فلو تركنا ومجرد هذا لكان الأمر في ذلك جليا، ولكن دلت أحاديث أخرجوها على جواز قراءته فيما دون ذلك، كما رواه الإمام أحمد في مسنده: حدثنا حسن، حدثنا ابن لَهِيعة، حدثنا حبان ابن واسع، عن أبيه، عن سعد بن المنذر الأنصاري؛ أنه قال: يا رسول الله، أقرأ القرآن في ثلاث؟ قال: "نعم". قال: فكان يقرؤه حتى توفي .
Eğer sadece bununla baş başa bırakılsaydık bu konudaki durum açık olurdu. Fakat [muhaddislerin] tahrîc ettikleri hadisler , bundan daha kısa bir sürede okunmasının caiz olduğuna delalet etmiştir. Nitekim İmam Ahmed Müsned'inde şöyle rivayet etmiştir: Bize Hasan rivayet etti, bize İbn Lehîa rivayet etti, bize Hibbân b. Vâsi' babasından, o Sa'd b. el-Münzir el-Ensârî'den rivayet etti; o: "Ey Allah'ın Resûlü! Kur'an'ı üç [günde] okuyayım mı?" dedi. "Evet" buyurdu. [Râvi] dedi ki: Vefat edene kadar onu böyle okurdu .
وهذا إسناد جيد قوي حسن، فإن حسن بن موسى الأشيب ثقة متفق على جلالته روى له الجماعة وابن لَهِيعة، إنما يخشى من تدليسه وسوء حفظه، وقد صرح هاهنا بالسماع، وهو من الأئمة العلماء بالديار المصرية في زمانه، وشيخه حبان بن واسع بن حبان وأبوه، كلاهما من رجال مسلم، والصحابي لم يخرج له أحد من أهل الكتب الستة، وهذا على شرط كثير منهم، والله أعلم.
Bu ceyyid, kuvvetli [ve] hasen bir isnaddır. Çünkü Hasan b. Mûsâ el-Eşeyb sikadır, celâdeti üzerinde ittifak edilmiştir ve Kütüb-i Sitte müellifleri (Cemaat) ondan rivayette bulunmuştur. İbn Lehîa'dan ise ancak tedlîsi ve hıfzının kötülüğü sebebiyle endişe edilir; burada ise semâı (bizzat işittiğini) açıkça belirtmiştir. O, kendi zamanında Mısır diyarının âlim imamlarındandır. Hocası Hibbân b. Vâsi' b. Hibbân ile babası, her ikisi de Müslim'in ricâlindendir. Sahâbîye gelince, Kütüb-i Sitte ehlinden hiçbiri ondan rivayet tahrîc etmemiştir; bu [isnad] ise onların birçoğunun şartına uygundur, en doğrusunu Allah bilir.
وقد رواه أبو عبيد، ﵀، عن ابن كثير عن ابن لَهِيعة، عن حبان بن واسع، عن أبيه، عن سعد بن المنذر الأنصاري أنه قال: يا رسول الله، أقرأ القرآن في ثلاث؟ قال: "نعم، إن استطعت". قال: فكان يقرؤه كذلك حتى توفي .
Ebû Ubeyd rahimehullâh da bunu İbn Kesîr'den , o İbn Lehîa'dan, o Hibbân b. Vâsi'den, o babasından, o Sa'd b. el-Münzir el-Ensârî'den rivayet etmiştir ki o: "Ey Allah'ın Resûlü! Kur'an'ı üç [günde] okuyayım mı?" dedi. "Güç yetirebilirsen evet" buyurdu. [Râvi] dedi ki: Vefat edene kadar onu bu şekilde okurdu .
حديث آخر: قال أبو عبيد: حدثنا يزيد، عن همام، عن قتادة، عن يزيد بن عبد الله بن الشخير، عن عبد الله بن عمرو قال: قال رسول الله ﷺ: " لا يفقه من قرأه في أقل من ثلاث ".
Diğer bir hadis: Ebû Ubeyd dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, Hemmâm'dan, o Katâde'den, o Yezîd b. Abdillâh b. eş-Şıhhîr'den, o Abdullah b. Amr'dan; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Onu üç [günden] daha az bir sürede okuyan [ne okuduğunu] anlayamaz/kavrayamaz."
وهكذا أخرجه أحمد وأصحاب السنن الأربعة من حديث قتادة به . وقال الترمذي: حسن صحيح.
Ahmed ve dört Sünen sahibi de Katâde'nin hadisinden bu isnadla böylece tahrîc etmişlerdir . Tirmizî: "Hasen sahihtir" demiştir.
حديث آخر: قال أبو عبيد: حدثنا يوسف بن الغرق، عن الطيب بن سليمان، حدثتنا عمرة بنت
Diğer bir hadis: Ebû Ubeyd dedi ki: Bize Yûsuf b. el-Garak rivayet etti, et-Tayyib b. Süleymân'dan, [o da şöyle dedi:] Bize Amre bint
عبد الرحمن: أنها سمعت عائشة تقول: كان رسول الله ﷺ لا يختم القرآن في أقل من ثلاث .
Abdirrahmân rivayet etti: O Âişe'yi şöyle derken işitmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kur'an'ı üç [günden] daha az sürede hatmetmezdi .
هذا حديث غريب وفيه ضعف، فإن الطيب بن سليمان هذا بصري، ضعفه الدارقطني، وليس هو بذاك المشهور، والله أعلم.
Bu garîb bir hadistir ve onda zayıflık vardır. Zira bu Tayyib b. Süleymân Basralıdır; Dârekutnî onu zayıf saymıştır ve o pek meşhur biri değildir. En doğrusunu Allah bilir.
وقد كره غير واحد من السلف قراءة القرآن في أقل من ثلاث، كما هو مذهب أبي عبيد وإسحاق وابن راهويه وغيرهما من الخلف -أيضا-قال أبو عبيد: حدثنا يزيد، عن هشام بن حسان، عن حفصة، عن أبي العالية، عن معاذ بن جبل أنه كان يكره أن يقرأ القرآن في أقل من ثلاث . صحيح.
Selef'ten pek çok kimse Kur'an'ın üç [günden] daha az sürede okunmasını mekruh görmüştür; nitekim Ebû Ubeyd, İshâk [b. Râhûye], Halef'ten başkalarının da mezhebi budur. Ebû Ubeyd dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, Hişâm b. Hassân'dan, o Hafsa'dan, o Ebû'l-Âliye'den, o Muâz b. Cebel'den: O, Kur'an'ın üç [günden] daha az sürede okunmasını mekruh görürdü . [Bu rivayet] sahihtir.
وحدثنا يزيد، عن سفيان، عن علي بن بَذِيمة، عن أبي عبيدة قال: [قال] عبد الله: من قرأ القرآن في أقل من ثلاث فهو راجز. وحدثنا حجاج، عن شعبة، عن علي بن بذيمة، عن أبي عبيدة، عن عبد الله مثله سواء .
Bize Yezîd rivayet etti, Süfyân'dan, o Ali b. Bezîme'den, o Ebû Ubeyde'den; dedi ki: Abdullah [şöyle dedi] : "Kur'an'ı üç [günden] daha az sürede okuyan kimse recez okuyan (şiir gibi hızlıca sayıklayan) kimsedir." Bize Haccâc rivayet etti, Şu'be'den, o Ali b. Bezîme'den, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullah'tan aynısını rivayet etti .
وحدثنا حجاج، عن شعبة، عن محمد بن ذَكْوَان، عن عبد الرحمن بن عبد الله بن مسعود، عن أبيه؛ أنه كان يقرأ القرآن في رمضان في ثلاث . إسناده صحيح.
Bize Haccâc rivayet etti, Şu'be'den, o Muhammed b. Zekvân'dan, o Abdurrahman b. Abdillâh b. Mes'ûd'dan, o babasından; o, Ramazan'da Kur'an'ı üç [günde] okurdu . İsnadı sahihtir.
وفي المسند عن عبد الرحمن بن شبل مرفوعا: "اقرؤوا القرآن، ولا تغلوا فيه، ولا تجفوا عنه، ولا تأكلوا به، ولا تستكثروا به" .
Müsned'de Abdurrahman b. Şibl'den merfû olarak [şöyle rivayet edilmiştir]: "Kur'an'ı okuyun; onda aşırıya kaçmayın, ondan uzaklaşmayın (ilgisiz kalmayın), onunla [dünyalık] yemeyin ve onunla [mal-mülk] çoğaltmaya kalkışmayın" .
فقوله: "لا تغلوا فيه" أي: لا تبالغوا في تلاوته بسرعة في أقصر مدة، فإن ذلك ينافي التدبر غالبا؛ ولهذا قابله بقوله: "ولا تجفوا عنه" أي: لا تتركوا تلاوته.
Onun: "Onda aşırıya kaçmayın" sözü yani: En kısa sürede hızla okumakta aşırı gitmeyin; çünkü bu durum çoğunlukla tefekkür ve tedebbüre aykırıdır. Bundan dolayı bunu: "Ondan uzaklaşmayın" sözüyle karşılamıştır, yani: Onun tilavetini terk etmeyin.
