ولما كان حال الأخفى أهم قدم قوله: {المنافقين} أي الذين يظهرون الإيمان ويبطنون الكفر فيقعدون مع من يسمعونه بكفر {والكافرين} أي الذين يجاهرون بكفرهم لرسوخهم فيه {في جهنم} التي هي سجن الملك {جميعاً} كما جمعهم معهم مجلس الكفر الذي هو طعن في ملك الملك، والتسوية بينهم في الكفر بالقعود معهم دالة على التسوية بين العاصي ومجالسه بالخلطة من غير إنكار؛ ثم وصفهم ﷾ بما يعرف بهم فقال: {الذين يتربصون بكم} أي يثبتون على حالهم انتظاراً لوقوع ما يغيظكم {فإن كان لكم فتح} أي ظهور وعز وظفر، وقال: {من الله} أي الذي له العظمة كلها - تذكيراً للمؤمنين بما يديم اعتمادهم عليه وافتقارهم إليه {قالوا} أي الذين آمنوا نفاقاً لكم أيها المؤمنون {ألم نكن معكم} أي ظاهراً بأبداننا بما تسمعون من
Daha gizli olanın durumu daha mühim olduğu için önce şunu zikretti: {المنافقين} “münafıkları”; yani imanı açığa vurup küfrü gizleyen, böylece küfrettiğini işittikleri kimselerle beraber oturanları, {والكافرين} “ve kâfirleri”; yani küfürdeki kökleşmişlikleri sebebiyle küfürlerini açıkça ilan edenleri, {في جهنم} “cehennemde”; ki orası Mülk Sahibi'nin zindanıdır, {جميعاً} “hepsini bir arada;”; Mülk Sahibi'nin mülküne bir ta'n (saldırı) olan küfür meclisi onları nasıl bir araya getirdiyse [cehennem de öyle toplayacaktır]. Onlarla oturmak suretiyle küfürde onların eşit kılınması, günahkâr ile onu inkâr etmeksizin karışıp onunla oturan kimse arasındaki eşitliğe delalet eder. Sonra [Celle ve Alâ] onları kendileriyle tanınacakları vasıflarla niteleyerek şöyle buyurdu: {الذين يتربصون بكم} “Onlar sizi gözetleyip dururlar:”; yani sizi öfkelendirecek şeylerin vuku bulmasını bekleyerek kendi hallerinde direnirler, {فإن كان لكم فتح} “Eğer size bir fetih”; yani bir zafer, izzet ve galibiyet, {من الله} “Allah'tan [nasip olursa]”; yani bütün azamet Kendisine ait olan Zât'tan; müminlere Kendisine olan itimatlarını ve muhtaçlıklarını sürekli kılacak şeyi hatırlatmak için [böyle buyurmuştur], {قالوا} “derler ki:”; yani ey müminler, nifak yoluyla iman etmiş olanlar size [derler ki]: {ألم نكن معكم} “Biz sizinle beraber değil miydik?”; yani sözlerimizden işittiğiniz üzere bedenlerimizle zahiren [beraber değil miydik?]
أقوالنا فأشركونا في فتحكم {وإن كان للكافرين} أي المجاهرين، وقال: {نصيب} تحقيراً لظفرهم وأنه لا يضر بما حصل للمؤمنين من الفتح {قالوا} للكافرين ليشركوهم في نصيبهم {ألم نستحوذ عليكم} أي نطلب حياطتكم والمحافظة على مودتكم حتى غلبنا على جميع أسراركم واستولينا عليها، وخالطناكم مخالطة الدم للبدن، من قولهم: حاذه، أي حاطه وحافظ عليه {ونمنعكم من المؤمنين} أي من تسلطهم عليكم بما كنا نخادعهم به، ونشيع فيهم من الإرجافات والأمور المرغبات الصارفة لهم عن كثير من المقاصد، لتصديقهم لنا لأظهارنا الإيمان، ورضانا من مداهنة من نكره بما لا يرضاه إنسان.
O halde bizi de fethinize ortak edin! {وإن كان للكافرين} “Şayet kâfirlere olursa”; yani küfrünü açıkça ilan edenlere, {نصيب} “bir pay;”; zaferlerini küçümsemek ve bunun müminlere hâsıl olan fethe zarar vermeyeceğini belirtmek için [böyle buyurmuştur], {قالوا} “derler:”; kâfirlere, kendilerini onların payına ortak etsinler diye [şöyle derler]: {ألم نستحوذ عليكم} “Biz size üstünlük sağlayıp yardım etmedik mi?”; yani bütün sırlarınıza hâkim olup onları ele geçirinceye ve kanın bedene karıştığı gibi sizinle kaynaşıncaya kadar sizi korumayı ve dostluğunuzu muhafaza etmeyi istemedik mi? Bu, Arapların 'onu korudu ve gözetti' anlamındaki حاطه sözünden gelir; {ونمنعكم من المؤمنين} “ve sizi müminlerden korumadık mı?”; yani iman gösterip [onları] hoşnut etmemiz ve nefret ettiğimiz kimseye hiçbir insanın razı olmayacağı şekilde dalkavukluk etmeye razı olmamız sebebiyle bizi tasdik etmelerinden dolayı, onları kandırdığımız, aralarında yaydığımız asılsız haberler ve onları birçok hedeften alıkoyan teşvik edici şeylerle üzerinizdeki baskılarından [korumadık mı?]
ولما كان هذا لأهل الله ﷾ أمراً غائظاً مقلقاً موجعاً؛ سبب عنه قوله: {فالله} أي بما له من جميع صفات العظمة {يحكم بينكم} أي أيها المؤمنون والكافرون المساترون والمجاهرون.
Bu durum Allah'ın [Celle ve Alâ] has kulları için öfke verici, huzursuz edici ve acı verici olunca, buna bağlı olarak şöyle buyurdu: {فالله} “Artık Allah”; yani azamet sıfatlarının tamamına sahip olması hasebiyle, {يحكم بينكم} “aranızda hüküm verecektir;”; yani ey müminler ve kâfirler; gerek gizleyenleriniz gerekse açıkça ortaya koyanlarınız!
ولما كان الحكم في الدارين بين أنه في الدار التي لا يظهر فيها لأحد غيره أمر ظاهراً ولا باطناً، وتظهر فيها جميع المخبئات فقال: {يوم القيامة} ولما كان هذا ربما أيأسهم من الدنيا قال: {ولن يجعل الله} عبر بأداة التأكيد وبالاسم الأعظم لاستبعاد الغلبة
Hüküm her iki yurtta da olacağı için, bunun Kendisinden başkası için ne zahiren ne de bâtınen hiçbir emrin ortaya çıkmayacağı ve bütün gizlenenlerin açığa çıkacağı yurtta olacağını beyan ederek şöyle buyurdu: {يوم القيامة} “kıyamet gününde.”; Bu durum onları dünyadan ümitsizliğe düşürebileceğinden dolayı şöyle buyurdu: {ولن يجعل الله} “Allah asla kılmayacaktır”; o dönemde kâfirlerin sahip olduğu güç ve çokluktan ötürü onlara karşı galibiyetin uzak görülmesi sebebiyle tekid edatı ve İsm-i Âzam ile ifade buyurdu,
على الكفرة لما لهم في ذلك الزمان من القوة والكثرة {للكافرين} أي سواء كانوا مساترين أو مجاهرين {على المؤمنين} أي كلهم {سبيلاً *} أي بوجه في دنيا ولا آخرة، وهذا تسفيه لآرائهم واستخفاف بعقولهم فكأنه يقول: يا أيها المتربصون بأحباب الله الدوائر، المتمنون لأعدائه النصر - وقد قامت الأدلة على أن العزة جميعاً لله -! ما أضلكم في ظنكم أنه يخذل أولياءه! وما أغلظ أكبادكم! ويدخل في عمومها أنه لا يقتل مسلم بذمي، ولا يملك كافر مال مسلم قهراً؛ ثم بين أن صورتهم في ضربهم الشقة بالوجهين صورة المخادع، وما أضلهم حيث خادعوا من لا يجوز عليه الخداع لعلمه بالخافيا، فقال معاللاً لمنعهم السبيل.
{للكافرين} “kâfirlere”; yani ister gizleyen ister açıkça yapan olsun, {على المؤمنين} “müminlerin aleyhine”; yani onların tamamının aleyhine, {سبيلاً} “bir yol.”; yani ne dünyada ne de ahirette hiçbir şekilde [yol vermeyecektir]. Bu, onların fikirlerini akılsızca bulmak ve akıllarını hafife almaktır. Sanki şöyle buyurmaktadır: Ey Allah'ın dostlarının başına felaketler gelmesini gözetleyenler ve O'nun düşmanlarına zafer dileyenler -oysa bütün izzetin Allah'a ait olduğuna dair deliller ikame edilmiştir!-; O'nun dostlarını yardımsız bırakacağını zannetmeniz hususunda ne kadar da sapıtmışsınız! Yürekleriniz ne kadar da katılaşmış! Bir Müslümanın zimmî karşılığında öldürülmeyeceği ve bir kâfirin bir Müslümanın malına zorla sahip olamayacağı hükümleri de bu [ayetin] umumuna dahildir. Sonra iki yüzle ayrılık çıkarmadaki suretlerinin aldatan kimsenin sureti olduğunu ve gizlilikleri bilmesi sebebiyle Kendisine hile yapılamayacak olan Zât'ı aldatmaya kalkışmakla ne kadar sapıttıklarını beyan ederek, onlara yol verilmemesinin gerekçesi olarak şöyle buyurdu:
{إن المنافقين} لإظهارهم لكل من غلب أنهم منه {يخادعون الله} أي يفعلون بإظهار ما يسر وإبطان ما يضر فعل المخادع مع من له الإحاطة الكاملة بكل شيء لأنه ﷾ يستدرجهم من حيث لا يشعرون، وهم يخدعون المؤمنين بإظهار الإيمان وإبطان الكفر {وهو} الذي أمر المؤمنين بما أمرهم فكأنهم يفعلون ذلك معه وهو {خادعهم} باستدراجهم من حيث لا يعلمون، لأنه قادر على أخذهم من مأمنهم وهم ليسوا قادرين على خدعه بوجه {وإذا} أي يخادعونه والحال أنهم قد فضحوا أنفسهم بما أظهر مكرهم للمستبصرين وهو أنهم إذا {قاموا إلى الصلاة} أي المكتوبة {قاموا كسالى}
{إن المنافقين} “Şüphesiz münafıklar”; her galip gelene kendilerinden olduklarını gösterdikleri için, {يخادعون الله} “Allah'ı aldatmaya çalışırlar;”; yani sevindiren şeyi gösterip zarar veren şeyi gizlemek suretiyle, her şeyi eksiksiz kuşatan Zât'a karşı aldatan kimsenin fiilini yaparlar; çünkü O [Celle ve Alâ] onları farkında olmadıkları yerden derece derece azaba yaklaştırır. Onlar imanı gösterip küfrü gizleyerek müminleri aldatırlar. {وهو} “O ise”; müminlere emrettiği şeyleri emreden Zât olup, sanki onlar bunu O'nunla yapıyor gibidir; halbuki O, {خادعهم} “onları aldatandır;”; bilmedikleri yerden onları derece derece azaba sürükleyerek [bunu yapar]; zira O, onları güvende oldukları yerden yakalamaya kadirdir, onlar ise O'nu hiçbir şekilde aldatmaya kadir değillerdir. {وإذا} “Ve [onlar] ... vakit”; yani basiret sahiplerine tuzaklarını açık eden halleriyle kendilerini rezil etmiş bir durumdayken O'nu aldatmaya kalkışırlar; o da şudur ki onlar ne zaman: {قاموا إلى الصلاة} “namaza kalktıkları”; yani farz namaza [kalktıkları], {قاموا كسالى} “üşene üşene kalkarlar;”;
متقاعسين متثاقلين عادة، لا ينفكون عنها، بحيث يعرف ذلك منهم كل من تأملهم، لأنهم يرون أناه تعب من غير أرب، فالداعي إلى تركها - وهو الراحة - أقوى من الداعي إلى فعلها وهو خوف الناس؛ ثم استأن في جواب من كأنه قال: ما لهم يفعلون ذلك؟ فقال: {يرآءون الناس} أي يفعلون ذلك ليراهم الناس، ليس إلا ليظنوهم مؤمنين، ويريهم الناس لأجل ذلك ما يسرهم من عدهم في عداد المؤمنين لما يرون هم المؤمنين حين يصلون {ولا يذكرون الله} أي الذي له جميع صفات الكمال في الصلاة وغيرها {إلا قليلاً *} أي حيث يتعين ذلك طريقاً لمخادعتهم، يفعلون ذلك حال كونهم {مذبذبين} أي مضطربين كما يضطرب الشيء الخفيف المعلق في الهواء، وحقيقة: الذي يذب عن كلا الجانبين ذباً عظيماً.
kendilerini dikkatle inceleyen herkesin bunu bileceği şekilde, hiç ayrılmadıkları bir alışkanlık olarak geri durarak ve ağır davranarak [kalkarlar]. Çünkü onlar namazı hiçbir kazancı olmayan bir yorgunluk olarak görürler; dolayısıyla onu terk etmeye sevk eden sebep -yani rahatlık-, onu kılmaya sevk eden sebepten -yani insanlardan korkmaktan- daha güçlüdür. Sonra sanki 'Onlara ne oluyor da böyle yapıyorlar?' diyen birinin cevabına başlayarak şöyle buyurdu: {يرآءون الناس} “insanlara gösteriş yaparlar”; yani bunu ancak insanlar kendilerini görsün, kendilerini mümin zannetsin ve kendileri namaz kılarken müminleri gördükleri için insanların da onları müminler zümresinden sayarak hoşlarına gidecek şeyi göstermeleri için yaparlar, {ولا يذكرون الله} “ve Allah'ı anmazlar,”; yani namazda ve namaz dışında bütün kemal sıfatlarına sahip olan Zât'ı [anmazlar], {إلا قليلاً} “pek azı müstesna.”; yani bu ancak aldatmalarının bir yolu olarak kaçınılmaz olduğunda [anarlar]. Onlar bunu şu haldeyken yaparlar: {مذبذبين} “bocalamış bir halde;”; yani havada asılı duran hafif bir nesnenin çalkalandığı gibi çalkantı içinde [olarak]. Hakikati ise: Her iki taraftan da şiddetle savrulup kovulandır.
ولما كان ما تقدم يدل على إيمانهم تارة وكفرهم أخرى قال: {بين ذلك} أي الإيمان والكفر؛ ولما كان الإيمان يدل على أهله والكفر كذلك قال: {لا إلى} أي لا يجدون سبيلاً مفر إلى {هؤلاء} أي المؤمنين {ولا إلى هؤلاء} أي الكافرين؛ ولما كان التقدير! لأن الله أضلهم، بنى عليه قوله: {ومن يضلل الله} أي
Daha önce geçenler onların bir kere iman ettiklerine, bir kere de inkâr ettiklerine delalet edince şöyle buyurdu: {بين ذلك} “bunun arasında:”; yani iman ile küfür arasında. İman ehline, küfür de kendi ehline delalet edince şöyle buyurdu: {لا إلى} “ne ... ne de ...”; yani [şunlara] sığınacak bir yol bulamazlar: {هؤلاء} “bunlara”; yani müminlere, {ولا إلى هؤلاء} “ne de şunlara;”; yani kâfirlere. Takdiri 'Çünkü Allah onları saptırmıştır' şeklinde olunca, bunun üzerine şu buyruğunu bina etti: {ومن يضلل الله} “Allah kimi saptırırsa,”; yani
الشامل القدرة الكامل العلم {فلن تجد} أي أصلاً {له سبيلاً *} أي طريقاً إلى شيء يريده.
kudreti her şeyi kuşatan ve ilmi tam olan [Allah], {فلن تجد} “artık asla bulamazsın”; yani kesinlikle [bulamazsın], {له سبيلاً} “onun için bir yol.”; yani istediği herhangi bir şeye giden bir yol.
ولما انقضى ما أراد من الإنكار على من ادعى الإيمان في اتخاذ الكافرين أولياء، المستلزم للنهي عن ذلك الاتخاذ، صرح به مخاطباً للمؤمنين فقال: {يا أيها الذين ءامنوا} أي أقروا بالإيمان بألسنتهم صدقاً أو كذباً {لا تتخذوا} أي تكلفوا أنفسكم غير ما تدعوا إليه الفطرة الأولى السليمة فتأخذوا {الكافرين} أي المجاهرين بالكفر الغريقين فيه {أولياء} أي أقرباء، تفعلون معهم من الود والنصرة ما يفعل القريب مع قريبه.
İman iddiasında bulunan kimselerin kâfirleri dost edinmesini kınamaya dair muradı tamamlanıp bu durum söz konusu edinmeyi nehyetmeyi gerektirince, müminlere hitap ederek bunu açıkça belirtti ve şöyle buyurdu: {يا أيها الذين ءامنوا} “Ey iman edenler!”; yani dilleriyle doğru veya yalan olarak imanı ikrar edenler! {لا تتخذوا} “edinmeyin!”; yani nefislerinizi ilk selim fıtratın çağırdığı şeyin dışına zorlayıp da edinmeyin: {الكافرين} “kâfirleri”; yani küfrünü açıkça ilan eden ve ona batmış olanları, {أولياء} “dostlar”; yani akraba gibi [edinmeyin]; akrabanın akrabasına gösterdiği sevgi ve yardımı onlara gösterirsiniz.
ولما كان الغريق في الإيمان أعلى الناس، وكان تحت رتبته رتب متكاثره، نبه على ذلك وعلى دناءة مقصدهم بالجار فقال: {من دون المؤمنين} أي الغريقين في الإيمان، وهذا إشارة إلى أنه لا يصح لمن يواليهم دعوى الإيمان، ولذلك قال منكراً: {أتريدون} أي بموالاتهم {أن تجعلوا لله} أي الذي لا تطاق سطوته لأن له الكمال كله {عليكم} أي في النسبة إلى النفاق {سلطاناً} أي دليلاً اضحاً على كفركم باتباعكم غير سبيل المؤمنين {مبيناً *} واضحاً مسوِّغاً لعقابكم وخزيكم
İmanda derinleşmiş olan kimse insanların en üstünü olduğundan ve onun mertebesinin altında pek çok mertebeler bulunduğundan, buna ve onların maksatlarının düşüklüğüne harf-i cer ile dikkat çekerek şöyle buyurdu: {من دون المؤمنين} “müminleri bırakıp da;”; yani imanda derinleşmiş olanları [bırakıp]. Bu, onları dost edinen kimsenin iman iddiasının sahih olmadığına bir işarettir. Bu yüzden kınayarak şöyle buyurdu: {أتريدون} “İster misiniz”; yani onları dost edinmekle, {أن تجعلوا لله} “Allah'a vermeyi”; yani bütün kemal Kendisine ait olduğu için azabına güç yetirilemeyen Zât'a, {عليكم} “aleyhinize”; yani nifaka nispet edilme konusunda, {سلطاناً} “bir delil”; yani müminlerin yolundan başkasına uymanız sebebiyle küfrünüze açık bir delil, {مبيناً} “apaçık?”; apaçık, azabınızı ve rezilliğinizi haklı kılan,
وجعلكم في زمرة المنافقين.
ve sizi münafıklar zümresine sokan [bir delil vermek mi istersiniz?]
ولما نهاهم عن فعل المنافقين استأنف بيان جزائهم عنده فقال: {إن المنافقين في الدرك} أي البطن والمنزل {الأسفل من النار} لأن ذلك أخفى ما في النار وأستره وأدناه وأوضعه كما أن كفرهم أخفى الكفر وأدناه، وهو أيضاً أخبث طبقات النار كما أن كفرهم أخبث أنواع الكفر، وفيه أن من السلطان وضع فاعل ذلك في دار المنافقين لفعله مثل فعلهم، ومن تشبه بقوم فهو منهم، وسميت طبقات النار أدراكاً لأناه متداركة متتابعة إلى أسفل كما أن الدرج متراقية إلى فوق.
Onları münafıkların fiilinden nehyedince, Kendi katındaki cezalarını açıklamaya yeniden başlayarak şöyle buyurdu: {إن المنافقين في الدرك} “Şüphesiz münafıklar tabakadadırlar:”; yani derinlikte ve menzildedirler, {الأسفل من النار} “ateşin en aşağı [tabakasında].”; Çünkü orası, onların küfrünün küfrün en gizlisi ve en aşağısı olduğu gibi, cehennemin en gizli, en örtülü, en alçak ve en aşağı yeridir. Yine onların küfrünün küfür çeşitlerinin en habisi olduğu gibi, orası da cehennem tabakalarının en habisidir. Bunda, bunu yapan kimsenin onların fiili gibi bir fiil işlemesi sebebiyle münafıkların yurduna konulmasının bir yetki/delil olduğuna işaret vardır; zira kim bir kavme benzerse o da onlardandır. Cehennem tabakalarına, basamakların yukarı doğru yükselmesi gibi birbirini takip ederek aşağı doğru inmesi sebebiyle 'edrâk' (derkler) adı verilmiştir.
ولما أخبر أنهم من هذا المحل الضنك، أخبر بدوامه لهم على وجه مؤلم جداً فقال: {ولن تجد} أي أبداً {لهم نصيراً *} وأشار بالنهي عن موالاتهم وعدم نصرهم إلى ختام أول الآيات المحذرة من الكافرين {وكفى بالله ولياً وكفى بالله نصيراً} [النساء: ٤٥] .
Onların bu dar ve sıkıntılı mekânda bulunacaklarını haber verince, bunun kendileri için son derece acı verici bir şekilde devam edeceğini bildirerek şöyle buyurdu: {ولن تجد} “Ve asla bulamazsın”; yani ebediyen [bulamazsın], {لهم نصيراً} “onlar için bir yardımcı.”; Onları dost edinmeyi nehyetmek ve onlara yardım edilmeyeceğini bildirmek suretiyle, kâfirlerden sakındıran ayetlerin ilkinin sonuna işaret etti: {وكفى بالله ولياً وكفى بالله نصيراً} “Dost olarak Allah yeter, yardımcı olarak da Allah yeter” [Nisâ: 45].
ولما كان فيما تقدم أن الغفران للكافر - أعم من أن يكون منافقاً أولاً - متعذر، وأتبعه ما لاءمه إلى أن ختم بما دل على أن النفاق أغلظ أنواع الكفر استثنى منه دلالة على أن غيره من الكفرة في هذا الاستثناء أولى، تنبيهاً على أن ذلك النفي المبالغ فيه إنما هو لمن
Daha önce geçen ifadelerde -münafık olsun veya olmasın- kâfir için bağışlanmanın imkânsız olduğu belirtilip, ardından nifakın küfrün en katı türü olduğuna delalet eden hükümle mühürlenene kadar buna uygun olanlar zikredilince; bu istisnada diğer kâfirlerin öncelikli olduğuna delalet etmek ve bu mübalağalı nefyin ancak şu kimse için olduğuna dikkat çekmek üzere bundan bir istisna yaptı:
مات على ذلك، ولكنه سيق على ذلك الوجه تهويلاً لما ذكره في حيزه وتنفيراً منه فقال تعالى: {إلا الذين تابوا} أي رجعوا عما كانوا عليه من النفاق بالندم والإقلاع {وأصلحوا} أي أعمالهم الظاهرة من الصلاة التي كانوا يراؤون فيها وغيرها بالإقلاع عن النفاق {واعتصموا بالله} أي اجتهدوا في أن تكون عصمتهم - أي ارتباطهم - بالملك الأعظم في عدم العود إلى ما كانوا عليه.
o hal üzere ölen kimse içindir. Ancak kendi kapsamında zikrettiği şeyi dehşetli göstermek ve ondan nefret ettirmek amacıyla bu şekilde sevk edilmiştir. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {إلا الذين تابوا} “Ancak tevbe edenler müstesna;”; yani pişmanlık duyup vazgeçerek bulundukları nifaktan dönenler, {وأصلحوا} “ve ıslah edenler”; yani nifaktan vazgeçmek suretiyle gösteriş yaptıkları namaz ve benzeri zahirî amellerini [ıslah edenler], {واعتصموا بالله} “ve Allah'a sımsıkı sarılanlar”; yani bulundukları hale bir daha dönmeme hususunda korunmalarının -yani bağlılıklarının- en büyük Mülk Sahibi ile olmasına gayret edenler.
ولما كان الإقلاع عن النفاق الذي من أنواعه الرياء - أصلاً ورأساً في غاية العسر قال حثاً على مجاهدة النفس فيه: {وأخلصوا دينهم} أي كله {لله} أي الذي له الكمال كله، فلم يريدوا بشيء من عبادتهم غير وجهه لا رياء ولا غيره {فأولئك} أي العالو الرتبة {مع المؤمنين} أي الذي صار الإيمان لهم وصفاً راسخاً في الجنة، وإن عذبوا على معاصيهم ففي الطبقة العليا من النار {وسوف يؤت الله} أي المحيط بكل شيء قدرة وعلماً {المؤمنين} أي بوعد لا خلف فيه وإن أصابهم قبل ذلك ما أصابهم وإن طال عذابهم، تهذيباً لهم من المعاصي بما أشار إليه لفظ «سوف» {أجراً عظيماً *} أي بالخلود في الجنة التي لا ينقضي نعيمها، ولا يتكدر يوماً نزيلها، فيشاركهم من كان معهم، لأنهم القوم لا يشقى بهم جليسهم.
