”
هذه بداية قصة موسى ﵇، بدأت بتكليف إلهي هي تبليغ رسالة الله ودعوته إلى فرعون وقومه ليوحدوا الله، وبدء البعثة لكل رسول بداية عهد جديد في حياته، وانتقال من كونه شخصا عاديا إلى صيرورته نبيا ورسولا مبلغا أوامر الله ونواهيه إلى الناس. أرسل الله تعالى موسى ﵇ رسولا بالآيات والمعجزات الدالة على صدقه ورسالته إلى فرعون وملئه فظلموا بها وكفروا، والظلم والكفر مقترنان عادة، إنهم ظلموا أنفسهم وغيرهم بالتنكر لرسالة الله والإعراض عنها، وصد الناس أيضا عنها، فكان طبيعيا أن يحذّر الله تعالى من عاقبة المفسدين الظالمين، وجعلهم مثالا يتوعد به كفرة عصر النبي محمد ﷺ وما بعده من العصور والدهور.
Bu, Mûsâ aleyhisselâm'ın kıssasının başlangıcıdır. Allah'ın mesajını ve davetini, Allah'ı birlesinler diye Firavun ve kavmine tebliğ etme şeklindeki ilahi bir vazifeyle başlamıştır. Her peygamber için elçiliğin başlaması, hayatında yeni bir dönemin başlangıcıdır; sıradan bir kimse olmaktan çıkıp Allah'ın emir ve yasaklarını insanlara tebliğ eden bir nebi ve resul haline dönüşmesidir. Allah Teâlâ, Mûsâ aleyhisselâm'ı doğruluğuna ve elçiliğine delalet eden ayet ve mucizelerle Firavun ve ileri gelenlerine peygamber olarak gönderdi; onlar ise bu ayetlere zulmedip inkâr ettiler. Zulüm ile küfür genellikle bir arada bulunur. Onlar, Allah'ın mesajını inkâr edip ondan yüz çevirerek ve insanları da ondan alıkoyarak hem kendilerine hem başkalarına zulmettiler. Dolayısıyla Allah Teâlâ'nın bozguncu zalimlerin akıbetinden sakındırması ve onları Peygamber Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem döneminin kâfirlerine ve sonraki çağlara bir ibret ve tehdit kılması son derece tabiidir.
ابتدأ موسى ﵇ حوارة مع فرعون بإعلان واضح أنه رسول مرسل من رب العالمين. وفرعون: اسم كل ملك لمصر في زمان غابر، في عهد الفراعنة، كالنمارذة في اليونان، وقيصر في الروم، وكسرى في فارس، والنجاشي في الحبشة.
Mûsâ aleyhisselâm Firavun ile diyaloğuna, kendisinin Âlemlerin Rabbi tarafından gönderilmiş bir elçi olduğunu açıkça ilan ederek başladı. Firavun: Eski devirlerde, Firavunlar döneminde Mısır'ın her hükümdarına verilen unvandır; tıpkı Yunanlarda Nemrudlar, Romalılarda Sezar (Kayser), Farslarda Kisrâ ve Habeşistan'da Necaşî gibi.
تابع موسى قوله مع فرعون لإثبات صدقه في رسالته قائلا: جدير بي ألا أقول على الله إلا الحق، فإن الرسول لا يكذب على الله الذي بيده ملكوت كل شيء، لذا فإني لا أخبر عن الله إلا بما هو حق وصدق، لما أعلم من جلاله وعظيم شأنه، قد جئتكم يا قوم ببينة وحجّة من ربكم، لا من نفسي، بل من الرب سبحانه الواحد الأحد رب السماوات والأرض، ورب فرعون وهامان، وربي هو الذي أمرني بهذه الدعوة إليكم، فأرسل يا فرعون معنا بني إسرائيل، ولا تعذبهم.
Mûsâ, elçiliğindeki doğruluğunu ispat etmek amacıyla Firavun'a hitabını sürdürerek şöyle dedi: Bana yaraşan, Allah hakkında haktan başkasını söylememektir. Çünkü bir elçi, her şeyin mutlak mülk ve tasarrufu kendi elinde olan Allah hakkında asla yalan söylemez. Bu sebeple ben O'nun celâlini ve şanının yüceliğini bildiğim için, Allah adına hak ve doğrudan başkasını haber vermem. Ey kavmim! Muhakkak ki ben size kendiliğimden değil, Rabbinizden; göklerin ve yerin Rabbi, Firavun ile Hâmân'ın da Rabbi olan, bir ve tek olan noksanlıklardan münezzeh Rab'den apaçık bir delil ve kesin bir hüccetle geldim. Size yönelik bu daveti bana emreden Rabbimdir. O halde ey Firavun! İsrailoğullarını bizimle birlikte serbest bırakıp gönder ve onlara azap/eziyet etme!
فأجابه فرعون بقوله: إن كنت يا موسى مؤيدا بآية أو معجزة من عند ربك، فأظهرها لنراها، إن كنت صادقا فيما ادعيت.
Firavun da ona şöyle cevap verdi: Ey Mûsâ! Eğer Rabbin katından bir ayet veya mucize ile desteklendiysen ve iddia ettiğin şeyde doğru sözlü isen, haydi görelim diye onu ortaya koy!