فصل
Fasıl
وقد ترخص جماعة من السلف في تلاوة القرآن في أقل من ذلك؛ منهم أمير المؤمنين عثمان بن عفان، ﵁.
Selef'ten bir grup , Kur'an'ın bundan daha az sürede tilavet edilmesi hususunda ruhsat tanımıştır; Müminlerin Emîri Osman b. Affân radıyallâhu anh da bunlardandır.
قال أبو عبيد: حدثنا حجاج، عن ابن جريج، أخبرني ابن خَصيفة، عن السائب بن يزيد: أن رجلا سأل عبد الرحمن بن عثمان التيمي عن صلاة طلحة بن عبيد فقال: إن شئت أخبرتك عن صلاة عثمان، ﵁، فقال: نعم. قال: قلت: لأعلين الليلة على الحجر، فقمت، فلما قمت إذا أنا برجل مقنع يزحمني، فنظرت فإذا عثمان بن عفان، فتأخرت عنه، فصلى فإذا هو يسجد سجود القرآن، حتى إذا قلت: هذه هوادي الفجر، أوتر بركعة لم يصل غيرها. وهذا إسناد
Ebû Ubeyd dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti; [o da şöyle dedi:] Bana İbn Hasîfe, es-Sâib b. Yezîd'den haber verdi: Bir adam Abdurrahman b. Osmân et-Teymî'ye Talha b. Ubeyd'in namazını sordu; [Abdurrahman] şöyle dedi: "İstersen sana Osman radıyallâhu anh'ın namazından haber vereyim." Adam: "Evet" dedi. [Abdurrahman] dedi ki: [Kendi kendime] "Bu gece Hicr'e mutlaka geçeceğim" dedim ve [namaza] durdum. Ben dikilmişken birdenbire yüzünü örtmüş bir adam beni sıkıştırdı; dönüp baktığımda bir de gördüm ki [gelen kişi] Osman b. Affân! Hemen onun gerisine çekildim. O namaza başladı; Kur'an'ın [tilavet] secdelerini yapıyordu. Nihayet "İşte fecrin ilk ışıkları doğdu" dediğim sırada, tek bir rekatla vitir kıldı ve bundan başkasını kılmadı. Bu isnad
صحيح.
sahihtir.
قال وحدثنا هُشَيْم، عن منصور، عن ابن سيرين قال: قالت نائلة بنت الفرافصة الكلبية حيث دخلوا على عثمان ليقتلوه: إن يقتلوه أو يدعوه، فقد كان يحيى الليل كله بركعة يجمع فيها القرآن. وهذا حسن أيضا .
[Ebû Ubeyd] dedi ki : Bize Huşeym rivayet etti, Mansûr'dan, o İbn Sîrîn'den; dedi ki: Nâile bintü'l-Ferâfisa el-Kelbiyye, Osman'ı öldürmek üzere yanına girdiklerinde şöyle demiştir: "İster onu öldürsünler ister bıraksınlar, o bütün geceyi içinde Kur'an'ı [baştan sona] topladığı (hatmettiği) tek bir rekatla ihya ederdi." Bu [rivayet] de hasendir .
وقال -أيضا-: حدثنا أبو معاوية، عن عاصم بن سليمان، عن ابن سيرين: إن تميما الداري قرأ القرآن في ركعة .
[Ebû Ubeyd] yine şöyle dedi: Bize Ebû Muâviye rivayet etti, Âsım b. Süleymân'dan, o İbn Sîrîn'den: Temîm ed-Dârî Kur'an'ı tek bir rekatta okumuştur .
حدثنا حجاج بن شعبة، عن حماد، عن سعيد بن جبير: أنه قال: قرأت القرآن في ركعة في البيت -يعني الكعبة .
Bize Haccâc b. Şâbe rivayet etti, Hammâd'dan, o Saîd b. Cübeyr'den: O şöyle demiştir: "Kur'an'ı Beyt'in -yani Kâbe'nin- içinde tek bir rekatta okudum" .
وحدثنا جرير، عن منصور، عن إبراهيم، عن علقمة أنه قرأ القرآن في ليلة، طاف بالبيت أسبوعا، ثم أتى المقام فصلى عنده فقرأ بالطول، ثم طاف بالبيت أسبوعا، ثم أتى المقام فصلى عنده فقرأ بالمئين، ثم طاف أسبوعا، ثم أتى المقام فصلى عنده فقرأ بالمثانى، ثم طاف بالبيت أسبوعا ثم أتى المقام فصلى عنده فقرأ بقية القرآن .
Bize Cerîr rivayet etti, Mansûr'dan, o İbrâhîm'den, o Alkame'den: O, Kur'an'ı bir gecede okumuştur; Beyt'i yedi şavt tavaf etmiş, sonra Makam'a gelip yanında namaz kılarak Tıvâl (uzun sureleri) okumuş, sonra Beyt'i yedi şavt tavaf etmiş, sonra Makam'a gelip yanında namaz kılarak Miîn'i (yüz ayet civarındaki sureleri) okumuş, sonra yedi şavt tavaf etmiş, sonra Makam'a gelip yanında namaz kılarak Mesânî'yi okumuş, sonra Beyt'i yedi şavt tavaf etmiş, sonra Makam'a gelip yanında namaz kılarak Kur'an'ın kalanını okumuştur .
وهذه كلها أسانيد صحيحة، ومن أغرب ما هاهنا: ما رواه أبو عبيد: حدثنا سعيد بن عُفَيْر، عن بكر بن مضر، أن سليم بن عتر التجيبي كان يختم القرآن في ليلة ثلاث مرات، ويجامع ثلاث مرات. قال: فلما مات قالت امرأته: رحمك الله، إن كنت لترضي ربك وترضي أهلك، قالوا: وكيف ذلك؟ قالت: كان يقوم من الليل فيختم القرآن، ثم يلم بأهله ثم يغتسل، ويعود فيقرأ حتى يختم ثم يلم بأهله، ثم يغتسل، ويعود فيقرأ حتى يختم، ثم يلم بأهله ثم يغتسل، ويخرج إلى صلاة الصبح .
Bunların hepsi sahih isnadlardır. Buradaki rivayetlerin en garip olanlarından biri de Ebû Ubeyd'in rivayet ettiğidir: Bize Saîd b. Ufeyr rivayet etti, Bekr b. Mudar'dan: Süleym b. Itr et-Tucîbî Kur'an'ı bir gecede üç defa hatmeder ve üç defa cinsel ilişkide bulunurdu. [Râvi] dedi ki: Vefat edince hanımı: "Allah sana rahmet eylesin, Rabbini de razı ederdin, aileni de razı ederdin" dedi. "Bu nasıl olurdu?" diye sordular. Şöyle dedi: "Gecenin bir vaktinde kalkar, Kur'an'ı hatmeder, sonra ailesiyle birlikte olur, ardından guslederdi. Sonra tekrar dönüp hatmedene kadar okur, sonra ailesiyle birlikte olur, ardından guslederdi. Sonra tekrar dönüp hatmedene kadar okur, sonra ailesiyle birlikte olur, ardından gusleder ve sabah namazına çıkardı" .
قلت: كان سليم بن عتر تابعيا جليلا ثقة نبيلا وكان قاضيا بمصر أيام معاوية وقاصّها، ثم قال أبو حاتم: روى عن أبي الدرداء، وعنه ابن زحر، ثم قال: حدثني محمد بن عوف، عن أبي صالح كاتب الليث، حدثني حرملة بن عمران، عن كعب بن علقمة قال: كان سليم بن عتر من خير التابعين .
Derim ki: Süleym b. Itr celîl, sika, asil bir tâbiî idi; Muâviye devrinde Mısır kadısı ve vâiziydi. Sonra Ebû Hâtim dedi ki: Ebû'd-Derdâ'dan rivayette bulunmuş, kendisinden de İbn Zehr rivayet etmiştir. Sonra şöyle dedi: Bana Muhammed b. Avf rivayet etti, Leys'in kâtibi Ebû Sâlih'ten, bana Harmele b. İmrân rivayet etti, Ka'b b. Alkame'den; dedi ki: "Süleym b. Itr tâbiîlerin en hayırlılarındandı" .
وذكره ابن يونس في تاريخ مصر.
İbn Yûnus da onu Târîhu Mısr'da zikretmiştir.
وقد روى ابن أبي داود عن مجاهد أنه كان يختم القرآن فيما بين المغرب والعشاء.
İbn Ebî Dâvûd, Mücâhid'den onun akşam ile yatsı arasında Kur'an'ı hatmettiğini rivayet etmiştir.
وعن منصور قال: كان علي الأزدي يختم القرآن فيما بين المغرب والعشاء كل ليلة من رمضان.
Mansûr'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Ali el-Ezdî, Ramazan'ın her gecesinde akşam ile yatsı arasında Kur'an'ı hatmederdi.