Türlerinden biri de riya olan nifaktan büsbütün ve kökten vazgeçmek son derece zor olduğundan, bu konuda nefisle mücahedeye teşvik ederek şöyle buyurdu: {وأخلصوا دينهم} “ve dinlerini halis kılanlar”; yani bütünüyle [halis kılanlar], {لله} “Allah için;”; yani bütün kemale sahip olan Zât için; böylece ibadetlerinden hiçbir şeyle ne riya ne de başka bir şey olmaksızın sadece O'nun rızasını dilediler. {فأولئك} “İşte onlar”; yani mertebesi yüce olanlar, {مع المؤمنين} “müminlerle beraberdirler;”; yani cennette imanın kendileri için kökleşmiş bir vasıf haline geldiği kimselerle [beraberdirler]. Günahları sebebiyle azap görseler bile ateşin en üst tabakasında olurlar. {وسوف يؤت الله} “Ve Allah yakında verecektir”; yani kudreti ve ilmiyle her şeyi kuşatan [Allah], {المؤمنين} “müminlere”; yani bundan önce başlarına gelen gelmiş ve azapları uzun sürmüş olsa bile, «سوف» (yakında) lafzının işaret ettiği üzere günahlardan arındırılmaları için hiçbir cayma olmaksızın bir vaatle [verecektir]: {أجرًا عظيمًا} “büyük bir mükâfat.”; yani nimetleri tükenmeyen ve misafiri bir gün bile kederlenmeyen cennette ebedî kalmak suretiyle [verecektir]. Onlarla beraber olan kimse de onlara ortak olur; zira onlar öyle bir topluluktur ki, onlarla oturan şaki (bedbaht) olmaz.
ولما كان معنى الاستثناء أنه لا يعذبهم، وأنهم يجدون الشفيع بإذنه؛ قال مؤكداً لذلك على وجه الاستنتاج منكراً على من ظن أنه لا يقبلهم بعد الإغراق في المهالك: {ما يفعل الله} أي وهو المتصف بصفات الكمال التي منها الغنى المطلق {بعذابكم} أي أيها الناس، فإنه لا يجلب له نفعاً ولا يدفع عنه ضراً.
İstisnanın manası, onlara azap etmeyeceği ve O'nun izniyle bir şefaatçi bulacakları şeklinde olunca; helak edici günahlara daldıktan sonra O'nun kendilerini kabul etmeyeceğini zanneden kimseyi kınayarak ve bir netice çıkarma üslubuyla bunu tekit ederek şöyle buyurdu: {ما يفعل الله} “Allah ne yapsın”; yani mutlak zenginliğin de dahil olduğu kemal sıfatlarıyla muttasıf olan Zât, {بعذابكم} “size azap edip de;”; yani ey insanlar! Zira bu, O'na ne bir fayda sağlar ne de O'ndan bir zararı defeder.
ولما كان الخطاب مع الذين آمنوا قال: {إن شكرتم} أي نعمه التي من أعظمها إنزال الكتاب الهادي إلى الرشاد، المنقذ من كل ضلال، المبين لجميع ما يحتاج إليه العباد، فأداكم التفكر في حالها إلى معرفة مسديها، فأذعنتم له وهرعتم إلى طاعته بالإخلاص في عبادته وأبعدتم عن معصيته.
Hitap iman edenlerle olunca şöyle buyurdu: {إن شكرتم} “eğer siz şükrederseniz”; yani O'nun nimetlerine; ki bu nimetlerin en büyüğü, doğru yola ileten, her türlü sapıklıktan kurtaran ve kulların muhtaç olduğu her şeyi açıklayan Kitap'ı indirmesidir. Böylece o nimetlerin durumunu tefekkür etmek sizi onları bahşeden Zât'ı tanımaya sevk etmiş, siz de O'na boyun eğmiş ve O'na ibadette ihlasla itaatine koşmuş ve O'na isyandan uzaklaşmış olursunuz.
ولما كان الشكر هو الحامل على الإيمان قدمه عليه، ولما كان لا يقبل إلا به قال: {وآمنتم} أي به إيماناً خالصاً موافقاً فيه القلب ما أظهره اللسان؛ ولما كان معنى الإنكار أنه لا يعذبكم، بل يشكر ذلك قال عاطفاً عليه: {وكان الله} أي ذو الجلال والإكرام أزلاً وأبداً {شاكراً} لمن شكره بإثابته على طاعته فوق ما يستحقه {عليماً *} بمن عمل له شيئاً وإن دق، لا يجوز عليه سهو ولا غلط ولا اشتباه.
Şükür, imana sevk eden âmil olduğu için onu imanın önüne geçirdi; iman olmadan da kabul edilmeyeceği için şöyle buyurdu: {وآمنتم} “ve iman ederseniz?”; yani O'na, kalbin dilin ikrar ettiğine uygun olduğu halis bir imanla [iman ederseniz]. Kınamanın manası O'nun size azap etmeyeceği, bilakis buna karşılık şükranla muamele edeceği şeklinde olunca, buna atfederek şöyle buyurdu: {وكان الله} “Allah her zaman ... olandır:”; yani ezelde ve ebedde Celâl ve İkrâm sahibi olan [Allah], {شاكراً} “şükrün karşılığını verendir;”; kendisine şükredene, itaatine karşılık hak ettiğinin üzerinde mükâfat vererek [karşılık verendir], {عليماً} “hakkıyla bilendir.”; ne kadar ince olursa olsun Kendisi için bir şey yapanı [bilendir]; O'nun hakkında yanılma, hata ve karışıklık caiz değildir.
ولما أتم ﷾ ما أراد من تقبيح حال المجالسين الخائضين في آياته بما هي منزهة عنه، ومما يتبعه من وصفهم وبيان قصدهم
Allah [Celle ve Alâ] ayetlerine layık olmayan şeylerle onlara dalan meclis arkadaşlarının durumunu çirkin göstermekten ve ardından onların vasıflarını ve bu mecliste bulunmaktaki maksatlarını beyan etmekten,
بتلك المجالسة من النهي عن مثل حالهم، ومن جزاء من فعل مثل فعلهم - إلى أن ختم بأشد عذاب المنافقين، وحث على التوبة بما ختمه بصفتي الشكر والعلم؛ أخبر أنه يبغض خوض الكافرين الذين قبح مجالستهم حال التلبس به، وكذا كل جهر بسوء إلا ما استثناه، فمن أقدم على ما لا يحبه لم يقم بحق عبوديته، فقال معللاً ما مضى قبل افتتاح أمر المنافقين من الأمر بإحسانه التحية: {لا يحب الله} أي المختص بصفات الكمال {الجهر} أي ما يظهر فيصير في عداد الجهر {بالسوء} أي الذي يسوء ويؤذي {من القول} أي لأحد كائناً من كان، فإن ذلك ليس من شكر الله تعالى في الإحسان إلى عباده وعياله ولا من شكر الناس في شيء ولا يشكر الله من لا يشكر الناس {إلا من} أي جهر من {ظلم} أي كان من أحد من الناس ظلم إليه كائناً من كان فإنه يجوز له الجهر بشكواه والتظلم منه والدعاء عليه وإن ساءه ذلك بحيث لا يعتدي.
onların hali gibi olmaktan nehiyden ve onların yaptığı gibi yapan kimsenin cezasından murat ettiği şeyleri tamamlayıp -münafıkların en şiddetli azabıyla mühürleyerek ve Şâkir ve Alîm sıfatlarıyla mühürlediği şeyle tevbeye teşvik ederek-; bu işle meşgul oldukları sırada meclislerinde oturmayı çirkin kıldığı kâfirlerin dalışından ve istisna ettiği şey hariç kötülüğün her türlü açığa vurulmasından hoşlanmadığını haber verdi. Zira O'nun sevmediği şeye cüret eden kimse kulluk hakkını yerine getirmemiş olur. Böylece münafıkların bahsi açılmadan önce geçen güzelce selam verme emrinin gerekçesini açıklayarak şöyle buyurdu: {لا يحب الله} “Allah sevmez:”; yani kemal sıfatlarına mahsus olan [Allah], {الجهر} “açığa vurulmasını”; yani aşikâr olup cehr (açık söz) sayılacak derecede olanı, {بالسوء} “kötülüğün”; yani üzen ve eziyet veren [sözün], {من القول} “sözden;”; yani kim olursa olsun herhangi bir kimseye karşı [açığa vurulmasını sevmez]. Çünkü bu, ne Allah Teâlâ'nın kullarına ve ailesi hükmündeki mahlukatına ihsanda bulunmasına şükretmektir ne de insanlara şükretmekten bir şeydir; insanlara teşekkür etmeyen Allah'a da şükretmiş olmaz. {إلا من} “ancak ... müstesna;”; yani şu kimsenin açığa vurması [müstesna]: {ظلم} “haksızlığa uğrayan”; yani kim olursa olsun insanlardan birinden kendisine bir zulüm vaki olan kimsenin, haddi aşmamak şartıyla, karşı tarafı üzse bile şikayetini açığa vurması, haksızlığı dile getirmesi ve ona beddua etmesi caizdir.
ولما كان القول مما يسمع، وكان من الظلم ما قد يخفي، قال مرغباً مرهباً: {وكان الله} أي الذي له الإحاطة الكاملة {سمعياً} أي لكل ما يمكن سماعه من جهر وغيره {عليماً *} أي بكل ما يمكن أن يعلم
Söz işitilen şeylerden olduğu ve zulmün de bazen gizli kalabileceği cihetle, teşvik ve sakındırma yoluyla şöyle buyurdu: {وكان الله} “Ve Allah her zaman ... olandır:”; yani tam bir ihata sahibi olan [Allah], {سمعياً} “hakkıyla işitendir;”; yani açığıyla ve başkasıyla işitilmesi mümkün olan her şeyi [işitendir], {عليماً} “hakkıyla bilendir.”; yani bilinmesi mümkün olan her şeyi [bilendir];
فاحذروه لئلا يفعل بكم فعل الساخط، وجهر ومن ظلم - وإن كان داخلاً فيما يحبه الله تعالى على تقدير كون الاستثناء متصلاً - لكن جعله من جملة السوء وإن كان من باب المشاكلة فإن فيه لطيفة، وهي نهي الفطن عن تعاطيه وحثه على العفو، لأن من علم أن فعله بحيث ينطلق اسم السوء - على أي وجه كان إطلاقه - كف عنه إن كان موفقاً.
O halde O'ndan sakının ki size gazap eden birinin muamelesini yapmasın! Zulme uğrayanın sözü açığa vurması -istisnanın muttasıl olması takdirinde Allah Teâlâ'nın sevdiği şeylerin arasına girse bile- müşâkele kabilinden de olsa kötülük cümlesinden sayılmıştır. Bunda latif bir nükte vardır; o da anlayışlı kimseyi bunu yapmaktan menedip affa teşvik etmektir. Çünkü fiilinin her ne şekilde olursa olsun 'kötülük' adını alacağını bilen kimse, eğer muvaffak kılınmışsa bundan el çeker.
ولما كانت معاقد الخيرات على كثرتها منحصرة في قسمين: إيصال النفع إبداء وإخفاء، ودفع الضرر، فكان قد أشار ﷾ إلى العفو، وختم بصفتي السمع والعلم؛ قال مصرحاً بالندب إلى العفو والإحسان، فكان نادباً إليه مرتين: الأولى بطريق الإشارة لأولى البصارة، والثانية بطريق العبارة للراغبين في التجارة، حثاً على الأحب إليه سبحانه والأفضل عنده والأدخل في باب الكرم: {إن تبدوا خيراً} أي من قول أو غيره {أو تخفوه} أي تفعلوه خفية ابتداء أو في مقابلة سوء فعل إليكم؛ ولما ذكر فعل الخير أتبعه نوعاً منه هو أفضله فقال: {أو تعفوا عن سوء} أي فعل بكم.
Hayırların esasları, çokluklarına rağmen iki kısımda toplanır: Açık ve gizli olarak fayda sağlamak ve zararı defetmek. Allah [Celle ve Alâ] affa işaret edip Semî' ve Alîm sıfatlarıyla mühürleyince; affa ve ihsana olan teşviki açıkça ifade buyurdu. Böylece iki defa teşvikte bulunmuş oldu: Birincisi basiret sahipleri için işaret yoluyla, ikincisi ise [manevî] ticarete rağbet edenler için ibare (açık ifade) yoluyla oldu; Sübhânehu katında en sevimli, en faziletli ve kerem kapısına en uygun olana teşvik için şöyle buyurdu: {إن تبدوا خيراً} “Eğer bir hayrı açıklarsanız”; yani bir sözden veya başka bir şeyden, {أو تخفوه} “yahut onu gizlerseniz”; yani onu doğrudan veya size yapılan bir kötülüğe karşılık olarak gizlice yaparsanız; Hayır işlemeyi zikredince, onun ardından en faziletli türünü getirerek şöyle buyurdu: {أو تعفوا عن سوء} “yahut bir kötülüğü affederseniz;”; yani size yapılan [bir kötülüğü].
ولما كان التقدير: يعلمه بما له من صفتي السمع والعلم فيجازي عليه بخير أفضل منه وعفو أعظم من عفوكم؛ سبب عنه قوله: {فإن}
Takdiri: 'Semî' ve Alîm sıfatlarıyla bunu bilir ve ona bundan daha hayırlı bir mükâfatla ve sizin affınızdan daha büyük bir af ile karşılık verir' şeklinde olunca, buna bağlı olarak şöyle buyurdu: {فإن} “şüphe yok ki”;
أي فأنتم جديرون بالعفو بسبب علمكم بأن {الله كان} أي دائماً أزلاً وأبداً {عفواً} ولما كان ترك العقاب لا يسمى عفواً إلا إذا كان من قادر وكان الكف - عند القدرة عن الانتقام، ممن أثر في القلوب الآثار العظام - بعيداً، شاقاً على النفس شديداً؛ قال تعالى مذكراً للعباد بذنوبهم إليه وقدرته عليهم: {قديراً *} أي بالغ العفو عن كل ما يريد العفو عنه من أفعال الجانين والقدرة على كل ما يريد ومن يريد، فالذي لا ينفك عن ذنب وعجز أولى بالعفو طمعاً في عفو القادر عنه وخوفاً من انتقامه منه وتخلقاً بخلقه العظيم والاقتداء بسنته.
yani siz, {الله كان} “Allah her zaman ... olandır”; yani ezelde ve ebedde daima, {عفواً} “çok affedicidir;”; [bunu] bilmeniz sebebiyle affetmeye daha layıksınız. Cezayı terk etmek ancak muktedir olandan sadır olduğunda af olarak adlandırıldığı ve kalplerde büyük izler bırakan kimseden intikam almaya güç yetirirken vazgeçmek nefse uzak, meşakkatli ve son derece ağır olduğu için; Allah Teâlâ kullarına Kendisine karşı işledikleri günahları ve onlar üzerindeki kudretini hatırlatarak şöyle buyurdu: {قديراً} “hakkıyla kudret sahibidir.”; yani suçluların fiillerinden affetmeyi dilediği her şeyi pek çok affeden ve dilediği her şeye ve herkese hakkıyla güç yetirendir. O halde günahtan ve acziyetten kurtulamayan kimse, Kâdir olan Zât'ın kendisini affetmesini umarak, O'nun intikamından korkarak, O'nun yüce ahlakıyla ahlaklanarak ve O'nun sünnetine uyarak affetmeye çok daha layıktır.
ولما انقضى ذلك على أتم وجه وأحسن سياق ونحو، وختم بصفتي العفو والقدرة؛ شرع في بيان أحوال من لا يعفى عنه من أهل الكتاب، وبيان أنهم هم الذين أضلوا المنافقين بما يلقون إليهم من الشبه التي وسَّعَ عقولهم لها ما أنعم به عليهم ﷾ من العلم، فأبدوا الشر وكتموا الخير، فوضعوا نعمته حيث يكره، ثم كشف ﷾ بعض شبههم، فقال مبيناً لما افتتح به قصصهم من أنهم اشتروا الضلالة بالهدى، ويريدون ضلال غيرهم، بعد أن كان ختم هناك
Bu husus en kâmil şekilde ve en güzel siyak ve tertip üzere tamamlanıp Afüvv ve Kadîr sıfatlarıyla mühürlenince; Ehl-i Kitap'tan affedilmeyecek olanların hallerini açıklamaya ve münafıkları saptıranların onlar olduğunu, Allah'ın [Celle ve Alâ] kendilerine ihsan ettiği ilmin akıllarını genişlettiği şüpheleri münafıklara atmak suretiyle yaptıklarını, böylece şerri açığa vurup hayrı gizleyerek O'nun nimetini hoşlanmadığı yere koyduklarını beyan etmeye başladı. Sonra [Celle ve Alâ] onların bazı şüphelerini açığa çıkararak, onların kıssalarının başında zikredilen, hidayet karşılığında sapıklığı satın aldıklarını ve başkalarının da sapmasını istediklerini açıklamak üzere -kıssalarından önceki kısmı
ما قبل قصصهم بقوله عفواً قديراً: {إن الذين يكفرون} أي يسترون ما عندهم من العلم {بالله} أي الذي له الاختصاص بالجلال والجمال {ورسله} .
Afüvv ve Kadîr buyruğuyla mühürledikten sonra- şöyle buyurdu: {إن الذين يكفرون} “Şüphesiz inkâr edenler”; yani yanlarındaki ilmi gizleyenler, {بالله} “Allah'ı”; yani celâl ve cemâl sıfatlarına mahsus olan Zât'ı, {ورسله} “ve peygamberlerini”.
ولما ذكر آخر أمرهم ذكر السبب الموقع فيه فقال: {ويريدون أن يفرقوا بين الله} أي الذي له الأمر كله، ولا أمر لأحد معه {ورسله} أي فيصدقون بالله ويكذبون ببعض الرسل فينفون رسالاتهم، المستلزم لنسبتهم إلى الكذب على الله المقتضي لكون الله ﷾ بريئاً منهم.
İşlerinin sonunu zikredince, onları buna düşüren sebebi zikrederek şöyle buyurdu: {ويريدون أن يفرقوا بين الله} “ve Allah'ın arasını ayırmak isteyenler”; yani bütün emir Kendisine ait olan ve Kendisiyle beraber hiç kimsenin emri bulunmayan Zât'ın, {ورسله} “ile peygamberlerinin;”; yani Allah'ı tasdik edip bazı peygamberleri yalanlarlar, böylece onların peygamberliklerini nefyederler; bu da onların Allah'a karşı yalan söylediklerini iddia etmelerini ve Allah'ın [Celle ve Alâ] onlardan beri olmasını gerektirir.
ولما ذكر الإرادة ذكر ما نشأ عنها فقال: {ويقولون نؤمن ببعض} أي من الله ورسله كاليهود الذين آمنوا بموسى ﵊ وغيره إلا عيسى ومحمداً ﷺ فكفروا بهما {ونكفر ببعض} أي من ذلك وهم الرسل كمحمد ﷺ {ويريدون أن يتخذوا} أي يتكلفوا أن يأخذوا {بين ذلك} أي الإيمان والكفر {سبيلاً *} أي طريقاً يكفرون به، وعطف الجمل بالواو - وإن كان بعضها سبباً لبعض - إشارة إلى أنهم جديرون بالوصف بكل منها على انفراده، وأن كل خصلة كافية في نسبة الكفر إليهم، وقدم نتيجتها،
İradeyi zikredince, ondan doğan şeyi zikrederek şöyle buyurdu: {ويقولون نؤمن ببعض} “ve derler ki: 'Bir kısmına inanırız”; yani Allah'tan ve peygamberlerinden bir kısmına; nitekim Yahudiler Mûsâ [aleyhisselâm] ve diğerlerine iman edip İsa ve Muhammed ﷺ'i inkâr ederek ikisini küfretmişlerdir, {ونكفر ببعض} “bir kısmını da inkâr ederiz';”; yani bunlardan bir kısmını, ki onlar Muhammed ﷺ gibi peygamberlerdir, {ويريدون أن يتخذوا} “ve tutmak isterler”; yani kendilerini zorlayarak tutmak isterler, {بين ذلك} “bunun arasında”; yani iman ile küfür arasında, {سبيلاً} “bir yol.”; yani kendisiyle küfre saptıkları bir yol. Cümlelerin vav harfiyle birbirine atfedilmesi -bazısı bazısının sebebi olsa bile- her bir vasfa ayrı ayrı layık olduklarına ve her bir hasletin onlara küfrün isnat edilmesi için yeterli olduğuna bir işarettir. Bunun neticesini öne geçirdi,
وختم بالحكم بها على وجه أضخم، تفظيعاً لحالهم، وأصل الكلام: أرادوا سبيلاً بين سبيلين، فقالوا: نكفر ببعض، فأرادوا التفرقة، فكفروا كفراً هو في غاية الشناعة على علم منهم، فأنتج ذلك: {أولئك} أي البعداء البغضاء {هم الكافرون} أي الغريقون في الكفر {حقاً} ولزمهم الكفر بالجميع لأن الدليل على نبوة البعض لزم منه القطع بنبوة كل من حصل منه مثل ذلك الدليل، وحيث جوز حصول الدليل بدون المدلول تعذر الاستدلال به على شيء كالمعجزة، فلزم حينئذ الكفر بالجميع، فثبت أن من كذب بنبوة أحد من الأنبياء عليهم الصلاة والسلام لزمه الكفر بجميع الأنبياء، ومن لزمه الكفر بهم لزمه الكفر بالله وكل ما جاء به.
ve hallerinin korkunçluğunu belirtmek için daha azametli bir şekilde bunun hükmüyle sonlandırdı. Sözün aslı şöyledir: İki yol arasında bir yol istediler, böylece 'bir kısmını inkâr ederiz' dediler, ayrılık çıkarmak istediler ve bilerek son derece çirkin bir küfürle kâfir oldular. Bu durum şu neticeyi verdi: {أولئك} “İşte onlar”; yani [rahmetten] uzak ve gazaba uğramış olanlar, {هم الكافرون} “kâfirlerin ta kendileridir”; yani küfre batmış olanlardır, {حقاً} “gerçekten;”. Onların hepsini inkâr etmeleri kaçınılmaz olmuştur; çünkü bir kısmının peygamberliğine dair delil, kendisinden böyle bir delil sadır olan herkesin peygamberliğini kesin olarak kabul etmeyi gerektirir. Delilin medlul (gösterilen şey) olmaksızın gerçekleşmesi caiz görüldüğünde, mucize gibi herhangi bir şeyle delil getirmek imkânsız hale gelir; bu durumda hepsini inkâr etmek lâzım gelir. Böylece sabit olmuştur ki, peygamberlerden [aleyhimüssalâtü vesselâm] herhangi birinin peygamberliğini yalanlayan kimsenin bütün peygamberleri inkâr etmesi lâzım gelir; onları inkâr etmesi lâzım gelen kimsenin ise Allah'ı ve O'nun getirdiği her şeyi inkâr etmesi lâzım gelir.
ولما كان التقدير: فلا جرم أنا أعتدنا - أي هيأنا - لهم عذاباً مهيناً، عطف عليه تعميماً: {وأعتدنا للكافرين} أي جميعاً {عذاباً مهيناً *} أي كما استهانوا ببعض الرسل وهم الجديرون بالحب والكرامة، والآية شاملة لهم ولغيرهم ممن كان حاله كحالهم، وإيلاء ذلك بيان أحوال المنافقين أنسب شيء وأحسنه للتعريف بأنهم منافقون، من حيث أنهم يظهرون شيئاً من أمر النبي ﷺ ويبطنون غيره وإن كان ما يظهرونه على الضد مما يظهره المنافقون، وبأنهم هم الذين أضلوا
Takdiri: 'Hiç şüphe yok ki Biz onlar için alçaltıcı bir azap hazırladık' şeklinde olunca, umumilik ifade etmesi için buna atfederek şöyle buyurdu: {وأعتدنا للكافرين} “ve kâfirlere hazırladık:”; yani hepsine, {عذاباً مهيناً} “alçaltıcı bir azap.”; yani sevgi ve ikrama layık olan peygamberlerin bir kısmını hafife aldıkları gibi [onlara alçaltıcı bir azap hazırladık]. Ayet hem onları hem de durumu onların durumu gibi olan başkalarını kapsamaktadır. Bunun münafıkların hallerinin beyanının hemen ardından getirilmesi; Peygamber'in ﷺ işinden bir şeyi açığa vurup diğerini gizlemeleri hasebiyle onların münafık olduklarını -açığa vurdukları şey münafıkların açığa vurduğunun zıddı olsa bile- ve münafıkları saptıranların onlar olduğunu bildirmek,
المنافقين، وللتحذير من أقوالهم وتزييف ما حرفوا من محالهم، وفي ذلك التفات إلى أول هذه القصة {يا أيها الذين ءامنوا ءامِنوا بالله ورسوله} [النساء: ١٣٦] .
onların sözlerinden sakındırmak ve tahrif ettikleri yerleri iptal etmek için en uygun ve en güzel şeydir. Bunda, bu kıssanın başına bir iltifat vardır: {يا أيها الذين ءامنوا ءامِنوا بالله ورسوله} “Ey iman edenler! Allah'a ve Peygamberine iman edin” [Nisâ: 136].
ولما بين ﷾ ما أعد لهم بيّن ما أعد لأضدادهم من أهل طاعته بقوله: {والذين ءامنوا بالله} أي الذي له الكمال والجمال {ورسله} ولما جمعوهم في الإيمان ضد ما فعل أهل الكفران، صرح بما أفهمه فقال: {ولم يفرقوا} أي في اعتقادهم {بين أحد منهم} أي لم يجعلوا أحداً منهم على صفة الفرقة البليغة من صاحبه بأن كفروا ببعض وآمنوا ببعض - كما فعل الأشقياء، والتفرقة تقتضي شيئين فصاعداً، و «أحد» عام في الواحد المذكر والمؤنث وتثنيتهما وجمعهما، فلذلك صح التعبير به بمعنى: بين اثنين أو جماعة، وكأنه اختير للمبالغة بأن لو أن الواحد يمكن فيه التفرقة فكان الإيمان بالبعض دون البعض كفراً {أولئك} أي العالو الرتبة في رتب السعادة.
