والموضوع الرابع- إنزال التوراة: قال الله لموسى: يا موسى إني اخترتك على ناس زمانك، وآثرتك عليهم بتكليمي إياك وبإعطائك رسالاتي المتنوعة، فخذ ما أعطيتك من الشريعة وهي التوراة، وكن من جماعة الشاكرين نعمي. وكتبت لك في ألواح التوراة التي أعطيتها إياك المواعظ وتفاصيل الأحكام المبينة للحلال والحرام وأصول العقيدة والآداب، وكانت هذه الألواح أول ما أوتيه موسى من التشريع. والموعظة:
Dördüncü konu, Tevrat'ın indirilmesidir: Allah Mûsâ'ya şöyle buyurdu: 'Ey Mûsâ! Seninle konuşmamla ve sana çeşitli peygamberlik görevleri vermemle seni kendi zamanının insanları arasından seçip üstün kıldım. O halde sana verdiğim şeriatı, yani Tevrat'ı al ve nimetlerime şükredenler zümresinden ol.' Sana verdiğim Tevrat levhalarında öğütleri, helal ve haramı, akaid ve edebin esaslarını açıklayan hükümlerin ayrıntılarını yazdım. Bu levhalar, Mûsâ'ya şeriattan ilk verilen şeylerdi. Mev'ıza (öğüt):
تشمل كل ما يوجب الرغبة في الطاعة والنفرة من المعصية. والتفصيل: بيان أقسام الأحكام. فخذ يا موسى هذه الأحكام بقوة وجد وعزيمة، وأمر قومك يأخذوا بأحسنها، أي يعملوا بالأوامر ويتركوا النواهي، ويتدبروا الأمثال والمواعظ، سترون دار الفاسقين، أي عاقبة من خالف أمري، وخرج عن طاعتي، وكيف يصير إلى الهلاك والدمار.
İtaate rağbeti ve masiyetten nefret etmeyi gerektiren her şeyi kapsar. Tafsil ise hüküm kısımlarının beyanıdır. 'O halde ey Mûsâ, bu hükümleri kuvvetle, ciddiyetle ve azimle al; kavmine de onların en güzeline sarılmalarını emret; yani emirlere göre amel edip yasakları terk etsinler, misalleri ve öğütleri tefekkür etsinler. Size fasıkların yurdunu, yani emrime muhalefet edip itaatimden çıkanların akıbetini ve onların nasıl helak ve yıkıma sürüklendiğini göstereceğim.'
الصرف عن آيات الله
Allah'ın Ayetlerinden Uzaklaştırılmak
العقيدة المقررة في الإسلام أن الله تعالى يهدي إلى الخير والرشد، ويحذر من سلوك طرق الغواية والشر، ولا يمنع أحدا من خير وهداية، ولا يرضى لعباده الكفر والفحشاء، وإنما الناس هم الذين يختارون الإيمان والتزام الاستقامة، ويقدمون على الكفر والانحراف والمخالفة بعقولهم وإرادتهم. فإن تكبّر الجاحدون والعصاة عن امتثال
İslam'da yerleşmiş olan akide şudur: Yüce Allah hayra ve doğru yola iletir, azgınlık ve kötülük yollarına girmekten sakındırır; hiç kimseyi hayırdan ve hidayetten alıkoymaz, kulları için küfre ve çirkin hayasızlıklara razı olmaz. Ancak insanlar kendi akıl ve iradeleriyle imanı ve istikamete sarılmayı seçerler ya da küfre, sapkınlığa ve muhalefete yönelirler. Eğer inkârcılar ve asiler
أوامر الله، كان الكبر سببا لصرف الإنسان عادة عن النظر في الحق، والغفلة عن الآيات الدالة عليه. قال الله تعالى مبينا صرف المتكبرين عن التفكير والنظر في آيات الله:
Allah'ın emirlerine boyun eğmekten büyüklenerek kaçınırlarsa, kibir âdeten insanın hakka bakmaktan yüz çevirmesine ve hakka delalet eden ayetlerden gafil kalmasına sebep olur. Yüce Allah, büyüklük taslayanların Allah'ın ayetleri üzerinde düşünmekten ve onlara bakmaktan nasıl uzaklaştırıldıklarını açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ١٤٦ الى ١٤٧]
[A'râf Suresi (7), Ayetler 146-147]
سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلاً وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلاً ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَكانُوا عَنْها غافِلِينَ (١٤٦) وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَلِقاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كانُوا يَعْمَلُونَ (١٤٧)
{ سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلاً وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلاً ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَكانُوا عَنْها غافِلِينَ (١٤٦) وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَلِقاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كانُوا يَعْمَلُونَ (١٤٧) } “Yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları ayetlerimden uzaklaştıracağım. Onlar bütün ayetleri görseler de onlara inanmazlar. Doğru yolu görseler onu yol edinmezler. Azgınlık yolunu görseler hemen onu yol edinirler. Bu, onların ayetlerimizi yalanlamaları ve onlardan gafil kalmaları sebebiyledir. (146) Ayetlerimizi ve ahirete kavuşmayı yalanlayanların amelleri boşa gitmiştir. Onlar yapmakta olduklarından başkasıyla mı cezalandırılacaklar? (147)”
الصرف: هو المنع والصدّ، والآيات هنا: كل كتاب منزل من الله، والمعنى: أن الله تعالى يبين في هذه الآيات سبب الطغيان والكفر والظلم والفساد، ويقرر سبحانه أنه سيمنع قلوب المتكبرين عن طاعته واتباع رسله عن النظر والتفكير والاستدلال بآيات الله، ويمنعهم عن فهم الأدلة والبراهين، الدالة على عظمته، ويحجبهم عن الإيمان بالآيات، مثل قوم فرعون الذين قال الله فيهم: وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَعُلُوًّا [النمل: ٢٧/ ١٤] ومثل كفار قريش كأبي جهل وأبي لهب وعتبة بن ربيعة الذين حجبهم الكبر عن النظر في الآيات مع يقينهم بصدق محمد.
Sarf: Engellemek ve alıkoymaktır. Buradaki ayetler ise Allah'tan indirilen her kitaptır. Anlam şudur: Yüce Allah bu ayetlerde azgınlığın, küfrün, zulmün ve fesadın sebebini beyan etmekte; O'na itaatten ve resullerine uymaktan kibirlenenlerin kalplerini Allah'ın ayetlerine bakmaktan, tefekkür etmekten ve onlarla delil getirmekten menedeceğini, O'nun azametine delalet eden delilleri ve bürhanları anlamaktan onları alıkoyacağını ve ayetlere iman etmekten onları perdeleyeceğini hükme bağlamaktadır; tıpkı haklarında Allah'ın { وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَعُلُوًّا } “Kendileri de bunların doğruluğuna kesin olarak inandıkları halde, sırf zulüm ve kibirleri yüzünden onları inkâr ettiler” [Neml: 27/14] buyurduğu Firavun kavmi gibi ve tıpkı Muhammed'in doğruluğuna kesin olarak inandıkları halde kibirleri ayetlere bakmaktan kendilerini alıkoyan Ebû Cehil, Ebû Leheb ve Utbe b. Rebîa gibi Kureyş kâfirleri gibi.
ويتصف هؤلاء المتكبرون بصفات، منها: أنهم لا يؤمنون بأي آية تدل على الحق وتثبته، إذ لا تفيد الآيات إلا من كان مستعدا للفهم وقبول الحق.
Bu büyüklük taslayanlar birtakım sıfatlarla nitelenirler; bunlardan biri: Hakka delalet eden ve onu kanıtlayan hiçbir ayete iman etmezler; zira ayetler ancak anlamaya ve hakkı kabul etmeye hazır olan kimseye fayda verir.
ومنها: أنهم يبتعدون عن طريق الهدى والرشاد، وهي الطريق الممهدة المؤدية إلى النجاة، فإذا رأى أحدهم هذه السبيل لا يسلكها ويسلك غيرها، وهذا يكون عن تعمد وعناد، أو عن جهل وطيش، وحكم الفريقين واحد.
Bir diğeri: Onlar hidayet ve doğruluk yolundan uzaklaşırlar; ki bu [yol], kurtuluşa ulaştıran düzgün yoldur. Onlardan biri bu yolu gördüğünde onu tutmaz, başkasını tutar. Bu da ya kasten ve inatla yahut cehalet ve düşüncesizlikle olur; her iki grubun hükmü de birdir.
ومنها: أنهم إذا ظهر لهم سبيل الغي والضلال والفساد، بادروا إليه مسرعين، بما تزينه لهم أهواؤهم ونفوسهم الأمارة بالسوء، وهؤلاء أسوأ ممن قبلهم. وعلة هؤلاء المتكبرين واحدة وهي تكذيبهم بآيات الله المنزلة على رسله، وغفلتهم عن انظر بما فيها، وإعراضهم عن العمل بها، كما قال تعالى: فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ [الصف: ٦١/ ٥] .
Bir diğeri: Kendilerine azgınlık, sapıklık ve fesat yolu göründüğünde, hevalarının ve kötülüğü emreden nefislerinin süslemesiyle hemen ona koşarlar; bunlar öncekilerden daha kötüdür. Bu büyüklük taslayanların tek bir illeti (sebebi) vardır, o da Allah'ın elçilerine indirdiği ayetleri yalanlamaları, ihtiva ettiklerine bakmaktan gafil olmaları ve onlarla amel etmekten yüz çevirmeleridir; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ } “Onlar yoldan sapınca, Allah da kalplerini saptırdı. Allah, fasıklar topluluğunu hidayete erdirmez” [Saff: 61/5].
ومجمل حال هؤلاء المتكبرين: أن الله لم يخلقهم مطبوعين على الكفر والضلال، ولم يجبرهم عليه، بل حدث ذلك باختيارهم إذ إنهم هم الذين كذبوا بالآيات المنزلة التكوينية والتشريعية، وانغمسوا بأهوائهم وشهواتهم في بؤر الضلال والانحراف، وحجبوا أفهامهم عن إدراك الحق والهدى وسلوك سبيل السعادة والنجاة، فهم كما قال الله تعالى:
Bu büyüklük taslayanların genel durumu şudur: Allah onları küfür ve sapıklık üzerine mühürlenmiş olarak yaratmamış ve buna zorlamamıştır. Bilakis bu, onların kendi tercihleriyle meydana gelmiştir; çünkü onlar gerek kevnî (yaratılışa ait) gerekse teşriî (hükümlere ait) indirilmiş ayetleri yalanlayan, heva ve şehvetleriyle sapıklık ve inhirafların bataklığına dalan, anlayışlarını hakkı ve hidayeti kavramaktan, mutluluk ve kurtuluş yoluna girmekten alıkoyan kimselerdir; onlar tıpkı Yüce Allah'ın buyurduğu gibidir:
وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَلَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ (١٧٩) [الأعراف: ٧/ ١٧٩] .
{ وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَلَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ (١٧٩) } “Andolsun biz, cinlerden ve insanlardan birçoğunu cehennem için yaratmışızdır. Onların kalpleri vardır, onlarla kavramazlar; gözleri vardır, onlarla görmezler; kulakları vardır, onlarla işitmezler. İşte onlar hayvanlar gibidir, hatta daha da sapıktırlar. İşte asıl gafiller onlardır. (179)” [A'râf: 7/179].
ومآل أعمال هؤلاء المتكبرين الكافرين هو إحباطها وإبطالها وتلاشي آثارها، وعدم ترتيب الثواب عليها، كما ذكر في هذه الآيات، فذكر الله تعالى مصير عمل الكفار: وهو أن الذين كذبوا بآيات الله المنزلة على رسله الكرام، ولم يؤمنوا بها، ولم يصدقوا بالآخرة وما فيها من جزاء على الأعمال من ثواب الخير وعقاب الشر، واستمروا على هذه الحال إلى الموت، هؤلاء بطلت أعمالهم وذهبت سدى، لفقد شرط القبول، وهو الإيمان، ولأن من سنته تعالى جعل الجزاء في الآخرة بحسب الأعمال السالفة في الدنيا، إن خيرا فخير، وإن شرا فشر، وكما تدين أيها الإنسان تدان، فقوله تعالى: هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ دليل على أن الجزاء من جنس العمل، فمن آمن وعمل الصالحات فله الجنة، ومن كفر وعمل السيئات فله النار.
Bu büyüklük taslayan kâfirlerin amellerinin akıbeti; bu ayetlerde zikredildiği üzere boşa gitmesi, iptal olması, eserlerinin yok olup gitmesi ve kendilerine hiçbir sevabın bağlanmamasıdır. Yüce Allah kâfirlerin amelinin akıbetini zikretmiştir: Allah'ın kerim elçilerine indirdiği ayetleri yalanlayan, onlara iman etmeyen, ahireti ve oradaki hayrın mükâfatı ile şerrin cezası şeklindeki amel karşılıklarını tasdik etmeyen ve ölüme kadar bu hal üzere devam eden kimselerin amelleri; kabul şartı olan imanın bulunmayışı sebebiyle boşa çıkmış ve heba olup gitmiştir. Çünkü Allah'ın sünneti, ahiretteki karşılığı dünyada önceden geçen amellere göre vermek üzere kuruludur; hayırsa hayır, şerse şerdir. Ey insan, nasıl muamele edersen öyle karşılık görürsün. Yüce Allah'ın { هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ } “Onlar yapmakta olduklarından başkasıyla mı cezalandırılacaklar?” buyruğu, karşılığın amelin cinsinden olduğuna delildir; kim iman eder ve salih ameller işlerse ona Cennet, kim inkâr eder ve kötülükler yaparsa ona da Cehennem vardır.
لكن عمل الخير من الكافر يفيده في الدنيا، كالتصدق على الفقراء، وصلة الأرحام، وترك الفواحش والمنكرات، واستقامة السيرة والسلوك، فبسبب هذه الأعمال الخيرة، يدفع الله عن الكافر الشرور والمصائب، ويقيه من عظائم الأحداث، ومهاوي الشر والضرر.
Fakat kâfirin yaptığı hayırlı amel; fakirlere sadaka vermek, sıla-i rahimde bulunmak (akrabalık bağlarını gözetmek), fuhşiyatı ve münkerleri terk etmek, gidişat ve davranışlarda dürüst olmak gibi dünyada kendisine fayda sağlar. Bu hayırlı ameller sebebiyle Allah kâfirden kötülükleri ve musibetleri savar; onu büyük hadiselerden, kötülük ve zarar uçurumlarından korur.
اتخاذ السامري العجل
Samirî'nin Buzağıyı Edinmesi
في كل قوم أناس ضالون ومهدّمون للعقائد والقيم والأخلاق، ومن هؤلاء موسى السامري الذي اتخذ عجلا من حلي النساء تقليدا للمصريين في عهد فرعون الذين كانوا يعبدون الأصنام والأوثان من شمس وغيرها، ثم اتخذه الإسرائيليون إلها في غيبة موسى لمناجاة ربه، وعبدوه من دون الله. قال الله تعالى واصفا هذه القصة:
Her toplulukta sapkın ve inançları, değerleri, ahlakı tahrip eden insanlar bulunur. Firavun döneminde güneşe ve diğer putlara tapan Mısırlıları taklit ederek kadınların ziynet eşyalarından bir buzağı heykeli yapan Mûsâ es-Samirî de bunlardandır. Sonra İsrailoğulları, Mûsâ'nın Rabbiyle münacatta bulunmak üzere aralarından ayrıldığı sırada onu ilah edindiler ve Allah'ı bırakıp ona taptılar. Yüce Allah bu kıssayı vasfederek şöyle buyurmuştur:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ١٤٨ الى ١٤٩]
[A'râf Suresi (7), Ayetler 148-149]
وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوارٌ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لا يُكَلِّمُهُمْ وَلا يَهْدِيهِمْ سَبِيلاً اتَّخَذُوهُ وَكانُوا ظالِمِينَ (١٤٨) وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنا رَبُّنا وَيَغْفِرْ لَنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ (١٤٩)
{ وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوارٌ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لا يُكَلِّمُهُمْ وَلا يَهْدِيهِمْ سَبِيلاً اتَّخَذُوهُ وَكانُوا ظالِمِينَ (١٤٨) وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنا رَبُّنا وَيَغْفِرْ لَنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ (١٤٩) } “Mûsâ'nın kavmi onun [Tur'a gitmesinin] ardından, ziynet eşyalarından, böğürmesi olan bir buzağı heykelini [ilah] edindiler. Görmediler mi ki o kendileriyle konuşmuyor ve onlara bir yol göstermiyor? Onu [ilah] edindiler ve zalimlerden oldular. (148) Başları elleri arasına düşüp [pişman olduklarında] ve gerçekten sapmış olduklarını gördüklerinde: 'Eğer Rabbimiz bize merhamet etmez ve bizi bağışlamazsa, muhakkak hüsrana uğrayanlardan oluruz' dediler. (149)”
يمر بعض الناس في فترة ضعف، ويعودون أحيانا إلى العقلية البدائية إما جهلا وغباء، وإما عنادا وتكبرا وسوء نية، وإما تأثرا بالبيئة والأعراف السائدة، وقد وقع بنو إسرائيل في هذه الحالة، فطلبوا مرة من موسى أن يجعل لهم إلها من الأصنام، كما للكنعانيين آلهة من الأوثان، فزجرهم موسى وأبان لهم أنهم جهال في هذا المطلب.
Birtakım insanlar bir zayıflık döneminden geçerler ve bazen cehalet ve ahmaklıktan, bazen inat, kibir ve kötü niyetten, bazen de çevrenin ve hâkim örflerin etkisinde kalarak ilkel zihniyete geri dönerler. İsrailoğulları da bu duruma düşmüşlerdi; nitekim Kenanlıların putlardan ilahları olduğu gibi, kendilerine de putlardan bir ilah yapmasını bir keresinde Mûsâ'dan istemişlerdi. Mûsâ da onları azarlamış ve bu isteklerinde cahil olduklarını kendilerine açıklamıştı.
واستغل موسى السامري فرصة غياب موسى ﵇ لمناجاة ربه، فصنع
Sâmirî Mûsâ ise, Mûsâ aleyhisselâm'ın Rabbi ile münâcâtı vesilesiyle aralarından ayrılmasını fırsat bilerek yaptı:
عجلا من الحلي له خوار، متأثرا بداء التقليد، حيث شاهد المصريين يعبدون الأصنام والأوثان والكواكب من شمس وغيرها، وتم الصنع كما حكى يحيى بن سلام عن الحسن البصري أنه قال: استعار بنو إسرائيل حلي القبط ليوم الزينة، فلما أمر موسى أن يسري بهم ليلا، تعذر عليهم رد العواري (الأشياء المستعارة) وخشوا أيضا أن يفتضح سرهم، ثم إن الله نفّلهم إياه.
Mısırlıların putlara, heykellere, güneş ve benzeri gök cisimlerine taptıklarını gördüğü için taklitçilik hastalığının etkisinde kalarak, ziynet eşyalarından böğürmesi olan bir buzağı yaptı. Bu yapım işi Yahyâ b. Sellâm'ın Hasan-ı Basrî'den rivayet ettiği üzere şöyle gerçekleşti: Hasan-ı Basrî demiştir ki: İsrailoğulları zinet günü (bayram) için Kıptîlerin ziynet eşyalarını ödünç almışlardı. Mûsâ'ya onları geceleyin yola çıkarması emredilince, emanetleri (ödünç alınan eşyaları) geri vermeleri imkânsız hale geldi ve ayrıca sırlarının açığa çıkmasından da korktular; sonra Allah bunları onlara ganimet kıldı.
ويروي أن السامري- واسمه موسى بن ظفر من قرية سامرة- قال لهارون حين ذهب موسى إلى المناجاة: يا هارون، إن بني إسرائيل قد بددوا الحلي الذي أستعير من القبط، وتصرفوا فيه، وأنفقوا منه، فلو جمعته حتى يرى موسى فيه رأيه، فجمعه هارون، فلما اجتمع قال للسامري: أنت أولى الناس بأن يختزن عندك، فأخذه السامري- وكان صائغا- فصاغ منه صورة عجل، وهو ولد البقرة، جسدا، أي جثة وجمادا، وقيل: كان جسدا بلا رأس، وقيل: إن الله جعل له لحما ودما. قال ابن عطية: وهذا (أي جعل اللحم والدم له) ضعيف لأن الآثار في أن موسى برده بالمبارد، تكذب ذلك.
Rivayet edildiğine göre, adı Sâmire köyünden Mûsâ b. Zafer olan Samirî, Mûsâ münacata gittiği sırada Hârûn'a: “Ey Hârûn, İsrailoğulları Kıptîlerden ödünç alınan ziynet eşyalarını dağıttılar, üzerlerinde tasarrufta bulundular ve onlardan harcadılar. Sen bunları toplasan da Mûsâ bu hususta görüşünü bildirse” dedi. Hârûn da onları topladı. Hepsi toplanınca Samirî'ye: “Bunların yanında muhafaza edilmesine en layık kişi sensin” dedi. Bir kuyumcu olan Samirî onları aldı ve ondan bir buzağı (ineğin yavrusu) sureti döktü; جسداً (ceset) yani bir gövde ve cansız bir varlık [şeklinde yaptı]. Bir görüşe göre başsız bir cesetti; diğer bir görüşe göre ise Allah ona et ve kan vermişti. İbn Atıyye demiştir ki: “Bu (yani ona et ve kan verilmesi) zayıf bir görüştür; zira rivayetlerde Mûsâ'nın onu eğelerle törpülediğinin belirtilmesi bunu yalanlamaktadır.”