وعن إبراهيم بن سعد قال: كان أبي يحتبي فما يحل حبوته حتى يختم القرآن.
İbrâhîm b. Sa'd'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Babam dizlerini karnına çekip oturur (ihtibâ eder) ve Kur'an'ı hatmedene kadar bağını çözmezdi.
قلت: وروي عن منصور بن زاذان: أنه كان يختم فيما بين الظهر والعصر، ويختم أخرى فيما
Derim ki: Mansûr b. Zâzân'dan da öğle ile ikindi arasında [Kur'an'ı] hatmettiği, bir diğerini de...
بين المغرب والعشاء، وكانوا يؤخرونها قليلا.
akşam ile yatsı arasında hatmettiği rivayet edilmiştir; onlar [yatsıyı] biraz geciktirirlerdi.
وعن الإمام الشافعي، ﵀: أنه كان يختم في اليوم والليلة من شهر رمضان ختمتين، وفي غيره ختمة.
İmam Şâfiî rahimehullâh'tan rivayet edildiğine göre o, Ramazan ayında bir gün ve gecede iki hatim, Ramazan dışında ise bir hatim yapardı.
وعن أبي عبد الله البخاري -صاحب الصحيح-: أنه كان يختم في الليلة ويومها من رمضان ختمة.
Sahîh sahibi Ebû Abdillâh el-Buhârî'den de onun, Ramazan'ın gecesi ve gündüzünde bir hatim yaptığı rivayet edilmiştir.
ومن غريب هذا وبديعه ما ذكره الشيخ أبو عبد الرحمن السلمي الصوفي قال: سمعت الشيخ أبا عثمان المغربي يقول: كان ابن الكاتب يختم بالنهار أربع ختمات، وبالليل أربع ختمات.
Bu konudaki garip ve hayret verici hususlardan biri de sûfî Şeyh Ebû Abdirrahmân es-Sülemî'nin zikrettiğidir; dedi ki: Şeyh Ebû Osmân el-Mağribî'yi şöyle derken işittim: İbnü'l-Kâtib gündüz dört hatim, gece de dört hatim yapardı.
وهذا نادر جدا. فهذا وأمثالة من الصحيح عن السلف محمول إما على أنه ما بلغهم في ذلك حديث مما تقدم، أو أنهم كانوا يفهمون ويتفكرون فيما يقرؤونه مع هذه السرعة، والله أعلم.
Bu son derece nadir bir durumdur. Selef'ten sahih olarak nakledilen bu ve benzeri rivayetler; ya bu konuda daha önce geçen hadislerin kendilerine ulaşmamış olmasına ya da bu süratle birlikte okuduklarını anladıklarına ve tefekkür ettiklerine hamledilir. En doğrusunu Allah bilir.
قال الشيخ أبو زكريا النووي في كتابه التبيان بعد ذكر طرف مما تقدم: (والاختيار أن ذلك يختلف باختلاف الأشخاص، فمن كان له بدقيق الفكر لطائف ومعارف فليقتصر على قدر يحصل له كمال فهم ما يقرؤه، وكذا من كان مشغولا بنشر العلم أو غيره من مهمات الدين ومصالح المسلمين العامة فليقتصر على قدر لا يحصل بسببه إخلال بما هو مرصد له، وإن لم يكن من هؤلاء المذكورين فليستكثر ما أمكنه من غير خروج إلى حد الملل والهَذْرَمة) .
Şeyh Ebû Zekeriyyâ en-Nevevî, et-Tibyân adlı kitabında yukarıda geçenlerin bir kısmını zikrettikten sonra şöyle demiştir: (Tercih edilen görüş şudur ki bu durum şahıslara göre değişir: İnce düşünmeyle letaif ve marifetler elde eden kimse, okuduğunu tam olarak anlamasının gerçekleşeceği bir miktarla yetinsin. Aynı şekilde ilim yaymakla veya dinin diğer mühim işleriyle ve Müslümanların genel maslahatlarıyla meşgul olan kimse de, kendisini adadığı göreve halel gelmeyecek bir miktarla yetinsin. Eğer bu sayılanlardan değilse, bıkkınlık ve hezreme (anlaşılmayacak derecede hızlı ve bozuk okuma) sınırına varmaksızın elinden geldiğince çok okusun) .
ثم قال البخاري، ﵀:
Sonra Buhârî rahimehullâh şöyle dedi:
البكاء عند القراءة
[Kur'an] Okurken Ağlamak
وأورد فيه من رواية الأعمش، عن إبراهيم، عن عبيدة، عن عبد الله -هو ابن مسعود-قال: قال رسول الله ﷺ: "اقرأ عليّ". قلت: أقرأ عليك وعليك أنزل؟ قال: "إني أشتهي أن أسمعه من غيري". قال: فقرأت النساء، حتى إذا بلغت: فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا [النساء: ٤١]، قال لي: "كفّ أو أمسك"، فرأيت عيناه تذرفان .
Burada el-A'meş'in rivayetinden, o İbrâhîm'den, o Ubeyde'den, o Abdullah'tan -ki o İbn Mes'ûd'dur- zikretti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bana [Kur'an] oku" buyurdu. "Sana indirilmişken sana ben mi okuyayım?" dedim. "Ben onu başkasından dinlemeyi arzu ederim" buyurdu. [İbn Mes'ûd] dedi ki: Nisâ [suresini] okudum, nihayet: { فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاءِ شَهِيدًا } “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz ve seni de bunların üzerine bir şahit kıldığımız zaman durum nasıl olacak!” [Nisâ: 41] ayetine gelince bana: "Yeter veya dur" dedi; bir de gördüm ki iki gözünden yaşlar boşanıyordu .
وهذا من المتفق عليه كما تقدم، وكما سيأتي إن شاء الله.
Bu, daha önce geçtiği ve inşallah geleceği üzere [Buhârî ve Müslim'in] üzerinde ittifak ettiği rivayetlerdendir (müttefekun aleyhtir).
من راءى بقراءة القرآن
Kur'an Okumasıyla Gösteriş Yapan
أو تَأكَّل به أو فجر به
Veya Onunla [Dünyalık] Yiyen Yahut Onunla Fısk-u Fücur İşleyen Kimse
حدثنا محمد بن كثير، أخبرنا سفيان، حدثنا الأعمش، عن خَيْثَمة، عن سُوَيد بن غفلة، قال علي، ﵁: سمعت النبي ﷺ يقول: "يأتي في آخر الزمان قوم حدثاء الأسنان، سفهاء الأحلام، يقولون من خير قول البرية، يمرقون من الإسلام كما يمرق السهم من الرَّميَّة، لا يجاوز إيمانهم حناجرهم، فأينما لقيتموهم فاقتلوهم، فإن قتلهم أجر لمن قتلهم يوم القيامة".
Bize Muhammed b. Kesîr rivayet etti, bize Süfyân haber verdi, bize el-A'meş rivayet etti, Hayseme'den, o Süveyd b. Gafele'den; Ali radıyallâhu anh dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: «Âhir zamanda yaşları genç, akılları kıt bir topluluk çıkacaktır. Yaratılmışların en hayırlı sözünü söylerler. Okun hedefi delip geçtiği gibi İslâm'dan çıkarlar; imanları gırtlaklarından öteye geçmez. Onlarla nerede karşılaşırsanız onları öldürün! Zira onları öldürmek, kıyamet gününde onları öldüren kimse için bir mükâfattır.»
وقد روى في موضعين آخرين، ومسلم وأبو داود والنسائي، من طرق عن الأعمش به حدثنا عبد الله بن يوسف، حدثنا مالك، عن يحيى بن سعيد، عن محمد بن إبراهيم بن الحارث التيمي، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن، عن أبي سعيد الخدري قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: " يخرج فيكم قوم تحقرون صلاتكم مع صلاتهم، وصيامكم مع صيامهم، وعملكم مع عملهم، ويقرؤون القرآن لا يجاوز تراقيهم، يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية، ينظر في النصل فلا يرى شيئًا، وينظر في القدح فلا يرى شيئا، وينظر في الريش فلا يرى شيئا، ويتمارى في الفوق " .
[Buhârî] bunu diğer iki yerde rivayet etmiştir; Müslim, Ebû Dâvûd ve Nesâî de el-A'meş'ten gelen bu yollarla rivayet etmişlerdir . Bize Abdullah b. Yûsuf rivayet etti, bize Mâlik rivayet etti, Yahyâ b. Saîd'den, o Muhammed b. İbrâhîm b. el-Hâris et-Teymî'den, o Ebû Seleme b. Abdirrahmân'dan, o Ebû Saîd el-Hudrî'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "İçinizden öyle bir topluluk çıkacaktır ki namazlarınıza onların namazları yanında, oruçlarınıza onların oruçları yanında, amellerinize onların amelleri yanında az/değersiz bakarsınız. Kur'an okurlar fakat [okudukları] köprücük kemiklerinden aşağı geçmez. Okun avı delip geçtiği gibi dinden çıkarlar. [Avcı] okun ucuna (demrine) bakar , bir şey göremez; okun gövdesine bakar, bir şey göremez; yelesine (tüylerine) bakar, bir şey göremez; kirişe oturan yarığında (fûkunda) ise [bir şey olup olmadığında] şüpheye düşer" .