Allah [Celle ve Alâ] onlar için hazırladığı şeyi beyan edince, onların zıddı olan itaat ehli için hazırladığı şeyi şu buyruğuyla beyan etti: {والذين ءامنوا بالله} “Allah'a iman edenler”; yani kemal ve cemal sahibi olan [Allah'a], {ورسله} “ve peygamberlerine;”; Küfür ehlinin yaptığının aksine onları imanda bir araya getirdiklerinde, bunun ifade ettiği manayı açıkça belirterek şöyle buyurdu: {ولم يفرقوا} “ve ayrım yapmayanlar”; yani inançlarında [ayrım yapmayanlar], {بين أحد منهم} “onlardan hiçbiri arasında;”; yani bedbahtların yaptığı gibi bir kısmını inkâr edip bir kısmına iman ederek hiçbirini arkadaşından ileri derecede bir ayrılık vasfı üzere kılmadılar. Ayrılık iki ve daha fazla şeyi gerektirir; 'ehad' kelimesi ise tekil, eril, dişil, tesniye ve cemide umum ifade eder; bu yüzden 'iki veya bir topluluk arasında' anlamında onunla ifade edilmesi sahih olmuştur. Sanki tek bir kimsede bile ayrılık mümkün olsaydı, bazısına inanıp bazısına inanmamanın küfür olacağını mübalağa ile belirtmek için bu kelime seçilmiştir. {أولئك} “İşte onlara”; yani saadet mertebelerinde mertebesi yüce olanlara,
ولما كان المراد تأكيد وعدهم، وكان المشاهد فيه غالباً التأخر قال: {سوف نؤتيهم} أي بما لنا من العظمة بوعد لا خلف فيه وإن تأخر، فالمراد تحقيقه، لا تحقيق تأخره، ولكنه أتى بالأداة التي هي أكثر حروفاً وأشد تنفيساً، لأن هذا السياق لأهل الإيمان المجرد، الشامل
Murat edilen onlara verilen vaadi tekit etmek olunca ve müşahede edilen durum da çoğunlukla gecikme şeklinde tecelli edince şöyle buyurdu: {سوف نؤتيهم} “yakında verecektir”; yani azametimizle, gecikse bile cayma olmayan bir vaatle [verecektir]. Buradaki maksat gecikmenin gerçekleşmesi değil, vaadin gerçekleşmesidir; ancak harf sayısı daha çok ve geleceğe dönük tehir manası daha kuvvetli olan edatı getirmiştir. Çünkü bu siyak, ameli bulunmayan kimseleri de kapsayan
لمن لم يكن له عمل، ولذا أضاف الأجور إليهم، وختم بالمغفرة لئلا يحصل لهم بأس وإن طال المدى {أجورهم} أي كاملة بحسب نياتهم وأعمالهم.
sırf iman ehli içindir. Bu yüzden ecirleri onlara izafe etmiş ve süre uzasa bile kendilerine bir sıkıntı gelmesin diye mağfiretle mühürlemiştir: {أجورهم} “mükâfatlarını;”; yani niyetlerine ve amellerine göre tastamam olarak.
ولما كان الإنسان محل النقصان قال: {وكان الله} أي الذي لا يبلغ الواصفون كنه ما له من صفات الكمال {غفوراً} لما يريد من الزلات {رحيماً *} أي بمن يريد إسعادة بالجنات.
İnsan noksanlığın mahalli olunca şöyle buyurdu: {وكان الله} “Ve Allah her zaman ... olandır:”; yani niteleyenlerin, sahip olduğu kemal sıfatlarının künhüne ulaşamayacağı [Allah], {غفوراً} “çok bağışlayıcıdır;”; dilediği kusurları [bağışlayıcıdır], {رحيماً} “çok merhamet edicidir.”; yani cennetlerle mutlu kılmayı dilediği kimselere.
ولما أخبر تعالى بما على المفرقين بين الله ورسله وما لأضدادهم أتبعه بعض ما أرادوا به الفرقة، وذلك أن كعب بن الأشرف وفنحاص بن عازورا من اليهود قالا كذباً: إن كنت نبياً فأتنا بكتاب جملة من السماء نعاينه حين ينزل - كما أتى موسى ﵊ بكتابه كذلك، فأنزل الله تعالى موبخاً لهم على هذا الكذب مشيراً إلى كذبهم فيه موهياً لسؤالهم محذراً من غوائله مبيناً لكفرهم بالله ورسله: {يسألك} .
Allah Teâlâ, Allah ile peygamberlerinin arasını ayıranların aleyhine ve onların zıddı olanların lehine olan şeyleri haber verince; bunun ardından ayrılık çıkarmak istedikleri bazı şeyleri getirdi. Şöyle ki: Yahudilerden Kâ'b b. el-Eşref ve Fenhâs b. Âzûrâ yalan söyleyerek: 'Eğer bir peygambersen, Mûsâ'nın [aleyhisselâm] kitabını getirdiği gibi, inerken bizzat göreceğimiz şekilde bize gökten toptan bir kitap getir' dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ, bu yalandan ötürü onları azarlayarak, bu konudaki yalanlarına işaret ederek, sorularını hükümsüz kılarak, tehlikelerinden sakındırarak ve Allah'a ve peygamberlerine karşı olan küfürlerini beyan ederek şu ayeti indirdi: {يسألك} “Senden isterler”.
ولما كانت هذه من أعظم شبههم التي أضلوا بها من أراد الله، وذلك أنهم رأوا أن هذا الكتاب المبين أعظم المعجزات، وأن العرب لم يمكنهم الطعن فيه على وجه يمكن قبوله، فوجهوا مكايدهم نحوه
Bu, Allah'ın dilediği kimseleri saptırdıkları en büyük şüphelerinden biriydi. Şöyle ki: Onlar bu apaçık Kitap'ın mucizelerin en büyüğü olduğunu ve Arapların kabul edilebilir bir tarzda ona dil uzatmaya güç yetiremediklerini gördüler ve hilelerini
بهذه الشبهة ونحوها، زيفها ﷾ أتم تزييف، وفضحهم بسببها غاية الفضيحة، وزاد سبحانه في تبكيتهم بقوله: {أهل الكتاب} إشارة إلى أن العالم ينبغي له أن يكون أبعد الناس من التمويه فضلاً عن الكذب الصريح {أن تنزل عليهم} أي خاصاً بهم بإثبات أسمائهم {كتاباً من السماء} ؛ وما أوهموا به في قولهم هذا من أن موسى ﵊ أتى بالتوراة جملة كذبة تلقفها منهم من أراد الله تعالى من أهل الإسلام، ظناً منهم أن الله ﵎ أقرهم عليها وليس كذلك - كما يفهمه السياق كله، ويأتي ما هو كالصريح فيه في قوله: {إنا أوحينا إليك} - الآية كما سيأتي بيانه، واليهود الآن معترفون بأنها لم تنزل جملة، وقال الكلبي في قصة البقرة التي ذبحوها لأجل القتيل الذي تداروا فيه: وذلك قبل نزول القسامة في التوراة.
bu ve benzeri şüphelerle ona yönelttiler. Allah [Celle ve Alâ] bunu eksiksiz bir şekilde çürüttü ve bu sebeple onları son derece rezil etti. Sübhânehu ve Teâlâ: {أهل الكتاب} “Kitap ehli”; buyruğuyla onları susturmayı daha da artırdı; bu, âlim olan kimsenin açık yalan şöyle dursun, hile ve aldatmadan insanların en uzakta olanı olması gerektiğine bir işarettir; {أن تنزل عليهم} “kendilerine indirmeni”; yani isimlerinin yazılması suretiyle kendilerine özel olarak, {كتاباً من السماء} “gökten bir kitap;”. Onların bu sözlerinde Mûsâ'nın [aleyhisselâm] Tevrat'ı toptan getirdiğine dair vehmettirdikleri şey, Allah'ın [Sübhânehu ve Teâlâ] onları bu söz üzerinde ikrar ettiğini zanneden İslam ehlinden Allah Teâlâ'nın dilediği kimselerin onlardan kaptığı bir yalandır; oysa bütün siyakın da ifade ettiği üzere durum böyle değildir. İleride açıklanacağı üzere {إنا أوحينا إليك} “Şüphesiz biz sana vahyettik” ayetinde buna neredeyse sarahat derecesinde bir ifade gelecektir. Yahudiler de şu anda onun toptan inmediğini itiraf etmektedirler. Kelbî, hakkında anlaşmazlığa düştükleri maktul sebebiyle kestikleri sığır kıssasında şöyle demiştir: 'Bu, Tevrat'ta kasâme (yeminleşme) hükmü inmeden önceydi.'
ولما كان هذا مما يستعظمه النبي ﷺ أشار إلى ذلك مبيناً تسلية له ﷺ أن عادتهم التعنت، وديدنهم الكفر وأنهم أغرق الناس في غلظ الأكباد وجلافة الطبائع، وأن أوائلهم تعنتوا على من يدعون الإيمان به الآن، وأنهم على شريعته، وأحب شيء فيه ما أراهم من تلك الآيات العظام التي منها استنقاذهم من العبودية بل من الذبح وأن ذلك تكرر منهم مع ما يشاهدونه من القوارع والعفو
Bu, Peygamber'in ﷺ gözünde büyüttüğü bir husus olunca; O'nu ﷺ teselli etmek üzere onların âdetinin inatçılık, huylarının küfür olduğunu, katı kalplilik ve kaba tabiatlılıkta insanların en ileri gideni olduklarını, öncekilerinin de şu anda iman ettiklerini ve şeriatı üzere olduklarını iddia ettikleri zâta karşı inatçılık yaptıklarını, oysa onda en sevdikleri şeyin kendilerini kölelikten hatta boğazlanmaktan kurtarması gibi o büyük ayetleri göstermesi olduğunu ve gördükleri felaketler ve affa rağmen bunun kendilerinden defalarca tekrarlandığını beyan ederek buna işaret etti
فقال: {فقد} أي إن تستعظم ذلك فقد {سألوا} أي آباؤهم، أي وهم على نهجهم في التعنت فهم شركاؤهم {موسى} لغير داع سوى التعنت {أكبر} أي أعظم {من ذلك} أي الأمر العظيم الذي واجهوك به بعد ما ظهرت من المعجزات ما أوجبنا على كل من علمها الإيمان بك والتأديب معك، ثم بينه بقوله: {فقالوا أرنا الله} أي الملك الأعلى الذي لا شبيه له وتقصر العقول عن الإحاطة بعظمته {جهرة} أي عياناً من غير ستر ولا حجاب ولا نوع من خفاء بل تحيط به أبصارنا كما يحيط السمع بالقول الجهر، وهذا يدل على أن كلاً من السؤالين ممنوع لكونه ظلماً، لأدائه إلى الاستخفاف بما نقدمه من المعجزات، وعده غير كاف مع أن إنزا الكتاب جملة غير مناسب للحكمة التي بنيت عليها هذه الدار من ربط المسببات بالأسباب وبنائها عليها، لأن من المعلوم أن تفريق الأوامر سبب لخفة حملها، وذلك أدعى لامتثالها وايسر لحفظها وأعون على فهمها، وأعظم تثبيتاً للمنزل عليه وأشرح لصدره وأقوى لقلبه وأبعث لشوقه، والرؤية على هذا الوجه الذي طلبوه - وهو الإحاطة - محال فسؤالهم لذلك استخفاف مع أنه تعنت، ولذلك سبب عن سؤالهم قوله: {فأخذتهم} أي عقب هذا السؤال وبسببه من غير إمهال أخذ قهر وغلبة {الصاعقة} أي نار نزلت من
ve şöyle buyurdu: {فقد} “Doğrusu”; yani eğer sen bunu gözünde büyütüyorsan, muhakkak ki: {سألوا} “istemişlerdi:”; yani onların ataları; zira onlar da inatçılıkta onların yolundadır ve onların ortaklarıdır, {موسى} “Mûsâ'dan”; inatçılıktan başka hiçbir sebep olmaksızın, {أكبر} “daha büyüğünü”; yani daha azametlisini, {من ذلك} “bundan;”; yani bilen herkese sana iman etmeyi ve seninle edepli olmayı farz kıldığımız bunca mucize ortaya çıktıktan sonra senin karşına getirdikleri bu büyük şeyden [daha büyüğünü]. Sonra bunu şu buyruğuyla açıkladı: {فقالوا أرنا الله} “demişlerdi ki: 'Bize Allah'ı göster”; yani benzeri olmayan ve akılların azametini kuşatmaktan aciz kaldığı en yüce Hükümran'ı, {جهرة} “açıkça';”; yani hiçbir örtü, hicap ve hiçbir gizlilik türü olmaksızın bizzat gözle, bilakis işitmenin açık sözü ihata ettiği gibi gözlerimiz O'nu ihata etsin. Bu, her iki sorunun da bir zulüm olması sebebiyle yasaklandığına delalet eder; zira bu, öne sürdüğümüz mucizeleri hafife almaya ve onları yetersiz saymaya varır. Oysa Kitap'ın toptan indirilmesi, bu dünyanın üzerine kurulduğu sebeplerin müsebseplere bağlanması ve bunun üzerine bina edilmesi hikmetine uygun değildir. Çünkü emirlerin peyderpey verilmesinin onların taşınmasını hafiflettiği, bunun emre uymaya daha çok sevk ettiği, ezberlenmesini kolaylaştırdığı, anlaşılmasına daha çok yardım ettiği, indirilen kimse için daha büyük bir sebat sağladığı, göğsünü daha çok ferahlattığı, kalbini kuvvetlendirdiği ve şevkini daha çok artırdığı malumdur. İstedikleri bu şekilde -yani ihata suretiyle- görmek ise imkânsızdır; dolayısıyla bunu istemeleri inatçılıkla beraber bir hafife almadır. Bu sebeple onların bu sorusuna bağlı olarak şöyle buyurdu: {فأخذتهم} “bunun üzerine onları çarptı:”; yani bu sorunun hemen ardından ve bu sebeple hiçbir mühlet verilmeksizin kahredici ve galip bir yakalayışla [çarptı], {الصاعقة} “yıldırım;”; yani gökten inen bir ateş,
السماء بصوت عظيم هو جدير بأن لا يسمى غيره - إذا نسب إليه - صاعقة، فأهلكتهم {بظلمهم} أي بسبب ظلمهم بهذا السؤال وغيره، لكونه تعنتاً من غير مقتض له أصلاً، وبطلب الرؤية على وجه محال وهو طلب الإحاطة {ثم} بعد العفو عنهم وإحيائهم من إماتة هذه الصاعقة {اتخذوا العجل} أي تكلفوا أخذه وعتوا أنفسهم باصطناعه.
büyük bir sesle [indi] ki, ona nispet edildiğinde başkasına yıldırım denilmemeye layıktır; böylece onları helak etti: {بظلمهم} “zulümleri sebebiyle;”; yani kendisini gerektiren hiçbir sebep bulunmaksızın bir inatçılık olması ve imkânsız bir şekilde -yani ihata talebiyle- görmeyi istemeleri hasebiyle bu soru ve diğer şeylerle yaptıkları zulüm sebebiyle [çarptı]. {ثم} “Sonra”; kendileri affedildikten ve bu yıldırımın öldürmesinden sonra diriltildikten sonra, {اتخذوا العجل} “buzağıyı [tanrı] edindiler;”; yani onu [tanrı] edinmeye yeltendiler ve onu yapmakla kendilerini yordular.
ولما كان الضال بعد فرط البيان أجدر بالتبكيت قال: {من بعد} وأدخل الجار إعلاماً بأن اتخاذهم لم يستغرق زمان البعد، بل تابوا عنه {ما جاءتهم البينات} أي بهذا الإحياء وغيره من المعجزات {فعفونا} أي على ما لنا من العظمة {عن ذلك} أي الذنب العظيم بتوبتنا عليهم من غير استئصال لهم {وآتينا} أي بعظمتنا التي لا تدانيها عظمة {موسى سلطاناً} أي تسلطاًَ واستيلاء قاهراً {مبيناً *} أي ظاهراً فإنه أمرهم بقتل أنفسهم فبادروا الامتثال بعد ما ارتكبوا من عظيم هذا الضلال، وفي رمز ظاهر إلى أنه ﷾ يسلط محمداً ﷺ على كل من يعانده أعظم من هذا التسليط.
Açık beyanattan sonra sapan kimse susturulmaya daha layık olduğundan şöyle buyurdu: {من بعد} “ardından:”; Bu edinmelerinin sonraki bütün zamanı kapsamadığını, bilakis ondan tevbe ettiklerini bildirmek için harf-i cerri dahil etti: {ما جاءتهم البينات} “kendilerine apaçık deliller geldikten;”; yani bu diriltilme ve diğer mucizeler [geldikten sonra]. {فعفونا} “Yine de affettik”; yani azametimize rağmen, {عن ذلك} “bunu;”; yani köklerini kazımaksızın tevbelerini kabul etmek suretiyle bu büyük günahı [affettik], {وآتينا} “ve verdik:”; yani hiçbir azametin dengi olamayacağı azametimizle, {موسى سلطاناً} “Mûsâ'ya bir güç/yetki”; yani kahredici bir üstünlük ve hâkimiyet, {مبيناً} “apaçık.”; yani zahir [bir delil verdik]. Nitekim onlara nefislerini öldürmelerini emretti ve onlar bu büyük sapıklığı işledikten sonra hemen emre uymaya koştular. Bunda, Allah'ın [Celle ve Alâ] Muhammed ﷺ'i kendisine inat eden herkese karşı bu üstünlükten daha büyük bir üstünlükle galip kılacağına dair açık bir işaret vardır.
ولما بيَّن هذا من عظمته أتبعه أمراً آخر أعظم منه فقال: {ورفعنا} أي بعظمتنا؛ ولما كان قد ملأ جهة الفوق بأن وارى جميع أبدانهم ولم يسلم أحد منهم من ذلك؛ نزع الجار فقال: {فوقهم الطور} أي الجبل العظيم، ثم ذكر سبب رفعه فقال: {بميثاقهم}
Kendi azametinden bunu beyan edince, bunun ardından ondan daha büyük başka bir hususu getirerek şöyle buyurdu: {ورفعنا} “Ve kaldırdık”; yani azametimizle; Bütün bedenlerini örtecek ve onlardan hiçbiri bundan kurtulamayacak şekilde üst tarafı kapladığı için harf-i cerri kaldırarak şöyle buyurdu: {فوقهم الطور} “üzerlerine Tûr'u;”; yani o büyük dağı. Sonra onu kaldırmanın sebebini zikrederek şöyle buyurdu: {بميثاقهم} “verdikleri söz sebebiyle;”
أي حتى التزموه وأذعنوا له وقبلوه.
yani onu taahhüt edinceye, ona boyun eğinceye ve onu kabul edinceye kadar [kaldırdık].
ولما ذكر الميثاق على هذا الوجه العجيب أتبعه ما نقضوا فيه على سهولته دليلاً على سوء طباعهم فقال: {وقلنا لهم} أي بما تكرر لهم من رؤية عظمتنا {ادخلوا الباب} أي الذي لبيت المقدس {سجداً} أي فنقضوا ذلك العهد الوثيق وبدلوا {وقلنا لهم} أي على لسان موسى ﵊ في كثير من التوراة {لا تعدوا} أي لا تتجاوزوا ما حددناه لكم {في السبت} أي لا تعملوا فيه عملاً من الأعمال - تسمية للشيء باسم سببه سمي عدواً لأن العالم للشيء يكون لشدة إقباله عليه كأنه يعدو {وأخذنا منهم} أي في جميع ذلك {ميثاقاً غليظاً *} وإنما جزمت بأن المراد بهذا - والله تعالى أعلم - على لسان موسى ﵊، لأنه تعالى كرر التأكيد عليهم في التوراة في حفظ السبت، وأوصاهم به، وعهد إليهم فيه ما قل أن عهده في شيء من الفروع غيره، قال بعض المترجمين للتوراة في السفر الثاني في العشر الآيات التي أولها «أنا إلهك الذي أصعدتك من أرض مصر من العبودية والرق، لا يكون لك إله غيري» ما
Sözleşmeyi bu hayret verici şekilde zikredince, tabiatlarının kötülüğüne bir delil olmak üzere, kolaylığına rağmen onu nasıl bozduklarını peşinden getirerek şöyle buyurdu: {وقلنا لهم} “Ve onlara demiştik ki:”; yani azametimizi defalarca görmeleri hasebiyle, {ادخلوا الباب} “o kapıdan girin”; yani Beytülmakdis'in kapısından, {سجداً} “secde ederek.”; yani onlar bu kuvvetli sözleşmeyi bozdular ve değiştirdiler. {وقلنا لهم} “Ve onlara demiştik ki:”; yani Mûsâ aleyhisselâm'ın diliyle Tevrat'ın birçok yerinde, {لا تعدوا} “haddi aşmayın”; yani sizin için belirlediğimiz sınırı geçmeyin, {في السبت} “sebt (cumartesi) gününde;”; yani o günde hiçbir iş yapmayın -bir şeyi sebebinin ismiyle isimlendirme kabilinden buna 'uduvv/haddi aşma' denilmiştir; zira bir işi yapan kişi, ona aşırı yönelmesinden ötürü adeta haddi aşıp koşar gibi olur-. {وأخذنا منهم} “Ve onlardan almıştık:”; yani bütün bunlar hakkında, {ميثاقاً غليظاً} “sağlam bir söz.” Bundan maksadın -Allah Teâlâ en doğrusunu bilir ya- Mûsâ aleyhisselâm'ın diliyle olduğu hususunda kesin hükme varmamın sebebi şudur: Çünkü O Teâlâ, Tevrat'ta cumartesinin korunması konusunda onlara defalarca tekitte bulunmuş, bunu onlara vasiyet etmiş ve diğer fer'î meselelerde pek az rastlanacak derecede onlara bu hususta ahit vermiştir. Tevrat mütercimlerinden biri, ikincisi 'Sifr'de (Çıkış), ilki «Ben seni Mısır diyarından, kulluk ve kölelikten çıkaran Tanrınım; benden başka ilahın olmayacak» olan On Emir'de şunların yer aldığını nakletmiştir:
نصه: اذكر حفظ يوم السبت وطهره ستة أيام، كد فيها واصنع جميع ما ينبغي لك أن تصنعه، واليوم السابع سبت الله ربك، لا تعملن فيه شيئاً من الأعمال أنت وابنك وابنتك وعبدك وأمتك ودوابك والساكن في قراك، لأن الرب خلق السماوات والأرض في ستة أيام والبحور وجميع ما فيها، واستراح في اليوم السابع، ولذلك بارك الله اليوم السابع وقدسه، أكرم أباك - إلى آخر ما مر في سورة البقرة؛ ثم عاد العشر الآيات في أوائل السفر الخامس وقال في السبت: احفظوا يوم السبت وظهوره كما أمركم الله ربكم، واعملوا الأعمال في ستة أيام كما أمركم الله ربكم، واعملوا الأعمال في ستة أيام، فاصنعوا ما أردتم أن تصنعوا فيها، فأما يوم السبت فأسبوع ربكم، لا تعملوا فيه عملاً أنتم وبنوكم وعبيدكم وإماؤكم وثيرانكم وحميركم وكل بهائمكم والساكن الذي في قراكم ليستريح عبيدكم - إلى آخر ما في أوائل هذه السورة عند {ويهديكم سنن الذين من قبلكم} وقال في الثاني بعد ذلك: وقال الرب لموسى: وأنت فأمر بني إسرائيل أن تحفظوا السبوت، لأنها أمارة العهد وعلامة فيما بيني وبينكم لأحقابكم، فتعلموا أني أنا الرب إلهكم مقدسكم، احفظوا يوم السبت
Metni şöyledir: 'Sebt gününü tutmayı hatırla ve onu takdis et. Altı gün çalış ve yapman gereken her şeyi yap. Yedinci gün ise Rabbin olan Allah'ın sebtidir. Sen, oğlun, kızın, kölen, cariyen, hayvanların ve şehirlerinde yaşayan yabancı o günde hiçbir iş yapmasın. Çünkü Rab gökleri, yeri, denizleri ve içlerindeki her şeyi altı günde yarattı ve yedinci günde dinlendi; bundan dolayı Allah yedinci günü mübarek kıldı ve onu takdis etti. Babana hürmet et...' -Bakara Suresi'nde geçenlerin sonuna kadar-. Sonra beşinci Sifr'in (Tesniye) başlarında On Emir'i tekrar ederek Sebt hakkında şöyle demiştir: 'Rabbiniz Allah'ın size emrettiği gibi Sebt gününü ve onun görünümünü koruyun. Rabbiniz Allah'ın size emrettiği gibi altı gün işlerinizi yapın; altı gün çalışın ve yapmak istediğinizi yapın. Sebt günü ise Rabbinizin haftalık [bayramı]dır. Siz, oğullarınız, köleleriniz, cariyeleriniz, öküzleriniz, eşekleriniz, bütün hayvanlarınız ve köleleriniz dinlensin diye şehirlerinizde yaşayan yabancı o günde hiçbir iş yapmayın...' -bu surenin başlarındaki {ويهديكم سنن الذين من قبلكم} kısmında geçenlerin sonuna kadar-. İkinci Sifr'de bundan sonra şöyle demiştir: 'Rab Mûsâ'ya dedi ki: Sen de İsrailoğullarına Sebtleri tutmalarını emret; zira bu, nesilleriniz boyunca benimle sizin aranızda bir ahit nişanesi ve bir alamettir; ta ki sizi takdis eden Rabbinizin ben olduğumu bilesiniz. Sebt gününü koruyun,
فإنه مطهر مخصوص لكم، ومن نقصه وأخذ العمل فيه فليقتل، ومن عمل عملاً فليهلك ذلك الإنسان من شعبه، اعملوا أعمالكم ستة أيام، واليوم السابع فهو يوم سبت قدس للرب، لأن الرب خلق السماوات والأرض في ستة أيام والبحور وما فيها، وهذا في اليوم السابع ودفع إلى موسى ﵊ لما فرغ كلامه له في طور سيناء لوحي الشهادة، وأبلغ في تأكيد حفظه عليهم في غير ذلك من المواضع، حتى أنه شرع لهم أسباب الأرض ونحوها، فقال في السفر الثاني أيضاً: ازرع أرضك ست سنين واحمل أثقالها وفي السنة السابعة ابذرها ودعها فيأكل مسكين شعبك، وما يبقى بعد ذلك يأكله حيوان البر وكذلك فافعل بكرومك وزيتونك، اعمل عملك في ستة أيام وفي اليوم السابع تستريح لكي يستريح ثورك وحمارك، وتستريح أمتك وابن أمتك والساكن في قراك، ثم ذكر الأعياد في السفر الثالث، وحرم العمل فيها؛ وقال في بعضها: وكل نفس يعمل عملاً في هذا اليوم تهلك تلك النفس من شعبها، فلا تعملوا فيه عملاً، لأنه سنة جارية لكم إلى الأبد في جميع مساكنكم، فليكن هذا اليوم سبت السبوت؛ ثم أمرهم بعيد المظال سبعة أيام وقال: ليعلم أحقابكم أنني
çünkü o sizin için özel bir arınmadır. Kim onu ihlal eder ve onda iş yapmaya kalkışırsa öldürülsün; kim onda bir iş yaparsa o kişi kavminin arasından yok edilsin. Altı gün işlerinizi yapın, yedinci gün ise Rabbe adanmış mukaddes bir sebt günüdür. Çünkü Rab gökleri, yeri, denizleri ve içlerindekileri altı günde yarattı ve bu yedinci gündedir.' Tûr-i Sînâ'da Mûsâ aleyhisselâm ile konuşmasını bitirince ona şehadet levhalarını verdi. Başka yerlerde de onun korunmasını son derece pekiştirdi; hatta onlar için toprağın sebepleri ve benzerlerini meşru kıldı. Nitekim yine ikinci Sifr'de şöyle dedi: 'Toprağını altı yıl ek ve mahsulünü topla; yedinci yılda ise onu nadasa bırakıp kendi haline terk et ki, kavminin yoksulları yesin; ondan geriye kalanı da yaban hayvanları yesin. Bağlarına ve zeytinliklerine de aynı şekilde yap. Altı gün işini yap, yedinci günde ise öküzün ve eşeğin dinlensin, cariyen, cariyenin oğlu ve şehirlerinde yaşayan yabancı soluklansın diye istirahat et.' Sonra üçüncü Sifr'de (Levililer) bayramları zikredip onlarda çalışmayı haram kıldı ve bazısı hakkında şöyle dedi: 'Kim bu günde bir iş yaparsa o can kavminin arasından yok edilsin; onda hiçbir iş yapmayın, çünkü bu bütün meskenlerinizde ebediyen geçerli bir yasadır; bu gün sebtlerin sebti olsun.' Sonra onlara yedi günlük Çardaklar Bayramı'nı emretti ve şöyle dedi: 'Nesilleriniz bilsin ki ben,
أجلست بني إسرائيل في المظال حيث أخرجتهم من أرض مصر، ثم ذكر بعض القرابين وقال: ويصف هارون الخبز صفين في اليوم السادس وهو يوم الجمعة، ويكون ذلك من عيد بني إسرائيل؛ وكلم الرب موسى وقال له في طور سيناء كلم بني إسرائيل وقل لهم: إذا دخلتم الأرض التي أعطيكم ميراثاً تسبت الأرض سبتاً للرب، ازرعوا مزارعكم ست سنين واكسحوا كرومكم ست سنين، واستغلوا غلاتكم ست سنين، فأما السنة السابعة فلتكن سبت الراحة للأرض، لا تزرعوا مزارعكم، ولا تكسحوا كرومكم، ول تحصدوا ما ينبت في أرضكم في تلك السنة من غير أن يزرع، ولا تقطعوا عنب كرومكم، بل يكون سبت الراحة للأرض لكم ولبنيكم ولإمائكم ولإخوانكم وللسكان الذين يسكنون معكم، وأحصوا سبع مرات سبعاً سبعاً: تسعاً وأربعين سنة، وقدسوا سنة خمسين، وليكن رد الأشياء إلى أربابها، ولا تزرعوا أرضكم في تلك السنة، ولا تحصدوا ما نبت فيها، ولا تقطعوا عشبها لأنها سنة الرد، واتقوا الله لأني أنا الله ربكم، احفظوا وصاياي واعملوا بها، واحفظوا أحكامي واعملوا بها، واسكنوا أرضكم بالسكون والطمأنينة لتغل لكم الأرض غلاتها، وتأكلوا وتشبعوا وتسكنوها مطمئنين، وإن قلتم: من أين نأكل في السنة السابعة التي لا نزرع فيها
İsrailoğullarını Mısır diyarından çıkardığımda onları çardaklarda oturttum.' Sonra bazı kurbanları zikredip şöyle dedi: 'Hârun altıncı gün olan cuma gününde ekmeği iki sıra halinde dizer ve bu İsrailoğullarının bayramından olur.' Rab Mûsâ ile konuştu ve ona Tûr-i Sînâ'da şöyle dedi: 'İsrailoğulları ile konuş ve onlara de ki: Size miras olarak vereceğim toprağa girdiğinizde toprak Rab için sebti tutsun. Altı yıl tarlalarınızı ekin, altı yıl bağlarınızı budayın ve altı yıl mahsulünüzü devşirin. Yedinci yıl ise toprak için sebt istirahati olsun; tarlalarınızı ekmeyin, bağlarınızı budamayın, o yıl ekilmeden toprağınızda kendiliğinden biteni biçmeyin ve budanmamış bağlarınızın üzümünü toplamayın; bilakis toprağın sebt istirahati sizin, oğullarınızın, cariyelerinizin, kardeşlerinizin ve sizinle birlikte oturan yabancıların yiyeceği olsun. Yedi kere yedi yılı sayın: Kırk dokuz yıl; ellinci yılı takdis edin ve eşyaların sahiplerine iadesi gerçekleşsin. O yılda toprağınızı ekmeyin, onda kendiliğinden biteni biçmeyin ve otunu kesmeyin; çünkü o iade (Jübile) yılıdır. Allah'tan korkun, çünkü ben sizin Rabbiniz olan Allah'ım. Emirlerimi tutun ve onları uygulayın; hükümlerimi tutun ve onları yerine getirin; memleketinizde emniyet ve huzur içinde oturun ki toprak size mahsulünü versin, siz de yiyip doyasınız ve orada güven içinde oturasınız. Şayet: 'Ekim yapmayacağımız yedinci yılda ne yiyeceğiz?' derseniz,
فلا تهتموا! أنا منزل لكم بركاتي في السادسة، وتغل لكم أرضكم في تلك السنة غلة ثلاث سنين، حتى إذا زرعتم في السنة الثامنة لم تحتاجوا إلى غلتها، لأنكم تأكلون من السنة السادسة إلى التاسعة، وأما الأرض فلا تباع بيعاً صحيحاً أبداً، لن الأرض لي، وفيه مما لا يجوز إطلاقه في شرعنا نسبة الاستراحة إليه سبحانه هذا مع أنه أكد سبحانه العهود عليهم في التوحيد وحفظ الأحكام في جميع التوراة على نحو ما تراه فيما أنقله منها في هذا الكتاب.