وكان لهذا العجل خوار: وهو صوت البقر، اتخذه السامري بحيله صناعية، ثم اتخذه بنو إسرائيل إلها لهم، ثم عبدوه. وبالرغم من أن المتخذ واحد منهم وهو السامري، إلا أن هذا الاتخاذ نسب إليهم جميعا لأنه عمل برأي جمهورهم، ولم يحصل منهم إنكار عملي، فكأنهم راضون به مجمعون عليه.
Bu buzağının bir böğürmesi (خوار: sığır sesi) vardı; Samirî bunu sanatsal bir hileyle yapmıştı. Sonra İsrailoğulları onu kendilerine ilah edindiler ve ardından ona taptılar. Buzağıyı edinen kişi içlerinden tek bir kimse, yani Samirî olmasına rağmen, bu edinme eylemi onların tümüne nispet edilmiştir; çünkü o, çoğunluğunun benimsediği görüş doğrultusunda hareket etmiş ve onlardan fiilî bir itiraz vuku bulmamıştı; sanki ondan razı olmuş ve üzerinde ittifak etmişlerdi.
رد الله على هؤلاء ردا عقليا مبسطا واضحا، مضمونه أن هذا العجل المتخذ من حلي الذهب أو الفضة إلها لا يستحق التأليه، بدليل قوله تعالى: أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لا يُكَلِّمُهُمْ وَلا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَكانُوا ظالِمِينَ أي ألم ينظروا ويتأملوا أنه فاقد لمقومات الإله، فلا هو يكلمهم ولا يرشدهم إلى خير، ولا يهديهم سبيل
Allah bunlara akli, yalın ve açık bir cevap vermiştir; bunun özü, altın veya gümüş ziynetlerden ilah edinilen bu buzağının ilahlığa layık olmadığıdır. Bunun delili Yüce Allah'ın: { أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لا يُكَلِّمُهُمْ وَلا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَكانُوا ظالِمِينَ } “Görmediler mi ki o kendileriyle konuşmuyor ve onlara bir yol göstermiyor? Onu [ilah] edindiler ve zalimlerden oldular” buyruğudur. Yani bakıp düşünmediler mi ki o, ilahlık vasıflarından yoksundur; ne onlarla konuşur ne onları bir hayra yönlendirir ne de kendilerine hidayet yolunu
السعادة، اتخذوه بلا دليل ولا برهان، بل عن جهل وتقليد لغيرهم كالمصريين الذين يعبدون العجل (أبيس) والكنعانيين في فلسطين، فكانوا بذلك ظالمين لأنفسهم أن عبدوا ما لا ينفعهم، وإنما يضرهم.
ve mutluluğu gösterir! Hiçbir delil ve kanıt olmaksızın, sırf cehaletle ve buzağıya (Apis) tapan Mısırlılar ile Filistin'deki Kenanlılar gibi başkalarını taklit ederek onu [ilah] edindiler. Böylece kendilerine hiçbir fayda vermeyen, bilakis zarar veren bir şeye taparak kendi nefislerine zulmetmiş oldular.
ولما عاد موسى من مناجاة ربه في الميقات الذي خصص له، وكان قد أخبره الله تعالى، وهو على جبل الطور، باتخاذ قومه عبادة العجل، كما قال تعالى: قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ (٨٥) [طه: ٢٠/ ٨٥] لما عاد موسى، ندم بنو إسرائيل على ما فعلوا، وهذا هو معنى قوله سبحانه: وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ ورأوا أنهم قد ضلوا ضلالا بعيدا بعبادة العجل، فتابوا واستغفروا ربهم، وتبينوا وجه الحق في أن الله هو الإله المعبود بحق، لا هذا العجل وغيره من الأصنام، وقالوا: إن لم يرحمنا ربنا، بقبول توبتنا، ومغفرة ذنبنا، لنكونن من القوم الهالكين، ومن الذين خسروا سعادة الدنيا وهي الحرية والاستقلال في الأرض، ومن الذين خسروا أيضا سعادة الآخرة، وهي الإقامة في جنات النعيم، وهذا اعتراف صريح منهم بذنبهم، والتجاء إلى الله ﷿ في أن يتقبل منهم التوبة، ويعفو عما وقعوا فيه من الذنب الكبير، وهو اتخاذ العجل إلها.
Mûsâ kendisi için belirlenen vakitte Rabbiyle münacattan döndüğünde —ki henüz Tur dağındayken Yüce Allah kavminin buzağıya tapmaya başladığını ona: { قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ (٨٥) } “[Allah] buyurdu ki: 'Senden sonra kavmini imtihan ettik ve Samirî onları saptırdı' (85)” [Tâhâ: 20/85] buyurarak haber vermişti— Mûsâ döndüğünde İsrailoğulları yaptıklarına pişman oldular. Yüce Allah'ın { وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ } “Başları elleri arasına düşüp [pişman olduklarında]” buyruğunun anlamı budur. Buzağıya tapmakla haktan büsbütün saptıklarını gördüler; bunun üzerine tövbe ettiler, Rablerinden bağışlanma dilediler ve hakkın hakikatinin şu olduğunu kavradılar: Bu buzağı ve diğer putlar değil, yalnızca Allah hak mabuttur. Dediler ki: “Eğer Rabbimiz tövbemizi kabul ederek ve günahımızı bağışlayarak bize merhamet etmezse, muhakkak helak olanlar topluluğundan ve yeryüzündeki hürriyet ve bağımsızlık şeklindeki dünya mutluluğunu kaybedenlerden ve aynı şekilde Naîm cennetlerinde ikamet etmek şeklindeki ahiret saadetini de kaybedenlerden oluruz.” Bu, onların günahlarını açıkça itiraf etmeleri ve tövbelerini kabul edip düştükleri büyük günahı —yani buzağıyı ilah edinmelerini— affetmesi için Allah Teâlâ'ya sığınmalarıdır.
وهذا مثل واضح للانحراف، وبيان لطريق العدول عنه، وهو التوبة الخالصة لله ﷿، والندم على ما حدث، والإصرار على عدم العودة إلى مثل ذلك الذنب في المستقبل.
Bu, sapmanın apaçık bir örneği ve ondan dönme yolunun da beyanıdır; o yol da Allah Teâlâ'ya ihlasla tövbe etmek, meydana gelen şeye pişman olmak ve gelecekte benzeri bir günaha dönmeme hususunda kararlılık göstermektir.
إجراءات موسى حول اتخاذ العجل إلها
Mûsâ'nın Buzağının İlah Edinilmesi Karşısındaki İcraatları
إن مهمة كل نبي أو رسول أن يبادر إلى إصلاح أخطاء قومه، وإرشادهم إلى صواب الأمور، إما بالوعظ والإرشاد، وإما باقتلاع المنكر من جذوره، وتصحيح الأوضاع والأحوال، وإما بعتاب المقصر أو المخطئ، وقد فعل موسى عليه السلام
Her peygamberin veya elçinin vazifesi; gerek vaaz ve nasihatle gerek kötülüğü kökünden söküp durumları ve şartları düzelterek gerekse kusurlu veya hatalı olanı azarlayarak kavminin hatalarını düzeltmeye ve onları işlerin doğrusuna yönlendirmeye koşmaktır. Nitekim Mûsâ (aleyhisselâm) da
كل ذلك، فنصح وأرشد، وزجر وأوعد، وتخلص من العجل الذي اتخذ إلها في غيبته، وعاتب أخاه هارون عتابا شديدا على سلبيته- بحسب ظنه- أو موقفه من مسألة العجل. قال الله تعالى واصفا هذه الأحداث:
bunların hepsini yapmış; nasihat etmiş, yol göstermiş, azarlamış, tehdit etmiş, yokluğunda ilah edinilen buzağıyı ortadan kaldırmış ve kardeşi Hârûn'u —kendi zannına göre— pasif kalması yahut buzağı meselesindeki tutumu sebebiyle şiddetle azarlamıştır. Yüce Allah bu olayları vasfederek şöyle buyurmuştur:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ١٥٠ الى ١٥١]
[A'râf Suresi (7), Ayetler 150-151]
وَلَمَّا رَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً قالَ بِئْسَما خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْواحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْداءَ وَلا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (١٥٠) قالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي وَأَدْخِلْنا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (١٥١)
{ وَلَمَّا رَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً قالَ بِئْسَما خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْواحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْداءَ وَلا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (١٥٠) قالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي وَأَدْخِلْنا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (١٥١) } “Mûsâ, öfkeli ve kederli olarak kavmine döndüğünde: 'Benden sonra arkamdan ne kötü işler yaptınız! Rabbinizin emrini [beklemeyip] acele mi ettiniz?' dedi. Levhaları yere bıraktı ve kardeşinin başından tutup kendine doğru çekmeye başladı. [Hârûn:] 'Ey anamın oğlu! Gerçekten bu topluluk beni güçsüz buldu, neredeyse beni öldüreceklerdi. Düşmanları bana güldürme ve beni o zalimler topluluğuyla bir tutma!' dedi. [Mûsâ:] 'Rabbim! Beni ve kardeşimi bağışla, bizi rahmetine kabul et. Sen merhametlilerin en merhametlisisin' dedi. (150-151)”
كان اتخاذ العجل إلها في بني إسرائيل صدمة عنيفة لموسى ﵇، فحينما رجع من المناجاة، وقرب من محلة بني إسرائيل، سمع أصواتهم، فقال: هذه أصوات قوم لاهين، فلما تحقق عكوفهم على عبادة العجل، داخله الغضب والأسف، وألقى الألواح (ألواح التوراة) . بل إنه حينما أخبره الله تعالى قبل رجوعه أنهم قد فتنوا بالعجل، رجع وهو غاضب، والأسف قد يكون بمعنى الغضب الشديد، وأكثر ما يكون بمعنى الحزن، والمعنيان متوافران هنا.
İsrailoğulları içinde buzağının ilah edinilmesi, Mûsâ (aleyhisselâm) için şiddetli bir sarsıntı oldu. Münacattan dönüp İsrailoğullarının bulunduğu yere yaklaştığında onların seslerini işitti ve: “Bunlar eğlenen bir topluluğun sesleridir” dedi. Onların buzağıya tapmaya devam ettiklerini kesin olarak görünce, içine öfke ve keder düştü ve levhaları (Tevrat levhalarını) yere bıraktı. Hatta daha dönmeden önce Yüce Allah kendilerine buzağı ile imtihan edildiklerini haber verdiğinde öfkeli olarak dönmüştü. Âsif (أَسِفاً) kelimesi bazen şiddetli öfke anlamına gelebilir, fakat çoğunlukla hüzün anlamında kullanılır; burada ise her iki anlam da mevcuttur.