ورواه في موضع آخر، ومسلم -أيضا-والنسائي من طرق عن الزهري، عن أبي سلمة به .
[Buhârî] bunu başka bir yerde de rivayet etmiştir; Müslim ve Nesâî de ez-Zührî'den, o Ebû Seleme'den gelen bu yollarla rivayet etmişlerdir .
حدثنا مُسَدَّد بن مسرهد، حدثنا يحيى بن سعيد، عن شعبة، عن قتادة، عن أنس بن مالك، عن أبي موسى، ﵄، عن النبي ﷺ قال: " مثل المؤمن الذي يقرأ القرآن ويعمل به كالأترجة طعمها طيب وريحها طيب، والمؤمن الذي لا يقرأ القرآن ويعمل به كالتمرة طعمها طيب ولا ريح لها، ومثل المنافق الذي يقرأ القرآن كالريحانة ريحها طيب وطعمها مر، ومثل المنافق الذي لا يقرأ القرآن كالحنظلة طعمها مر أو خبيث وريحها مرّ " .
Bize Müsedded b. Müserhed rivayet etti, bize Yahyâ b. Saîd rivayet etti, Şu'be'den, o Katâde'den, o Enes b. Mâlik'ten, o Ebû Mûsâ radıyallâhu anhümâ'dan, o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den; şöyle buyurdu: "Kur'an okuyan ve onunla amel eden müminin misali ağaç kavunu (turunç) gibidir; tadı da hoştur, kokusu da hoştur. Kur'an okumayan fakat onunla amel eden müminin misali hurma gibidir; tadı güzeldir fakat kokusu yoktur. Kur'an okuyan münafığın misali fesleğen gibidir; kokusu hoş fakat tadı acıdır. Kur'an okumayan münafığın misali ise ebucehil karpuzu (hantal) gibidir; tadı acı veya kötüdür, kokusu da acıdır (yoktur)" .
ورواه في موضع آخر مع بقية الجماعة من طرق، عن قتادة به .
[Buhârî] bunu başka bir yerde de Cemaat'in (diğer Kütüb-i Sitte imamlarının) kalanıyla birlikte Katâde'den gelen yollarla bu isnadla rivayet etmiştir .
ومضمون هذه الأحاديث التحذير من المراءاة بتلاوة القرآن التي هي من أعظم القرب، كما جاء في الحديث: " واعلم أنك لن تتقرب إلى الله بأعظم مما خرج منه " يعني: القرآن.
Bu hadislerin muhtevası, en büyük yakınlaşma vesilelerinden (kurbetten) biri olan Kur'an tilavetiyle gösteriş yapmaktan sakındırmaktır. Nitekim hadiste şöyle buyrulmuştur: "Bil ki sen Allah'a, O'ndan çıkan şeyden (kelamından) daha üstün bir şeyle yakınlaşamazsın" , yani Kur'an'la.
والمذكورون في حديث علي وأبي سعيد هم الخوارج، وهم الذين لا يجاوز إيمانهم حناجرهم، وقد قال في الرواية الأخرى: " يحقر أحدكم قراءته مع قراءتهم، وصلاته مع صلاتهم، وصيامه مع صيامهم ". ومع هذا أمر بقتلهم لأنهم مراؤون في أعمالهم في نفس الأمر، وإن كان بعضهم قد لا يقصد ذلك، إلا أنهم أسسوا أعمالهم على اعتقاد غير صالح، فكانوا في ذلك كالمذمومين في قوله: أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ [التوبة: ١٠٩]، وقد اختلف العلماء في تكفير الخوارج وتفسيقهم ورد روايتهم، كما سيأتي [تفصيله] في موضعه إن شاء الله.
Ali ve Ebû Saîd'in hadisinde zikredilen kimseler Hâricîlerdir. Onlar, imanları gırtlaklarından öteye geçmeyen kimselerdir. Nitekim diğer rivayette şöyle buyurmuştur: «Sizden biri, onların okuyuşu yanında kendi okuyuşunu, onların namazı yanında kendi namazını ve onların orucu yanında kendi orucunu küçük görür.» Bununla beraber onların öldürülmesini emretmiştir. Çünkü onlar işin aslında amellerinde gösteriş yapmaktadırlar; her ne kadar bir kısmı bunu kastetmiyor olsa da amellerini salih olmayan bozuk bir inanç üzerine bina etmişlerdir. Dolayısıyla bu hususta şu ayette yerilen kimseler gibi olmuşlardır: { أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ } “Binasını Allah'tan bir sakınma (takva) ve O'nun rızası üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır, yoksa binasını yıkılmak üzere olan bir yarın kenarına kurup da onunla birlikte cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah zalimler topluluğunu doğru yola iletmez.” [Tevbe: 109]. İlim ehli Hâricîlerin tekfiri (küfre nispet edilmesi), tefsiki (fasık sayılması) ve rivayetlerinin reddedilmesi konusunda ihtilaf etmiştir; inşallah bunun [detaylı açıklaması] kendi yerinde gelecektir.
والمنافق المشبه بالريحانة التي لها الريح ظاهر وطعمها مر هو المرائي بتلاوته، كما قال تعالى: إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلاةِ قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلا قَلِيلا [النساء: ١٤٢].
Kokusu belirgin, tadı ise acı olan fesleğene benzetilen münafık ise tilavetiyle gösteriş yapandır. Nitekim Teâlâ şöyle buyurmuştur: { إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلاةِ قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلا قَلِيلا } “Şüphesiz münafıklar Allah'ı aldatmaya çalışırlar, Oysa O onların aldatmalarını kendi başlarına çevirendir. Namaza kalktıkları zaman da üşenerek kalkarlar, insanlara gösteriş yaparlar ve Allah'ı pek az anarlar.” [Nisâ: 142].
ثم قال البخاري:
Sonra Buhârî şöyle dedi:
اقرؤوا القرآن ما ائتلفت عليه قلوبكم
Kalpleriniz Kendisi Üzerinde Kaynaştığı (Birbirine Isındığı) Sürece Kur'an'ı Okuyun
حدثنا أبو النعمان محمد بن الفضل عارم، حدثنا حماد بن زيد، عن أبي عمران الجوني، عن جندب بن عبد الله، ﵁، عن النبي ﷺ قال: " اقرؤوا القرآن ما ائتلفت عليه قلوبكم، فإذا اختلفتم فقوموا [عنه] " .
Bize Ebu'n-Nu'mân Muhammed b. el-Fadl Ârim anlattı, bize Hammâd b. Zeyd, Ebû İmrân el-Cevnî'den, o Cündeb b. Abdillâh'tan (radıyallâhu anh), o da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet etti ki şöyle buyurmuştur: "Kalpleriniz kendisi üzerinde kaynaştığı (birbirine ısındığı) sürece Kur'an'ı okuyun, ihtilafa düştüğünüzde ise [başından] kalkın " .
حدثنا عمرو بن علي بن بحر الفلاس، حدثنا عبد الرحمن بن مهدي، حدثنا سلام بن أبي مطيع، عن أبي عمران الجوني، عن جُنْدُب قال: قال رسول الله ﷺ: " اقرؤوا القرآن ما ائتلفت عليه قلوبكم، فإذا اختلفتم فقوموا [عنه] " .
Bize Amr b. Alî b. Bahr el-Fellâs anlattı, bize Abdurrahman b. Mehdî anlattı, bize Sellâm b. Ebî Mutî', Ebû İmrân el-Cevnî'den, o Cündeb'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kalpleriniz kendisi üzerinde kaynaştığı sürece Kur'an'ı okuyun, ihtilafa düştüğünüzde ise [başından] kalkın " .
تابعه الحارث بن عُبَيْد وسعيد بن زيد، عن أبي عمران، ولم يرفعه حماد بن سلمة وأبان.
Ebû İmrân'dan rivayette Hâris b. Ubeyd ve Saîd b. Zeyd ona mütâbaat etmiş; Hammâd b. Seleme ile Ebân ise bunu merfû olarak rivayet etmemiştir.
وقال غُنْدَر: عن شعبة، عن أبي عمران قال: سمعت جُنْدُبا. قوله: وقال ابن عون، عن أبي عمران، عن عبد الله بن الصامت، عن عمر قوله. وجندب أصح وأكثر .
Gunder de Şu'be'den, o Ebû İmrân'dan rivayet ederek: "Cündeb'den işittim" demiştir. [Buhârî'nin] İbn Avn'dan, onun Ebû İmrân'dan, onun Abdullah b. es-Sâmit'ten, onun Ömer'den rivayet ettiği sözü ise [mevkûftur]. Cündeb [rivayeti] ise daha sahih ve daha çok [rivayet edilendir] .
وقد رواه في موضع آخر، ومسلم كلاهما عن إسحاق بن منصور، عن عبد الصمد، عن همام، عن أبي عمران به ومسلم -أيضا-عن يحيى بن يحيى، عن الحارث بن عبيد أبي قدامة، عن أبي عمران به، ورواه مسلم -أيضا-عن أحمد بن سعيد، عن حبان بن هلال، عن أبان العطار، عن أبي عمران به مرفوعا .
[Buhârî] bunu başka bir yerde rivayet etmiştir; Müslim de her ikisi birden İshâk b. Mansûr'dan, o Abdussamed'den, o Hemmâm'dan, o Ebû İmrân'dan bu isnadla rivayet etmişlerdir . Müslim ayrıca Yahyâ b. Yahyâ'dan, o Hâris b. Ubeyd Ebû Kudâme'den, o Ebû İmrân'dan bu isnadla rivayet etmiştir. Müslim bunu ayrıca Ahmed b. Saîd'den, o Habbân b. Hilâl'den, o Ebân el-Attâr'dan, o Ebû İmrân'dan merfû olarak da bu isnadla rivayet etmiştir .
وقد حكى البخاري: أن أبان وحماد بن سلمة لم يرفعاه، فالله أعلم.
Buhârî, Ebân ile Hammâd b. Seleme'nin bunu merfû kılmadıklarını (Resûlullah'a nispet etmediklerini) nakletmiştir; en doğrusunu Allah bilir.
ورواه النسائي والطبراني من حديث مسلم بن إبراهيم، عن هارون بن موسى الأعور النحوي، عن أبي عمران به.
Nesâî ve Taberânî bunu Müslim b. İbrâhim'in hadisinden; o Hârûn b. Mûsâ el-A‘ver en-Nahvî'den, o da Ebû İmrân'dan bu isnadla rivayet etmişlerdir.
ورواه النسائي -أيضا-من طرق عن سفيان، عن حجاج بن فرافصة، عن أبي عمران به مرفوعا وفي رواية عن هارون بن زيد بن أبي الزرقاء، عن أبيه، عن سفيان عن حجاج، عن أبي عمران، عن جُنْدُب موقوفا، ورواه محمد بن إسماعيل بن إبراهيم، عن إسحاق الأزرق، عن عبد الله بن عون، عن أبي عمران، عن عبد الله بن الصامت، عن عمر قوله.
Nesâî bunu ayrıca Süfyân'dan, o Haccâc b. Fürâfisa'dan, o Ebû İmrân'dan bu isnadla merfû olarak gelen yollardan rivayet etmiştir . Hârûn b. Zeyd b. Ebi'z-Zerkâ'dan, o babasından, o Süfyân'dan, o Haccâc'dan, o Ebû İmrân'dan, o da Cündeb'den gelen bir rivayette ise mevkûftur. Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhim de İshâk el-Ezrak'tan, o Abdullah b. Avn'dan, o Ebû İmrân'dan, o Abdullah b. es-Sâmit'ten, o da Ömer'den onun sözü olarak rivayet etmiştir.
قال أبو بكر بن أبي داود: لم يخطئ ابن عون في حديث قط إلا في هذا، والصواب عن جندب. [ورواه الطبراني عن علي بن عبد العزيز عن مسلم بن إبراهيم وسعيد بن منصور قالا حدثنا الحارث بن عبيد، عن أبي عمران، عن جندب مرفوعا] .
Ebû Bekr b. Ebî Dâvûd şöyle demiştir: "İbn Avn bu hadis dışında hiçbir hadiste hata etmemiştir, doğru olan ise Cündeb'den olandır." [Taberânî de bunu Ali b. Abdilazîz'den, o Müslim b. İbrâhim ve Saîd b. Mansûr'dan, ikisi birden Hâris b. Ubeyd'den, o Ebû İmrân'dan, o Cündeb'den merfû olarak rivayet etmiştir] .
فهذا مما تيسر من ذكر طرق هذا الحديث على سبيل الاختصار، والصحيح منها ما أرشد إليه شيخ هذه الصناعة أبو عبد الله البخاري، ﵀، من أن الأكثر والأصح: أنه عن جندب بن عبد الله مرفوعا إلى رسول الله ﷺ.
İşte bu, bu hadisin yollarının muhtasar bir şekilde zikredilmesinden müyesser olanıdır. Bunların içinden sahih olanı, bu ilmin üstadı Ebû Abdillâh el-Buhârî'nin (rahimehullâh) işaret ettiği üzere, daha yaygın ve daha sahih olanının; Cündeb b. Abdillâh'tan, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) merfû olarak rivayet edilen şeklidir.
ومعنى الحديث أنه، ﵇، أرشد وحض أمته على تلاوة القرآن إذا كانت القلوب مجتمعة على تلاوته، متفكرة فيه، متدبرة له، لا في حال شغلها وملالها، فإنه لا يحصل المقصود من التلاوة بذلك كما ثبت في الحديث أنه قال ﵊: " اكلفوا من العمل ما تطيقون، فإن الله لا يمل حتى تملوا " وقال: " أحب الأعمال إلى الله ما داوم عليه صاحبه وإن قل "، وفي اللفظ الآخر: " أحب الأعمال إلى الله أدومها [وإن قل] " .
Hadisin anlamı şudur: O (aleyhisselâm), ümmetini kalpler Kur'an tilaveti üzerinde toplu, onun hakkında düşünür ve onu tefekkür eder halde iken okumaya yönlendirmiş ve teşvik etmiştir; meşguliyet ve bıkkınlık halinde değil. Zira bu durumda tilavetten kastedilen gaye hasıl olmaz. Nitekim hadiste sabit olduğuna göre o (aleyhissalâtü vesselâm) şöyle buyurmuştur: "Güç yetirebileceğiniz amelleri yüklenin, zira siz bıkmadıkça Allah bıkmaz" . Yine şöyle buyurmuştur: "Allah'a en sevimli olan amel, az da olsa sahibinin devamlı yaptığıdır." Diğer bir lafızda ise: "Allah'a en sevimli ameller, [az da olsa] en devamlı olanıdır " .
ثم قال البخاري: حدثنا سليمان بن حرب، حدثنا شعبة، عن عبد الملك بن ميسرة، عن النزال ابن سبرة، عن عبد الله -هو ابن مسعود- أنه سمع رجلا يقرأ آية سمع النبي ﷺ خلافها، فأخذت بيده فانطلقت إلى النبي ﷺ فقال: "كلاكما محسن فاقرآ" أكبر علمي قال: "فإن من كان قبلكم اختلفوا فأهلكهم الله ﷿".
Sonra Buhârî dedi ki: Bize Süleymân b. Harb anlattı, bize Şu'be, Abdülmelik b. Meysere'den, o en-Nezzâl b. Sebre'den, o da Abdullah'tan -yani İbn Mes'ûd'dan- anlattı ki o, bir adamın bir ayeti Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) işittiğinin aksine okuduğunu duymuş; bunun üzerine elinden tutup onu Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) götürmüştür. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): "İkiniz de güzel yapmaktasınız, okuyun" buyurmuştur. [Ravi der ki:] En kuvvetli bildiğime göre şöyle buyurdu: "Zira sizden öncekiler ihtilaf ettiler de Allah (azze ve celle) onları helak etti."
وأخرجه النسائي من رواية شعبة به وهذا في معنى الحديث الذي تقدمه، وأنه ينهى عن الاختلاف في القراءة والمنازعة في ذلك والمراء فيه كما تقدم النهي عن ذلك، والله أعلم.
Bunu Nesâî de Şu'be'nin rivayetinden bu isnadla tahric etmiştir . Bu da kendisinden önceki hadisin anlamındadır; kıraatte ihtilaf etmekten, bu hususta çekişmekten ve münakaşa etmekten nehyetmektedir, nitekim bundan nehiy daha önce geçmişti, en doğrusunu Allah bilir.
وقريب من هذا ما رواه عبد الله بن الإمام أحمد في مسند أبيه: حدثنا أبو محمد سعيد بن محمد الجرمي، حدثنا يحيى بن سعيد الأموي، عن الأعمش، عن عاصم، عن زر بن حبيش قال: قال عبد الله بن مسعود: تمارينا في سورة من القرآن فقلنا: خمس وثلاثون آية، ست وثلاثون آية قال: فانطلقنا
Buna yakın bir rivayeti de İmam Ahmed'in oğlu Abdullah babasının Müsned'inde rivayet etmiştir: Bize Ebû Muhammed Saîd b. Muhammed el-Cermî anlattı, bize Yahyâ b. Saîd el-Emevî, el-A'meş'ten, o Âsım'dan, o Zirr b. Hubeyş'ten anlattı; o şöyle demiştir: Abdullah b. Mes'ûd dedi ki: Kur'an'dan bir sure hakkında tartıştık ve: "Otuz beş ayettir", "[Hayır] otuz altı ayettir" dedik. Dedi ki: [Bunun üzerine] gittik
إلى رسول الله ﷺ فوجدنا عليا بناصية فقلنا له: اختلفنا في القراءة، فاحمر وجه رسول الله ﷺ، فقال علي: إن رسول الله ﷺ يأمركم أن تقرؤوا كما قد علمتم .
Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) vardık, Ali'yi de onun yanında bulduk ve ona: "Kıraat hususunda ihtilaf ettik" dedik. Bunun üzerine Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) yüzü kızardı. Ali de dedi ki: "Şüphesiz Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) size, size öğretildiği gibi okumanızı emrediyor" .
وهذا آخر ما أورده البخاري، ﵀، في كتاب فضائل القرآن، جل منزله، وتعالى قائله، ولله الحمد والمنة.
Bu, Buhârî'nin (rahimehullâh), indireninin şanı yüce ve söyleyeninin kadri âli olan Kur'an'ın Faziletleri Kitabı'nda zikrettiği son şeydir; hamd ve minnet Allah'a mahsustur.
كتاب الجامع
KİTÂBU'L-CÂMİ'
لأحاديث شتى تتعلق بتلاوة القرآن
Kur'an Tilavetine Dair Çeşitli Hadisler,
وفضائله وفضل أهله
Onun Faziletleri ve Ehlinin Üstünlüğü
فصل
Fasıl
قال أحمد: حدثنا معاوية بن هشام، حدثنا شيبان، عن فراس، عن عطية، عن أبي سعيد قال: قال نبي الله ﵊ " يقال لصاحب القرآن إذا دخل الجنة: اقرأ واصعد، فيقرأ ويصعد بكل آية درجة، حتى يقرأ آخر شيء معه " .
Ahmed dedi ki: Bize Muâviye b. Hişâm anlattı, bize Şeybân, Firâs'tan, o Atıyye'den, o Ebû Saîd'den anlattı; dedi ki: Allah'ın Peygamberi (aleyhissalâtü vesselâm) şöyle buyurdu : "Kur'an ehline cennete girdiği zaman: 'Oku ve yüksel' denilir. O da okur ve [ezberindeki] her bir ayetle bir derece yükselir, ta ki beraberindeki son şeyi okuyuncaya kadar" .
وقال أحمد: حدثنا أبو عبد الرحمن، حدثنا حَيْوَة، حدثنا بشير بن أبي عمرو الخولاني؛ أن الوليد بن قيس التجيبي حدثه أنه سمع أبا سعيد الخدري يقول: سمعت رسول الله ﷺ يقول: " يكون خلف من بعد الستين سنة، أضاعوا الصلاة واتبعوا الشهوات فسوف يلقون غيا، ثم يكون خلف يقرؤون القرآن لا يعدو تراقيهم، ويقرأ القرآن ثلاثة: مؤمن ومنافق وفاجر ".
Ahmed dedi ki: Bize Ebû Abdirrahmân anlattı, bize Hayve anlattı, bize Beşîr b. Ebî Amr el-Havlânî anlattı; ona Velîd b. Kays et-Tucîbî anlatmış ki o, Ebû Saîd el-Hudrî'yi şöyle derken işitmiştir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Altmış yıldan sonra öyle bir nesil gelecektir ki namazı zayi edecekler ve şehvetlere uyacaklar, bu yüzden gayyaya (cehennem çukuruna) düşeceklerdir. Sonra öyle bir nesil gelecektir ki Kur'an'ı okuyacaklar, fakat köprücük kemiklerinden aşağı geçmeyecektir. Kur'an'ı üç grup okur: Mümin, münafık ve fâcir."
قال بشير: فقلت للوليد: ما هؤلاء الثلاثة؟ قال: المنافق كافر به، والفاجر يَتَأكَّل به، والمؤمن يؤمن به .
Beşîr dedi ki: Velîd'e: "Bu üçü kimlerdir?" diye sordum. Dedi ki: "Münafık onu inkâr eder, fâcir onunla geçim sağlar (menfaat temin eder), mümin ise ona iman eder" .
وقال أحمد: حدثنا حجاج، حدثنا الليث، حدثني يزيد بن أبي حبيب، عن أبي الخير، عن أبي الخطاب، عن أبي سعيد أنه قال: إن رسول الله ﷺ عام تبوك خطب الناس وهو مسند ظهره إلى نخلة فقال: " ألا أخبركم بخير الناس وشر الناس؛ إن من خير الناس رجلا عمل في سبيل الله على ظهر فرسه أو على ظهر بعيره أو على قدميه حتى يأتيه الموت، وإن من شر الناس رجلا فاجرا جريئا يقرأ كتاب الله، لا يرعوي إلى شيء منه " .
Ahmed dedi ki: Bize Haccâc anlattı, bize Leys anlattı, bana Yezîd b. Ebî Habîb, Ebu'l-Hayr'dan, o Ebu'l-Hattâb'dan, o da Ebû Saîd'den anlattı ki o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Tebük yılında sırtını bir hurma ağacına dayamış vaziyette insanlara hitap edip şöyle buyurdu: "Size insanların en hayırlısını ve insanların en şerlisini haber vereyim mi? İnsanların en hayırlılarından biri, atının sırtında veya devesinin sırtında yahut kendi ayakları üzerinde ölüm kendisine gelinceye kadar Allah yolunda amel eden (cihad eden) kimsedir. İnsanların en şerlilerinden biri de Allah'ın Kitabı'nı okuyan, fakat onun hiçbir şeyinden sakınmayan/ibret almayan cüretkâr fâcir bir kimsedir" .
قال الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا محمد بن عمر بن هياج الكوفي، حدثنا الحسين بن عبد الأول، حدثنا محمد بن الحسن الهمداني، عن عمرو بن قيس، عن عطية، عن أبي سعيد قال: قال رسول الله ﷺ: " يقول الله تعالى: من شغله قراءة القرآن عن دعائي أعطيته أفضل ثواب السائلين ".
Hâfız Ebû Bekr el-Bezzâr dedi ki: Bize Muhammed b. Ömer b. Hiyyâc el-Kûfî anlattı, bize el-Hüseyin b. Abdilevvel anlattı, bize Muhammed b. el-Hasan el-Hemdânî, Amr b. Kays'tan, o Atıyye'den, o da Ebû Saîd'den [rivayetle] anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: «Yüce Allah buyurur ki: Kur'an okumak her kimi Bana dua etmekten alıkoyarsa, ona isteyenlere verilen sevabın en faziletlisini veririm.»
وقال رسول الله ﷺ: " إن فضل كلام الله على سائر الكلام كفضل الله على خلقه "، ثم قال: تفرد به محمد بن الحسن ولم يتابع عليه .
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah'ın kelamının diğer kelamlara üstünlüğü, Allah'ın yarattıklarına üstünlüğü gibidir." Sonra [Bezzâr] dedi ki: Bu rivayette Muhammed b. el-Hasan tek kalmıştır ve rivayetinde mütâbaat edilmemiştir .
وقال الإمام أحمد: حدثنا أبو عبيدة الحداد، حدثني عبد الرحمن بن بُدَيْل بن ميسرة، حدثني أبي، عن أنس بن مالك قال: قال رسول الله ﷺ: " إن لله أهْلِين من الناس". قيل: من هم يا رسول الله؟ قال: "أهْل القرآن هم أهل الله وخاصته" .
İmam Ahmed dedi ki: Bize Ebû Ubeyde el-Haddâd anlattı, bana Abdurrahman b. Büdeyl b. Meysere anlattı, bana babam, Enes b. Mâlik'ten anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz insanlardan Allah'ın ehli (has kulları) olanlar vardır." 'Ey Allah'ın Resûlü, onlar kimlerdir?' denildi. Şöyle buyurdu: "Kur'an ehli; onlar Allah'ın ehli ve O'nun has kullarıdır" .
وقال أبو القاسم الطبراني: حدثنا محمد بن علي بن شعيب السمسار، حدثنا خالد بن خِدَاش، حدثنا جعفر بن سليمان، عن ثابت، عن أنس بن مالك، ﵁: كان إذا ختم القرآن جمع أهله وولده فدعا لهم .
Ebu'l-Kâsım et-Taberânî dedi ki: Bize Muhammed b. Alî b. Şuayb es-Simsâr anlattı, bize Hâlid b. Hıdâş anlattı, bize Ca'fer b. Süleymân, Sâbit'ten, o Enes b. Mâlik'ten (radıyallâhu anh) rivayet etti: O, Kur'an'ı hatmettiği zaman ailesini ve çocuklarını toplar, onlara dua ederdi .
وقال الحافظ أبو القاسم الطبراني: حدثنا عبد الله بن أحمد بن حنبل، حدثنا محمد بن عباد المكي، حدثنا حاتم بن إسماعيل عن شريك، عن الأعمش، عن يزيد بن أبان، عن الحسن، عن أنس قال: قال رسول الله ﷺ: " القرآن غنى لا فقر بعده ولا غنى دونه " .
Hâfız Ebu'l-Kâsım et-Taberânî dedi ki: Bize Abdullah b. Ahmed b. Hanbel anlattı, bize Muhammed b. Abbâd el-Mekkî anlattı, bize Hâtim b. İsmâîl, Şerîk'ten, o A'meş'ten, o Yezîd b. Ebân'dan, o Hasan'dan, o Enes'ten anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kur'an öyle bir zenginliktir ki sonrasında fakirlik olmaz; onsuz da bir zenginlik yoktur" .
وقال الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا سلمة بن شبيب، حدثنا عبد الرزاق، حدثنا عبد الله بن المحرر، عن قتادة، عن أنس قال: قال رسول الله ﷺ: " لكل شيء حلية، وحلية القرآن الصوت الحسن " . ابن المحرر ضعيف.
Hâfız Ebû Bekr el-Bezzâr dedi ki: Bize Seleme b. Şebîb anlattı, bize Abdürrezzâk anlattı, bize Abdullah b. el-Muharrer, Katâde'den, o Enes'ten anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Her şeyin bir süsü vardır; Kur'an'ın süsü de güzel sestir" . İbnü'l-Muharrer zayıftır.
وقال الإمام أحمد: حدثنا حسن، حدثنا ابن لَهِيعة، حدثنا بكر بن سوادة، عن وفاء الخولاني، عن أنس بن مالك قال: بينما نحن نقرأ فينا العربي والعجمي والأسود والأبيض، إذ خرج علينا رسول الله ﷺ فقال: " أنتم في خير تقرؤون كتاب الله وفيكم رسول الله ﷺ، وسيأتي على الناس زمان يثقفونه كما يثقف القدح، يتعجلون أجورهم ولا يتأجلونها " .
İmam Ahmed dedi ki: Bize Hasen anlattı, bize İbn Lehîa anlattı, bize Bekr b. Sevâde, Vefâ el-Havlânî'den, o Enes b. Mâlik'ten anlattı; dedi ki: Bizler aramızda Arap olanı, Acem olanı, siyahı ve beyazı bulunduğu halde okuyorken birden Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) çıkageldi ve şöyle buyurdu: "Sizler hayır üzeresiniz; Allah'ın Kitabı'nı okuyorsunuz ve aranızda Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bulunmaktadır. İnsanlar üzerine öyle bir zaman gelecektir ki oku düzeltir gibi onu düzeltecekler, onun sevabını hemen peşin isteyecekler ve ahirete ertelemeyeceklerdir" .
وقد رواه الإمام أحمد -أيضا-عن حسن، عن ابن لَهِيعة، عن بكر، عن وفاء، عن سهل بن سعد، عن النبي ﷺ فذكره .
İmam Ahmed bunu ayrıca Hasen'den, o İbn Lehîa'dan, o Bekr'den, o Vefâ'dan, o Sehl b. Sa'd'dan, o da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet etmiş ve zikretmiştir .
وقال الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا يوسف بن موسى، حدثنا عبد الله بن الجهم، حدثنا عمرو بن أبي قيس، عن عبد ربه بن عبد الله، عن عمر بن نبهان، عن الحسن، عن أنس؛ أن النبي ﷺ قال: " إن البيت الذي يقرأ فيه القرآن يكثر خيره، والبيت الذي لا يقرأ فيه القرآن يقل خيره " .
Hâfız Ebû Bekr el-Bezzâr dedi ki: Bize Yûsuf b. Mûsâ anlattı, bize Abdullah b. el-Cehm anlattı, bize Amr b. Ebî Kays, Abdürabbih b. Abdillâh'tan, o Ömer b. Nebhân'dan, o Hasan'dan, o Enes'ten anlattı ki Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "İçinde Kur'an okunan evin hayrı çok olur; içinde Kur'an okunmayan evin ise hayrı az olur" .
وقال الحافظ أبو يعلى: حدثنا الفضل بن الصباح، حدثنا أبو عبيدة، عن محتسب، حدثني يزيد
Hâfız Ebû Ya'lâ dedi ki: Bize el-Fadl b. es-Sabbâh anlattı, bize Ebû Ubeyde, Muhtesib'den anlattı, [o şöyle dedi:] Bana Yezîd anlattı
الرقاشي، عن أنس قال: قعد أبو موسى في بيت واجتمع إليه ناس، فأنشأ يقرأ عليهم القرآن، قال: فقال رسول الله ﷺ: " أفتستطيع أن تقعدني حيث لا يراني منهم أحد؟ ". قال: نعم. قال: فخرج رسول الله ﷺ فأقعده الرجل حيث لا يراه منهم أحد، فسمع قراءة أبي موسى فقال: " إنه ليقرأ على مزمار من مزامير داود، ﵇ " .
er-Rakkâşî, Enes'ten anlattı; dedi ki: Ebû Mûsâ bir evde oturdu ve birtakım insanlar da onun yanına toplandı; bunun üzerine onlara Kur'an okumaya başladı. [Enes] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) [bana]: "Onlardan hiçbirinin beni görmeyeceği bir yere beni oturtmaya güç yetirebilir misin?" buyurdu. [Enes]: "Evet" dedi. [Enes] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) çıktı ve adam onu, onlardan kimsenin kendisini göremeyeceği bir yere oturttu. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Ebû Mûsâ'nın okuyuşunu dinledi ve: "Ona Dâvûd'un (aleyhisselâm) mezâmîrinden (ses ve nağmelerinden) bir mizmâr (güzel bir nağme/eda) verilmiştir" buyurdu .
وقال الإمام أحمد: حدثنا مصعب بن سلام، حدثنا جعفر -هو ابن محمد بن علي بن الحسين-عن أبيه، عن جابر بن عبد الله قال: " خطبنا رسول الله ﷺ، فحمد الله وأثنى عليه بما هو له أهل، ثم قال: "أما بعد، فإن أصدق الحديث كتاب الله، وإن أفضل الهدي هدي محمد، وشر الأمور محدثاتها، وكل بدعة ضلالة" ثم يرفع صوته وتحمر وجنتاه، ويشتد غضبه إذا ذكر الساعة، كأنه منذر جيش. قال: ثم يقول: "أتتكم الساعة هكذا -وأشار بأصبعيه السبابة والوسطى-صبحتكم الساعة ومستكم، من ترك مالا فلأهله، ومن ترك دَيْنًا أو ضياعًا فإليّ وعليّ " .
İmam Ahmed dedi ki: Bize Mus'ab b. Sellâm anlattı, bize Ca'fer -ki o Muhammed b. Alî b. el-Hüseyin'in oğludur- babasından, o Câbir b. Abdillâh'tan anlattı; dedi ki: "Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bize hitap etti, lâyık olduğu vasıflarla Allah'a hamd ve senâda bulundu, sonra şöyle buyurdu: 'Emmâ ba'd; şüphesiz sözün en doğrusu Allah'ın Kitabı'dır ve hidayetin en faziletlisi Muhammed'in hidayetidir. İşlerin en şerlisi sonradan uydurulanlarıdır ve her bid'at sapıklıktır.' Sonra sesini yükseltir, yanakları kızarır ve Kıyamet'i zikrettiğinde bir orduyu uyaran [komutan] gibi öfkesi şiddetlenirdi. Dedi ki: Sonra şöyle buyururdu: 'Kıyamet size şöyle geldi -ve işaret ile orta parmağını gösterdi- Kıyamet sabahleyin veya akşamleyin size gelecektir. Kim bir mal bırakırsa ailesinedir; kim de bir borç veya bakıma muhtaç bir aile (zâyiat) bırakırsa o banadır ve benim üzerimedir'" .
وقال الإمام أحمد: حدثنا عبد الوهاب -يعني ابن عطاء-أنبأنا أسامة بن زيد الليثي، عن محمد بن المنْكَدِر، عن جابر بن عبد الله قال: " دخل رسول الله ﷺ المسجد، فإذا قوم يقرؤون القرآن فقال: "اقرؤوا القرآن وابتغوا به وجه الله ﷿-من قبل أن يأتي بقوم يقيمونه إقامة القدح، يتعجلونه ولا يتأجلونه" .
İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdülvehhâb -yani İbn Atâ- anlattı, bize Üsâme b. Zeyd el-Leysî, Muhammed b. el-Münkedir'den, o Câbir b. Abdillâh'tan haber verdi; dedi ki: "Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) mescide girdi; bir de baktı ki bir topluluk Kur'an okuyor. Bunun üzerine şöyle buyurdu: 'Kur'an'ı okuyun ve onunla Allah'ın (azze ve celle) rızasını talep edin; onu okun doğrultulması gibi doğrultan, onun [karşılığını dünyada] aceleyle isteyen ve ahirete ertelemeyen bir kavim gelmeden önce'" .
قال أحمد -أيضا-: حدثنا خلف بن الوليد، حدثنا خالد، حدثنا حميد الأعرج، عن محمد بن المنكدر، عن جابر بن عبد الله قال: " خرج علينا رسول الله ﷺ ونحن نقرأ القرآن، وفينا العجمي والأعرابي قال: فاستمع فقال: "اقرؤوا فكل حسن، وسيأتي قوم يقيمونه كما يقام القدح، يتعجلونه ولا يتأجلونه" .
Ahmed ayrıca dedi ki: Bize Halef b. el-Velîd anlattı, bize Hâlid anlattı, bize Humeyd el-A'rec, Muhammed b. el-Münkedir'den, o Câbir b. Abdillâh'tan anlattı; dedi ki: "Biz Kur'an okurken ve aramızda Acem de Bedevî de varken Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) çıkageldi. Dedi ki: Dinledi ve: 'Okuyun, hepsi güzeldir. İleride öyle bir kavim gelecek ki okun doğrultulduğu gibi onu doğrultacaklar, [karşılığını] aceleyle isteyecekler ve ertelemeyeceklerdir' buyurdu" .
وقال أبو بكر البزار: حدثنا أبو كُرَيْب محمد بن العلاء، حدثنا عبد الله بن الأجلح، عن الأعمش، عن المعلى الكندي، عن عبد الله بن مسعود قال: " إن هذا القرآن شافع مشفع، من اتبعه قاده إلى الجنة، ومن تركه أو أعرض عنه -أو كلمة نحوها-زج في قفاه إلى النار " . وحدثنا أبو كريب، حدثنا عبد الله بن الأجلح، عن الأعمش، عن أبي سفيان، عن جابر، عن النبي ﷺ بنحوه .
Ebû Bekr el-Bezzâr dedi ki: Bize Ebû Küreyb Muhammed b. el-Alâ anlattı, bize Abdullah b. el-Eclah, A'meş'ten, o el-Muallâ el-Kindî'den, o Abdullah b. Mes'ûd'dan anlattı; dedi ki: "Şüphesiz bu Kur'an şefaati kabul edilen bir şefaatçidir. Kim ona uyarsa onu cennete götürür; kim de onu terk eder veya ondan yüz çevirirse -yahut buna benzer bir kelime- ensesinden itilerek ateşe atılır" . Bize Ebû Küreyb anlattı, bize Abdullah b. el-Eclah, A'meş'ten, o Ebû Süfyân'dan, o Câbir'den, o da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) bunun bir benzerini rivayet etti .
قال الحافظ أبو يعلى: حدثنا أحمد بن عبد العزيز بن مروان أبو صخر، حدثني بكر بن يونس، عن موسى بن علي، عن أبيه، عن يحيى بن أبي كثير اليمامي، عن جابر بن عبد الله؛ أن رسول الله ﷺ قال: " من قرأ ألف آية كتب الله له قنطارا، والقنطار مائة رطل، والرطل اثنتا عشرة أوقية،
Hâfız Ebû Ya'lâ dedi ki: Bize Ahmed b. Abdilazîz b. Mervân Ebû Sahr anlattı, bana Bekr b. Yûnus, Mûsâ b. Aliyy'den, o babasından, o Yahyâ b. Ebî Kesîr el-Yemâmî'den, o Câbir b. Abdillâh'tan anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Kim bin ayet okursa Allah ona bir kantar [sevap] yazar. Kantar yüz rıtıldır, rıtıl da on iki ukıyedir,
والوقية ستة دنانير، والدينار أربعة وعشرون قيراطا، والقيراط مثل أحُد، ومن قرأ ثلاثمائة آية قال الله لملائكته: نصب عبدي لي، أشهدكم يا ملائكتي أنِّي قد غفرت له، ومن بلغه عن الله فضيلة فعمل بها إيمانا به ورجاء ثوابه، أعطاه الله ذلك وإن لم يكن ذلك كذلك " .
Ukıye altı dinardır, dinar yirmi dört kıyattır, kırat ise Uhud [dağı] gibidir. Kim üç yüz ayet okursa Allah meleklerine: 'Kulum Benim için yoruldu; ey meleklerim, şahit olun ki Ben onu bağışladım' buyurur. Kime Allah'tan bir fazilet [haberi] ulaşır da O'na iman ederek ve sevabını umarak onunla amel ederse, o durum [gerçekte] öyle olmasa bile Allah ona bunu verir" .
وقال أحمد: حدثنا جرير، عن قابوس، عن أبيه، عن ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ: " إن الرجل الذي ليس في جوفه شيء من القرآن كالبيت الخرب " .
Ahmed dedi ki: Bize Cerîr, Kâbûs'tan, o babasından, o İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "İçinde Kur'an'dan hiçbir şey bulunmayan kişi, harap bir ev gibidir" .
قال البزار: لا نعلمه يروى عن ابن عباس إلا من هذا الوجه.
Bezzâr dedi ki: Bunun İbn Abbâs'tan yalnız bu yolla rivayet edildiğini biliyoruz.
وقال الطبراني: حدثنا محمد بن عثمان بن أبي شيبة، حدثني أبي قال: وجدت في كتاب أبي بخطه عن عمران بن أبي عمران، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ: " من اتبع كتاب الله هداه الله من الضلالة، ووقاه سوء الحساب يوم القيامة، وذلك أن الله ﷿ يقول: فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقَى [طه: ١٢٣] .
Taberânî dedi ki: Bize Muhammed b. Osmân b. Ebî Şeybe anlattı, bana babam anlattı; dedi ki: Babamın kitabında onun el yazısıyla İmrân b. Ebî İmrân'dan, onun Saîd b. Cübeyr'den, onun İbn Abbâs'tan [naklettiği şu rivayeti] buldum; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kim Allah'ın Kitabı'na uyarsa Allah onu sapıklıktan hidayete erdirir ve kıyamet gününde kötü hesaptan korur. Bu da Allah'ın (azze ve celle): { فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقَى } “Kim Benim hidayetime uyarsa artık o ne sapar ne de bedbaht olur.” [Tâhâ: 123] buyurmasından dolayıdır" .
وقال الطبراني: حدثنا يحيى بن عثمان بن صالح، حدثنا أبي، حدثنا ابن لَهِيعة، عن عمرو بن دينار، عن طاووس، عن ابن عباس؛ أن رسول الله ﷺ قال: " إن أحسن الناس قراءة من قرأ القرآن يتحزن به " .
Taberânî dedi ki: Bize Yahyâ b. Osmân b. Sâlih anlattı, bize babam anlattı, bize İbn Lehîa, Amr b. Dînâr'dan, o Tâvûs'tan, o İbn Abbâs'tan anlattı ki Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "İnsanların kıraat bakımından en güzeli, Kur'an'ı hüzünle okuyandır" .
وقال -أيضا-: حدثنا أبو يزيد القراطيسي، حدثنا نعيم بن حماد، حدثنا عبدة بن سليمان، عن سعيد أبي سعد البقال، عن الضحاك، عن ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ: " أحسنوا الأصوات بالقرآن " .
Yine [Taberânî] dedi ki: Bize Ebû Yezîd el-Karâtîsî anlattı, bize Nuaym b. Hammâd anlattı, bize Abde b. Süleymân, Saîd Ebû Sa'd el-Bakkâl'dan, o Dahhâk'tan, o İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Seslerinizi Kur'an ile güzelleştirin" .
وروى -أيضا-بسنده إلى الضحاك عن ابن عباس مرفوعا: " أشرف أمتي حملة القرآن " .
Ayrıca kendi isnadıyla Dahhâk'tan, o İbn Abbâs'tan merfû olarak şöyle rivayet etmiştir: "Ümmetimin en şereflileri Kur'an hâfızlarıdır (taşıyıcılarıdır)" .
وقال الطبراني: حدثنا معاذ بن المثنى، حدثنا إبراهيم بن أبي سويد الذارع حدثنا صالح المرى، عن قتادة، عن زرارة بن أوفى عن ابن عباس قال: سأل رجل رسول الله ﷺ فقال: أي الأعمال أحب إلى الله؟ فقال: "الحال المرتحل". قال: يا رسول الله، ما الحال المرتحل؟ قال: "صاحب القرآن يضرب في أوله حتى يبلغ آخره، وفي آخره حتى يبلغ أوله".
Taberânî dedi ki: Bize Muâz b. el-Müsennâ anlattı, bize İbrâhîm b. Ebî Süveyd ez-Zâri' anlattı, bize Sâlih el-Mürrî, Katâde'den, o Zürâre b. Evfâ'dan, o İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Bir adam Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'e: "Hangi amel Allah'a daha sevimlidir?" diye sordu. O da: «Konup göçendir (el-hâllü'l-mürtehil).» buyurdu. [Adam]: "Ey Allah'ın Resûlü, konup göçen nedir?" dedi. Şöyle buyurdu: «Kur'an sahibidir; [okumaya] başından başlar ta sonuna ulaşır, sonundan da [tekrar başlayıp] ta başına ulaşır.»
ذكر الدعاء المأثور
Kur'an'ı Ezberlemek
لحفظ القرآن وطرد النسيان
ve Unutmayı Gidermek İçin Rivayet Edilen Duanın Zikri