tasa etmeyin! Ben altıncı yılda bereketimi size indireceğim ve toprağınız o yılda size üç yıllık mahsul verecektir; öyle ki sekizinci yılda ektiğinizde onun mahsulüne muhtaç olmayacaksınız, çünkü altıncı yılın mahsulünden dokuzuncu yıla kadar yiyeceksiniz. Toprak ise ebediyen kesin bir satışla satılamaz, çünkü toprak banadır.' Bu ifadeler arasında, şeriatımızda O Sübhânehu'ya nispet edilmesi caiz olmayan 'dinlenme/istirahat' nispeti de bulunmaktadır. Bununla birlikte O Sübhânehu, bu kitapta kendisinden nakledeceğim metinlerde göreceğin üzere, Tevrat'ın tamamında tevhid ve hükümlerin korunması hususunda onlara ahitleri kuvvetle pekiştirmiştir.
فلما بين سبحانه أنه أكد عليهم الميثاق، وأكثر من التقدم في حفظ العهد؛ بين أنهم نقضوا، فأقبهم بسبب ذلك ما هددوا به في التوراة من الخزي وضرب الذلة مع ما ادخر لهم في الآخرة فقال: {فبما} مؤكداً بإدخال «ما» {نقضهم ميثاقهم} أي فعلنا بهم بسبب ذلك جميع ما ذكرنا في التوراة من الخزي، وقد تقدم كثير منه في القرآن، ولا يبعد عندي تعليقه بقوله الآتي «حرمنا عليهم طيبات - واعتدنا» ويكون من الطيبات العز ورغد العيش، وذلك جامع لنكد الدارين وعطف على هذا الأمر العام ما اشتدت به العناية من إفراده عطف الخاص على العام فقال: {وكفرهم بآيات الله} مما جاءهم على لسان محمد ﷺ واقتضت حكمته سبحانه أن يكون عظمتها مناسبة لعظمة اسمه
O Sübhânehu, kendilerine sözleşmeyi pekiştirdiğini ve ahdi koruma hususunda pek çok uyarıda bulunduğunu beyan edince; onların [bu sözü] bozduklarını, bundan dolayı ahirette kendileri için saklanan azabın yanı sıra dünyada Tevrat'ta tehdit edildikleri rüsvaylık ve vurulan zillet cezasına çarptırıldıklarını beyan ederek şöyle buyurdu: {فبما} “mâ” harfi dahil edilerek pekiştirilmiş olarak {نقضهم ميثاقهم} “Sözlerini bozmaları... sebebiyle”; yani bu sebeple Tevrat'ta zikrettiğimiz rüsvaylığın tamamını onların başına getirdik -ki bunun birçoğu Kur'an'da daha önce geçti-. Bana göre bu ifadenin ileride gelecek olan “onlara tertemiz şeyleri haram kıldık - ve hazırladık” sözüne bağlanması da uzak bir ihtimal değildir. Bu tertemiz şeylerden biri de izzet ve bol rızıktır; nitekim bu durum her iki yurdun sıkıntısını da kapsamaktadır. Hasın âma atfedilmesi kabilinden, bu genel hususa ayrıca üzerinde hassasiyetle durulmuş olan şu özel durumu atfederek şöyle buyurdu: {وكفرهم بآيات الله} “ve Allah'ın ayetlerini inkâr etmeleri”; Muhammed ﷺ'in diliyle kendilerine gelen ve O Sübhânehu'nun hikmetinin, azametinin Kendi İsm-i
الأعظم الذي هو مسمى جميع الأسماء، فاستلزم كفرهم به كفرهم بما أنزل على موسى ﵊ لأنه أعظم ما نقضوا فيه وأخص من مطلق النقض {وقتلهم الأنبياء} وهو أعظم من مطلق كفرهم، لأن ذلك سد لباب الإيمان عنهم وعن غيرهم، لأن الأنبياء سبب الإيمان وفي محو السبب محو المسبب.
A'zam'ının -ki bütün isimlerin müsemmasıdır- azametine uygun olmasını iktiza ettiği ayetleri [inkâr etmeleri sebebiyle]. Dolayısıyla onu inkâr etmeleri, Mûsâ aleyhisselâm'a indirileni inkâr etmelerini de gerektirmiştir; çünkü o, sözü bozdukları en büyük husus olup mutlak bozmadan daha özeldir. {وقتلهم الأنبياء} “ve peygamberleri öldürmeleri”; bu ise onların mutlak küfründen daha büyüktür; çünkü bu durum hem kendilerine hem de başkalarına iman kapısını kapatmaktır. Zira peygamberler imanın sebebidir ve sebebin yok edilmesi, sebeplenenin (netice/müsebbeb) de yok edilmesidir.
ولما كان الأنيباء معصومين من كل نقيصة، ومبرئين من كل دنية، لا يتوجه عليهم حق لا يؤدونه؛ قال: {بغير حق} أي كبير ولا صغير أصلاً. وهذا الحرف - لكونه في سياق طعنهم في القرآن الذي هو أعظم الآيات - وقع التعبير فيه أبلغ مما في آل عمران الذي هو أبلغ مما سبق عليه، لأن هذا مع جمع الكثرة وتنكير الحق عبر فيه بالمصدر المفهم لأن الاجتراء على القتل صار لهم خلقاً وصفة راسخة، بخلاف ما مضى، فإنه بالمضارع الذي ربما دل على العروض؛ ثم ذكر أعظم من ذلك كله وهو إسنادهم عظائمهم إلى الله تعالى فقال: {وقولهم قلوبنا غلف} أي لا ذنب لنا لأن قلوبنا خلقت من أصل الفهم بعيدةً عن فهم مثل ما يقول الأنبياء، لكونها في أغشية، فهي شديدة الصلابة، وذلك سبب قتلهم ورد قولهم، وهذا بعد أن كانوا يقرون بهذا النبي الكريم، ويشهدون له بالرسالة وبأنه خاتم الأنبياء، ويصفون
Peygamberler her türlü noksanlıktan masum, her türlü alçaklıktan münezzeh oldukları ve üzerlerinde ifa etmedikleri hiçbir hak bulunmadığı için şöyle buyurdu: {بغير حق} “haksız yere;”; yani ne büyük ne de küçük hiçbir haklı gerekçe olmaksızın. Bu ifade -en büyük ayet olan Kur'an'a dil uzatmaları bağlamında yer aldığından- Âl-i İmrân'dakinden daha beliğ, o da kendisinden öncekilerden daha beliğ bir üslupla gelmiştir. Zira burada çokluk cem'i (cem-i kesret) ve 'hak' kelimesinin nekre kılınmasıyla birlikte mastar kipi kullanılmıştır; bu da öldürmeye cüret etmenin kendilerinde yerleşik bir huy ve sıfat haline geldiğini hissettirir. Geçmişteki ise böyle değildir; zira o, geçici durumlara işaret edebilen muzari fiille gelmiştir. Sonra bütün bunlardan daha büyüğünü, yani cürümlerini Allah Teâlâ'ya isnat etmelerini zikrederek şöyle buyurdu: {وقولهم قلوبنا غلف} “ve 'Kalplerimiz örtülüdür/kılıflıdır' demeleri sebebiyle”; yani 'Bizim hiçbir günahımız yok; çünkü kalplerimiz kavrayışın aslından itibaren peygamberlerin söylediklerini anlamaktan uzak yaratılmıştır, zira onlar kılıflar içindedir ve son derece katıdır' [demeleri sebebiyle]. Onları öldürmelerinin ve sözlerini reddetmelerinin sebebi de buydu. Bu durum, onların bu kerim Peygamber'i ikrar etmelerinden, onun risaletine ve peygamberlerin sonuncusu olduğuna şahitlik etmelerinden, onu
بأشهر صفاته، ويترقبون إتبانه، لا جرم رد الله عليهم بقوله عطفاً على ما تقديره: وقد كذبوا لأنهم ولدوا على الفطرة كسائر الولدان، فلم تكن قلوبهم في الأصل غلفاً: {بل طبع الله} أي الذي له معاقد العز ومجامع العظمة {عليها} طبعاً عارضاً {بكفرهم} بل إنه خلقها أولاً على الفطرة متمكنة من اختيار الخير والشر، فلما أعرضوا بما هيأ قلوبهم له من قبول النقض - عن الخير، واختاروا الشر باتباع شهواتهم الناشئة من نفوسهم، وترك ما تدعو إليه عقولهم، طبع ﷾ عليها.
en meşhur sıfatlarıyla nitelemerinden ve gelişini gözlemelerinden sonra gerçekleşmiştir. Şüphesiz Allah, takdiri 'Yalan söylediler; çünkü onlar diğer bütün çocuklar gibi fıtrat üzere doğdular, dolayısıyla kalpleri aslen kılıflı değildi' şeklinde olan söze atfederek şöyle cevap verdi: {بل طبع الله} “Aksine Allah mühürlemiştir”; yani izzetin menbaı ve azametin odak noktası olan [Allah], {عليها} “onları”; arızi bir mühürlemeyle mühürlemiştir, {بكفرهم} “küfürleri sebebiyle.” Bilakis O, başlangıçta kalpleri hayrı ve şerri seçebilecek fıtrat üzere yaratmıştı. Fakat onlar, kalplerini sözü bozmayı kabule hazırladıkları şey sebebiyle hayırdan yüz çevirip nefislerinden kaynaklanan şehvetlerine uyarak ve akıllarının davet ettiğini terk ederek şerri seçince, Allah [Celle ve Alâ] onları mühürledi.
فجعلها قاسية محجوبة عن رحمته، ولذا سبب عنه قوله: {فلا يؤمنون} أي يجددون الإيمان في وقت من الأوقات الآتية، ويجوز أن يتعلق بما تقديره تتمة لكلامهم: طبع الله عليها فهي لا تعي، وتكون «بل» استدراكاً للطبع بالكفر وحده، لأنه ربما انضم إليه، وأن يكون أضرب عن قولهم: إنها في غلف، لكون ما في الغلاف قد يكون مهيئاً لإخراجه من الغلاف إلى الطبع الذي من شأنه الدوام {إلا قليلاً *} من الإيمان بأن يؤمنوا وقتاً يسيراً كوجه النهار ويكفروا في غيره، ويؤمنوا ببعض ويكفروا ببعض، أو إلا إناساً قليلاً منهم - كما كان أسلافهم يؤمنون بما يأتي به موسى عليه الصلاة والسلام
Böylece onları katılaştırdı ve Kendi rahmetinden perdelenmiş kıldı. Bu sebeple bunun peşinden şöyle buyurdu: {فلا يؤمنون} “Artık iman etmezler”; yani gelecek zamanların hiçbirinde imanı yenilemezler. Bu ifadenin, onların sözünün tamamlayıcısı olarak takdir edilen 'Allah onları mühürlemiştir, artık anlamazlar' cümlesine bağlanması da caizdir; bu durumda «bel» (aksine) edatı, küfürle mühürlemenin tek başına olmasına dair bir istidrak olur, zira bazen ona başka bir şey de eklenmiş olabilir. Yahut kılıf içindeki şeyin bazen kılıftan çıkarılmaya elverişli olması hasebiyle, onların 'kalplerimiz kılıflar içindedir' sözünden vazgeçilip (idrâb yapılıp) tabiatı gereği devamlı olan mühürlemeye geçilmiş olması da muhtemeldir. {إلا قليلاً} “pek azı müstesna.”; yani ya gündüzün başında inanıp diğer vaktinde inkâr etmek ve bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr etmek suretiyle 'az bir imanla' [iman ederler]; yahut -tıpkı atalarının Mûsâ aleyhissalâtü vesselâm'ın getirdiği
من الآيات، ثم لم يكن بأسرع من كفرهم وتعنتهم بطلب آية أخرى كما هو مذكور في توراتهم التي بين أظهرهم، ونقلت كثيراً منه في هذا الكتاب، فقامت الحجة عليهم بأنهم يفرقون بين قدرتهم على الإيمان وقدرتهم على الطيران.
ayetlere iman ettikleri gibi- onlardan 'pek az insan müstesna'. Sonra ellerinin altındaki Tevrat'larında zikredildiği ve benim de bu kitapta birçoğunu naklettiğim üzere, hemen ardından inkâr edip başka bir ayet isteme küstahlığına düşmüşlerdir. Böylece imana olan güçleriyle uçmaya olan güçleri arasında fark gözettiklerine dair aleyhlerine delil ikame edilmiştir.
ولما بين كفرانهم بقتل الأنبياء بين كفرهم بالبهتان الذي هو سبب القتل، والفتنة أكبر من القتل، فقال معظماً له باعادة العامل: {وبكفرهم} أي المطلق الذي هو سبب اجترائهم على الكفر بنبي معين كموسى ﵊، وعلى القذف، ليكون بعض كفرهم معطوفاً على بعض آخر، ولذلك قال: {وقولهم على مريم} أي بعد علمهم بما ظهر على يديها من الكرامات الدالة على براءتها وأنها ملازمة للعبادة بأنواع الطاعات {بهتاناً عظيماً *} ثم علمهم بما لم ينالوا من قتل أعظم من جاء من أنبيائهم بأعظم ما رأوا من الآيات من بعد موسى وهو عيسى عليهما الصلاة والسلام، ثم بادعائهم لقتله وصلبه افتخاراً به مع شكهم فيه فقال: {وقولهم إنا قتلنا المسيح} ثم بينه بقوله: {عيسى ابن مريم} ثم تهكموا به بقولهم {رسول الله}
Peygamberleri öldürmek suretiyle yaptıkları nankörlüğü beyan edince, öldürmenin sebebi olan iftira ile yaptıkları küfrü beyan etti -ki fitne adam öldürmekten daha büyüktür-. Âmili (fiil/harf-i ceri) tekrar ederek bu cürmün büyüklüğünü vurgulamak suretiyle şöyle buyurdu: {وبكفرهم} “Ve inkârları... sebebiyle”; yani Mûsâ aleyhisselâm gibi muayyen bir peygamberi inkâra ve iftiraya cüret etmelerinin sebebi olan mutlak küfürleri sebebiyle; ta ki küfürlerinin bir kısmı diğer bir kısmına atfedilmiş olsun. Bundan dolayı şöyle buyurdu: {وقولهم على مريم} “ve Meryem'e karşı söylemeleri [sebebiyle]:”; yani onun suçsuzluğuna ve çeşitli itaatlerle ibadete sımsıkı sarıldığına delalet eden ellerinde zahir olan kerametleri bildikten sonra, {بهتاناً عظيماً} “büyük bir iftira.” Sonra Mûsâ'dan sonra gördükleri en büyük ayetlerle peygamberlerinin en büyüğü olarak gelen kimseyi -yani Îsâ'yı (her ikisine de salât ve selâm olsun)- öldürmeye güç yetiremediklerini bildikleri halde, hakkında şüphe içinde olmalarına rağmen onunla övünerek onu öldürdüklerini ve astıklarını iddia etmelerini bildirerek şöyle buyurdu: {وقولهم إنا قتلنا المسيح} “Ve 'Biz Mesih'i öldürdük' demeleri sebebiyle;”; sonra bunu şu sözüyle açıkladı: {عيسى ابن مريم} “Meryem oğlu Îsâ'yı,”; sonra şu sözleriyle onunla alay ettiler: {رسول الله} “Allah'ın elçisini.”
أي الذي له أنهى العظمة، فجمعوا بين أنواع من القبائح، منها التشيع بما لم يعطوا، ومنها أنه على تقدير صدقهم جامع لأكبر الكبائر مطلقاً، وهو الكفر بقتل النبي لكونه نبياً، وأكبر الكبائر بعده وهو مطلق القتل، ولم يكفهم ذلك حتى كانوا يصفونه بالرسالة مضافة إلى الاسم الأعظم استهزاء به وبمن أرسله عزَّ اسمه وجلت عظمته وتعالى كبرياؤه وتمت كلماته ونفذت أوامره لكونه لم يمنعه منهم على زعمهم {وما} أي والحالة أنهم ما {قتلوه وما صلبوه} وإن كثر قائلو ذلك منهم، وسلمه لهم النصارى {ولكن} لما كان المقصود وقوع اللبس عليهم الضار لهم، لا لكونه من معين قال: {شبه لهم} أي فكانوا في عزمهم بذلك متشيعين بما لم يعطوا.
Yani en üstün azamete sahip olanın [elçisini]. Böylece pek çok çirkinliği bir araya getirdiler: Bunlardan biri kendilerine verilmeyen bir şeyle böbürlenmeleridir; diğeri ise doğru söyledikleri varsayımında mutlak olarak büyük günahların en büyüğünü bir araya getirmiş olmalarıdır ki o da peygamberi peygamber olduğu için öldürme küfrü ve ardından gelen mutlak öldürme cürmüdür. Bu da yetmezmiş gibi, onların zannına göre kendisini onların elinden kurtarmadığı için hem onunla hem de onu gönderenle -ki ismi aziz, azameti yüce, kibriyası âli, kelimeleri tastamam ve emirleri nafizdir- alay etmek maksadıyla onu İsm-i A'zam'a izafe ederek risaletle niteliyorlardı. {وما} “Oysa ne...”; yani durum şu ki onlar ne, {قتلوه وما صلبوه} “onu öldürdüler ne de onu astılar;” her ne kadar bunu söyleyenler onların arasında çok olsa ve Hristiyanlar da bunu onlara teslim etmiş olsa bile. {ولكن} “fakat”; kastedilen husus kendilerine zarar veren bir şüphenin vaki olması olup bunun muayyen bir kimseden kaynaklanması olmadığından şöyle buyurdu: {شبه لهم} “onlara benzer gösterildi.”; yani onlar bu iddialarında kendilerine verilmeyen bir şeyle böbürlenmekteydiler.
ولما أفهم التشبيه الاختلاف، فكان التقدير: فاختلفوا بسبب التشبيه في قتله، فمنهم من قال: قتلناه جازماً، ومنهم من قال: ليس هو المقتول، ومنهم من قال: الظاهر أنه هو، عطف عليه قوله دالاً على شكهم باختلافهم: {وإن الذين اختلفوا فيه} أي في قتله {لفي شك منه} أي تردد مستوى الطرفين، كلهم وإن جزم بعضهم، ثم أكد هذا المعنى بقوله: {ما لهم به} وأغرق في النفي بقوله: {من علم} .
Benzer gösterilme (teşbih) ihtilafı gerektirdiğinden takdir şöyleydi: 'Benzer gösterilme sebebiyle onun öldürülmesinde ihtilafa düştüler; onlardan kimi kesin bir dille «Onu biz öldürdük» derken, kimi «Öldürülen o değildir» dedi, kimi de «Görünen o ki odur» dedi.' Bu ihtilaflarıyla şüphe içinde olduklarına delalet etmek üzere buna şu sözünü atfetti: {وإن الذين اختلفوا فيه} “Şüphesiz onun hakkında ihtilafa düşenler”; yani onun öldürülmesi hususunda, {لفي شك منه} “ondan yana kesin bir şüphe içindedirler;”; yani bazısı kesin hüküm verse bile hepsi eşit iki taraf arasında bir tereddüt içindedir. Sonra bu manayı şu sözüyle tekit etti: {ما لهم به} “onların buna dair yoktur”; ve şu sözüyle nefyin boyutunu derinleştirdi: {من علم} “hiçbir bilgileri.”
ولما كانوا يكلفون أنفسهم اعتقاد ذلك بالنظر في شهادته، فربما قويت عندهم شبهة فصارة أمارة أوجبت لهم - لشغفهم بآمالها - ظناً ثم اضمحلت في الحال لكونها لا حقيقة لها، فعاد الشك وكان أبلغ في التحير؛ قال: {إلا} أي لكن {اتباع الظن} أي يكلفون أنفسهم الارتقاء من درك الشك إلى رتبة الظن، وعبر بأداة الاستثناء دون «لكن» الموضوعة للانقطاع إشارة إلى أن إدراكهم لما زعموه من قتله مع كونه في الحقيقة شكاً يكلفون أنفسهم جعله ظناً، ثم يجزمون به، ثم صار عندهم متواتراً قطعياً، فلا أجهل منهم.