كان موسى الشديد الشكيمة القوي العزيمة في فهم التوحيد الخالص ذا موقف مغاير لأخيه هارون الذي كان ليّن العريكة، غير حازم في أمره، فقال موسى للقوم:
Tavizsiz bir karaktere ve halis tevhidi kavrama konusunda güçlü bir azme sahip olan Mûsâ'nın tutumu, yumuşak huylu olan ve meselesinde kararlı davranamayan kardeşi Hârûn'unkinden farklıydı. Mûsâ kavme şöyle dedi:
أسابقتم قضاء ربكم واستعجلتم إتياني قبل الوقت الذي قدر به. أي فلم أرجع إليكم عند تمام الثلاثين ليلة، فتحدثتم بموتي وغيرتم عقيدتكم، كما غيرت الأمم بعد موت أنبيائها، وطرح موسى ألواح التوراة من يده فتكسرت، لما اعتراه من فرط الدهشة وشدة الضجر عند استماعه حديث العجل، غضبا لله، وحمية لدينه، وأخذ بشعر أخيه يجره إليه بذؤابته، لشدة ما استفزه من الأمر، وذهب بفطنته، وظنا بأخيه أنه
Rabbinizin hükmünün önüne mi geçmek istediniz ve takdir edilen vakitten önce benim gelmem için acele mi ettiniz? Yani ben otuz gecenin tamamlanmasında hemen size dönmeyince siz benim öldüğümden söz ettiniz ve diğer ümmetlerin peygamberlerinin vefatından sonra değiştirdiği gibi inancınızı değiştirdiniz. Mûsâ, buzağı hadisesini işittiğinde kapıldığı aşırı şaşkınlık ve derin keder sebebiyle, Allah için öfkelenerek ve O'nun dinine sahip çıkma gayretiyle elindeki Tevrat levhalarını yere attı da [levhalar] kırıldı. Yaşanan durumun kendisini son derece tahrik etmesi, basiretini ve soğukkanlılığını alıp götürmesi sebebiyle, ayrıca kardeşinin... [kusur ettiğini] zannederek onu zülüflerinden, saçından yakalayıp kendine doğru çekti.
قصر في خلافته، وفرط في كفّ القوم عن عبادة العجل، وعلى الخليفة اتباع سيرة سلفه الذي استخلفه، كما جاء في آية أخرى: قالَ يا هارُونُ ما مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا (٩٢) أَلَّا تَتَّبِعَنِ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي (٩٣) [طه: ٢٠/ ٩٢- ٩٣] . أي أن تتبعني إلى جبل الطور.
kendi yerine vekillik görevinde kusur ettiğini ve kavmi buzağıya tapmaktan alıkoymakta ihmalkâr davrandığını zannetmesi sebebiyle, kardeşini saçından, zülüflerinden tutarak kendine doğru çekti. Oysa halifeye (vekile) düşen, kendisini vekil bırakan selefinin yolunu takip etmektir; nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { قالَ يا هارُونُ ما مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا (٩٢) أَلَّا تَتَّبِعَنِ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي (٩٣) } “[Mûsâ:] 'Ey Hârûn! Onların saptıklarını gördüğün zaman bana uymana ne engel oldu? Emrime karşı mı geldin?' dedi (92-93)” [Tâhâ: 20/92-93]. Yani Tur dağına gelip bana uymana ne engel oldu?
فأجابه هارون قائلا: يا بن أمي، لا تتعجل بلومي وتوبيخي واتهامي بالتقصير في واجبي نحو الله تعالى، فإني أنكرت عليهم، ونصحتهم، ولكن القوم استضعفوني فوجدوني فردا واحدا، ولم يلتفتوا إلى كلامي، بل قاربوا أن يقتلوني، فلا تشمت بي الأعداء بالاستهانة بي والإساءة إلي، ولا تجعلني بظنك في عداد الظالمين أنفسهم، أي الذين عبدوا العجل، مع براءتي منهم ومن ظلمهم. ولما اعتذر هارون مستعطفا قلب أخيه موسى، قال موسى: رب اغفر لي ما قد فرط مني من قول أو فعل فيهما غلظة وجفوة لأخي، واغفر لأخي ما قد فرط أثناء خلافته عني، من مؤاخذة القوم على ما ارتكبوه من جرم وإثم، وأدخلنا في رحمتك الواسعة، فأنت أرحم الراحمين، أي اجعل رحمتك ملازمة لنا، لا تفارقنا في الدنيا والآخرة.
Bunun üzerine Hârûn ona şöyle cevap verdi: “Ey anamın oğlu! Beni kınamakta, azarlamakta ve Yüce Allah'a karşı görevimde kusur etmekle suçlamakta acele etme. Ben onlara karşı çıktım ve nasihat ettim; fakat bu topluluk beni güçsüz gördü, beni tek bir fert olarak buldu ve sözüme kulak asmadı, hatta neredeyse beni öldüreceklerdi. Beni hor görüp bana kötü davranarak düşmanları bana güldürme ve beni zannınla —ben onlardan ve onların zulmünden berî olduğum halde— nefislerine zulmedenlerin, yani buzağıya tapanların safında tutma!” Hârûn özür dileyip kardeşi Mûsâ'nın kalbini yumuşatınca, Mûsâ şöyle dedi: “Rabbim! Kardeşime karşı kaba ve sert davranmak şeklinde benden sadır olmuş olabilecek söz veya fiilleri bağışla; kardeşimin de benim yerime vekilliği esnasında kavmin işlediği cürüm ve günahı cezalandırma hususunda göstermiş olabileceği kusurlarını bağışla. Bizi geniş rahmetine kabul eyle; Sen merhametlilerin en merhametlisisin.” Yani rahmetini bize yoldaş kıl, dünyada ve ahirette bizden ayırma.
دعا موسى ﵇ بهذا الدعاء لاسترضاء أخيه، وإظهار رضاه عنه أمام الشامتين، فلا يشمتون به، واستغفر ربه من عجلته في إلقاء الألواح. ودل اعتذار هارون أنه بريء من جريمة اتخاذ العجل إلها، وأنه لم يقصر في نصحهم والإنكار عليهم، وقد غفر الله له. وهذا تصريح مخالف لما في التوراة الحالية أن هارون هو الذي صنع العجل لهم، واتخذه إلها.
Mûsâ (aleyhisselâm) bu duayı kardeşinin gönlünü almak, hasetçilerin önünde ondan razı olduğunu göstermek ve böylece onun durumuna sevinmelerini engellemek için yaptı; ayrıca levhaları yere fırlatmadaki aceleciliğinden dolayı da Rabbinden bağışlanma diledi. Hârûn'un mazeret beyan etmesi, onun buzağıyı ilah edinme cürmünden berî olduğuna, onlara nasihat etmekte ve bu duruma karşı çıkmakta kusur etmediğine delalet etmektedir; nitekim Allah da onu bağışlamıştır. Bu beyan, mevcut Tevrat'ta yer alan buzağıyı onlar için Hârûn'un yaptığı ve onu ilah edindiği şeklindeki iddiaya aykırıdır.
وفي الجملة: لا يمكن بحال أن يصدر من نبي شيء من التقصير في أداء واجبه في تبليغ العقيدة والرسالة، ومقاومة كل ما يعارضهما، وكان موسى وأخوه هارون نبيين. فكل منهما على حق فيما صدر منه، أما هارون فأنكر على القوم اتخاذ العجل إلها إنكارا شديدا، وأما موسى فاشتد أكثر منه في الإنكار وإظهار الغضب، وتصفية
Özetle: Bir peygamberden inancı ve risaleti tebliğ etme ve bunlara aykırı olan her şeye karşı durma görevini yerine getirirken herhangi bir kusurun sadır olması asla mümkün değildir; Mûsâ da kardeşi Hârûn da birer peygamberdi. Dolayısıyla her ikisi de kendilerinden sadır olan hususta haklıydı: Hârûn kavmin buzağıyı ilah edinmesine şiddetle karşı çıkmış; Mûsâ ise karşı çıkmada, öfkesini göstermede ve
آثار المنكر ولكن شخصية الاثنين متفاوتة، فموسى أقوى شخصية وأشد تأثيرا، وكان هو المتميز بين بني إسرائيل عن أخيه، فكانت استجابتهم له أسرع وأفضل، والله الموفق لما يريد.
münkerin izlerini temizlemede ondan daha şiddetli davranmıştır. Fakat her ikisinin şahsiyeti birbirinden farklıydı; zira Mûsâ daha güçlü bir şahsiyete ve daha tesirli bir etkiye sahipti ve İsrailoğulları arasında kardeşinden daha temayüz etmişti. Bu yüzden onların Mûsâ'ya icabetleri daha hızlı ve daha güzel oldu. Dilediğine muvaffak kılan Allah'tır.
نهاية قصة اتخاذ العجل إلها
Buzağının İlah Edinilmesi Kıssasının Sonu
الجزاء العادل في كل دين حق وواجب، حق للمجتمع حتى يتم استئصال دابر الجريمة وتصفية آثارها وانعكاساتها على مشاعر الناس وما تحدثه من هزات واضطرابات، والجزاء واجب أيضا لكل جان مخالف أجرم في حق نفسه وأمته، لذا لم يهمل التشريع الإلهي الإشارة إلى عقاب المسيء الذي اتخذ العجل لقومه إلها وشايعه ضعفاء العقيدة والإيمان، بالرغم من إنهاء موسى ﵇ وتحطيمه العجل المصنوع وإلقائه في البحر، قال الله تعالى مقررا عقاب المسيء:
Adil ceza her dinde bir hak ve bir vecibedir; toplumun bir hakkıdır ki böylece suçun kökü kazınsın, insanların duyguları üzerindeki tesirleri, yansımaları ve meydana getirdiği sarsıntılar ile çalkantılar temizlensin. Ceza aynı zamanda kendi nefsine ve ümmetine karşı suç işleyen her muhalif suçlu için de bir vecibedir. Bu sebeple ilahî teşriat, Mûsâ'nın (aleyhisselâm) yapılan buzağıyı yok edip parçalayarak denize atmasına rağmen, kavmine buzağıyı ilah edinen ve imanı zayıf kimselerin de kendisine uyduğu o kötülük sahibinin cezasını belirtmeyi ihmal etmemiştir. Yüce Allah o kötülük sahibinin cezasını hükme bağlayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ١٥٢ الى ١٥٤]
[A'râf Suresi (7), Ayetler 152-154]
إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ (١٥٢) وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِها وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٥٣) وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْواحَ وَفِي نُسْخَتِها هُدىً وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ (١٥٤)
{ إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ (١٥٢) وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِها وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٥٣) وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْواحَ وَفِي نُسْخَتِها هُدىً وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ (١٥٤) } “Şüphesiz buzağıyı [ilah] edinenlere, Rablerinden bir gazap ve dünya hayatında bir zillet erişecektir. İşte biz iftiracıları böyle cezalandırırız. (152) Kötülükleri yapıp da sonra ardından tövbe edenler ve iman edenlere gelince; şüphesiz Rabbin, bundan sonra elbette çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (153) Mûsâ'nın öfkesi yatışınca levhaları aldı. Onların bir nüshasında, Rablerinden korkanlar için bir hidayet ve bir rahmet vardı. (154)”
[الأعراف: ٧/ ١٥٢- ١٥٤] .