Onlar, gördüklerine bakarak buna inanmak için kendilerini zorladıklarından, bazen kendilerinde bir şüphe kuvvetlenip bir emare haline gelir, bu da boş arzularına olan düşkünlükleri sebebiyle onlarda bir zanna yol açar, sonra hakikati olmadığı için o anda yok olup giderdi; böylece şüphe geri gelir ve şaşkınlıkları daha da artardı. Şöyle buyurdu: {إلا} “sadece”; yani ancak, {اتباع الظن} “zanna uymaktan ibarettir.”; yani kendilerini şüphe derekesinden zan mertebesine yükseltmeye zorlarlar. Kesinti bildiren 'lâkin' yerine istisna edatıyla ifade edilmesi, onların -aslında bir şüphe olmasına rağmen- öldürdüklerine dair iddialarını zanna dönüştürmek için kendilerini zorladıklarına, sonra buna kesin olarak inandıklarına ve nihayet bunun yanlarında mütevatir ve kesin bir bilgi haline geldiğine işaret etmektedir; dolayısıyla onlardan daha cahili yoktur.
ولما أخبر بشكهم فيه بعد الإخبار بنفيه أعاد ذلك على وجه أبلغ فقال: {وما قتلوه} أي انتفى قتلهم له انتفاء {يقيناً *} أي انتفاؤه على سبيل القطع، ويجوز أن يكون حالاً من «قتلوه» أي ما فعلوا القتل متيقنين أنه عيسى ﵊، بل فعلوه شاكين فيه والحق أنهم لم يقتلوا إلا الرجل الذي ألقى شبهه عليه، والوجه الأول أولى لقوله: {بل رفعه الله} بما له من العظمة البالغة والحكمة الباهرة، رفع عيسى ﵊ {إليه} أي
Onun nefyedildiğini bildirdikten sonra hakkında şüphe içinde olduklarını haber verince, bunu daha beliğ bir şekilde tekrar ederek şöyle buyurdu: {وما قتلوه} “Ve onu öldürmediler”; yani onu öldürmeleri tamamen ortadan kalktı, {يقيناً} “kesin olarak;”; yani bunun yokluğu kesinlik derecesindedir. Bunun 'katelûhu' fiilinden hâl olması da caizdir; yani onlar onun Îsâ aleyhisselâm olduğundan emin olarak öldürme fiilini işlemediler, bilakis şüphe içinde yaptılar. Hakikat şu ki onlar, sadece benzeri kendisine atılan adamı öldürdüler. Birinci vecih şu ayetten dolayı daha uygundur: {بل رفعه الله} “Aksine Allah onu yükseltti”; üstün azameti ve göz kamaştırıcı hikmetiyle Îsâ aleyhisselâm'ı yükseltti, {إليه} “Kendi katına;”; yani
إلى مكان لا يصل إليه حكم آدمي، وعن وهب أنه أوحى إليه ابن ثلاثين، ورفع ابن ثلاث وثلاثين فكانت رسالته ثلاثاً وثلاثين سنة {وكان الله} أي الذي له جميع صفات الكمال في كل حال عند قصدهم له وقبله وبعده {عزيزاً} أي يغلب ولا يغلب {حكيماً *} أي إذا فعل شيئاً أتقنه بحيث لا يطمع أحد في نقض شيء منه، وختمُ الآية بما بين الصفتين يدل على أن المراد ما قررته من استهزائهم، وأنه قصد الرد عليهم، أي إنه قد فعل ما يمنع من استهزائكم، فرفعه إليه بعزته وحفظه بحكمته، وسوف ينزله ببالغ قدرته، فيردكم عن أهوائكم، ويسفك دماءكم، ويبيد خضراءكم، وله في رفعه وإدخاله الشهبة عليكم حكمة تدق عن أفكار أمثالكم.
insanoğlunun hükmünün ulaşamayacağı bir mekâna. Vehb'den rivayet edildiğine göre ona otuz yaşındayken vahiy geldi ve otuz üç yaşında yükseltildi; böylece risaleti otuz üç yıl sürdü. {وكان الله} “Ve Allah... idi/bulunmaktadır;”; yani her halükârda, ona kastettikleri anda, öncesinde ve sonrasında bütün kemal sıfatlarına sahip olan [Allah], {عزيزاً} “Mutlak Galip'tir;”; yani her şeye galip gelen ve asla mağlup edilemeyen, {حكيماً} “Hüküm ve Hikmet Sahibi'dir.”; yani bir şeyi yaptığı zaman onu, hiç kimsenin onun hiçbir parçasını bozmaya yeltenemeyeceği şekilde sağlam yapar. Ayetin iki sıfat arasındaki bir ifadeyle sona ermesi, kastedilenin onların alayları hakkında tespit ettiğim husus olduğuna ve onlara bir reddiye murat edildiğine delalet eder; yani O, sizin alayınızı engelleyecek şeyi yapmış, izzetiyle onu Kendi katına yükseltmiş, hikmetiyle onu korumuştur; pek yakında üstün kudretiyle onu indirecek, sizi hevalarınızdan döndürecek, kanlarınızı akıtacak ve kökünüzü kazıyacaktır. Onu yükseltmesinde ve size bu şüpheyi düşürmesinde, sizin gibilerin akıllarının kavrayamayacağı derecede ince bir hikmet vardır.
قصة رفعه ﵊ من الإنجيل الموجود اليوم بين أظهر النصارى، وهي تتضمن الإنذار بالدجال والإخبار بنزوله صعيد، والبشارة بنبينا محمد ﷺ الذي وصفه بالفارقليط وبالأركون، وأن إخبارهم بقتله وصلبه ليس مستنداً إلا إلى شك - كما قال الله تعالى، وأحسن ما رد على الإنسان بما يعتقده، قال مترجمهم في إنجيل متى: إنه ﵊ دخل إلى الهيكل في يروشليم -
Onun aleyhisselâm yükseltiliş kıssası, bugün Hristiyanların ellerinde bulunan İncil'de de yer almaktadır. Bu kıssa, Deccâl'e karşı uyarıyı, onun yeryüzüne inişinin haber verilişini ve 'Paraklit' ile 'Arkon' olarak nitelenen Peygamberimiz Muhammed ﷺ'in müjdesini, ayrıca onların onu öldürdüklerine ve astıklarına dair haberlerinin -Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibi- sadece bir şüpheye dayandığını içermektedir. İnsana karşı en güzel reddiye, bizzat inandığı şeyle yapılandır. Mütercimleri Matta İncili'nde şöyle der: O aleyhisselâm Yeru सलीम'deki -ki Kudüs'tür- Mabed'e girdi;
وهي القدس - وجرت بينه وبين الأحبار محاورات كان آخرها أن قال لهم: إني أقول لكم: إنكم لا تروني الآن حتى تقولوا: مبارك الآتي باسم الرب، ثم خرج من الهيكل، فجاء إليه تلاميذه كي يُروه بناء الهيكل، فأجاب وقال لهم: انظروا هذا كله، الحق أقول لكم: إنه لا يترك هنا حجر على حجر إلا نقض، ثم جلس على جبل الزيتون - قال مرقس: قدام الهيكل - فجاء إليه تلاميذه قائلين: قل لنا: متى هذا وما علامة مجيئك وانقضاء الزمان؟ فقال لهم: انظروا لا يضلنكم أحد - قال مرقس ولوقا: فإن كثيراً يأتون باسمي قائلين: إنما هو المسيح، ويضلون كثيراً - فإذا سمعتم بالحروب وأخبار الحروب انظروا لا تقلقوا، فلا بد أن يكون هذا كله، تقوم أمة على أمة ومملكة على مملكة، ويكون خوف عظيم واضطراب وجوع ووباء - قال لوقا: وعلامات عظيمة من السماء - وزلازل في أماكن، وكل هذا أول المخاض - وقال مرقس: وهذه بداية الطلق، انظروا أنتم! إنهم يسلمونكم إلى المجامع والمحافل وتضربون - وقال لوقا: وقبل هذا كله يضعون أيديهم عليكم، ويطردونكم إلى المجامع والسجون وتقامون أمام الملوك والقواد
ve onunla din bilginleri (hahamlar) arasında konuşmalar geçti; bunların sonuncusunda onlara şöyle dedi: 'Size derim ki: «Rabbin adıyla gelen kutludur» deyinceye kadar artık beni göremeyeceksiniz.' Sonra Mabed'den çıktı; öğrencileri Mabed'in yapılarını ona göstermek için yanına geldiler. O cevap verip onlara dedi ki: 'Bütün bunları görüyor musunuz? Doğrusu size derim ki: Burada taş üstünde taş kalmayacak, hepsi yıkılacaktır.' Sonra Zeytin Dağı'nda oturdu -Markos 'Mabed'in karşısında' dedi-. Öğrencileri yanına gelip: 'Bize söyle, bunlar ne zaman olacak ve senin gelişinin, çağın sonunun alameti ne olacak?' dediler. Onlara dedi ki: 'Dikkat edin, kimse sizi saptırmasın!' -Markos ve Luka şöyle dedi: 'Çünkü birçokları benim adımla gelip «Mesih benim» diyecek ve birçoklarını saptıracaklar.'- 'Savaşlar ve savaş haberleri duyduğunuz zaman sakın telaşlanmayın; bunların hepsi olmalıdır. Millet millete, krallık krallığa karşı kalkacak; büyük korku, kargaşa, kıtlık ve salgınlar olacak -Luka 've gökten büyük alametler olacak' dedi- ve yer yer depremler olacak. Bütün bunlar doğum sancılarının başlangıcıdır.' -Markos 'Bu sancıların başlangıcıdır, siz kendinize bakın! Sizi meclislere ve mahkemelere teslim edecekler, dövüleceksiniz' dedi. Luka ise 'Bütün bunlardan önce ellerini sizin üzerinize koyacaklar, sizi havralara ve zindanlara sürecekler; kralların ve valilerin önüne çıkarılacaksınız' dedi-
شهادة عليهم وعلى كل الأمم، ينبغي أولاً أن يكرز بالإنجيل، فإذا قدّموكم وأسلموكم فلا تهتموا بما تقولون ولا ماذا تجيبون، فإنكم تعطون في تلك الساعة الذي تتكلمون به ولستم المتكلمين، لكن روح القدس؛ قال لوقا: فإني معطيكم فماً وحكمة لا يقدر الذين يناصبونكم يقاومونها ولا الجواب عنها، ويسلم الأخ أخاه للموت، والأب ابنه، ويثب الأبناء على آبائهم؛ قال متى: حينئذ يسلمونكم إلى الضيق ويقتلونكم، وتكونون مبغوضين من كل الأمم، وحينئذ يشك كثير، ويسلم بعضكم بعضاً، ويبغض بعضكم بعضاً، ويقوم كثير من المنتهى يخلص، ويكرز بهذه البشارة في الملكوت في جميع المسكونة بشهادة لكل الأمم؛ قال مرقس: فإذا رأيتم فساد الحراب المذكور في دانيال النبي قائماً حيث لا ينبغي - فليفهم القارىء - حينئذ الذين تهودوا يهربون إلى
'onlara ve bütün milletlere şahitlik olsun diye. Önce İncil'in vazedilmesi gerekir. Sizi götürüp teslim ettiklerinde ne söyleyeceğinizi ve nasıl cevap vereceğinizi tasa etmeyin; zira konuşacağınız şey o saatte size verilecektir; konuşan siz değilsiniz, Kutsal Ruh'tur.' Luka dedi ki: 'Çünkü ben size öyle bir ağız ve hikmet vereceğim ki, size karşı duranların hiçbiri ona karşı koyamayacak ve cevap veremeyecektir. Kardeş kardeşi, baba oğlunu ölüme teslim edecek; çocuklar ana babalarına başkaldıracaktır.' Matta dedi ki: 'O zaman sizi sıkıntıya teslim edecekler, öldürecekler ve bütün milletler tarafından benden ötürü nefret edileceksiniz. O zaman birçokları şüpheye düşecek, birbirlerini ele verecek ve birbirlerinden nefret edecekler; sonuna kadar dayanan kurtulacaktır. Krallığın bu müjdesi bütün milletlere şahitlik olmak üzere bütün dünyada duyurulacaktır.' Markos dedi ki: 'Danyal Peygamber'in bildirdiği yıkıcı iğrençliğin olmaması gereken yerde durduğunu gördüğünüzde -okuyan anlasın- o zaman Yahudiye'dekiler dağlara
الجليل، والذي فوق السطح لا يقدر أن ينزل إلى بيته ليأخذ شيئاً، والويل للحبالى والمرضعات في تلك الأيام؛ وقال لوقا: وحينئذ الذين في اليهودية يهربون إلى الجبال، والذين في وسطها يفرون خارجاً، والذين في الكورة لا يدخلونها، لأن هذه في أيام الانتقام لكي يتم كل ما هو مكتوب، يكون على الأرض ضر وشدة عظيمة، وسخط على هذا الشعب، ويقعون في فم السيف، ويسبون في كل الأمم.
Celile'ye kaçsın; damda olan bir şey almak için evine inmesin. O günlerde gebe ve emzikli kadınların vay haline!' Luka dedi ki: 'O zaman Yahudiye'dekiler dağlara kaçsın, şehrin ortasındakiler dışarı çıksın, kırlarda olanlar kente girmesin. Çünkü yazılanların hepsinin gerçekleşmesi için bunlar intikam günleridir. Yeryüzünde büyük bir sıkıntı ve darlık, bu kavim üzerine de gazap olacaktır. Kılıçtan geçirilecekler ve bütün milletler arasına tutsak edileceklerdir.
ويكون يروشليم موطىء الأمم حتى يكمل الزمان، وتكون علامات في الشمس والقمر والنجوم، وتخرج نفوس أناس من الخوف؛ وقال متى: وحينئذ يأتي الانفصال، ثم قال: سيكون ضيق عظيم - قال مرقس: تلك الأيام - لم يكن مثله في أول العالم حتى الآن ولا يكون، ولولا أن تلك الأيام قصرت لم يخلص ذو جسد - وقال مرقس: فلولا أن الرب أقصر تلك الأيام لم يحيى ذو جسد - لكن لأجل المتحببين قصرت تلك الأيام، فإن قال لكم أحد: إن المسيح ها هنا فلا تصدقوا، فسيقوم مسيحو كذب وأنبياء كذبة، ويعطون علامات عظاماً وآيات، ويضلون المختارين إن قدروا، هو ذا قد تقدمت وأخبرتكم، فإن قالوا لكم: إنه في البرية، فلا تخرجوا، أو فيّ المخادع، فلا تصدقوا، وكما أن البرق يخرج من المشرق فيظهر في المغرب، كذلك يكون حضور ابن البشر، لأنه حيث تكون الجثة
Milletlerin zamanı tamamlanıncaya kadar Yeruşalim milletlerin ayakları altında çiğnenecektir. Güneşte, ayda ve yıldızlarda alametler olacak, korkudan insanların canı çıkacaktır.' Matta dedi ki: 'O zaman ayrılık gelecektir.' Sonra şöyle dedi: 'Büyük bir sıkıntı olacak -Markos 'o günlerde' dedi- ki dünyanın başlangıcından şimdiye kadar böylesi olmamıştır, bundan sonra da olmayacaktır. Eğer o günler kısaltılmamış olsaydı hiçbir ten/can kurtulamazdı -Markos 'Eğer Rab o günleri kısaltmasaydı hiçbir can yaşayamazdı' dedi- fakat seçilmişler hatırına o günler kısaltıldı. Eğer biri size «İşte Mesih buradadır» derse inanmayın; zira sahte mesihler ve sahte peygamberler çıkacak, büyük alametler ve mucizeler gösterecekler; güçleri yetseydi seçilmişleri bile saptıracaklardı. İşte önceden size haber verdim. Eğer size «İşte çöldedir» derlerse çıkmayın; «İç odalardadır» derlerse inanmayın. Çünkü şimşek nasıl doğudan çıkıp batıda parıldarsa, İnsanoğlu'nun gelişi de öyle olacaktır. Çünkü leş nerede ise,
تجتمع النسور وتلوف بعد ضيق تلك الأيام تظلم الشمس، والقمر لا يعطي ضوءه، والكواكب تتساقط من السماء، وقوات ترتج، وحينئذ تظهر علامات ابن الإنسان في السماء، وتنوح كل قبائل الأرض، وترون ابن الإنسان آتياً في سحاب السماء مع قوات ومجد كثير، ويرسل الملائكة مع صوت الناقور العظيم، ويجمع مختاريه من الأربعة الأزياج من أقصى السماوات - وقال مرقس: من أطراف الأرض إلى أطراف السماء - فمن شجرة التينة - وقال لوقا: ومن كل الأشجار - تعلمون المثل، إذا لانت أغصانها وفرعت أوراقها علمتم أن الصيف قد دنا.
akbabalar oraya toplanır. O günlerin sıkıntısından hemen sonra güneş kararacak, ay ışığını vermeyecek, yıldızlar gökten düşecek ve güçler sarsılacaktır. O zaman İnsanoğlu'nun alameti gökte görünecek; yeryüzünün bütün kabileleri dövünecek ve İnsanoğlu'nun göğün bulutları üzerinde büyük güç ve görkemle geldiğini görecekler. Büyük boru sesiyle meleklerini gönderecek ve göklerin bir ucundan diğer ucuna kadar dört rüzgardan Kendi seçtiklerini toplayacaktır -Markos 'Yerin uçlarından göğün uçlarına kadar' dedi-. İncir ağacından -Luka 've bütün ağaçlardan' dedi- ders alın: Dalları filizlenip yaprak sürünce yazın yaklaştığını anlarsınız.
كذلك أنتم إذا رأيتم هذا كله علمتم أنه قد قرب على الأبواب، الحق أقول لكم! إن هذا الجيل لا يزول حتى يتم هذا كله، والأرض والسماء تزولان وكلامي لا يزول، لأجل ذلك اليوم وتلك الساعة لا يعرفها أحد ولا ملائكة السماوات - وقال مرقس: ولا الابن - إلا الأب وحده، وقال لوقا: سأله الفريسيون: متى يأتي ملكوت الله؟ فقال: ليس يأتي ملكوت الله برصد ولا يقولون: هوذا هاهنا
Aynı şekilde siz de bütün bunların olduğunu gördüğünüzde bilin ki o yakındır, kapıdadır. Doğrusu size derim ki: Bütün bunlar gerçekleşmedikçe bu nesil geçmeyecektir. Yer ve gök geçecek fakat benim sözlerim geçmeyecektir. O gün ve o saati ise kimse bilmez; ne göklerin melekleri -Markos 'ne de Oğul' dedi- yalnız Baba bilir.' Luka dedi ki: 'Ferisiler ona: «Tanrı'nın Krallığı ne zaman gelecek?» diye sordular. O da: «Tanrı'nın Krallığı gözle görülecek belirtilerle gelmez; 'İşte burada'
أو هناك! ها هو ذا ملكوت الله؛ ثم قال لتلاميذه: ستأتي أيام تشتهون أن تروا يوماً واحداً من أيام ابن الإنسان ولا ترون، فإن قالوا لكم: هوذا هاهنا أو هناك، فلا تذهبوا ولا تسرعوا، لأنه كمثل البرق الذي يضيء في السماء فيضيء تحت السماء، كذلك تكون أيام ابن البشر - انتهى. وكما كان في أيام نوح ﵊ كذلك يكون استعلاء ابن الإنسان، لأنه كما كنوا قبل أيام الطوفان يأكلون ويشربون ويتزوجون إلى اليوم الذي دخل فيه نوح إلى السفينة، ولم يعلموا حتى جاء الطوفان فأدرك جميعهم، كذلك يكون حضور ابن الإنسان؛ وقال لوقا: ومثل ما كان في أيام لوط يأكلون ويشربون ويبيعون ويشترون ويغرسون ويبنون إلى اليوم الذي خرج فيه لوط من سدوم، وأمطر من السماء ناراً وكبريتاً، وأهلك جميعهم، كذلك في اليوم الذي يظهر فيه ابن الإنسان، وفي ذلك اليوم من كان في السطح وآلته في البيت لا ينزل كي يأخذها، ومن كان في الحقل أيضاً لا يرجع هكذا إلى ورائه. انظروا إلى امرأة لوط، من أراد أن يحيي نفسها فليهلكها، ومن أهلكها أحياها، أقول لكم: إن في هذه الليلة - وقال متى: حينئذ - يكون اثنان في الحقل، يؤخذ واحد، ويترك الآخر، واثنتان تطحنان على رحى واحدة، تؤخذ الواحدة، وتترك
veya 'Orada' demeyecekler! Çünkü işte Tanrı'nın Krallığı içinizdedir» dedi. Sonra öğrencilerine dedi ki: 'Öyle günler gelecek ki, İnsanoğlu'nun günlerinden birini görmeyi arzulayacaksınız ama göremeyeceksiniz. Size «İşte buradadır» veya «Oradadır» dediklerinde gitmeyin, peşlerine takılmayın. Çünkü gökte çakan şimşek nasıl göğün altındaki her yeri aydınlatırsa, İnsanoğlu'nun günleri de öyle olacaktır' -nakil bitti-. 'Nûh aleyhisselâm'ın günlerinde nasıl olduysa, İnsanoğlu'nun yüceliği de öyle olacaktır. Çünkü tufandan önceki günlerde Nûh'un gemiye girdiği güne kadar yiyip içiyorlar, evlenip evlendiriyorlardı; tufan gelip hepsini yok edinceye kadar anlamadılar; İnsanoğlu'nun gelişi de öyle olacaktır.' Luka dedi ki: 'Lût'un günlerinde olduğu gibi: Lût Sodom'dan çıktığı güne kadar yiyip içiyor, alıp satıyor, dikip bina ediyorlardı; gökten ateş ve kükürt yağdı ve hepsini helak etti; İnsanoğlu'nun ortaya çıkacağı gün de öyle olacaktır. O gün damda olup eşyası evin içinde olan kimse onu almak için aşağı inmesin; tarlada olan da aynı şekilde geri dönmesin. Lût'un karısını hatırlayın! Kim canını kurtarmak isterse onu yitirecek, kim canını yitirirse onu kurtaracaktır. Size derim ki: O gece -Matta 'o zaman' dedi- tarlada iki kişi olacak; biri alınacak, diğeri bırakılacak. İki kadın aynı değirmende öğütecek; biri alınacak,
الأخرى، وقال مرقس: فانظروا واسهروا وصلّوا، لأنكم لا تعلمون متى يكون الزمان! اسهروا فإنكم لا تعملون متى يأتي رب البيت ليلاً! يأتي بغتة فيجدكم نياماً، والذي أقول لكم أقوله للجميع، اسهروا! قال لوقا: في كل حين وتضرعوا لكي تقووا على الهرب في هذه الأمور الكائنة كلها، وتقفوا قدام ابن الإنسان، وقال متى: فاسهروا لأنكم لا تعلمون في أية ساعة يأتي ربكم، واعلموا أنه لو علم رب البيت في أي هجعة يأتي السارق لسهر ولم يدع بيته ينقب، كذلك كونوا مستعدين لأن ابن الإنسان يأتي ساعة لا تظنونها، من ترى هو العبد الأمين الحليم الذي يقيمه سيده على بيته ليعطيهم الطعام في حينه! طوبى لذلك العبد، يأتي سيده فيجده يعمل هكذا، الحق أقول لكم! إنه يقيمه على جميع ماله، فإن قال ذلك العبد الرديء في قلبه: إن سيدي يبطىء، فيبدأ يأكل ويشرب مع المسكرين فيأتي سيده في يوم لا يظنه وساعة لا يعرفها، فيجعل نصيبه مع المرائين، هناك يكون البكاء وصرير الأسنان.
diğeri bırakılacaktır.' Markos dedi ki: 'Dikkat edin, uyanık durun ve dua edin; çünkü vaktin ne zaman olduğunu bilmezsiniz! Uyanık durun, çünkü ev sahibinin geceleyin ne zaman geleceğini bilmezsiniz! Ansızın gelip sizi uykuda bulmasın! Size söylediğimi herkese söylüyorum: Uyanık durun!' Luka dedi ki: 'Her vakit dua edin ve yalvarın ki, vuku bulacak bütün bu şeylerden kaçmaya ve İnsanoğlu'nun önünde durmaya gücünüz yetsin.' Matta dedi ki: 'Uyanık durun, çünkü Rabbinizin hangi saatte geleceğini bilmezsiniz. Bilin ki, ev sahibi hırsızın gecenin hangi nöbetinde geleceğini bilseydi uyanık durur ve evinin delinmesine izin vermezdi. Siz de hazır olun; çünkü İnsanoğlu ummadığınız bir saatte gelecektir. Efendisinin, vaktinde yiyeceklerini versin diye ev halkının başına koyduğu sadık ve basiretli kul kimdir? Efendisi geldiğinde onu böyle iş başında bulursa o kula ne mutlu! Doğrusu size derim ki: Onu bütün malının üzerine koyacaktır. Fakat o kötü kul içinden «Efendim gecikiyor» der ve sarhoşlarla yiyip içmeye başlarsa, efendisi ummadığı bir günde ve bilmediği bir saatte gelir; onun payını münafıklarla bir kılar. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.'