[A'râf: 7/152-154].
خاطب الله تعالى موسى ﵇ مبينا له ما يجب اتخاذه مع صانع العجل والراضين به. وهو أن الذين اتخذوا العجل إلها ومعبودا بعد غيبة رسولهم موسى ﵇، واستمروا في تأليهه وعبادته كالسامري وأتباعه، سيصيبهم عذاب شديد من ربهم، وينالهم غضب الله وسخطه، وتلحقهم ذلة وصغار في الحياة الدنيا، بإخراجهم من ديارهم وتشريدهم، وهوانهم على الناس واحتقارهم لهم، والغضب والذلة: هو أمر بقتل أنفسهم، وقتل بعضهم بعضا، كما جاء في آية أخرى: فَتُوبُوا
Yüce Allah, Mûsâ'ya (aleyhisselâm) hitap ederek buzağıyı yapan kimseye ve bundan razı olanlara karşı ne yapılması gerektiğini beyan etmiştir. Şöyle ki: Elçileri Mûsâ'nın (aleyhisselâm) aralarından ayrılmasından sonra buzağıyı ilah ve mabut edinen, Samirî ve taraftarları gibi onu ilahlaştırmaya ve ona tapmaya devam eden kimselere Rablerinden şiddetli bir azap dokunacak; onlara Allah'ın gazabı ve öfkesi erişecek ve yurtlarından çıkarılıp sürgün edilmeleri, insanlar katında hor görülüp aşağılanmaları suretiyle dünya hayatında kendilerine bir zillet ve küçüklük isabet edecektir. Gazap ve zillet ise nefislerini öldürmeleri, yani birbirlerini öldürmeleri emridir; nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { فَتُوبُوا
إِلى بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بارِئِكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
إِلى بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بارِئِكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ } “Yaratıcınıza tövbe edin de nefislerinizi öldürün. Bu, Yaratıcınız katında sizin için daha hayırlıdır. Böylece [Allah] tövbenizi kabul etti. Şüphesiz O, tövbeleri çokça kabul edendir, çok merhamet edendir”
[البقرة: ٢/ ٥٤] .
[Bakara: 2/54].
ومثل ذلك الجزاء الذي نزل بالظالمين من بني إسرائيل في الدنيا، نجزي القوم المفترين على الله في كل زمان، والمعنى: أن كل مفتر في دين الله جزاؤه غضب الله والذلة في الدنيا، ويشمل ذلك كل من افترى بدعة تصادم أصول الدين، وتخالف هدي الله وإرشاده، قرأ أبو قلابة الجرمي هذه الآية: وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ فقال: هي والله لكل مفتر إلى يوم القيامة.
İsrailoğullarından zalim olanların başına dünyada gelen bu ceza gibi, her çağda Allah'a iftira eden toplulukları da cezalandırırız. Anlam şudur: Allah'ın dininde iftirada bulunan herkesin cezası Allah'ın gazabı ve dünyada zillettir; bu, dinin asıllarıyla çatışan, Allah'ın hidayet ve irşadına muhalif olan bir bidat uyduran herkesi kapsar. Ebû Kılâbe el-Cermî bu { وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ } “İşte biz iftiracıları böyle cezalandırırız” ayetini okumuş ve şöyle demiştir: “Allah'a yemin olsun ki bu, kıyamet gününe kadar her iftiracı içindir.”
ويمتاز أسلوب القرآن في الجمع بين الأشياء المتضادة في وقت واحد، قارنا بين الترغيب والترهيب في مقام واحد، فناسب هنا أنه تعالى بعد أن ذكر جزاء الظالمين، فتح باب الأمل والتوبة والإصلاح أمام التائبين، فنبه الله تعالى عباده وأرشدهم إلى أنه يقبل توبتهم من أي ذنب كان، حتى ولو كان الذنب كفرا أو شركا أو نفاقا أو شقاقا ونزاعا، فقال سبحانه: وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِها وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ أي إن الذين ارتكبوا الأعمال السيئة والمعاصي المنكرة شرعا، وعلى رأسها الكفر والشرك، ثم تابوا، أي رجعوا من بعدها إلى الله، بأن آمن الكافر، وأقلع العاصي عن عصيانه، واستقام المؤمن على منهج ربه، وآمنوا إيمانا خالصا من الشوائب، وقرنوا الإيمان بالعمل الصالح، إن ربك أيها النبي من بعد تلك الفعلة القبيحة لغفور لهم، ستار لذنوبهم، رحيم بهم، يجزي بالحسنة عشر أمثالها، ويكافئ على القليل بالجليل الكثير. وهذا دليل واضح على أن جميع السيئات قابلة للغفران بالتوبة النصوح.
Kur'an'ın üslubu, zıt şeyleri aynı anda bir araya getirmesiyle, aynı makamda tergib (teşvik) ile terhibi (korkutma) birleştirmesiyle temayüz eder. Bu sebeple burada Yüce Allah zalimlerin cezasını zikrettikten sonra, tövbe edenlerin önüne ümit, tövbe ve ıslah kapısını açması son derece uygun düşmüştür. Yüce Allah kullarını uyararak ve onlara yol göstererek, günah ne olursa olsun —küfür, şirk, nifak, ayrılık ve niza bile olsa— tövbelerini kabul edeceğini bildirmiş ve şöyle buyurmuştur: { وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِها وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ } Yani kötü amelleri ve şer'an münker olan günahları —başta küfür ve şirk olmak üzere— işleyip de sonra ardından Allah'a dönenler, yani kâfirin iman etmesi, asinin isyanından vazgeçmesi ve müminin Rabbinin metodunda dosdoğru olması suretiyle tövbe edenler ve şaibelerden arınmış halis bir imanla inanıp imanı salih amelle birleştirenler bilsinler ki: Ey Peygamber, şüphesiz Rabbin o çirkin fiilden sonra onları çok bağışlayandır, günahlarını örtendir, onlara çok merhamet edendir; bir iyiliğe on katıyla karşılık verir ve aza pek çok ve büyük mükâfat bahşeder. Bu, bütün kötülüklerin nasuh bir tövbe ile bağışlanabilir olduğuna açık bir delildir.
ثم تحدث القرآن العظيم عن حال موسى وهدأته من غضبه، فذكر أنه لما سكن غضب موسى على قومه، وهدأت نفسه بتوبة أكثر قومه، أخذ الألواح التي كتبت فيها
Ardından Yüce Kur'an Mûsâ'nın halinden ve öfkesinin yatışmasından bahsederek zikretti ki: Mûsâ'nın kavmine olan öfkesi dinip kavminin çoğunun tövbe etmesiyle içi rahatlayınca,
التوراة، والتي كان قد ألقاها من شدة الغضب على عبادة قومه العجل، غيرة لله وغضبا له، ففي تلك الألواح هداية للحيارى، ورحمة بالعصاة المذنبين التائبين الذين يخافون من ربهم أشد الخوف على ما يصدر منهم من ذنوب، ويخشون عذابه وحسابه، وقوله تعالى: لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ حيث عدّى يَرْهَبُونَ باللام والأصل أن يقال: يرهبون ربهم، لأنه ضمن الرهبة معنى الخضوع.
Allah'ı kıskanarak ve O'nun için öfkelenerek kavminin buzağıya tapmasına duyduğu şiddetli öfke sebebiyle yere bıraktığı ve içinde Tevrat yazılı olan levhaları aldı. O levhalarda şaşkınlar için bir hidayet, kendilerinden sadır olan günahlardan ötürü Rablerinden son derece korkan, O'nun azabından ve hesabından çekinen tövbekâr günahkârlar için bir rahmet vardı. Yüce Allah'ın { لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ } buyruğunda, aslında “Rablerinden korkarlar” (يررهبون ربهم) denilmesi gerekirken يَرْهَبُونَ fiili lâm (لِ) harf-i ceriyle geçişli kılınmıştır; çünkü korku anlamına boyun eğme (hudu') manası da dâhil edilmiştir.
ذكر ابن عباس: أنه لما تكسرت الألواح، صام موسى أربعين يوما، فردّت عليه، وأعيدت له تلك الألواح في لوحين، ولم يفقد منها شيئا. قال القشيري: فعلى هذا:
İbn Abbas şunu zikretmiştir: Levhalar kırılınca Mûsâ kırk gün oruç tuttu; bunun üzerine o levhalar kendisine geri verildi ve iki levha halinde iade edildi, onlardan hiçbir şey kaybolmadı. Kuşeyrî demiştir ki: Buna göre:
وَفِي نُسْخَتِها هُدىً أي وفيما نسخ من الألواح المتكسرة، ونقل إلى الألواح الجديدة هدى ورحمة.
{ وَفِي نُسْخَتِها هُدىً } yani kırılan levhalardan istinsah edilip (yazılıp) yeni levhalara aktarılan şeylerde bir hidayet ve bir rahmet vardı.
مناجاة موسى ﵇ ربه
Mûsâ'nın (aleyhisselâm) Rabbiyle Münacatı
إن كل عجيب وفريد يهتز الإنسان له ويطرب لمعرفته، ومن أعاجيب ما حدث في التاريخ مناجاة موسى ﵇ ربه وتكليمه إياه مباشرة دون واسطة، وقد سجّل القرآن العظيم تفاصيل هذا الحدث البارز وما دار فيه من حوار بين الحق ﷾ وبين أحد الرسل أولي العزم ألا وهو موسى ﵇، وهذا هو الحدث.
Şüphesiz her harika ve benzersiz şey karşısında insan heyecan duyar ve onu öğrenmekten sevinç duyar. Tarihte vuku bulan harikalardan biri de Mûsâ'nın (aleyhisselâm) Rabbiyle münacatta bulunması ve O'nunla vasıtasız, doğrudan konuşmasıdır. Yüce Kur'an, bu mühim hadisenin ayrıntılarını ve onda el-Hakk (celle celâluhû) ile ulu'l-azm resullerden biri olan Mûsâ (aleyhisselâm) arasında geçen diyaloğu kaydetmiştir; işte o hadise şudur:
قال الله تعالى:
Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة الأعراف (٧) : الآيات ١٥٥ الى ١٥٦]
[A'râf Suresi (7) : 155 - 156. Ayetler]
وَاخْتارَ مُوسى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلاً لِمِيقاتِنا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ السُّفَهاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلاَّ فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِها مَنْ تَشاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشاءُ أَنْتَ وَلِيُّنا فَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغافِرِينَ (١٥٥) وَاكْتُبْ لَنا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ قالَ عَذابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ (١٥٦)
{ وَاخْتارَ مُوسى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلاً لِمِيقاتِنا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ السُّفَهاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلاَّ فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِها مَنْ تَشاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشاءُ أَنْتَ وَلِيُّنا فَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغافِرِينَ (١٥٥) وَاكْتُبْ لَنا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ قالَ عَذابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ (١٥٦) } “Mûsâ, belirlediğimiz vakit için kavminden yetmiş adam seçti. Onları o şiddetli sarsıntı yakalayınca [Mûsâ] dedi ki: «Rabbim! Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin. İçimizdeki beyinsizlerin yaptıklarından ötürü bizi helâk mi edeceksin? Bu, senin imtihanından başka bir şey değildir. Onunla dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola iletirsin. Sen bizim velimizsin; bizi bağışla, bize merhamet et! Sen bağışlayanların en hayırlısısın. Bize bu dünyada da iyilik yaz, ahirette de. Şüphesiz biz sana yöneldik.» [Allah] buyurdu ki: «Azabıma dilediğimi uğratırım; rahmetim ise her şeyi kuşatmıştır. Onu, [kötülüklerden] sakınanlara, zekâtı verenlere ve ayetlerimize inananlara yazacağım.»”