يشبه ملكوت السماوات عشرة عذاراى أخذن
'Göklerin Krallığı, kandillerini alıp
مصابيحهن وخرجن للقاء العريس، خمس منهن جاهلات، وخمس حليمات، فأما الجاهلات فأخذن مصابيحهن ولم يأخذن زيتاً، وأما الحليمات فأخذن زيتاً في إناء مع مصابيحهن، فلما أبطأ العريس نعسن كلهن ونمن، وانتصف الليل فُصرِخ: هذا العريس قد أقبل، اخرجن للقائه! حينئذ قام جميع العذارى وزين مصابيحهن، فقال الجاهلات للحليمات: أعطيننا من زيتكن، فإن مصابيحنا قد طفئت! فقلن: ليس معنا ما يكفينا وإياكن، فاذهبن إلى الباعة وابتعن لكنّ، فلما ذهبن ليبتعن جاء العريس، فالمستعدات ذهبن معه وأُغلِقَ، فجاء بقية العذارا قائلات: يا رب! افتح لنا، فأجاب وقال: الحق أقول لكنّ! إني لا أعرفكن؛ اسهروا الآن فإنكم لا تعرفون ذلك اليوم ولا تلك الساعة، كمثل إنسان أراد السفر، فدعا عبيداً له فأعطاهم ماله، فأعطى خمس وزنات لواحد، ووزنتين للآخر، وواحداً وزنة، كل منهم على قدر قوته، وسافر للوقت، فمضى الذي أخذ الخمس فاتجر فيها، فربح خمس وزنات أخرى وهكذا الذي أخذ الوزنتين ربح فيهما وزنتين أخريين، وأما الذي أخذ الوزنة فمضى وحفر في الأرض ودفن حصة سيده، وبعد زمان كثير جاء سيد هؤلاء فحاسبهم، فجاء الذي أخذ الخمس وزنات فأعطى خمس وزنات أخرى قائلاً: يا رب! خمس وزنات أعطيتني، وهذه خمس وزنات أخرى ربحتها، قال له سيده - قال لوقا-:
güveyi karşılamaya çıkan on bakireye benzer. Onlardan beşi akılsız, beşi basiretliydi. Akılsız olanlar kandillerini aldılar fakat yanlarına yağ almadılar. Basiretli olanlar ise kandilleriyle birlikte kaplarında yağ da aldılar. Güvey gecikince hepsi uyukladı ve uyudular. Gece yarısı bir feryat koptu: «İşte güvey geliyor, onu karşılamaya çıkın!» O zaman bütün bakireler kalkıp kandillerini hazırladılar. Akılsızlar basiretlilere: «Bize yağınızdan verin, çünkü kandillerimiz sönüyor!» dediler. Onlar da: «Bize ve size yetmeyecek; en iyisi satıcılara gidin ve kendinize satın alın» dediler. Onlar satın almaya gittiklerinde güvey geldi; hazır olanlar onunla içeri girdi ve kapı kapandı. Sonra diğer bakireler de gelip: «Efendimiz! Bize kapıyı aç» dediler. O da cevap verip: «Doğrusu size derim ki, sizi tanımıyorum!» dedi. Şu halde uyanık durun; çünkü o günü ve o saati bilmezsiniz. Bu, yolculuğa çıkmak isteyen ve kölelerini çağırıp mallarını onlara emanet eden bir adama benzer: Birine beş talant, diğerine iki, ötekine bir talant verdi; her birine kendi gücüne göre verdi ve hemen yola çıktı. Beş talantı alan gidip onunla ticaret yaptı ve beş talant daha kazandı. İki talantı alan da aynı şekilde iki talant daha kazandı. Bir talantı alan ise gidip toprağı kazdı ve efendisinin parasını gömdü. Uzun bir zaman sonra bu kölelerin efendisi geldi ve onlarla hesaplaştı. Beş talant alan gelip beş talant daha getirdi ve: «Efendim! Bana beş talant vermiştin, işte beş talant daha kazandım» dedi. Efendisi ona -Luka dedi-:'
حبذا أيها العبد الصالح! ألفيت أميناً على القليل، وقال متى: نعم يا عبد صالح أمين! وجدت في القليل أميناً، أنا أقيمك على الكثير أميناً، ادخل إلى فرح سيدك، وجاء الذي أخذ الوزنتين فقال: يا سيد! وزنتين دفعت إليّ وهذان وزنتان أخريان ربحتهما فقال له سيده: نعم يا عبد صالح أمين! وجدت في القليل أميناً، أنا أقيمك على الكثير، ادخل إلى فرح سيدك، فجاء الغير مصيب الذي أخذ الوزنة فقال: يا سيد! عرفت أنك إنسان شديد، تحصد ما لم تزرع، وتجمع من حيث لا تبذر، فخفت ومضيت فدفنت مالك في الأرض، هذا مالك، فأجاب سيده وقال: أيها العبد الشرير الكسلان! علمت أنني أحصد من حيث لا أزرع، وأجمع من حيث لا أبذر، كان ينبغي لك أن تجعل حصتي على مائدة، فأنا آتي وآخذه إليّ مع أرباحه، خذوا منه الوزنة، وأعطوها للذي له عشر وزنات، لأن من له يعطي ويزاد، والذي ليس له يؤخذ منه ما معه، والعبد الشرير الغير نافع ألقوه في الظلمة القصياء، هناك يكون البكاء وصرير الأسنان؛ إذا جاء ابن الإنسان في مجده، وجميع الملائكة المقدسين معه، حينئذ يجلس على
'«Aferin, ey iyi kul! Az şeyde sadık bulundun» dedi. Matta ise şöyle dedi: «Aferin, ey iyi ve sadık kul! Az şeyde sadık bulundun, seni çok şeyin üzerine koyacağım; efendinin sevincine gir.» İki talantı alan da gelip: «Efendim! Bana iki talant vermiştin, işte iki talant daha kazandım» dedi. Efendisi ona: «Aferin, ey iyi ve sadık kul! Az şeyde sadık bulundun, seni çok şeyin üzerine koyacağım; efendinin sevincine gir» dedi. Sonra o isabetsiz davranan bir talantlık adam gelip: «Efendim! Senin sert bir adam olduğunu, ekmediğin yerden biçtiğini, harmanlamadığın yerden devşirdiğini biliyordum. Korktum, gittim ve senin paranı toprağa gömdüm; işte malın!» dedi. Efendisi cevap verip ona dedi ki: «Ey kötü ve tembel kul! Ekmediğim yerden biçtiğimi, harmanlamadığım yerden devşirdiğimi biliyordun ha! Öyleyse paramı sarraflara vermeliydin; ben de geldiğimde paramı faiziyle geri alırdım. O talantı ondan alın ve on talantı olana verin. Çünkü kimde varsa ona verilecek ve artırılacaktır; kimsede yoksa elindeki de ondan alınacaktır. Bu yararsız kötü kulu dışarıdaki karanlığa atın; orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır.» İnsanoğlu Kendi görkemiyle ve bütün kutsal melekler O'nunla birlikte geldiğinde, o zaman'
كرسي مجده،، ويجمع إليه كل الأمم، فيميز بعضهم من بعض كما يميز الراعي الخراف من الجداء، ويقيم الخراف عن يمينه والجداء عن شماله، حينئذ يقول الملك للذين عن يمينه: تعالوا يا مباركي أبي رِثوا الملك المعد لكم من قبل إنشاء العالم، جعت فأطعمتموني، وعطشت فسقيتموني، وغريباً كنت فآويتموني، وعرياناً فكسوتموني، ومريضاً فعدتموني، ومحبوساً فأتيتم إليّ، حينئذ يجيب الصديقون ويقولون: يا رب! متى رأيناك جائعاً فأطعمناك؟ أو عطشاناً فسقيناك؟ ومتى رأيناك غريباً فآويناك؟ أو عرياناً فكسوناك؟ أو مريضاً أو محبوساً فأتينا إليك؟ فيجيب الملك ويقول: الحق أقول لكم! الذي فعلتموه بأحد هؤلاء الحقيرين فبي فعلتم، حينئذ يقول للذين عن يساره: اذهبوا عني يا ملاعين إلى النار المؤبدة المعدّة لإبليس وجنوده، جعت فلم تطعموني - إلى آخره، فيذهب هؤلاء إلى العذاب الدائم، والصديقون إلى الحياة الأبدية.
görkeminin tahtına oturacak ve bütün milletler O'nun huzurunda toplanacaktır. Çobanın koyunları keçilerden ayırdığı gibi onları birbirinden ayıracaktır: Koyunları sağına, keçileri soluna koyacaktır. O zaman Kral, sağındakilere şöyle diyecektir: «Gelin, ey Babamın mübarekleri! Dünyanın kuruluşundan beri sizin için hazırlanmış olan krallığı miras alın. Çünkü acıkmıştım, bana yiyecek verdiniz; susamıştım, bana su verdiniz; yabancıydım, beni içeri aldınız; çıplaktım, beni giydirdiniz; hastaydım, bana baktınız; hapisteydim, yanıma geldiniz.» O zaman salihler cevap verip: «Rab! Seni ne zaman aç görüp doyurduk? Yahut susuz görüp su verdik? Ne zaman seni yabancı görüp içeri aldık? Yahut çıplak görüp giydirdik? Ne zaman seni hasta yahut hapiste görüp yanına geldik?» diyeceklerdir. Kral cevap verip onlara diyecektir ki: «Doğrusu size derim ki: Bu en hakir kardeşlerimden birine yaptığınızı bana yapmış oldunuz.» O zaman solundakilere de şöyle diyecektir: «Ey lanetliler, İblis ve askerleri için hazırlanmış ebedi ateşe gidin! Acıkmıştım, bana yiyecek vermediniz...» -sonuna kadar-. Böylece bunlar ebedi azaba, salihler ise ebedi hayata gideceklerdir.'
ولما أكمل يسوع هذا الكلام كله قال لتلاميذه: علمتم أن بعد يومين يكون الفسح - وقال مرقس: وكان الفسح والفطير بعد يومين - واجتمع رؤساء الكيسر والكهنة ومشايخ الشعب في دار رئيس الكهنة الذي يقال له قيافاً، فتشاوروا على يسوع ليمسكوه - قال
Yesû bütün bu sözleri tamamlayınca öğrencilerine dedi ki: 'Biliyorsunuz ki iki gün sonra Fısıh bayramı olacaktır' -Markos 'Fısıh ve Mayasız Ekmek bayramına iki gün vardı' dedi-. Başkâhinler, kâtipler ve halkın ileri gelenleri, Kayafa denilen başkâhinin avlusunda toplandılar ve Yesû'yu yakalamak için danıştılar -Markos:
مرقس: بمكر - ويقتلوه، وقالوا: ليس في العيد لئلا يكون شجن؛ وقال مرقس: شغب في الشعب؛ وقال يوحنا: فجمع عظماء الكهنة والفريسيين محفلاً وقالوا: ماذا نصنع إذا كان هذا الرجل يعمل آيات كثيرة، وإن تركناه هكذا فسيؤمن به جميع الناس، وتأتي الروم فتتغلب على أمتنا، وإن واحداً منهم اسمه قيافا كان رئيس الكهنة فقال: إنه خير لنا أن يموت رجل واحد عن الشعب من أن تهلك الأمة كلها، لأن يسوع كان مزمعاً أن يجمع أبناء الله المتفرقين إلى واحد؛ وفي تلك الساعة تشاوروا على قتله، فأما يسوع فلم يكن يمشي بين اليهود علانية، ولكنه انطلق من هناك إلى البرية إلى كورة تسمى مدينة أفريم، وكان يتردد هناك مع تلاميذه، وكان عيد فسح اليهود قد قرب فصعد كثير من القرى إلى يروشليم قبل الفسح ليطهروا أنفسهم، فطلب اليهود يسوع، وكانوا أمروا إن علم إنسان مكانه أن يدلهم عليه، وإن يسوع قبل ستة أيام من الفسح قصد إلى بيت عنيا حيث كان لعازر الميت الذي أقامه يسوع، فصنعوا له هناك وليمة، وجعلت
'hileyle' dedi- ve onu öldürmek istediler. 'Bayramda olmasın, yoksa bir keder olmasın' dediler -Markos 'halk arasında kargaşalık çıkmasın' dedi-. Yuhanna ise şöyle dedi: 'Başkâhinler ve Ferisiler meclisi toplayıp dediler ki: «Bu adam birçok alametler yaparken biz ne yapıyoruz? Eğer onu böyle bırakırsak herkes ona inanacak, Romalılar da gelip milletimizi ortadan kaldıracak.» İçlerinden Kayafa adında başkâhin olan biri: «Bizim için bütün milletin yok olmasındansa halk uğruna bir adamın ölmesi daha hayırlıdır» dedi; çünkü Yesû, Allah'ın dağılmış çocuklarını bir araya toplamaya hazırlanıyordu.' Ve o saatte onu öldürmek için danıştılar. Yesû ise artık Yahudiler arasında açıktan dolaşmıyordu; oradan ayrılıp çöle, Efrayim denilen bir şehre gitti ve orada öğrencileriyle kaldı. Yahudilerin Fısıh bayramı yaklaşmıştı; köylerden birçokları kendilerini arındırmak için Fısıhtan önce Yeruşalim'e çıktılar. Yahudiler Yesû'yu aradılar ve nerede olduğunu bilen olursa haber vermesini emretmişlerdi. Yesû Fısıhtan altı gün önce, dirilttiği ölü Lazar'ın bulunduğu Beytanya'ya geldi. Orada ona bir ziyafet verdiler ve
مرتا تخدم، وعلم جمع كثير من اليهود فجاؤوا إليه، ولينظروا إلى لعازر الذي أقامه من بين الأموات، وتشاور عظماء الكهنة أن يقتلوا لعازر، لأن كثيراً من اليهود من أجله كانوا يؤمنون بيسوع، وكان الجمع الذي معه يشهد له أنه دعا لعازر من القبر وأقامه، ومن الغد سمعوا أن يسوع يأتي إلى يروشليم، فخرجوا للقائه يصرخون: مبارك الآتي باسم الرب ملك إسرائيل! ووجد يسوع حماراً فركبه - كما هو مكتوب: لا تخافي يا بنت صيون! هوذا ملكك يأتيك راكباً على جحش - ابن أتان - ثم قال: وقال يسوع: قد قربت الساعة التي يمجد فيها ابن البشر، الحق الحق أقول لكم! إنه حبة الحنطة إن لم تقع في الأرض وتَمُتْ بقيت وحدها، وإن هي ماتت أتت بثمار كثيرة، من أحب نفسه فليهلكها، ومن أبغض نفسه في هذا العالم فإنه يحفظها لحياة الأبد، وقال: يا رباه! مجد اسمك، فجاء صوت من السماء: قد مجدتُ وأيضاً أمجد، فسمع الجمع الذي كان واقفاً فقال بعضهم: إنما كان رعداً، وقال آخرون: إن ملاكاً كلمه، قال يسوع: ليس من أجلي كان هذا الصوت، ولكن من أجلكم،
Marta hizmet ediyordu. Yahudilerden büyük bir kalabalık bunu öğrenip onun yanına ve ölüler arasından dirilttiği Lazar'ı görmeye geldiler. Başkâhinler Lazar'ı da öldürmeyi danıştılar; çünkü Yahudilerden birçoğu onun yüzünden Yesû'ya inanıyordu. Onunla beraber olan kalabalık, Lazar'ı kabirden çağırıp dirilttiğine şahitlik ediyordu. Ertesi gün Yesû'nun Yeruşalim'e geldiğini işittiklerinde, onu karşılamaya çıkıp: 'Rabbin adıyla gelen İsrail Kralı kutludur!' diye bağırdılar. Yesû bir sıpa bulup ona bindi -yazılmış olduğu gibi: 'Korkma, ey Siyon kızı! İşte Kralın bir sıpaya -bir eşek yavrusuna- binmiş geliyor'-. Sonra şöyle dedi: Yesû dedi ki: 'İnsanoğlu'nun yüceltileceği saat yaklaştı. Doğrusu, doğrusu size derim ki: Buğday tanesi yere düşüp ölmezse yalnız kalır; fakat ölürse çok meyve verir. Canını seven onu yitirir, bu dünyada canından nefret eden ise onu ebedi hayat için korur.' Ve dedi ki: 'Ey Rabbim! Adını yücelt.' Gökten bir ses geldi: 'Yücelttim ve yine yücelteceğim.' Orada duran kalabalık işitince bazısı: 'Gök gürledi' dedi; diğerleri: 'Bir melek onunla konuştu' dedi. Yesû dedi ki: 'Bu ses benim için değil, sizin için geldi.
وقد حضر الآن دينونة هذا العالم، الآن يلقى رئيس هذا العالم إلى خارج، وأنا إذا ارتفعت من الأرض جبيت إليّ كل واحد، فأجاب الجمع: نحن سمعنا في الناموس أن المسيح يدوم إلى الأبد، فكيف تقول أنت: يرتفع ابن البشر، فقال لهم يسوع: إن النور معكم زماناً يسيراً، فسيروا ما دام لكم النور لئلا يدرككم الظلام، إن الذي يمشي في الظلام ليس يدري أين يتوجه، فما دام لكم النور آمنوا بالنور لتكونوا أبناء النور؛ تكلم يسوع بهذا ثم مضى وتوارى عنهم، وقال: يا بني! أنا معكم زماناً قليلاً، وتطلبوني فلا تجدوني، وكما قلت لليهود: إن الموضع الذي امضي إليه أنا، لستم تقدرون على المضي إليه، قال يوحنا في محاورته ليهود في الهيكل: قال يسوع: أنا أمضى وتطلبوني وتموتون بخطاياكم، وحيث أنا أذهب لستم تقدرون على إتيانه، فقال اليهود: لعله يريد أن يقتل نفسه، فقال لهم: أنتم من أسفل، وأنا من فوق، أنتم من هذا العالم، وأما أنا فلست من هذا العالم، قد أخبرتكم أنكم تموتون بخطاياكم، فقالوا له: أنت من أنت؟ ثم قال: وقالوا له: إن أبانا هو إبراهيم، قال: لو كنتم بني إبراهيم كنتم تعملون أعمال إبراهيم، لكنكم تريدون قتل إنسان كلمكم بالحق الذي سمعه من الله تعالى، ولم يفعل إبراهيم هذا، أنتم تعملون أعمال أبيكم؟ فقالوا: أما نحن فلسنا مولودين من زنى،
Şimdi bu dünyanın yargılanması gelmiştir; şimdi bu dünyanın hükümdarı dışarı atılacaktır. Ben yerden yükseltildiğim zaman herkesi kendime çekeceğim.' Kalabalık cevap verdi: 'Biz Kutsal Yasa'dan Mesih'in ebediyen kalacağını işittik; öyleyse sen nasıl «İnsanoğlu yükseltilmelidir» diyorsun?' Yesû onlara dedi ki: 'Işık kısa bir süre daha sizinledir; ışığınız varken yürüyün ki karanlık sizi yakalamasın. Karanlıkta yürüyen nereye gittiğini bilmez. Işığınız varken ışığa inanın ki ışığın oğulları olasınız.' Yesû bunları söyledi, sonra gidip onlardan gizlendi ve dedi ki: 'Ey evlatlarım! Az bir zaman sizinleyim; beni arayacaksınız ama bulamayacaksınız. Yahudilere dediğim gibi: «Benim gittiğim yere siz gelemezsiniz.»' Yuhanna Mabed'de Yahudilerle olan muhaveresinde şöyle dedi: Yesû dedi ki: 'Ben gidiyorum; beni arayacaksınız ve günahınız içinde öleceksiniz; benim gittiğim yere siz gelemezsiniz.' Yahudiler: 'Acaba kendini mi öldürmek istiyor?' dediler. Onlara dedi ki: 'Siz aşağıdansınız, ben yukarıdanım; siz bu dünyadansınız, ben bu dünyadan değilim. Günahlarınız içinde öleceğinizi size bildirmiştim.' Ona: 'Sen kimsin?' dediler. Sonra şöyle dedi: Ona: 'Bizim babamız İbrahim'dir' dediler. Dedi ki: 'Eğer İbrahim'in çocukları olsaydınız, İbrahim'in işlerini yapardınız. Fakat siz Allah Teâlâ'dan işittiği gerçeği size söyleyen bir adamı öldürmek istiyorsunuz; İbrahim bunu yapmadı. Siz babanızın işlerini yapıyorsunuz.' Dediler ki: 'Biz zinadan doğmadık.'
فقال لهم: أنتم من أبيكم إبليس، وشهوة أبيكم تهوون إن لم تعملوا ذلك، الذي هو من البدء قتّال الناس ولم يلبث على الحق لأنه ليس فيه حق، وإذا ما تكلم بالكذب فإنما يتكلم بما هو له، وأما أنا فأتكلم بالحق ولستم تؤمنون بي، من منكم يوبخني على خطيئة - انتهى، وأقول لكم الآن أن يحب بعضكم بعضاً كما أحببتكم، فبهذا يعرف كل أحد أنكم تلاميذي، وقال يسوع: من يؤمن بي ليس من يؤمن بي فقط، بل وبالذي أرسلني، ومن رآني فقد رأى الذي أرسلني، أنا جئت نور العالم لكي ينجو كل من يؤمن بي من الظلام، ومن يسمع كلامي ولا يؤمن بي أنا لا أدينه، لأني لم آت لأدين العالم، بل لأحيي العالم، من جحدني ولم يقبل كلامي فإن له من يدينه، الكلمة التي نطقت بها هي تدينه في اليوم الآخر، لأني لم أتكلم من نفسي، لأن الرب الذي أرسلني هو أعطاني الوصية، ثم قال: الحق الحق أقول لكم! من يؤمن بي يعمل الأعمال التي أعملها، وأفضل منها يصنع، إن كنتم تحبوني فاحفظوا وصاياي، وأنا أطلب من الأب يعطيكم فارقليط آخر ليثبت معكم إلى الأبد - روح الحق الذي لم يطق العالم أن يقبلوه، لأنهم لم يروه ولم يعرفوه، وأنتم تعرفونه، لأنه مقيم عندكم وهو فيكم، لست أدعكم يتامى لأني سوف أجيئكم عن قليل، من يحبّني يحفظ كلمتي، ومن لا يحبني ليس يحفظ كلامي، الكلمة التي تسمعونها
Onlara dedi ki: 'Siz babanız İblis'tensiniz ve babanızın arzusunu yerine getirmek istiyorsunuz. O başlangıçtan beri insan katiliydi ve hakikatte durmadı, çünkü onda hakikat yoktur. Yalan söylediği zaman kendi malından konuşur; bense hakikati söylüyorum ve siz bana inanmıyorsunuz. Hanginiz beni bir günahtan ötürü azarlayabilir?' -nakil bitti-. 'Şimdi size derim ki: Benim sizi sevdiğim gibi siz de birbirinizi sevin; herkes benim öğrencilerim olduğunuzu bununla bilecektir.' Yesû dedi ki: 'Bana inanan sadece bana inanmış olmaz, beni gönderene de inanmış olur. Beni gören beni göndereni görmüştür. Ben dünyaya bir ışık olarak geldim ki bana inanan hiç kimse karanlıkta kalmasın. Sözlerimi işitip de inanmayanı ben yargılamam; çünkü ben dünyayı yargılamaya değil, dünyayı kurtarmaya geldim. Beni reddeden ve sözlerimi kabul etmeyeni yargılayan biri vardır: Söylediğim söz son günde onu yargılayacaktır. Çünkü ben kendiliğimden konuşmadım; beni gönderen Rab bana buyruğu verdi.' Sonra dedi ki: 'Doğrusu, doğrusu size derim ki: Bana inanan, benim yaptığım işleri yapacak, hatta daha üstünlerini yapacaktır. Eğer beni seviyorsanız emirlerimi tutun. Ben Baba'dan isteyeceğim, O da sizinle ebediyen kalmak üzere size başka bir Paraklit verecektir -dünyanın kabul etmeye güç yetiremediği Hakikat Ruhu; çünkü onu görmediler ve tanımadılar. Siz ise onu tanırsınız, çünkü yanınızda kalmakta ve içinizdedir. Sizi yetim bırakmayacağım, tez zamanda yanınıza geleceğim. Beni seven sözümü tutar; beni sevmeyen ise sözlerimi tutmaz. İşittiğiniz söz
ليست لي، بل للرب الذي أرسلني، كلمتكم بهذا لأني عندكم مقيم، والفارقليط روح القدس الذي يرسله ربي باسمي هو يعلمكم كل شيء، وهو يذكركم كل ما قلت لكم، السلام استودعتكم، سلامي خاصة أعطيكم، لا تقلق قلوبكم ولا تجزع، قد سمعتم أني قلت لكم: إني منطلق وعائد إليكم، لو كنتم تحبوني لكنتم تفرحون بمضيّي إلى الرب، لأن الرب أعظم مني، وها قد قلت لكم قبل أن يكون حتى إذا كان تؤمنون، ولست أكلمكم كثيراً لأن أركون العالم يأتي وليس له فيّ شيء، ولكن ليعلم العالم أني أحب الرب، وكما أوصاني الرب كذلك أفعل، أنا هو الكرمة الحقيقية وربي الغارس، كل غصن لا يأتي بثمار ينزعه، والذي يأتي بثمار ينقيه ليأتي بثمار كثيرة، أنتم لتيامن هذا الكلام الذي كلمتكم به اثبتوا فيّ وأنا فيكم، كما أن الغصن لا يطيق أن يأتي بالثمار من عنده إن لم يثبت في الكرمة، كذلك أنتم إن لم تثبتوا فيّ، أنا هو الكرمة وأنتم الأغصان، من ثبت فيّ وأنا فيه يأتي بثمار كثيرة، وبغيري لستم تقدرون تعملون شيئاً، فإن لم يثبت أحد فيّ طرح خارجاً مثل الغصن الذي يجني فيأخذونه ويطرحونه في النار فيحترق، وإن أنتم ثبتم فيّ وثبت كلامي فيكم كان لكم كل ما تريدونه، وبهذا يمجد ربي بأن تأتوا
benim değil, beni gönderen Rabbindir. Yanınızda kalırken sizinle bunları konuştum. Rabbimin benim adımla göndereceği Kutsal Ruh olan Paraklit size her şeyi öğretecek ve size söylediğim her şeyi hatırlatacaktır. Esenliği size emanet bırakıyorum, Kendi özel esenliğimi size veriyorum. Yürekleriniz sıkılmasın ve korkmasın. Size «Gidiyorum ve size döneceğim» dediğimi işittiniz. Eğer beni sevseydiniz Rabbe gitmeme sevinirdiniz; çünkü Rab benden büyüktür. İşte vuku bulmadan önce size söyledim ki, vuku bulduğunda inanasınız. Sizinle artık çok konuşmayacağım; çünkü dünyanın hükümdarı geliyor, onun bende hiçbir şeyi yoktur. Fakat dünya Rabbi sevdiğimi bilsin; Rab bana nasıl buyurduysa öyle yapıyorum. Gerçek asma benim, Rabbim ise bağcıdır. Meyve vermeyen her çubuğu kesip atar; meyve vereni ise daha çok meyve versin diye temizler. Size söylediğim bu sözün bereketiyle siz temizsiniz; bende kalın, ben de sizde. Çubuk asmada kalmadıkça kendiliğinden meyve veremediği gibi, siz de bende kalmadıkça meyve veremezsiniz. Asma benim, sizler çubuklarsınız. Kim bende kalırsa ve ben onda kalırsam çok meyve verir; bensiz hiçbir şey yapamazsınız. Bir kimse bende kalmazsa, kesilip atılan, toplanıp ateşe atılan ve yanan çubuk gibi dışarı atılır. Eğer siz bende kalırsanız ve sözlerim sizde kalırsa, ne dilerseniz sizin olacaktır. Çok meyve vermenizle
بثمار كثيرة، وأنتم أحبابي إن علمتم كل ما وصيتكم به، إنما وصيتكم بهذا لكي يحب بعضكم بعضاً، فإن كان العالم يبغضكم فاعلموا أنه قد أبغضني قبلكم، لو كنتم من العالم كان العالم يحب من هو منه، لكنكم لستم من العالم، بل اخترتكم من العالم، من أجل هذا يبغضكم العالم، لو لم آت وأكلمهم لم يكن لهم خطيئة، والآن ليس لهم حجة في خطيئتهم، لو لم أعمل أعمالاً لم يعملها أحد لم يكن لهم خطيئة، لتتم الكلمة المكتوبة في ناموسهم أنهم أبغضوني باطلاً، إذا جاء الفارقليط الذي أرسله إليكم - روح الحق الذي من الرب بسق - هو يشهد وأنتم تشهدون، لأنكم معي صفوة، كلمتكم بهذا لكيلا تشكون، فإنهم سوف يخرجونكم من مجامعهم، ولم أخبركم بهذا من قبل لأني كنت معكم، والآن فإني منطلق إلى من أرسلني، أقول لكم الحق! إنه خير لكم أن أنطلق، لأني إن لم أنطلق لم يأتكم الفارقليط، فإذا انطلقت أرسلته إليكم، فإذا جاء ذاك فهو موبخ العالم على الخطيئة، وإن لي كلاماً كثيراً أريد أن أقول لكم، ولكنكم لستم تطيقون حمله الآن، وإذا جاء روح الحق ذاك فهو يرشدكم إلى جميع الحق، لأنه ليس ينطق من عنده بل يتكلم بكل ما يسمع ويخبركم بما يأتي، وهو
Rabbim yüceltilir. Size emrettiğim her şeyi yaparsanız siz benim dostlarımsınız. Birbirinizi sevesiniz diye bunları size emrettim. Eğer dünya sizden nefret ederse, bilin ki sizden önce benden nefret etmiştir. Dünyadan olsaydınız, dünya kendisine ait olanı severdi; fakat siz dünyadan değilsiniz, bilakis ben sizi dünyadan seçtim; işte bu yüzden dünya sizden nefret ediyor. Eğer gelip onlarla konuşmasaydım günahları olmazdı; şimdi ise günahları için mazeretleri yoktur. Eğer hiç kimsenin yapmadığı işleri aralarında yapmasaydım günahları olmazdı; böylece yasalarında yazılı olan «Benden boş yere nefret ettiler» sözü yerine gelmiş oldu. Size göndereceğim Paraklit -Rabden çıkan Hakikat Ruhu- geldiğinde, o şahitlik edecektir ve siz de şahitlik edeceksiniz, çünkü siz baştan beri benimlesiniz. Şüpheye düşmeyesiniz diye bunları size söyledim; çünkü sizi havralarından çıkaracaklar. Sizinle beraber olduğum için bunu size önceden bildirmemiştim. Şimdi ise beni gönderene gidiyorum. Size doğruyu söylüyorum: Benim gitmem sizin için hayırlıdır; çünkü gitmezsem Paraklit size gelmez. Fakat gidersem onu size gönderirim. O geldiğinde dünyayı günah konusunda azarlayacaktır. Size söyleyecek daha çok sözüm var fakat şimdi taşımaya güç yetiremezsiniz. O Hakikat Ruhu geldiğinde sizi her gerçeğe iletecektir; çünkü kendiliğinden konuşmayacak, işittiği her şeyi söyleyecek ve gelecek şeyleri size bildirecektir. O
مجدني لأنه يأخذ مما هو لي ويخبركم، قليلاً ولا ترونني، وقليلاً وترونني، قالوا: ما هذا القليل الذي يقول؟ فقال لهم: أفي هذا يراطن بعضكم بعضاً، الحق أقول لكم! إنكم تبكون وتنوحون والعالم يفرح، وأنتم تحزنون لكن حزنكم يؤول إلى فرح، كالمرأة إذا حضر ولادها تحزن لأن قد جاءت ساعتها، فإذا ولدت ابناً لم تذكر الشدة من أجل الفرح، لأنها ولدت إنساناً في العلم؛ تكلم يسوع بهذا ورفع عينيه إلى السماء وقال: يا رب! قد حضرت الساعة فمجد عبدك ليمجدك عبدك، كما أعطيته السلطان على كل ذي جسد، ليعطي كل من أعطيته حياة الأبد، وهذه هي حياة الأبد أن يعرفوك أنك أنت إله الحق وحدك، والذي أرسلته يسوع المسيح، أنا قد مجدتك على الأرض، ذلك العمل الذي أعطيتني لأصنعه قد أكمت، والآن مجدني أنت يا رباه بالمجد الذي عندك، قد أظهرت اسمك للناس، الآن علموا أن كل ما أعطيتني هو من عندك، وعلموا حقاً أني من عندك أتيت، وآمنوا أنك أرسلتني، وأنا أجيء إليك أيها الرب القدوس! احفظهم باسمك الذي أعطيتني كي يكونوا واحداً كما نحن، إذ كنت معهم في العالم أنا كنت أحفظهم باسمك، ليس أسأل أن تنزعهم من العالم، بل أن نحفظهم من الشرير، لأنهم ليسوا من العالم، كما أني لست من العالم، قدسهم بحقك فإذا كلمتك خاصة هي الحق، كما أرسلتني إلى العالم
beni yüceltecektir, çünkü benden olanı alıp size bildirecektir. Az bir zaman sonra beni görmeyeceksiniz ve yine az bir zaman sonra beni göreceksiniz.' Dediler ki: 'Bu dediği «az bir zaman» nedir?' Onlara dedi ki: 'Bunun için mi aranızda fısıldaşıyorsunuz? Doğrusu size derim ki: Siz ağlayıp feryat edeceksiniz, dünya ise sevinecektir. Siz kederleneceksiniz fakat kederiniz sevince dönüşecektir. Kadın doğuracağı zaman kederlenir, çünkü saati gelmiştir; fakat çocuğu doğurunca, dünyaya bir insan getirdiği sevinciyle artık o sıkıntıyı hatırlamaz.' Yesû bunları söyledi, gözlerini göğe kaldırıp dedi ki: 'Ey Rabbim! Saat geldi; kulunu yücelt ki kulun da seni yüceltsin; nitekim ona bütün insanlık üzerine yetki verdin ki, kendisine verdiklerinin hepsine ebedi hayat versin. Ebedi hayat ise şudur: Seni tek hak ilah ve gönderdiğin Yesû Mesih'i bilsinler. Ben seni yeryüzünde yücelttim; yapmam için bana verdiğin işi tamamladım. Şimdi ey Rabbim, Kendi katındaki görkemle beni yücelt. Senin adını insanlara açıkladım; bana verdiğin her şeyin senin katından olduğunu şimdi bildiler ve senin katından geldiğimi gerçekten bildiler; beni senin gönderdiğine inandılar. Ben sana geliyorum, ey Kutsal Rab! Onları bizim bir olduğumuz gibi bir olsunlar diye bana verdiğin adınla koru. Ben dünyada onlarlayken onları senin adınla koruyordum. Onları dünyadan almanı değil, o kötü olandan korumanı dilerim; çünkü ben dünyadan olmadığım gibi onlar da dünyadan değildir. Onları hakikatinle takdis et; senin özel kelamın haktır. Beni dünyaya gönderdiğin gibi,
أرسلتهم أنا أيضاً إلى العالم، ولست أسأل في هؤلاء فقط، بل وفي الذين يؤمنون بي بقولهم ليكونوا بأجمعهم واحداً، كما أنك يا رباه فيّ وأنا فيك ليكونوا أيضاً فيناً واحداً، ليؤمن العالم أنك أرسلتني؛ قال يسوع هذا وخرج مع تلاميذه إلى عين عمرة وادي الأرز، وكان هناك بستان، دخله هو وتلاميذه، وكان يهودا الذي أسلمه يعرف ذلك المكان، لأن يسوع كان يجتمع هناك مع تلاميذه كثيراً، وقبل عيد الفسح كان يسوع يعلم أن قد حضرت الساعة التي ينتقل فيها من هذا العالم، فلما حضر العشاء خامر الشيطانُ قلبَ يهودا شمعون الإسخريطي لكي يسلمه، فقام يسوع عن العشاء وترك ثيابه وائتزر وسطه بمنديل، وبدأ يغسل أقدام التلامذة وينشفها بمنديل كان مؤتزراً به، فلما انتهى إلى شمعون الصفا قال له: أنت يا سيدي تغسل لي قدمي؟ فقال يسوع: إن الذي أصنعه لست تعرفه الآن، ولكنك ستعرفه فيما بعده، قال له شمعون الصفا: إنك لست غاسلاً لي قدمي الآن، قال له يسوع: إن أنا لم أغسلهما فليس لك معي نصيب، قال شمعون: يا سيدي! ليس تغسل لي قدمي فقط، بل ويدي ورأسي، قال له يسوع:
ben de onları dünyaya gönderdim. Yalnız bunlar için değil, onların sözüyle bana inanacak olanlar için de diliyorum ki hepsi bir olsunlar; tıpkı senin bende, benim de sende olduğum gibi, onlar da bizde bir olsunlar ve dünya beni senin gönderdiğine inansın.' Yesû bunları söyledi ve öğrencileriyle birlikte Cedron (Kidron) Vadisi'ndeki zeytinliğe çıktı. Orada bir bahçe vardı; kendisi ve öğrencileri oraya girdiler. Onu ele veren Yahuda da orayı biliyordu; çünkü Yesû öğrencileriyle orada sık sık toplanırdı. Fısıh bayramından önce Yesû bu dünyadan göçeceği saatin geldiğini biliyordu. Akşam yemeği vakti geldiğinde, İblis Şemun İskariyot oğlu Yahuda'nın kalbine onu ele verme fikrini sokmuştu. Yesû yemekten kalktı, üst giysisini çıkardı ve beline bir havlu bağladı; öğrencilerin ayaklarını yıkamaya ve bağlandığı havluyla kurulamaya başladı. Şemun Safâ'ya (Petrus'a) geldiğinde o: 'Efendim, sen mi benim ayaklarımı yıkayacaksın?' dedi. Yesû dedi ki: 'Benim yaptığımı sen şimdi bilmezsin, fakat bundan sonra anlayacaksın.' Şemun Safâ ona: 'Sen benim ayaklarımı asla yıkamazsın' dedi. Yesû ona: 'Eğer seni yıkamazsam benimle payın olmaz' dedi. Şemun: 'Efendim! Yalnız ayaklarımı değil, ellerimi ve başımı da yıka' dedi. Yesû ona dedi ki:
إن الذي يطهر لا يحتاج إلا إلى غسل قدمي؛ فلما غسل أرجلهم تناول ثيابه واتكأ وقال لهم: تعلمون ما صنعت بكم؟ أنتم تدعونني معلماً ورباً، وما أحسن ما تقولون! فإذا كنت أنا معلمكم وربكم قد غسلت أقدامكم فأنتم أحرى أن يغسل بعضكم أرجل بعض، والحق الحق أقول لكم! ليس عبد أعظم من سيده ولا رسول أعظم ممن أرسله وقال: اتلحق والحق أقول لكم! إن واحداً منكم يسلمني؛ وقال متى: ولما كان يسوع في بيت عنيا في بيت شمعون الأبرص جاءت امرأة معها قارورة طيب كثير الثمن فأفاضته على رأسه وهو متكىء، حينئذ مضى أحد الاثني عشر - أي الحواريين الذي سيذكرون في المائدة والأنعام بأسمائهم - وهو الذي يقال له يهودا الإسخريطي إلى رؤساء الكهنة وقال لهم: ماذا تعطوني حتى أسلمه إليكم؟ فأقاموا له ثلاثين من الفضة، ومن ذلك الوقت جعل يطلب فرصة ليسلمه، وفي أول يوم الفطير - قال مرقس: لما ذبحوا الفسح - قال له تلاميذه: أين تريد حتى نستعد لتأكل الفسح؟ فقال: اذهبوا إلى المدينة إلى فلان وقولوا له: المعلم يقول: زماني قد اقترب، وعندك أصنع الفسح مع تلاميذي، ففعل التلاميذ كما أمرهم يسوع وأعدوا الفسح، وقال لوقا: وكان في النهار يعلم في الهيكل، ويخرج في الليل ليستريح في الجبل الذي يدعى جبل الزيتون، وكان جميع الشعب يدلجون إليه ليسمعوا منه وكان لما قرب عيد الفطير المسمى بالفسح
'Yıkanmış olanın ayaklarının yıkanmasından başka bir şeye ihtiyacı yoktur.' Ayaklarını yıkayınca elbiselerini giyip sofraya oturdu ve onlara dedi ki: 'Size ne yaptığımı anladınız mı? Siz bana «Öğretmen» ve «Rab» diyorsunuz; doğru söylüyorsunuz, öyleyim. Eğer ben Öğretmeniniz ve Rabbiniz olarak ayaklarınızı yıkadıysam, siz de birbirinizin ayaklarını yıkamalısınız. Doğrusu, doğrusu size derim ki: Kul efendisinden, elçi de kendisini gönderenden üstün değildir.' Ve dedi ki: 'Doğrusu, doğrusu size derim ki: İçinizden biri beni ele verecektir.' Matta dedi ki: Yesû Beytanya'da cüzzamlı Şemun'un evindeyken bir kadın geldi; yanında çok pahalı bir koku şişesi vardı ve o sofrada otururken kokuyu başına döktü. O zaman On İkilerden biri -yani Mâide ve En'âm surelerinde isimleriyle zikredilecek olan havarilerden Yahuda İskariyot denilen kimse- başkâhinlere gidip: 'Onu size teslim edersem bana ne verirsiniz?' dedi. Ona otuz gümüş tarttılar. O andan itibaren onu ele vermek için fırsat aramaya başladı. Mayasız Ekmek gününün ilkinde -Markos 'Fısıh kurbanı kesildiği zaman' dedi- öğrencileri ona: 'Fısıhı yemen için nerede hazırlık yapmamızı istersin?' dediler. Dedi ki: 'Şehre filancanın yanına gidin ve ona deyin ki: Öğretmen «Zamanım yaklaştı; Fısıhı öğrencilerimle senin evinde kutlayacağım» diyor.' Öğrenciler Yesû'nun emrettiği gibi yaptılar ve Fısıhı hazırladılar. Luka dedi ki: Gündüzleri Mabed'de öğretiyor, geceleri ise çıkıp Zeytin Dağı denilen dağda dinleniyordu. Bütün halk onu dinlemek için sabah erkenden ona geliyordu. Fısıh denilen Mayasız Ekmek bayramı yaklaştığında
تطلّب الكهنة كيف يهلكونه، وكانوا يخافون من الشعب، فدخل الشيطان في يهودا الذي يدعى الإسخريطي الذي كان من الأثني عشرة، فمضى وكلم رؤساء الكهنة ليسلمه إليهم، ففرحوا ووعدوه، وكان يطلب فرصة ليسلمه إليهم مفرداً عن الجمع، فجاء يوم الفطير الذي يذبح فيه الفسح، فأرسل بطرس ويوحنا وقال: امضيا وأعدا لنا الفسح، ثم قال: فانطلقا وأعدا الفسح، ولما كان المساء اتكأ مع الاثني عشر تليمذاً، قال: فقال لهم: شهوة اشتهيت أن آكل معكم الفسح، فإني أقول لكم: إني أيضاً لا آكل منه حتى يتم في ملكوت الله؛ وقال متى: وفيما هم يأكلوا قال: الحق أقول لكم! إن واحداً منكم يسلمني، فحزنوا جداً وشرع كل واحد منهم يقول: لعلي أنا هو؛ وقال يوحنا: وقال: الحق الحق أقول لكم! إن واحداً منكم يسلمني، فنظر التلاميذ بعضهم إلى بعض، وكان واحداً من تلاميذه متكئاً في حضن يسوع، وهو الذي كان يسوع يحبه، فأومأ شمعون الصفا إليه أن يعلمه مَن الذي قال لأجله؛ فوقع ذلك التلميذ على صدر يسوع وقال له: يا سيدي! من هذا؟ فقال يسوع: هو الذي أبلّ خبزاً وأناوله، فبلّ خبزاً ودفعه إلى شمعون الإسخريوطي، وقال متى: فقال: الذي يجعل يده معي في الصحفة هو يسلمني؛ وابن الإنسان ماضٍ كما كتب
kâhinler onu nasıl yok edeceklerini araştırıyorlardı; zira halktan korkuyorlardı. Şeytan On İkilerden olan ve İskariyot denilen Yahuda'nın içine girdi. O da gidip başkâhinlerle onu kendilerine teslim etmek üzere konuştu. Onlar sevindiler ve ona söz verdiler; o da onu kalabalıktan uzak bir yerde kendilerine teslim etmek için fırsat arıyordu. Fısıh kurbanının kesileceği Mayasız Ekmek günü geldiğinde Petrus ve Yuhanna'yı gönderip: 'Gidin ve yememiz için Fısıhı hazırlayın' dedi. Sonra şöyle dedi: 'Gidip Fısıhı hazırladılar.' Akşam olunca on iki öğrenciyle sofraya oturdu ve onlara dedi ki: 'Bu Fısıhı sizinle yemeyi çok arzuladım; zira size derim ki: Tanrı'nın Krallığı'nda tamamlanıncaya kadar artık ondan yemeyeceğim.' Matta dedi ki: Onlar yerlerken dedi ki: 'Doğrusu size derim ki: İçinizden biri beni ele verecektir.' Çok kederlendiler ve her biri: 'Acaba ben miyim?' demeye başladı. Yuhanna dedi ki: 'Doğrusu, doğrusu size derim ki: İçinizden biri beni ele verecektir' dedi. Öğrenciler birbirlerine baktılar; öğrencilerinden biri Yesû'nun kucağına yaslanmıştı -ki o Yesû'nun sevdiği kişiydi-. Şemun Safâ ona, kimin hakkında söylediğini sorması için işaret etti. O öğrenci Yesû'nun göğsüne yaslanıp ona: 'Efendim! O kimdir?' dedi. Yesû dedi ki: 'Lokmayı batırıp kime verirsem odur.' Lokmayı batırıp Şemun İskariyot'a verdi. Matta dedi ki: 'Elini benimle sahana daldıran beni ele verecektir; İnsanoğlu kendisi hakkında yazılmış olduğu gibi
من أجله، الويل لذلك الإنسان الذي يسلم ابن الإنسان، حبذا له لو لم يولد، أجابه يهودا مسلمه وقال: لعلي أنا هو يا معلم! قال: أنت، قال: فسبحوا وخرجوا إلى جبل الزيتون؛ وقال لوقا: فقال لهم: إن ملوك الأمم هم ساداتهم، والمسلطون عليهم يدعون المحسنين إليهم، فأما أنتم فليس كذلك، لكن الكبير منكم يكون كالصغير والمقدم كالخادم، من أكبر؟ المتكىء أم الذي يخدم؟ أليس المتكىء فأما أنا في وسطكم فمثل الخادم، وأنتم الذي صبرتم معي في تجاربي، وأنا أعد لكم كما وعدني ربي الملكوت، لتأكلوا وتشروبوا على مائدتي في ملكوتي، وتجلسوا على كرسيّ، وتدينوا اثني عشر سبط إسرائيل - إلى أن قال: ثم خرج كالعادة ومضى إلى جب الزيتون، ومعه أيضاً تلاميذه، فلما انتهى إلى المكان قال لهم: صلوا لئلا تدخلوا التجربة، وانفرد عنهم كرمية حجر وخرَّ على ركبتيه فصلى؛ وقال متى: حينئذ قال لهم يسوع: كلكم تشكون في هذه الليلة، لأنه مكتوب: أضرب الراعي، تفرق خراف الرعية، فأجاب بطرس وقال له: لو شك جميعهم لم أشك أنا، قال له يسوع: الحق أقول لك! في هذه الليلة قبل أن يصيح الديك تنكرني ثلاث مرات؛ وقال يوحنا: الحق الحق أقول لكم! لا يصيح الديك حتى تنكرني ثلاثاً، لا تضطرب قلوبكم، آمنوا بالله وآمنوا بي؛
gidiyor. İnsanoğlu'nu ele veren o adamın vay haline! O adam hiç doğmamış olsaydı kendisi için daha iyi olurdu.' Onu ele veren Yahuda cevap verip: 'Öğretmen! Acaba ben miyim?' dedi. 'Sen söyledin' dedi. Hamt edip Zeytin Dağı'na çıktılar. Luka dedi ki: Onlara dedi ki: 'Milletlerin kralları onların efendileridir ve onların üzerindekiler kendilerine iyiliksever dedirtirler. Siz ise böyle olmayın; büyüğünüz küçüğünüz gibi, önde olanınız hizmet eden gibi olsun. Hangisi daha büyüktür? Sofrada oturan mı, yoksa hizmet eden mi? Sofrada oturan değil midir? Bense aranızda hizmet eden gibiyim. Sıkıntılarımda benimle birlikte dayananlar sizlersiniz. Rabbimin bana krallığı vaat ettiği gibi ben de size vadediyorum; ta ki krallığımda soframda yiyip içesiniz, tahtlarda oturup İsrail'in on iki oymağını yargılayasınız...' -şunu deyinceye kadar:- Sonra adet olduğu üzere çıkıp Zeytin Dağı'na gitti; öğrencileri de onunla birlikteydi. O yere vardığında onlara: 'Dua edin ki imtihana girmeyesiniz' dedi. Onlardan bir taş atımı kadar uzaklaştı, diz çöküp dua etti. Matta dedi ki: O zaman Yesû onlara dedi ki: 'Bu gece hepiniz benim yüzümden şüpheye düşeceksiniz; çünkü yazılmıştır: «Çobanı vuracağım, sürünün koyunları dağılacaktır.»' Petrus cevap verip ona: 'Hepsi şüpheye düşse bile ben asla düşmem' dedi. Yesû ona dedi ki: 'Doğrusu sana derim ki: Bu gece horoz ötmeden önce beni üç kez inkâr edeceksin.' Yuhanna dedi ki: 'Doğrusu, doğrusu size derim ki: Sen beni üç kez inkâr etmedikçe horoz ötmez. Yürekleriniz sıkılmasın; Allah'a inanın, bana da inanın.'
وقال متى: قال له بطرس: لو ألجئت إلى أن أموت معك ما أنكرت؛ وقال مرقس: فتمادى بطرس وقال: يا أبت! وإن اضطررت إلى أن أموت معك ليس أنكرك، وهكذا قال جميع التلاميذ، حينئذ جاء معهم إلى قرية تدعى جسمانية، فقال للتلاميذ: اجلسوا ها هنا لأمضي أصلي هناك، امكثوا واسهروا معي، وبعد ذلك خرَّ على وجهه يصلي، وجاء إلى التلاميذ فوجدهم نياماً، قال مرقس: فقال البطرس: يا شمعون! أنت نائم؟ ما قدرت تسهر معي ساعة واحدة؟ اسهروا وصلوا لئلا تدخلوا التجارب، أما الروح فمستبشرة، وقال مرقس: فمستعدة، وأما الجسد فضعيف، ومضى أيضاً وصلى، وجاء أيضاً فوجدهم نياماً، لأن عيونهم كانت ثقيلة، فتركهم؛ ومضى أيضاً يصلي، قال لوقا: وظهر له ملاك من السماء ليقويه، وكان يصلي تواتراً، وكان عرفه كعبيط الدم نازلاً على الأرض! وقال متى: حينئذ جاء إلى التلاميذ وقال لهم: ناموا الآن واستريحوا! قد اقتربت الساعة، وفيما هو يتكلم إذ جاء يهودا الإسخريوطي أحد الاثني عشر، معه جمع كثير بسيوف وعصى من عند رؤساء الكهنة ومشايخ الشعب، والذي أسلمه أعطاهم علامة وقال: الذي أقبّله هو هو فأمسكوه، وجاء إلى يسوع وقال له: السلام يا معلم!
Matta dedi ki: Petrus ona: 'Seninle birlikte ölmem gerekse bile seni inkâr etmem' dedi. Markos dedi ki: Petrus ısrarla: 'Ey Efendim! Seninle birlikte ölmem gerekse bile seni asla inkâr etmem' dedi. Bütün öğrenciler de böyle söyledi. O zaman onlarla birlikte Getsemani denilen bir köye geldi; öğrencilere: 'Ben şurada dua ederken siz burada oturun; benimle kalın ve uyanık durun' dedi. Bundan sonra yüzüstü yere kapanıp dua etti. Öğrencilerin yanına geldiğinde onları uyur buldu. Markos dedi ki: Petrus'a: 'Ey Şemun! Uyuyor musun? Bir saat uyanık kalamadın mı? Uyanık durun ve dua edin ki imtihanlara düşmeyesiniz; ruh isteklidir' -Markos 'hazırdır' dedi- 'beden ise zayıftır' dedi. Tekrar gidip dua etti; tekrar geldiğinde onları yine uyur buldu, çünkü gözleri ağırlaşmıştı; onları bıraktı ve tekrar dua etmeye gitti. Luka dedi ki: Onu güçlendirmek için gökten bir melek göründü; aralıksız dua ediyordu ve teri toprağa düşen kan damlaları gibiydi! Matta dedi ki: O zaman öğrencilerin yanına gelip onlara dedi ki: 'Artık uyuyun ve dinlenin! Saat yaklaştı.' O henüz konuşurken On İkilerden biri olan Yahuda İskariyot geldi; yanında başkâhinler ve halkın ileri gelenleri tarafından gönderilmiş, kılıçlı ve sopalı büyük bir kalabalık vardı. Onu ele veren kimse onlara bir işaret verip: 'Kimi öpersem odur, onu yakalayın' demişti. Yesû'nun yanına gelip: 'Selâm, ey Öğretmen!'