كل شأن عظيم يجب الاستعداد له بما يناسبه، وكان الإعداد لمناجاة موسى ربه:
Her büyük işe ona uygun şekilde hazırlanmak gerekir. Mûsâ'nın Rabbiyle münacatı için yapılan hazırlık şöyleydi:
أنه اختار من قومه سبعين رجلا، وأمرهم بالصيام والتطهر، ليذهب بهم إلى موضع عبادة وابتهال ودعاء، ليكون منه ومنهم اعتذار إلى الله ﷿ من خطأ بني إسرائيل في عبادة العجل، وطلب لكمال العفو عمن بقي منهم. وكان ذلك عن توقيت من الله ﷿ ووعد (أو عدة) في الوقت والموضع ثم خرج بهم إلى طور سيناء، فلما دنا موسى من الجبل وقع عليه عمود الغمام حتى تغشى الجبل كله، وقال للقوم: ادنوا فدنوا، حتى إذا دخلوا في الغمام وقعوا سجدا، وسمعوا المولى جل شأنه، وهو يكلم موسى بأمره ونهيه، ثم انكشف الغمام، فأقبلوا على موسى، وطلبوا منه رؤية الله جهرة، فإنك قد كلمته فأرناه، فأخذتهم رجفة الجبل وصعقوا حينما ألحوا في طلب الرؤية، ولم تكن تلك الرجفة موتا، ولكنها رعدة من هيبة الله تعالى وجلاله، واهتزاز وتقلقل للهول العظيم.
Kavminden yetmiş adam seçti; kendisi ve onlar tarafından İsrâiloğullarının buzağıya tapma hatasından dolayı Allah'a (azze ve celle) bir özür ve geride kalanlar için tam bir af talebi olsun diye ibadet, yakarış ve dua mahalline götürmek üzere onlara oruç tutmalarını ve temizlenmelerini emretti. Bu, Allah'tan (azze ve celle) bir vakit tayini ve vakit ile mekân konusunda bir vaat (yahut sözleşme) ile idi. Sonra onları Tur-i Sînâ'ya çıkardı. Mûsâ dağa yaklaşınca, üzerine bulut sütunu indi; öyle ki bütün dağı kapladı. Kavme: «Yaklaşın» dedi, onlar da yaklaştılar. Nihayet bulutun içine girdiklerinde secdeye kapandılar ve Mevlâ'yı —şânı yücedir— Mûsâ ile emir ve yasaklarını konuşurken işittiler. Sonra bulut açıldı. Bunun üzerine Mûsâ'ya yönelip ondan Allah'ı açıkça görmeyi talep ettiler: «Sen O'nunla konuştun, O'nu bize de göster» dediler. Görme talebinde ısrar ettiklerinde onları dağın şiddetli sarsıntısı yakaladı ve bayılıp kaldılar (çarpıldılar). Bu sarsıntı ölüm değildi; fakat Yüce Allah'ın heybet ve celâlinden ileri gelen bir titreme, büyük dehşet karşısında bir sarsılma ve çalkalanmaydı.
فقال موسى حينئذ متأسفا عليهم: رب لو شئت أهلكت هؤلاء القوم حين عبدوا العجل وحين طلبوا رؤيتك، وأهلكتني معهم أيضا قبل أن أرى ما رأيت من رعدتهم. يا رب، أتهلكنا بما فعل السفهاء منا؟ حيث طلبوا رؤيتك جهرا لسماعهم كلامك. وما هي إلا فتنتك أي ابتلاؤك واختبارك وامتحانك حين كلمتني، فسمعوا كلامك وطلبوا الرؤية، فليس الأمر إلا أمرك، وما الحكم إلا لك، فما شئت كان، تضل بالمحنة من تشاء من عبادك وهم الجاهلون غير المتثبتين في معرفتك، ولست
O vakit Mûsâ onlara üzülerek şöyle dedi: "Rabbim! Dileseydin bu kavmi buzağıya taptıklarında ve seni görmeyi istediklerinde helak ederdin; onların bu sarsıntısından gördüğüm şeyi görmeden önce beni de onlarla birlikte helak ederdin. Ey Rabbim! İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helak mi edeceksin? Zira onlar senin kelamını işittiklerinde seni açıkça görmeyi talep etmişlerdi. Bu, ancak senin fitnendir; yani benimle konuştuğunda onları sınaman, denemen ve imtihan etmendir. Böylece senin kelamını işittiler ve [seni] görmeyi istediler. Emir ancak senin emrindir, hüküm ancak sana aittir; dilediğin şey olur. Kullarından dilediğini bu imtihanla saptırırsın; onlar da cahil olan ve seni tanımada sebat göstermeyenlerdir. Sen
بالظالم لهم أبدا، بل هو موافق لطبعهم وكسبهم واختيارهم، وتهدي بالمحنة أيضا من تشاء من عبادك، وهم المؤمنون المتثبتون في معرفتك، ولست بالمحابي لهم في توفيقك للهداية، بل هذا متفق مع طبعهم وكسبهم واختيارهم، ولو ترك كل فريق وشأنه لاختار ما هو كائن فعلا.
onlara asla zulmedici değilsin; bilakis bu onların tabiatına, kesbine ve tercihine uygundur. Bu imtihanla kullarından dilediğini de —ki onlar mümin olan ve seni tanımada sebat gösterenlerdir— hidayete erdirirsin. Hidayete muvaffak kılmanda onlara iltimas geçmiş değilsin; bilakis bu da onların tabiatına, kesbine ve tercihine uygundur. Şayet her iki grup da kendi haline bırakılsaydı, fiilen gerçekleşmiş olanı seçerdi.»
ثم قال موسى مؤيدا كلامه بالتفويض لله: أَنْتَ وَلِيُّنا أي المتولي أمورنا والمهيمن علينا، فاغفر لنا، أي استر ذنوبنا ولا تؤاخذنا بها، وارحمنا وإن قصرنا وفرطنا، وأنت خير الغافرين، أي الساترين ذنوب العباد، العافي عن السيئات، ورحمتك وسعت كل شيء، ومغفرته ورحمته محضة ليست لمصلحة أو نفع ذاتي كحب الثناء ودفع الضرر، أنت سبحانك تغفر لمحض الفضل والجود والكرم، أنت حقا وقطعا خير من غفر وستر، قال ابن كثير: والرحمة إذا قرنت مع الغفر يراد بها ألّا يوقع العبد في مثل الذنب في المستقبل.
Sonra Mûsâ sözünü Allah'a tefviz ile (işi O'na havale ederek) pekiştirip dedi ki: { أَنْتَ وَلِيُّنا } Yani işlerimizi üstlenen ve üzerimizde hâkim olan sensin; { فَاغْفِرْ لَنا } yani günahlarımızı ört ve onlardan dolayı bizi muaheze etme; { وَارْحَمْنا } kusur işleyip haddi aşsak bile bize merhamet et; { وَأَنْتَ خَيْرُ الْغافِرِينَ } yani kulların günahlarını örtenlerin, kötülükleri affedenlerin en hayırlısısın. Senin rahmetin her şeyi kuşatmıştır. O'nun bağışlaması ve merhameti katıksızdır; övülme sevgisi veya zararı savma gibi bir menfaate yahut zatî bir çıkara dayalı değildir. Sen —münezzehsin— sırf lütuf, cömertlik ve kerem ile bağışlarsın. Sen gerçekten ve kesinlikle bağışlayanların ve örtenlerin en hayırlısısın. İbn Kesîr şöyle demiştir: «Rahmet bağışlama (mağfiret) ile birlikte zikredildiğinde, bundan kulun gelecekte benzer bir günaha düşürülmemesi kastedilir.»
وتتمة دعاء موسى: وَاكْتُبْ لَنا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةً.. أي أوجب وأثبت لنا بفضلك ورحمتك حسنة، أي حياة طيبة في الدنيا بتوفير نعمة الصحة والعافية وسعة الرزق، والتوفيق في العمل، والاستقلال في الأمور، وأثبت لنا كذلك مثوبة حسنة في الآخرة بدخول جنتك والظفر برضوانك وفيض إحسانك إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ أي تبنا ورجعنا وأنبنا إليك وندمنا على اتخاذ قومنا عبادة العجل، وطلب رؤية الله جهرة، ونحو ذلك من فعل السفهاء، ورجعنا إلى الإيمان المقرون بالعمل.
Mûsâ'nın duasının devamı şöyledir: { وَاكْتُبْ لَنا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةً.. } Yani lütfun ve rahmetinle bize bir hasene, yani sağlık, afiyet, rızık genişliği nimetini bolca vererek, amelde muvaffak kılarak ve işlerde bağımsızlık bahşederek dünyada güzel bir hayat takdir edip kesinleştir. Aynı şekilde cennetine girdirerek, rızana ve bol ihsanına kavuşturarak ahirette de bize güzel bir mükâfat nasip et. { إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ } Yani tövbe ettik, döndük, sana yöneldik; kavmimizin buzağıya tapınmayı benimsemesine, Allah'ı açıkça görmeyi talep etmesine ve beyinsizlerin yaptığı benzeri fiillere pişman olduk; amelle pekiştirilmiş imana döndük.
قال الله مجيبا موسى: إن عذابي أصيب به من أشاء من الكفار والعصاة، ورحمتي وسعت كل شيء في العالمين، فسأكتب هذه الرحمة لكل من يتقون الشرك والمعاصي، ويؤتون الزكاة التي تزكي النفس والمال، والذين يصدقون بآياتنا الدالة على توحيدنا، ويصدقون بكفاية شريعتنا وسموها وصلاحيتها للعمل والتطبيق، وصدق رسلنا،
Allah Mûsâ'ya cevap olarak buyurdu ki: «Şüphesiz azabıma kâfirlerden ve asilerden dilediğimi uğratırım; rahmetim ise âlemlerdeki her şeyi kuşatmıştır. Bu rahmeti şirkten ve günahlardan sakınanlara, nefsi ve malı arındıran zekâtı verenlere, birliğimize delalet eden ayetlerimizi tasdik edenlere, şeriatımızın yeterliliğini, yüceliğini, amel ve tatbikata elverişliliğini ve peygamberlerimizin doğruluğunu tasdik edenlerin hepsine yazacağım.»
هؤلاء المؤمنون الصادقون هم أهل الرحمة المستحقون لها، لا أولئك الذين يعتمدون على الأماني والتمنيات المعسولة دون إيمان ولا عمل صالح.
İşte bu samimi müminler rahmet ehli olup onu hak edenlerdir; iman ve salih amel olmaksızın sadece kuruntulara ve tatlı temennilere bel bağlayanlar değil.
تبشير موسى بمحمد عليهما الصلاة والسلام
Mûsâ'nın Muhammed'i (aleyhimesselâtü vesselâm) Müjdelemesi
وصل الله تعالى بين الرسالات السماوية وبين الأنبياء والرسل ﵈، فكان رسل الله الكرام يبشر بعضهم ببعض، ويبشرون بالذات برسالة محمد ﷺ، لربط مهام الرسل بعضها ببعض، وإكمال آخرها لأولها، وقانون الربط والصلة: أن الله وضع قانونا عاما لمن يستحق رحمته وفضله وهم المؤمنون الأتقياء الصلحاء الذين يتبعون رسالة خاتم الأنبياء محمد بن عبد الله الذي وصف الله رسالته بالأوصاف الآتية، قال الله تعالى:
Yüce Allah semavi risaletler ile peygamberler ve resuller (aleyhimüsselâm) arasında bağ kurmuştur. Allah'ın kerim resulleri birbirlerini müjdeliyor, resullerin vazifelerini birbirine bağlamak ve sonuncusunun öncekileri tamamlaması için bilhassa Muhammed'in ﷺ risaletini müjdeliyorlardı. Bağ ve irtibat kanunu şudur: Allah, rahmetine ve lütfuna hak kazananlar için genel bir kanun koymuştur; onlar, Allah'ın risaletini şu vasıflarla nitelediği peygamberlerin sonuncusu Muhammed b. Abdullah'ın risaletine uyan takva sahibi, salih müminlerdir. Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة الأعراف (٧) : آية ١٥٧]
[A'râf Suresi (7) : 157. Ayet]
الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٥٧)
{ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٥٧) } “Onlar, yanlarındaki Tevrat'ta ve İncil'de yazılı buldukları o elçiye, o ümmî peygambere uyarlar. O, onlara iyiliği emreder, onları kötülükten alıkoyar; onlara temiz şeyleri helâl, murdar şeyleri haram kılar; üzerlerindeki ağır yükleri ve [boyunlarındaki] zincirleri kaldırıp atar. Ona inanan, onu destekleyen, ona yardım eden ve onunla birlikte indirilen nura uyanlar var ya, işte kurtuluşa erenler onlardır.”
[الأعراف:
[A'râf:
٧/ ١٥٧] .
7/ 157] .
وصف الله تعالى رسالة النبي محمد ﷺ بالأوصاف السبعة التالية:
Yüce Allah, Peygamber Muhammed'in ﷺ risaletini şu yedi vasıfla nitelemiştir:
١- إن مستحقي الرحمة الإلهية هم الذين يتبعون محمدا الرسول النبي الأمي، أي الذي لم يقرأ ولم يكتب، وإنما جاء بالقرآن المنزل عليه من ربه دليلا على صدقه، فالأمية من آيات نبوته، ليبقى التنزيل الإلهي القرآني المصدر التشريعي المستقل الذي لم
1- İlâhî rahmeti hak edenler; ümmî, yani okumamış ve yazmamış olan, aksine doğruluğunun delili olarak Rabbinden kendisine indirilen Kur'ân'ı getiren Resûl ve Nebî Muhammed'e tâbi olan kimselerdir. Zira ümmîlik, Kur'ânî ilâhî vahyin müstakil bir teşrî kaynağı olarak kalması için onun nübüvvetinin delillerindendir; öyle ki o,
يتأثر ولم يختلط بشيء من عند بشر. هذا القرآن المعجز دستور شريعة الإسلام ونبيه الكريم في كل شيء من العقيدة والعبادة والسياسة والاجتماع والاقتصاد والأخلاق والأعمال. واتباع نبي الإسلام: باعتقاد نبوته والعمل برسالته. فهو رسول مرسل من الله إلى الخلق لتبليغ التكاليف الإلهية، وهو نبي رفيع القدر عند الله تعالى، والرسول أخص من النبي، وهو أمي لم يقرأ ولم يكتب.
etkilenmemiş ve ona hiçbir şey karışmamış müstakil bir teşri kaynağı olarak kalması için onun nübüvvetinin alametlerindendir. Bu muciz Kur'an; itikad, ibadet, siyaset, ictimaiyat, iktisat, ahlak ve amellerden ibaret her hususta İslam şeriatının ve onun kerim Peygamberinin anayasasıdır. İslam Peygamberine uymak: Onun nübüvvetine inanmak ve risaletiyle amel etmekle olur. O, ilahi teklifleri tebliğ etmek üzere Allah'tan mahlukata gönderilmiş bir resuldür; Yüce Allah katında kadr-u kıymeti pek yüce bir nebîdir —ki resul, nebîden daha özeldir— ve okuyup yazmamış bir ümmîdir.
٢- الصفة الثانية لرسولنا: أن الأمم السابقة يجدون اسمه وصفته مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل، ويعرفونه كما يعرفون أبناءهم، فبادر إلى الإيمان به بعض أحبارهم وعلمائهم، مثل عبد الله بن سلام من اليهود، وتميم الداري من النصارى، أما المستكبرون منهم عن الإيمان فكانوا يكتمون البشارات به في كتبهم ويؤولونها بأهوائهم.
2- Resulümüzün ikinci vasfı: Önceki ümmetler onun ismini ve vasfını yanlarındaki Tevrat'ta ve İncil'de yazılı bulurlar, onu kendi öz çocuklarını tanıdıkları gibi tanırlardı. Bu sebeple onların Yahudilerden Abdullah b. Selâm ve Hristiyanlardan Temîm ed-Dârî gibi bazı din bilginleri ve âlimleri ona hemen iman etmeye koştular. İman etmekten büyüklenenler ise kitaplarındaki onu müjdeleyen haberleri gizliyor ve kendi hevalarına göre tevil ediyorlardı.
٣، ٤- ومن صفات رسولنا: أنه يأمر بالمعروف: وهو كل ما تعرفه العقول الرشيدة وتألفه الطباع السليمة، وورد به الشرع الإلهي، وينهى الأمة عن المنكر:
3, 4- Resulümüzün vasıflarındandır: O, ma'rufu emreder; ma'ruf, akl-ı selimin bildiği, fıtrat-ı selimenin benimsediği ve ilahi şeriatın getirdiği her şeydir. Ümmeti münkerden sakındırır;
وهو ما تنكره النفوس الصافية ذات السمو العقلي والروحي، فهو ﵊ لا يأمر إلا بالخير، ولا ينهى إلا عن الشر.
münker ise akli ve ruhi yüceliğe sahip saf nefislerin hoş görmediği şeylerdir. O (aleyhisselâm) ancak hayrı emreder ve ancak şerden sakındırır.
٥، ٦- ومن خصائص رسولنا المجتبى: أنه يحل للناس الطيبات: وهي كل ما تستطيبه الأنفس من الأطعمة والأشربة، ويحرم عليهم الخبائث: وهي كل ما تستخبثه النفوس الكريمة السليمة، كالميتة والدم المسفوح ولحم الخنزير، وما يؤخذ من الأموال بغير حق كالربا والرشوة والغصب والخيانة، وكل ذلك ضار بمصلحة الإنسان أو بمصلحة المجتمع.
5, 6- Seçilmiş Resulümüzün hususiyetlerindendir: İnsanlara tayyibâtı helâl kılar; tayyibât, yiyecek ve içeceklerden nefislerin hoş ve temiz bulduğu her şeydir. Onlara habâisi haram kılar; habâis ise leş, akıtılmış kan, domuz eti ile faiz, rüşvet, gasp ve hıyanet gibi haksız yere alınan mallar gibi kerim ve selim nefislerin tiksindiği ve çirkin bulduğu her şeydir. Bütün bunlar insanın maslahatına veya toplumun maslahatına zararlıdır.
٧- ومن خواص رسالة رسولنا: أنه يضع عنا الإصر والأغلال، أي يرفع عنا التكاليف الشاقة كالقصاص من غير تمكين من العفو أو دفع الدية، وقتل النفس عند التوبة، أي بالتقاتل وإهدار الدماء، وقرض موضع النجاسة من الجلد والثوب،
7- Resulümüzün risaletinin hususiyetlerindendir: Bizden ağır yükü (ısr) ve bukağıları kaldırır; yani af imkânı tanınmaksızın yahut diyet ödenmeksizin sadece kısas uygulanması, tövbe anında nefsin katledilmesi yani birbirini öldürme ve kan dökme, derideki ve elbisedeki necaset mahallinin makasla kesilmesi,
وتحريم العمل يوم السبت، وهذا ما تميزت به رسالة رسول الإسلام من الأخذ باليسر والسماحة، والبعد عن الحرج والمشقة وإرهاق النفس.
ve cumartesi günü çalışmanın haram kılınması gibi ağır yükümlülükleri bizden kaldırır. İşte İslam Resulünün risaletini diğerlerinden ayıran şey; kolaylığı ve müsamahayı benimsemesi, darlıktan, meşakkatten ve nefsi zora sokmaktan uzak durmasıdır.
هذه هي خواص الرسالة المحمدية، فالذين آمنوا بالنبي العربي الأمي وبرسالته، وعزروه، أي منعوه من الأعداء، ونصروه، أي عظموه ووقروه، وأيدوه باللسان والجهاد، واتبعوا النور الإلهي الذي أنزل معه، وهو القرآن الكريم والوحي المبين له في السنة، فالنور كناية عن جملة الشرع، أولئك لا غيرهم هم المفلحون السعداء الفائزون ببغيتهم في الدنيا والآخرة، الناجون الفائزون بالرحمة والرضوان، دون من سواهم من حزب الشيطان الذين يخذلهم الله في الدنيا والآخرة لإعراضهم عن هدي القرآن واتباع شريعة الإسلام ذات المصدر الإلهي.
İşte Muhammedî risaletin hususiyetleri bunlardır. O Arap ve ümmî Peygambere ve onun risaletine inanan, onu tâzim eden (a'zzezehu) yani düşmanlardan koruyan, ona yardım eden (nasarahu) yani onu yücelten, saygı gösteren, dille ve cihadla destekleyen ve onunla birlikte indirilen ilahi nura —ki o Kur'an-ı Kerim ve onu açıklayan Sünnet'teki vahiydir; nur bütün şeriattan kinayedir— uyanlar; işte başkaları değil, ancak onlar dünyada ve ahirette muratlarına ererek felaha kavuşan mutlu kimselerdir, rahmet ve rızana nail olarak kurtulanlardır. Kur'an hidayetinden ve ilahi kaynaklı İslam şeriatına uymaktan yüz çevirdikleri için Allah'ın dünyada ve ahirette yardımsız bıraktığı şeytanın fırkasından olan diğerleri ise böyle değildir.
عموم رسالة الإسلام
İslam Risaletinin Evrenselliği
إن خلود الشريعة الإسلامية وبقاءها إلى يوم القيامة، وكونها خاتمة الشرائع الإلهية، وأنها الشريعة التي لا يقبل سواها بعد مجيئها، كل ذلك اقتضى أن تكون شريعة عامة لجميع أبناء البشر، في العقيدة والعبادة والمعاملة وعقود الأسرة والمواريث والجنايات والعلاقات الداخلية والخارجية، وكونها عامة إنما هو من أجل خير البشر وإسعادهم في الدنيا والآخرة، لا لعصبية أو نزعة فوقية أو عرقية، قال الله تعالى مبينا هذا العموم والشمول ومقتضياته:
İslam şeriatının ebediyeti, kıyamet gününe kadar baki kalması, ilahi şeriatların sonuncusu olması ve gelişinden sonra kendisinden başkasının kabul edilmeyeceği bir şeriat oluşu; bütün bunlar itikad, ibadet, muamelat, aile akitleri, miras, cinayetler, iç ve dış ilişkilerde insanlığın tamamına yönelik evrensel bir şeriat olmasını gerektirmiştir. Onun evrensel oluşu bir ırkçılık, üstünlük taslama veya soy davası için değil, sırf insanlığın hayrı, dünyada ve ahirette mutluluğa ermesi içindir. Yüce Allah bu evrenselliği, kapsamlılığı ve gerekliliklerini açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة الأعراف (٧) : آية ١٥٨]
[A'râf Suresi (7) : 158. Ayet]
قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ يُحيِي وَيُمِيتُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِماتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٨)
{ قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ يُحيِي وَيُمِيتُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِماتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٨) } “De ki: «Ey insanlar! Şüphesiz ben, göklerin ve yerin mülkü kendisine ait olan Allah'ın hepinize [gönderdiği] peygamberiyim. O'ndan başka hiçbir ilâh yoktur; O diriltir ve öldürür. O halde Allah'a ve O'nun ümmî peygamberi olan resulüne —ki o da Allah'a ve O'nun sözlerine inanır— iman edin ve ona uyun ki doğru yolu bulasınız.»”
[الأعراف: ٧/ ١٥٨] .
[A'râf: 7/ 158] .
أوضحت هذه الآية مزية الرسالة الإسلامية، وهي أنها عامة شاملة، وأن بعثته
Bu ayet, İslam risaletinin meziyetini açıklamıştır; o da onun genel ve kapsamlı olması, onun
صلّى الله عليه وسلّم للناس كافة، يدعوهم فيها إلى الإيمان به وبشريعته، وأن كل من يتبعه تشمله تلك السعادة. وهذا ليس مجرد إخبار، بل إنه أمر من الله ﷿ لنبيه بإشهار الدعوة والحض على الدخول في الشرع الإلهي، لأن متبعيها أهل لرحمة الله وتكريمه كما ذكر في آية سابقة: وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ.
(sallallâhu aleyhi ve sellem) bütün insanlara gönderilmiş bulunması, insanları kendisine ve şeriatına inanmaya davet etmesi ve ona uyan herkesin bu saadete nail olacağı hususudur. Bu sadece bir haber vermekten ibaret olmayıp, bilakis Allah'ın (azze ve celle) daveti açıkça ilan etmesi ve ilahi şeriata girmeye teşvik etmesi yönünde Peygamberine bir emridir. Zira ona uyanlar, önceki ayette zikredildiği gibi Allah'ın rahmetine ve ikramına layıktırlar: { وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ } “Rahmetim ise her şeyi kuşatmıştır.”
والمعنى: قل: يا محمد لجميع البشر من عرب وعجم، بيض أو سود، حمر أو صفر، إني رسول الله إليكم جميعا، لا إلى قومي العرب خاصة، وعموم رسالتي في كل وقت وزمان إلى يوم القيامة، فهو عموم يقتضي بعثته لجميع الناس، وعموم في الزمان، كما جاء في آية أخرى: وَما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ (١٠٧) [الأنبياء:
Mana şudur: Ey Muhammed! Arap olsun acem olsun, beyaz olsun siyah olsun, kızıl olsun sarı olsun bütün insanlara de ki: «Şüphesiz ben yalnızca kavmim olan Araplara değil, hepinize gönderilmiş Allah'ın elçisiyim.» Risaletimin genelliği kıyamet gününe kadar her vakit ve zamanda geçerlidir. Bu hem bütün insanlara gönderilmesini iktiza eden bir genelliktir hem de zamandaki genelliktir. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { وَما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ (١٠٧) } “[Ey Muhammed!] Biz seni ancak âlemlere bir rahmet olarak gönderdik.” [Enbiyâ:
٢١/ ١٠٧] . وقال تعالى: وَما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيراً وَنَذِيراً [سبأ: ٣٤/ ٢٨] وقال سبحانه: وَأُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ [الأنعام: ٦/ ١٩] أي وأنذر به كل من بلغه. وقال ﷻ: تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعالَمِينَ نَذِيراً (١) [الفرقان: ٢٥/ ١] .
21/ 107] . Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيراً وَنَذِيراً } “Biz seni ancak bütün insanlara bir müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik.” [Sebe': 34/ 28] Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَأُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ } “Bu Kur'an bana, hem sizi hem de ulaştığı herkesi onunla uyarayım diye vahyolundu.” [En'âm: 6/ 19] yani ulaştığı herkesi onunla uyarmam için. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعالَمِينَ نَذِيراً (١) } “Âlemlere bir uyarıcı olsun diye kuluna Furkan'ı indiren [Allah] pek yücedir.” [Furkân: 25/ 1] .
وأكدت الأحاديث النبوية الثابتة عموم الرسالة الإسلامية وعالميتها، مثل
Sabit nebevî hadisler de İslam risaletinin genelliğini ve evrenselliğini teyit etmiştir; örneğin
حديث الصحيحين والنسائي عن جابر بن عبد الله عن النبي ﷺ قال: «أعطيت خمسا لم يعطهن أحد من الأنبياء قبلي، منها: وكان النبي يبعث إلى قومه خاصة، وبعثت إلى الناس عامة» .
Sahîhayn ve Nesâî'de Câbir b. Abdillâh'tan rivayet edilen Peygamber'in ﷺ şu hadisi gibi: «Bana benden önceki peygamberlerden hiçbirine verilmeyen beş şey verildi; bunlardan biri şudur: Peygamber sadece kendi kavmine gönderilirdi, ben ise bütün insanlara gönderildim.»
أي فكان كل نبي يبعث إلى فرقة خاصة دون العموم.
Yani her peygamber umuma değil, özel bir fırkaya gönderilirdi.
وأردف الله تعالى بيان العموم بما يقتضي الإذعان له، وهي أنه مالك السماوات والأرض بالخلق والإبداع، والإحياء والإماتة، لا إله هو، ولا معبود سواه.
Yüce Allah, evrensellik beyanının peşinden O'na boyun eğmeyi gerektiren hususu eklemiştir; o da O'nun yaratma ve icat etmeyle, diriltme ve öldürmeyle göklerin ve yerin tek mâliki olmasıdır. O'ndan başka ilâh yoktur ve O'ndan başka ibadete layık hiçbir mabut yoktur.
تضمنت هذه الآية عناصر العقيدة الثالثة: وهي توحيد الربوبية بالإيمان، وتوحيد الألوهية بالإيمان والعمل، أي بعبادة الله وحده، ثم الإيمان برسالة النبي محمد ﷺ، ثم الإيمان بالبعث بعد الموت، وذلك معنى والإحياء والإماتة.
Bu ayet akidenin üç unsurunu içermiştir: İman ile Rubûbiyetin tevhidi, iman ve amelle —yani yalnızca Allah'a ibadet etmekle— Ulûhiyetin tevhidi, ardından Peygamber Muhammed'in ﷺ risaletine iman, sonra da öldükten sonra dirilişe (ba's) iman ki «diriltir ve öldürür» ifadesinin manası budur.
ورتب على هذا البيان الدعوة العلنية الصريحة إلى الإيمان، أي التصديق بالله الواحد الأحد، الفرد الصمد، في ربوبيته وألوهيته، والتصديق برسوله النبي الأمي الذي بعثه ربه إلى الخلق من الإنس والجن أجمعين. إن هذا النبي هو الذي يؤمن بوحدانية الله وكلماته التشريعية التي أنزلها الله ﷿ لهداية البشر، وكلماته التكوينية الدالة على قدرته وإرادته وحكمته، ويصدق قوله عمله، ويؤمن بما أنزل إليه من ربه، مما تضمنته الكتب الإلهية من التوراة والإنجيل والقرآن من أحكام وإرشادات وأدلة على وجود الله تعالى ووحدانيته وقدرته.
Bu açıklamanın üzerine açık ve sarih bir iman daveti tertip edilmiştir; yani Vâhid, Ehad, Ferd ve Samed olan Allah'ı rubûbiyetinde ve ulûhiyetinde tasdik etmek ve Rabbi tarafından insan ve cinlerin tamamına gönderilen O'nun ümmî peygamberi olan resulünü tasdik etmektir. Şüphesiz bu Peygamber, Allah'ın birliğine, insanları hidayete erdirmek için Allah'ın (azze ve celle) indirdiği teşriî kelimelerine ve O'nun kudretine, iradesine ve hikmetine delalet eden tekvinî kelimelerine iman eden zattır. Sözü amelini doğrular; Rabbinden kendisine indirilenlere, ilahi kitaplar olan Tevrat, İncil ve Kur'an'ın içerdiği hükümlere, irşatlara ve Yüce Allah'ın varlığına, birliğine ve kudretine dair delillere inanır.
وهذا الأمر بالإيمان بالله، أتبعه بالأمر بالإسلام، أي اتبعوا منهج هذا النبي، واسلكوا طريقه في كل ما جاء به، لتهتدوا إلى الطريق المستقيم الذي لا عوج فيه، أو رجاء أن تهتدوا بالإيمان واتباع الشرع، إلى ما فيه سعادتكم في الدنيا والآخرة.
Allah'a iman emrinin ardından İslam'a girme emri getirilmiştir; yani içinde hiçbir eğrilik bulunmayan dosdoğru yola iletilmeniz yahut iman ve şeriata uymak suretiyle dünyada ve ahirette mutluluğunuzu sağlayacak şeylere hidayet bulmanız ümidiyle bu Peygamberin metoduna uyun ve getirdiği her hususta onun yolundan gidin.