وقبّله فقال له يسوع: يا هذا! ألهذا جئت؟ حينئذ جاؤوا فوضعوا أيديهم على يسوع وقبضوا عليه، ثم قال: في تلك الساعة قال يسوع للجموع: كأنكم قد خرجتم إلى لص بالسيوف والعصيّ لتأخذوني، في كل يوم كنت أجلس عندكم أعلِّم في الهيكل فما قبضتم عليّ، وهذا كله كان لتكميل كتب الأنبياء عليهم الصلاة والسلام؛ وقال يوحنا: إن يهودا أخذ جنداً من عند عظماء الكهنة والفريسيين وشرطاً، وجاء إلى هناك بسرج ومصابيح وسلاح، ويسوع كان عارفاً بكل شيء يأتي عليه، فخرج وقال لهم: من تطلبون؟ قالوا: يسوع الناصري، قال: أنا هون وكان يهودا واقفاً معهم، فلما قال: أنا هو، رجعوا إلى ورائهم وسقطوا على الأرض، فقال يسوع: إن كنتم تطلبوني فدعوا هؤلاء يذهبوا، لتتم الكلمة التي قالها: إن الذي أعطيتني لن يهلك منهم أحد؛ وقال متى: حينئذ تركه تلاميذه كلهم وهربوا، والذين أخذوا يسوع اقتادوه إلى دار قيافا رئيس الكهنة، وأما بطرس فأتبعه على بُعُد منه إلى دار رئيس الكهنة، ودخل إلى داخلها وجلس مع الخدام لينظر التمام، وقال مرقس: وجلس مع الخدام عند النار
dedi ve onu öptü. Yesû ona: 'Arkadaş! Bunun için mi geldin?' dedi. O zaman geldiler, ellerini Yesû'nun üzerine koyup onu yakaladılar. Sonra şöyle dedi: O saatte Yesû kalabalığa dedi ki: 'Beni bir haydutmuşum gibi kılıçlarla ve sopalarla yakalamaya mı çıktınız? Her gün yanınızda oturup Mabed'de öğretiyordum, beni yakalamadınız. Bütün bunlar peygamberlerin [aleyhimüssalâtü vesselâm] kitapları tamamlansın diye oldu.' Yuhanna dedi ki: Yahuda başkâhinlerden ve Ferisilerden bir bölük asker ve muhafızlar alıp meşaleler, kandiller ve silahlarla oraya geldi. Yesû başına gelecek her şeyi biliyordu; öne çıkıp onlara: 'Kimi arıyorsunuz?' dedi. 'Nasıralı Yesû'yu' dediler. 'Benim' dedi; Yahuda da onlarla birlikte duruyordu. 'Benim' deyince gerisin geri çekilip yere düştüler. Yesû dedi ki: 'Eğer beni arıyorsanız, bunları bırakın gitsinler.' Bu, söylediği: 'Bana verdiklerinden hiçbirini kaybetmedim' sözü yerine gelsin diye oldu. Matta dedi ki: O zaman öğrencilerinin hepsi onu bırakıp kaçtılar. Yesû'yu yakalayanlar onu Başkâhin Kayafa'nın avlusuna götürdüler. Petrus ise onu uzaktan Başkâhin'in avlusuna kadar takip etti; içeri girip sonun ne olacağını görmek için hizmetkârlarla birlikte oturdu. Markos dedi ki: Hizmetkârlarla birlikte ateşin yanında oturdu,
يصطلي؛ وقال يوحنا: وإن شمعون الصفا والتلميذ الآخر - يعني الذي تقدم أن عيسى كان يحبه - تبعا يسوع، وكان عظيم الكهنة يعرف ذلك التلميذ، فدخل يسوع إلى دار عظيم الكهنة، فأما شمعون فكان واقفاً خارج الباب، فخرج التلميذ الآخر الذي كان معارف رئيس الكهنة، فقال للبوابة وأدخل شمعون بطرس، فقالت الجارية البوابة لشمعون: أما أنت من تلاميذ هذا الرجل؟ فقال لها: لا! وكان العبيد والشرط قياماً يوقدون ناراً ليصطلوا، لأنها كانت ليلة باردة، وقام شمعون معهم أيضاً يصطلي: قال متى: فقال رئيس الكهنة: أستحلفك بالله الحي أن تقول لنا إن كنت أنت هو المسيح! قال له يسوع: أنت قلت؛ ثم ذكر أنهم أفتوا بقتله وقال: عند ذلك بصقوا في وجهه وستروا وجهه بثوب ولطموا وجهه فوقه قائلين: أيها المسيح! بين لنا مَنْ هو الذي ضربك؟ قال مرقس: وبينما بطرس في أسفل الدار جاءت فتاة من جواري رئيس الكهنة فقالت له: وأنت أيضاً قد كنت مع يسوع الناصري؛ وقال متى: مع يسوع الجليلي، وقال لوقا: فلما رأته جارية جالساً عند الضوء ميزته فقالت: هذا أيضاً كان معه، فأنكر وقال: ما أعرفه؛ وقال متى: فجحد بين أيديهم أجمعين، وعند خروجه إلى الباب أبصرته جارية أخرى فقالت: وهذا أيضاً كان مع
ısınıyordu. Yuhanna dedi ki: Şemun Safâ ve diğer öğrenci -yani Îsâ'nın sevdiği daha önce geçen kişi- Yesû'nun ardından gittiler. Başkâhin o öğrenciyi tanıyordu; Yesû Başkâhin'in avlusuna girdi, Şemun ise kapının dışında duruyordu. Başkâhinin tanıdığı olan diğer öğrenci çıkıp kapıcı kadınla konuştu ve Şemun Petrus'u içeri aldı. Kapıcı kız Şemun'a: 'Sen de bu adamın öğrencilerinden değil misin?' dedi. O da: 'Hayır!' dedi. Köleler ve nöbetçiler soğuk bir gece olduğu için ısınmak üzere ateş yakmış, ayakta duruyorlardı; Şemun da onlarla birlikte durup ısınıyordu. Matta dedi ki: Başkâhin: 'Diri Allah adına sana yemin ettiriyorum; bize söyle, Mesih sen misin?' dedi. Yesû ona: 'Sen söyledin' dedi. Sonra onun öldürülmesine hükmettiklerini zikretti ve dedi ki: O zaman yüzüne tükürdüler, yüzünü bir örtüyle örttüler ve örtünün üzerinden yüzünü tokatlayıp: 'Ey Mesih! Bize bil bakalım, sana vuran kimdir?' dediler. Markos dedi ki: Petrus avlunun aşağısındayken Başkâhin'in cariyelerinden biri geldi ve ona: 'Sen de Nasıralı Yesû ile beraberdin' dedi. Matta 'Celileli Yesû ile' dedi. Luka dedi ki: Bir cariye onu ışığın yanında otururken görüp dikkatle baktı ve: 'Bu da onunlaydı' dedi; o inkâr edip: 'Onu tanımıyorum' dedi. Matta dedi ki: Hepsinin önünde inkâr etti. Kapıya doğru çıkarken başka bir cariye onu gördü ve: 'Bu da Nasıralı
يسوع الناصري، فجحد أيضاً بيمين: إني لست أعرف الرجل، وبعد قليل تقدم الوقوف فقالوا لبطرس: بالحقيقة إنك منهم أنت! لأن كلامك يدل عليك؛ وقال مرقس: وأنت جليلي وكلامك يشبه كلامهم، وقال: حينئذ أقبل بطرس يلعن ويحلف: إني لست أعرف الإنسان، وفي الحال صاح الديك، فذكر بطرس كلمة يسوع: قبل أن يصيح الديك، تجحدني ثلاثاً، فخرج إلى خارج وبكى بكاءً مُرّا.
Yesû ile beraberdin' dedi. Yine yemin ederek: 'O adamı tanımıyorum' diye inkâr etti. Az sonra orada duranlar yaklaşıp Petrus'a: 'Gerçekten sen de onlardansın! Çünkü konuşman seni ele veriyor' dediler. Markos 'Sen Celilelisin ve konuşman onlarınkine benziyor' dedi. Dedi ki: O zaman Petrus lanet okuyup yemin etmeye başladı: 'O insanı tanımıyorum!' Tam o anda horoz öttü. Petrus Yesû'nun: 'Horoz ötmeden önce beni üç kez inkâr edeceksin' sözünü hatırladı; dışarı çıkıp acı acı ağladı.
ولما كان الصبح عملوا كلهم مؤامرة على يسوع حتى يميتوه فربطوه وساقوه إلى بيلاطيس النبطي، ولما أبصر يودس - يعني يهودا الإسخريوطي - أنه قد حكم عليه تندم ورد الثلاثين الفضة على رؤساء الكهنة قائلاً: قد أخطأت إذ أسلمت دماً زكياً، فقالوا: ما علينا! فطرح الفضة في الهيكل ومضى فخنق نفسه، فأخذ رؤساء الكهنة الفضة وقالوا: لن يجوز لنا أن نلقيها في داخل الزكاة، لأنها ثمن دم، فتشاوروا وابتاعوا حقل الفاخوري لدفن الغرباء، لذلك دعي ذلك الحقل حقل الدم إلى اليوم، حينئذ تم قول إرميا النبي القائل: وأخذوا الثلاثين من الفضة ثمن الدم الذي ثمنه بنوا إسرائيل، وجعلوها في حقل الفاخوري على ما رسم لي؛ وأما يسوع فوقف أمام الوالي،
Sabah olunca, hepsi Yesû'yu öldürmek üzere bir düzen kurdular; onu bağlayıp Nebatî Pilatus'a götürdüler. Yudas -yani Yahuda İskariyot- onun mahkûm edildiğini görünce pişman oldu ve otuz gümüşü başkâhinlere geri vererek: 'Masum bir kanı ele vermekle günah işledim' dedi. Onlar: 'Bize ne!' dediler. Gümüşü Mabed'e fırlattı, gidip kendini astı. Başkâhinler gümüşü aldılar ve: 'Bunu mabedin hazinesine koymamız caiz değildir, çünkü kan bedelidir' dediler. Danışıp yabancıların gömülmesi için Çömlekçi Tarlasını satın aldılar; bu yüzden o tarlaya bugüne kadar Kan Tarlası denilmiştir. O zaman Yeremya Peygamber'in şu sözü yerine geldi: 'İsrailoğullarının paha biçtiği kan bedeli olan otuz gümüşü aldılar ve bana emredildiği gibi onu çömlekçi tarlasına verdiler.' Yesû ise valinin önünde durdu.
ثم ذكر أن الوالي كان كارهاً لقتله، وأن امرأته أرسلت إليه تقول: إياك ودم ذاك الصديق، فإني توجعت في هذا اليوم كثيراً من أجله في الحلم، وأنه اجتهد بهم ليطلقوه فأبوا إلا صلبه، وصاحوا عليه، وأنه قال لهم: أي شر عمل؟ فازدادوا صياحاً وقالوا: يصلب؛ فلما رأى بيلاطس أنه لا ينفع شيئاً أخذ ماء وغسل يديه قدام الجمع وقال: إنني بريء من دم هذا الصديق، فقالوا: دمه علينا وعلى أولادنا، وقال لوقا: وإن بيلاطس قال لرؤساء الكهنة: أنا لم أجد على هذا الإنسان علة - حتى قال: فلما علم أنه من سلطان هيرودس - يعني من الجليل - أرسله إلى هيرودس، لأنه كان في تلك الأيام بيروشليم، وأن هيرودس لما رأى يسوع فرح جداً، لأنه كان يشتهي أن يراه من زمان طويل لما كان يسمع عنه من الأمور الكثيرة، وكان يرجو أن يعاين آية يعملها، وسأله عن كلام كثير ذكره، وذكر أنه لم يجبه، فاحتقره هيرودس وجنده واستهزؤوا به وألبسه ثياباً حمراء، وأرسله إلى بيلاطس وصار بيلاطس وهيرودس صديقين في ذلك اليوم، لأنه كان بينهما عداوة، ثم ذكر أن بيلاطس قال لهم: لم أجد عليه علة آخذة بها، ولا هيرودس أيضاً، وأنهم لم يقبلوا منه ذلك وصاروا يصيحون: اصلبه اصلبه، وقال يوحنا: ثم جلس -
Sonra valinin onu öldürmekten hoşlanmadığını, karısının ona: 'O doğru adama dokunma; zira bugün rüyamda onun yüzünden çok acı çektim' diye haber gönderdiğini ve onu serbest bırakmaları için çok uğraştığını, fakat onların asılmasından başka bir şeye razı olmayıp bağırdıklarını; valinin onlara: 'O ne kötülük yaptı?' dediğini, onların ise daha çok bağırarak 'Haça gerilsin!' dediklerini zikretti. Pilatus hiçbir fayda vermediğini görünce su alıp kalabalığın önünde ellerini yıkadı ve: 'Ben bu doğru adamın kanından beriyim' dedi. Onlar da: 'Onun kanı bizim ve çocuklarımızın üzerine olsun!' dediler. Luka dedi ki: Pilatus başkâhinlere: 'Ben bu adamda hiçbir suç bulamadım' dedi -ta ki şöyle deyinceye kadar:- Onun Hirodes'in yetki alanından -yani Celile'den- olduğunu öğrenince onu Hirodes'e gönderdi; çünkü o günlerde Hirodes de Yeruşalim'deydi. Hirodes Yesû'yu görünce çok sevindi; çünkü onun hakkında pek çok şey işittiğinden uzun zamandan beri onu görmeyi arzuluyor ve onun bir mucize göstermesini umuyordu. Ona zikrettiği pek çok söz sordu; onun ise cevap vermediğini zikretti. Hirodes ve askerleri onu aşağılayıp onunla alay ettiler, ona kırmızı giysiler giydirip tekrar Pilatus'a gönderdiler; aralarında düşmanlık varken Pilatus ve Hirodes o gün dost oldular. Sonra Pilatus'un onlara: 'Ben onda cezalandırılacak bir suç bulamadım, Hirodes de bulamadı' dediğini, fakat onların bunu kabul etmeyip: 'Onu haça ger, haça ger!' diye bağırmaya başladıklarını zikretti. Yuhanna dedi ki: Sonra Pilatus Taş Döşeme denilen, İbranicede Gabbatha (Cahle) denilen yerde
يعني بيلاطس - على كرسي في موضع يعرف برصيف الحجارة، وبالعبرانية يسمى جاحلة؛ ثم ذكر جميع نقلة أناجيلهم أنهم صلبوه بين لصّين، وأنهم كانوا يستهزئون به حتى اللصان المصلوبان؛ قال مرقس: فلما كانت الساعة السادسة تفشّت الأرض كلها ظلمة إلى الساعة التاسعة، وأنه صاح بصوت عظيم منه: إلهي! إلهي! لِمَ تركتني! فانشق ستر حجاب الهيكل باثنين من فوق إلى أسفل، والأرض تزلزلت، وتشققت الصخور، وتفتحت القبور، وكثير من أجساد القدسين النيام قاموا من قبورهم، ودخلوا المدينة فظهروا لكثير، وكان هناك نسوة كثير ينظرن من بعيد، ومن اللاتي تبعن عيسى من الجليل منهم مريم المجدلانية، ومريم أم يعقوب الصغير، وأم يوسا، وأم ابن يزبدي، وقال يوحنا: وكان واقفاً عند صلبه أمه وأخت أمه مريم ابنة إكلاوبا ومريم المجدلية، ثم ذكروا أنه دفن؛ وذكر مرقس أنه كان يوم جمعة؛ وقال يوحنا: وأما اليهود - فلأنه يوم الجمعة - قالوا: هذه الأجساد لا تثبت على صلبها، لأن السبت كان عظيماً، ثم ذكر أنهم أنزلوهم، وأن عيسى دفن؛ وقال متى: إن الملك جاء
yargı kürsüsüne oturdu. Sonra İncillerinin bütün nakilcileri, onu iki haydut arasında haça gerdiklerini, haça gerilen iki haydudun bile onunla alay ettiğini zikrettiler. Markos dedi ki: Saat altı olduğunda saat dokuza kadar bütün yeryüzünü bir karanlık kapladı. O büyük bir sesle: 'Tanrım! Tanrım! Beni niçin terk ettin!' diye bağırdı. Mabed'in perde örtüsü yukarıdan aşağıya ikiye bölündü; yer sarsıldı, kayalar yarıldı, kabirler açıldı ve uyuyan kutsalların birçok cesedi kabirlerinden kalktı, şehre girip birçok kişiye göründüler. Orada uzaktan bakan birçok kadın vardı; Celile'den Îsâ'nın ardından gelenlerden Mecdelli Meryem, Küçük Yakub'un ve Yoses'in annesi Meryem ve Zebedi'nin oğullarının annesi de aralarındaydı. Yuhanna dedi ki: Haçının yanında annesi, annesinin kız kardeşi Klopas'ın kızı Meryem ve Mecdelli Meryem duruyordu. Sonra onun defnedildiğini zikrettiler. Markos bunun cuma günü olduğunu zikretti. Yuhanna dedi ki: Yahudiler ise -cuma günü olduğu için- 'Bu cesetler haçta kalmasın, çünkü o Sebt büyük bir gündür' dediler. Sonra onları indirdiklerini ve Îsâ'nın defnedildiğini zikretti. Matta dedi ki: Melek geldi
بعد ثلاث وأقامه، وقال للنسوة: إنه قد قام فأسرعن فقلن لتلاميذه: هوذا سبقكم إلى الجليل، وإن رؤساء اليهود رشوا الجند الذين كانوا يحرسون قبره ليقولوا: إن تلاميذه سرقوه من القبر، فقالوا وشاع ذلك عند اليهود إلى اليوم، فأما الأحد عشر تلميذاً فمضوا إلى الجليل الذي أمروا به، فلما رأوه سجدوا له، وبعضهم شك؛ وقال لوقا: وفيما هم يتكلمون وقف عيسى إلى وسطهم، وقال لهم: السلام عليكم يا هؤلاء! لا تخافوا! فاضطربوا وخافوا وظنوا أنهم ينظرون روحاً، فقال لهم: ما بالكم تضطربون؟ وِلمَ يأتي الإنكار في قلوبكم؟ انظروا يدي ورجلي فإني أنا هو، جسّوني وانظروا إليّ! الروح ليس له لحم ولا عظم، كما ترون أنه لي، ولما قال هذا أراهم يديه ورجليه، وإذا هم غير مصدقين من الفرح والتعجب، وقال لهم: أعندكم هاهنا ما يؤكل؟ فأعطوه جزءاً من حوت مشوي ومن شهد عسل، فأخذ قدامهم وأكل، وأخذ الباقي وأعطاهم، ثم قال: ثم أخرجهم خارجاً إلى بيت عنيا فرفع يديه وباركهم، وكان فيما هو يباركهم انفرد عنهم، وصعد إلى السماء؛ وقال يوحنا: إنه قال لمريم: امضي إلى إخوتي وقولي لهم: إني صاعد إلى أبي وأبيكم وإلهي والهكم؛ وقال متى: فجاء
üç gün sonra onu kaldırdı ve kadınlara: 'O dirildi; acele edin ve öğrencilerine: «İşte sizden önce Celile'ye gidiyor» deyin' dedi. Yahudi ileri gelenleri kabrini bekleyen askerlere 'Öğrencileri gelip onu kabirden çaldı' desinler diye rüşvet verdiler; onlar da bunu söylediler ve bu şayia bugüne kadar Yahudiler arasında yayıldı. On bir öğrenci ise emrolundukları Celile'ye gittiler. Onu gördüklerinde ona secde ettiler, bazısı ise şüpheye düştü. Luka dedi ki: Onlar konuşurken Îsâ aralarında durdu ve onlara: 'Size selâm olsun, ey ahali! Korkmayın!' dedi. Onlar telaşlandılar, korktular ve bir ruh gördüklerini sandılar. Onlara dedi ki: 'Neden telaşlanıyorsunuz? Yüreklerinize niçin inkâr geliyor? Ellerime ve ayaklarıma bakın; işte benim! Bana dokunun ve bakın; ruhun eti ve kemiği olmaz, oysa bende olduğunu görüyorsunuz.' Bunu söylediğinde onlara ellerini ve ayaklarını gösterdi; sevinçten ve hayretten hâlâ inanamıyorlardı. Onlara: 'Burada yiyecek bir şeyiniz var mı?' dedi. Ona bir parça kızarmış balık ve petek balı verdiler; onların önünde alıp yedi, kalanını da alıp onlara verdi. Sonra dedi ki: Sonra onları Beytanya'nın dışına çıkardı, ellerini kaldırıp onları kutsadı; onları kutsarken aralarından ayrıldı ve göğe yükseldi. Yuhanna dedi ki: Meryem'e: 'Kardeşlerime git ve onlara de ki: Ben Babama ve Babanıza, Tanrıma ve Tanrınıza yükseliyorum' dedi. Matta dedi ki: Geldi
يسوع فكلمتهم فقال: أعطيت كل سلطان في السماء وعلى الأرض فاذهبوا الآن وتلمذوا كل الأمم.
Îsâ [onlara geldi] ve onlarla konuşup şöyle dedi: 'Gökte ve yeryüzünde bütün yetki bana verildi; şimdi gidin ve bütün milletleri öğrenci olarak yetiştirin.'
انتهى ما أردته هنا من الأناجيل من هذه القصة، فقد بان لك أن أناجيلهم كلها اتفقت على أن علمهم في أمره انتهى إلى واحد، وهو الإسخريوطي، وأما غيره من الأعداء فلم يكن يعرفه، وأنه إنما وضع يده عليه، ولم يقل بلسانه: إنه هو، وأن الوقت كان ليلاً، وأن عيسى نفسه قال لأصحابه: كلكم تشكون في هذه الليلة، وأن تلاميذه كلهم هربوا، فلم يكن لهم علم بعد ذلك بما اتفق في أمره، وأن بطرس إنما تبعه من بعيد، وأن الذي دل عليه خنق نفسه، وأن الناقل لأن الملك قال: إنه قام من الأموات، إنما هو نسوة كن عند القبر في مدى بعيد، وما يدري النسوة الملك من غيره - ونحوه ذلك من الأمور التي لا تفيد غير الظن بالجهد، وأما الآيات التي وقعت فعلى تقدير تسليمها لا يضرنا التصديقُ بها، وتكون لجرأتهم على الله بصلب من يظنونه المسيح ومن أحسن ما في ذلك قوله بعد اجتماعهم به بعد رفعه: أعطيت كل سلطان، فأثبت أن المعطي غيره، وهذا كله يصادق القرآن في أنهم في شك منه، ويدل على أن المصلوب - إن صح أنهم صلبوه من ظنوه إياه - هو الذي دل عليه، كما
Bu kıssadan İncillerden [nakletmek] istediğim hususlar burada sona erdi. Artık sana açıkça belli olmuştur ki onların bütün İncilleri, onun durumu hakkındaki bilgilerinin tek bir kişiye, yani İskariyot'a dayandığı; onun dışındaki düşmanların ise onu tanımadığı; onun da sadece elini onun üzerine koyduğu, diliyle 'İşte o budur' demediği; vaktin gece olduğu; Îsâ'nın bizzat kendisinin ashâbına 'Bu gece hepiniz şüpheye düşeceksiniz' dediği; öğrencilerinin hepsinin kaçtığı, dolayısıyla onun hakkında ne vuku bulduğuna dair bundan sonra bir bilgilerinin olmadığı; Petrus'un onu ancak uzaktan takip ettiği; onu ele verenin kendini astığı (boğduğu); meleğin 'O, ölüler arasından dirildi' dediğini nakledenlerin ise ancak kabrin yanında uzakta duran kadınlar olduğu -ki kadınlar meleği başkasından nasıl ayırt edebilir?- ve benzeri, büyük bir zorlamayla dahi zandan öteye geçmeyen hususlar konusunda ittifak etmiştir. Vuku bulan mucizelere/alâmetlere gelince, bunların vuku bulduğu kabul edilse bile bunlara inanmak bize zarar vermez; bunlar, onların Mesih zannettikleri kişiyi çarmıha germek suretiyle Allah'a karşı cüretkârlık göstermelerinden dolayı olmuştur. Bu konudaki en güzel hususlardan biri de, göğe yükseltilmesinden sonra onlarla buluştuğunda söylediği 'Bana bütün yetki verildi' sözüdür; böylece veren zatın başkası olduğunu ispat etmiştir. Bütün bunlar, Kur'an'ın onların bu hususta şüphe içinde oldukları yönündeki beyanını doğrulamakta ve çarmıha gerilen kişinin -şayet onu o zannederek çarmıha gerdikleri doğruysa- onu ele veren kişi olduğuna delalet etmektedir; nitekim
قال بعض العلماء: إنه ألقى شبهه عليه، ويؤيد ذلك قولهم: إنه خنق نفسه، فالظاهر أنهم لما لم يروه بعد ذلك ظنوا أنه خنق نفسه، فجزموه به - والله أعلم، وقوله: إنك يا رباه فيّ وأنا فيك، ليكونوا - أي التلاميذ - فينا، ونحوه مما يوهم حلولاً المراد به الاتحاد في المراد بحيث أن واحداً منهم لا يريد إلا ما يريد الآخر، ولا يرضى إلا ما يرضاه، فهو من وادي ما في الحديث القدسي
bazı âlimler şöyle demiştir: 'Onun benzeri onun üzerine atılmıştır.' Onların 'Kendini astı' demeleri de bunu desteklemektedir; zira zahir olan şudur ki onlar onu bundan sonra görmeyince kendini astığını sanmışlar ve buna kesin hüküm vermişlerdir -en doğrusunu Allah bilir-. Onun: 'Ey Rabbim! Sen bende, ben de sendeyim ki onlar da -yani havariler de- bizde olsunlar' sözü ve hulûl vehmi veren benzeri ifadelerden kastedilen, muratta/iradede birliktir; öyle ki onlardan biri ancak diğerinin dilediğini diler ve ancak onun razı olduğuna razı olur. Bu, kudsî hadiste geçen şu ifadenin kabilindendir: