واستدل به كثير ممن قال: "إن إبراهيم، ﵇، هو أول من بنى البيت العتيق، وأنه لم يبن قبله"، كما ثبت في الصحيح عن أبي ذر قلت: يا رسول الله، أي مسجد وُضعَ أول؟ قال: "المسجد الحرام". قلت: ثم أي؟ قال: "بيت المقدس". قلت كم بينهما؟ قال: "أربعون سنة" .
“İbrâhim aleyhisselâm'ın Beyt-i Atîk'i inşa eden ilk kişi olduğu ve ondan önce onun inşa edilmediği” görüşünü benimseyen birçok kimse bu ayeti delil getirmiştir. Nitekim Sahîh'te Ebû Zer'den rivayet edildiği üzere sabit olmuştur: 'Ey Allah'ın Resûlü! İlk önce hangi mescid yapıldı?' dedim. “Mescid-i Harâm” buyurdu. 'Sonra hangisi?' dedim. “Mescid-i Aksâ (Beytü'l-Makdis)” buyurdu. 'Aralarında ne kadar süre var?' dedim. “Kırk yıl” buyurdu .
وقد قال الله تعالى: {إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ * فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ} الآية [آل عمران: ٩٦، ٩٧]، وقال تعالى: {وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ} [البقرة: ١٢٥].
Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ * فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ } “Şüphesiz insanlar için kurulan ilk ev (mâbed), Mekke'deki çok mübarek ve âlemlere hidâyet kaynağı olan [evdir]. Orada apaçık deliller, İbrâhim'in makamı vardır...” [Âl-i İmrân: 96, 97]. Yine Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ } “İbrâhim ve İsmâil'e: 'Tavaf edenler, ibadete kapananlar, rükû ve secde edenler için Evimi temiz tutun' diye emretmiştik.” [el-Bakara: 125].
وقد قدمنا ذكر ما ورد في بناء البيت من الصحاح والآثار، بما أغنى عن إعادته هاهنا .
Beyt'in inşası hakkında sahih hadislerde ve rivayetlerde gelenleri daha önce burada tekrar etmeye ihtiyaç bırakmayacak şekilde zikretmiştik .
وقال تعالى هاهنا: (أَنْ لا تُشْرِكْ بِي) أي: ابْنه على اسمي وحدي، (وَطَهِّرْ بَيْتِيَ) قال مجاهد وقتادة: من الشرك، (لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ) أي: اجعله خالصا لهؤلاء الذين يعبدون الله وحده لا شريك له.
Burada ise Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (أَنْ لا تُشْرِكْ بِي) yani: 'Onu sadece benim adıma inşa et.' (وَطَهِّرْ بَيْتِيَ) Mücâhid ve Katâde şöyle demişlerdir: 'Şirkten temiz tut.' (لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ) yani: 'Orayı yalnızca tek olan ve ortağı bulunmayan Allah'a ibadet eden bu kimselere has kıl.'
فالطائف به معروف، وهو أخص العبادات عند البيت، فإنه لا يفعل ببقعة من الأرض سواها، (وَالْقَائِمِينَ) أي: في الصلاة؛ ولهذا قال: (وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ) فقرن الطواف بالصلاة؛ لأنهما لا يشرعان إلا مختصين بالبيت، فالطواف عنده، والصلاة إليه في غالب الأحوال، إلا ما استثني من الصلاة عند اشتباه القبلة وفي الحرب، وفي النافلة في السفر، والله أعلم.
Orada tavaf eden (et-tâif) mâlumdur; bu, Beyt'in yanında [yapılan] ibadetlerin en özgüsüdür. Çünkü o, yeryüzünde oradan başka hiçbir mekânda icra edilmez. { وَالْقَائِمِينَ } “ve [namazda] kıyama duranlar” yani namaz kılanlar [için]; bu sebeple { وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ } “rükû ve secde edenler [için]” buyurmuştur. Böylece tavaf ile namazı peş peşe zikretmiştir; çünkü bu ikisi ancak Beyt'e mahsus olarak meşru kılınmıştır. Nitekim tavaf onun yanında yapılır, namaz ise —kıblenin belirsiz olduğu durumlar, savaş hali ve yolculuktaki nâfile namazlar gibi istisnalar hariç— çoğunlukla ona doğru kılınır. En doğrusunu Allah bilir.
وقوله: (وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ) أي: ناد في الناس داعيا لهم إلى الحج إلى هذا البيت الذي أمرناك ببنائه. فَذُكر أنه قال: يا رب، وكيف أبلغ الناس وصوتي لا ينفذهم؟ فقيل: ناد وعلينا البلاغ.
Onun: (وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ) sözü ise; yani: Sana inşa etmeni emrettiğimiz bu Beyt'e insanları hacca davet ederek nida et, [demektir]. Rivayet edildiğine göre [İbrâhim] şöyle demiştir: 'Ey Rabbim! Sesim onlara ulaşmazken insanlara nasıl duyurayım?' Bunun üzerine ona: 'Sen nida et, duyurmak bize aittir' denilmiştir.
فقام على مقامه، وقيل: على الحجر، وقيل: على الصفا، وقيل: على أبي قُبَيس، وقال: يا أيها الناس، إن ربكم قد اتخذ بيتا فحجوه، فيقال: إن الجبال تواضعت حتى بلغ الصوت أرجاء الأرض، وأسمَعَ مَن في الأرحام والأصلاب، وأجابه كل شيء سمعه من حَجَر ومَدَر وشجر، ومن كتب الله أنه يحج إلى يوم القيامة: "لبيك اللهم لبيك".
Bunun üzerine makamının üzerine çıktı; [bir rivayette] taşın üzerine, bir rivayette Safâ tepesine, bir diğer rivayette ise Ebû Kubeys dağına çıktı ve şöyle dedi: 'Ey insanlar! Rabbiniz bir ev edindi, artık orayı haccedin!' Denilir ki dağlar boyun eğip alçaldı, nihayet ses yeryüzünün dört bir yanına ulaştı, rahimlerde ve sulblerde olanlara işittirdi. Taş, toprak ve ağaçtan onu işiten her şey ve Allah'ın kıyamet gününe kadar haccedeceğini yazdığı herkes: 'Lebbeyk Allāhümme lebbeyk (Buyur Allahım buyur)' diyerek ona icabet etti.
هذا مضمون ما روي عن ابن عباس، ومجاهد، وعكرمة، وسعيد بن جُبَير، وغير واحد من السلف، والله أعلم.
İbn Abbâs, Mücâhid, İkrime, Saîd b. Cübeyr ve seleften birçok kimseden rivayet edilenlerin özeti budur. Doğrusunu en iyi Allah bilir.
أوردها ابن جَرير، وابن أبي حاتم مُطَوّلة .
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim bunu uzunca zikretmişlerdir .
وقوله: (يَأْتُوكَ رِجَالا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ) قد يَستدلّ بهذه الآية من ذهب من العلماء إلى أن الحج ماشيا، لمن قدر عليه، أفضلُ من الحج راكبا؛ لأنه قدمهم في الذكر، فدل على الاهتمام بهم وقوة هممهم وشدة عزمهم، والذي عليه الأكثرون أن الحج راكبا أفضل؛ اقتداء برسول الله ﷺ، فإنه حج راكبا مع كمال قوته، ﵇.
Onun: (يَأْتُوكَ رِجَالا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ) sözüne gelince; gücü yeten kimse için yürüyerek haccetmenin binekli haccetmekten daha faziletli olduğu görüşüne varan âlimler bu ayeti delil getirebilirler. Çünkü [Allah] zikirde onları öne almıştır; bu da onlara verilen öneme, himmetlerinin ve azimlerinin güçlü olduğuna delalet eder. Çoğunluğun benimsediği görüşe göre ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e iktida etmek için binekli haccetmek daha faziletlidir; zira o aleyhisselâm tam bir güce sahip olduğu halde binekli olarak haccetmiştir.
وقوله: (يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ) يعني: طريق، كما قال: {وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلا} [الأنبياء: ٣١].
Onun: (يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ) sözü; yani: [her bir] yoldan, [demektir]. Nitekim: { وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلا } “Orada yollar [ve] geçitler kıldık” [el-Enbiyâ: 31] buyurmuştur.
وقوله: (عَمِيقٍ) أي: بعيد. قاله مجاهد، وعطاء، والسدي، وقتادة، ومقاتل بن حيان، والثوري، وغير واحد.
Onun: (عَمِيقٍ) sözü ise; yani: Uzak, demektir. Bunu Mücâhid, Atâ, es-Süddî, Katâde, Mukâtil b. Hayyân, es-Sevrî ve birçok kimse söylemiştir.
وهذه الآية كقوله تعالى إخبارا عن إبراهيم، حيث قال في دعائه: {فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ} [إبراهيم: ٣٧] فليس أحد من أهل الإسلام إلا وهو يحن إلى رؤية الكعبة والطواف، فالناس يقصدونها من سائر الجهات والأقطار.
Bu ayet, Yüce Allah'ın duasında İbrâhim'den haber vererek söylediği şu söz gibidir: { فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ } “İnsanlardan bir kısmının gönüllerini onlara meylettir” [İbrâhim: 37]. Dolayısıyla İslâm ehlinden Kâbe'yi görmeye ve tavaf etmeye özlem duymayan hiç kimse yoktur; insanlar her yönden ve beldeden oraya yönelirler.
{لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ (٢٨) ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٢٩)}.
{ لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ (٢٨) ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٢٩) } “Kendilerine ait birtakım menfaatlere şahit olsunlar ve kendilerine rızık olarak verdiği kurbanlık hayvanlar üzerine belirlenen günlerde Allah'ın adını ansınlar. Artık onlardan hem kendiniz yiyin hem de darlık içindeki yoksula yedirin. Sonra kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler ve Beyt-i Atîk'i tavaf etsinler.”
قال ابن عباس: (لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ) قال: منافع الدنيا والآخرة؛ أما منافع الآخرة فرضوان الله، وأما منافع الدنيا فما يصيبون من منافع البُدْن والربح والتجارات. وكذا قال مجاهد، وغير واحد: إنها منافع الدنيا والآخرة، كقوله: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلا مِنْ رَبِّكُمْ} [البقرة: ١٩٨].
İbn Abbâs: (لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ) “Kendilerine ait birtakım menfaatlere şahit olsunlar” [ifadesi hakkında] şöyle demiştir: “Dünya ve ahiret menfaatleridir. Ahiret menfaatlerine gelince, o Allah'ın rızasıdır. Dünya menfaatlerine gelince, kurbanlık develerden (büdn), kârdan ve ticaretten elde ettikleridir.” Mücâhid ve pek çok kişi de aynı şekilde: “Şüphesiz bunlar dünya ve ahiret menfaatleridir” demiştir; nitekim [Yüce Allah'ın] şu sözü de böyledir: { لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلا مِنْ رَبِّكُمْ } “Rabbinizden bir lütuf aramanızda sizin için bir günah yoktur” [Bakara: 198].
وقوله: (وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ [فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ] عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأنْعَامِ) قال شعبة [وهُشَيْم] عن [أبي بشر عن سعيد] عن ابن عباس: الأيام المعلومات: أيام العشر، وعلقه البخاري عنه بصيغة الجزم به . ويروى مثله عن أبي موسى الأشعري، ومجاهد، وعطاء، وسعيد بن جبير، والحسن، وقتادة، والضحاك، وعطاء الخراساني، وإبراهيم النَّخعي. وهو مذهب الشافعي، والمشهور عن أحمد بن حنبل.
Onun: (وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ [فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ] عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأنْعَامِ) sözü hakkında Şu'be [ve Hüşeym] , [Ebû Bişr'den, o Saîd'den] , o da İbn Abbâs'tan: 'Belirlenen günler (eyyâm-ı ma'lûmât), [Zilhicce'nin ilk] on günüdür' demiştir. Buhârî de ondan bunu kesinlik belirten (cezm) bir sîgayla ta'lîk olarak rivayet etmiştir . Bunun bir benzeri Ebû Mûsâ el-Eş'arî, Mücâhid, Atâ, Saîd b. Cübeyr, el-Hasan, Katâde, ed-Dahhâk, Atâ el-Horasânî ve İbrâhim en-Nehaî'den rivayet edilmiştir. Bu, Şâfiî'nin mezhebidir ve Ahmed b. Hanbel'den meşhur olan görüştür.
وقال البخاري: حدثنا محمد بن عَرْعَرَة، حدثنا شعبة، عن سليمان، عن مسلم البَطِين، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ قال: "ما العمل في أيام أفضل منها في هذه" قالوا: ولا الجهاد في سبيل الله؟ قال: "ولا الجهاد في سبيل الله، إلا رجل، يخرج يخاطر بنفسه وماله فلم يرجع بشيء".
Buhârî şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ar'are anlattı, bize Şu'be, Süleyman'dan, o Müslim el-Batîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den anlattı; buyurdu ki: “Şu günlerde yapılan amellerden daha faziletli hiçbir amelin bulunduğu günler yoktur.” 'Allah yolunda cihad da mı [değildir]?' dediler. “Canı ve malıyla tehlikeye atılarak çıkan ve bunlardan hiçbir şeyle geri dönmeyen kimse hariç, Allah yolunda cihad da [ondan daha faziletli değildir]” buyurdu.
ورواه الإمام أحمد، وأبو داود، والترمذي، وابن ماجه . وقال الترمذي: حديث حسن غريب صحيح. وفي الباب عن ابن عمر، وأبي هريرة، وعبد الله بن عمرو، وجابر.
Bunu İmam Ahmed, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce rivayet etmiştir . Tirmizî: 'Hasen garib sahih bir hadistir' demiştir. Bu konuda İbn Ömer, Ebû Hureyre, Abdullah b. Amr ve Câbir'den de rivayet vardır.
قلت: وقد تقصيت هذه الطرق، وأفردت لها جزءًا على حدته ، فمن ذلك ما قال الإمام أحمد: حدثنا عَفَّان، أنبأنا أبو عَوَانة، عن يزيد بن أبي زياد، عن مجاهد، عن ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ: "ما من أيام أعظم عند الله ولا أحب إليه العملُ فيهن، من هذه الأيام العشر، فأكثروا فيهم من التهليل والتكبير والتحميد" وروي من وجه آخر، عن مجاهد، عن ابن عمر، بنحوه . وقال البخاري: وكان ابن عمر، وأبو هريرة يخرجان إلى السوق في أيام العشر، فيكبران ويكبر الناس بتكبيرهما .
Ben derim ki: Ben bu tarikleri etraflıca araştırıp bunları müstakil bir cüzde topladım . Bunlardan biri de İmam Ahmed'in dediği şu rivayettir: Bize Affân anlattı, bize Ebû Avâne, Yezîd b. Ebî Ziyâd'dan, o Mücâhid'den, o da İbn Ömer'den haber verdi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah katında bu on günden daha büyük ve O'na içindeki amelin daha sevimli olduğu günler yoktur; o halde bu günlerde tehlîli, tekbîri ve tahmîdi çokça yapın” . Başka bir vecihten Mücâhid'den, o da İbn Ömer'den benzeri rivayet edilmiştir . Buhârî şöyle demiştir: İbn Ömer ve Ebû Hureyre bu on günde çarşıya çıkarlar ve tekbir getirirlerdi; insanlar da onların tekbiriyle tekbir getirirlerdi .
وقد روى أحمد عن جابر مرفوعا: أن هذا هو العشر الذي أقسم الله به في قوله: {وَالْفَجْرِ * وَلَيَالٍ عَشْرٍ} [الفجر: ١، ٢] .
Ahmed, Câbir'den merfû olarak Allah'ın: { وَالْفَجْرِ * وَلَيَالٍ عَشْرٍ } “Fecre ve on geceye andolsun” [el-Fecr: 1, 2] sözünde kendisi üzerine yemin ettiği on günün bu olduğunu rivayet etmiştir .
وقال بعض السلف: إنه المراد بقوله: {وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ} [الأعراف: ١٤٢].
Seleften bazıları, O'nun: { وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ } “Onu bir on ile tamamladık” [el-A'râf: 142] sözü ile kastedilenin bu olduğunu söylemişlerdir.
وفي سنن أبي داود: أن رسول الله ﷺ كان يصوم هذا العشر .
Sünen-i Ebî Dâvûd'da: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bu on günü oruçlu geçirdiği yer almaktadır .
وهذا العشر مشتمل على يوم عرفة الذي ثبت في صحيح مسلم عن أبي قتادة قال: سئل رسول الله ﷺ عن صيام يوم عرفة، فقال: "أحتسب على الله أن يكفر السنة الماضية والآتية".
Bu on gün, Arefe gününü de içermektedir. Nitekim Sahîh-i Müslim'de Ebû Katâde'den sabit olduğuna göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Arefe günü orucu hakkında soruldu, bunun üzerine şöyle buyurdu: «أحتسب على الله أن يكفر السنة الماضية والآتية» «Allah'ın [bu oruçla] geçmiş yılı ve gelecek yılı bağışlamasını umarım.»
ويشتمل على يوم النحر الذي هو يوم الحج الأكبر، وقد ورد في حديث أنه أفضل الأيام عند الله .
Yine en büyük hac günü (Hacc-ı Ekber) olan kurban kesme (nahr) gününü de içermektedir; nitekim bir hadiste onun Allah katında günlerin en faziletlisi olduğu varid olmuştur .
وبالجملة، فهذا العشر قد قيل: إنه أفضل أيام السنة، كما نطق به الحديث، ففضله كثير على عشر رمضان الأخير؛ لأن هذا يشرع فيه ما يشرع في ذلك، من صيام وصلاة وصدقة وغيره، ويمتاز هذا باختصاصه بأداء فرض الحج فيه.
Hülasa, hadisin açıkça belirttiği gibi bu on günün senenin en faziletli günleri olduğu söylenmiştir; bu sebeple Ramazan'ın son on gününe karşı fazileti çoktur. Çünkü o [Ramazan'ın on günün]de meşru kılınan oruç, namaz, sadaka ve benzeri şeyler bu [on gün]de de meşru kılınmıştır; bu günler ise içinde farz olan haccın eda edilmesine has olmasıyla temayüz eder.
وقيل: ذاك أفضل لاشتماله على ليلة القدر، التي هي خير من ألف شهر.
Bazıları da bin aydan daha hayırlı olan Kadir Gecesi'ni içerdiğinden dolayı o [Ramazan'ın son on gününün] daha faziletli olduğunu söylemiştir.
وتوسط آخرون فقالوا: أيام هذا أفضل، وليالي ذاك أفضل. وبهذا يجتمع شمل الأدلة، والله أعلم.
Diğer bazıları ise orta yolu tutarak: Bunun günleri daha faziletli, onun ise geceleri daha faziletlidir demişlerdir. Böylece delillerin hepsi uzlaştırılmış olur. Doğrusunu en iyi Allah bilir.
قول ثان في الأيام المعلومات: قال الحكم، عن مِقْسَم، عن ابن عباس: الأيام المعلومات: يوم النحر وثلاثة أيام بعده. ويروى هذا عن ابن عمر، وإبراهيم النَّخَعي، وإليه ذهب أحمد بن حنبل في رواية عنه.
Belirlenen günler (el-eyyâmü'l-ma'lûmât) hakkında ikinci görüş: el-Hakem, Miksem'den, o İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: Belirlenen günler; kurban bayramı günü ile ondan sonraki üç gündür. Bu, İbn Ömer ve İbrâhim en-Nehaî'den de rivayet edilmiştir ve Ahmed b. Hanbel kendisinden gelen bir rivayette bu görüşe meyletmiştir.
قول ثالث: قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا علي بن المديني، حدثنا يحيى بن سعيد، حدثنا ابن عَجْلان، حدثني نافع؛ أن ابن عمر كان يقول: الأيام المعلومات والمعدودات هن جميعهن أربعة أيام، فالأيام المعلومات يوم النحر ويومان بعده، والأيام المعدودات ثلاثة أيام يوم النحر.
Üçüncü görüş: İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize babam anlattı, bize Ali b. el-Medînî anlattı, bize Yahyâ b. Saîd anlattı, bize İbn Aclân anlattı, bana Nâfi' anlattı ki İbn Ömer şöyle derdi: 'Belirlenen (ma'lûmât) ve sayılı (ma'dûdât) günler, hepsi birlikte dört gündür. Belirlenen günler kurban bayramı günü ve ondan sonraki iki gündür; sayılı günler ise kurban bayramı gününden sonraki üç gündür.'
هذا إسناد صحيح إليه، وقاله السدي: وهو مذهب الإمام مالك بن أنس، ويعضد هذا القول والذي قبله قوله تعالى: (عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأنْعَامِ) يعني به: ذكر الله عند ذبحها.
Bu, ona [ulaşan] sahih bir isnaddır; bunu es-Süddî de söylemiştir ve bu, İmam Mâlik b. Enes'in mezhebidir. Yüce Allah'ın: (عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأنْعَامِ) yani: 'Onları boğazlarken Allah'ı anmak' sözü bu görüşü ve bundan önceki görüşü desteklemektedir.
قول رابع: إنها يوم عرفة، ويوم النحر، ويوم آخر بعده. وهو مذهب أبي حنيفة.
Dördüncü görüş: Bunlar Arefe günü, kurban bayramı günü ve ondan sonraki diğer bir gündür. Bu, Ebû Hanîfe'nin mezhebidir.
وقال ابن وهب: حدثني ابن زيد بن أسلم، عن أبيه أنه قال: المعلومات يوم عرفة، ويوم النحر، وأيام التشريق.
İbn Vehb şöyle demiştir: Bana İbn Zeyd b. Eslem babasından anlattı; o şöyle demiştir: 'Belirlenen günler (el-ma'lûmât); Arefe günü, kurban bayramı günü ve teşrik günleridir.'
وقوله: (عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأنْعَامِ) يعني: الإبل والبقر والغنم، كما فصلها تعالى في سورة الأنعام وأنها {ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ} الآية [الأنعام: ١٤٣].
Onun: (عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأنْعَامِ) sözü; yani: Teâlâ'nın En'âm sûresinde onların { ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ } “Sekiz eş” [el-En'âm: 143] ayetinde açıkladığı üzere, deve, sığır ve davardır.
وقوله (فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ) استدل بهذه الآية من ذهب إلى وجوب الأكل من الأضاحي وهو قول غريب، والذي عليه الأكثرون أنه من باب الرخصة أو الاستحباب، كما ثبت أن رسول الله ﷺ لما نحر هديه أمر من كل بدنة ببضعة فتطبخ، فأكل من لحمها، وحسا من مرقها .
Onun: (فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ) sözüne gelince; kurban etinden yemenin vacip olduğu görüşüne varan kimseler bu ayeti delil getirmişlerdir ki bu garip bir görüştür. Çoğunluğun benimsediği görüş ise bunun bir ruhsat veya müstehaplık kabilinden olduğudur. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kurbanını kestiğinde her deveden bir parça et alınmasını ve pişirilmesini emrettiği, ardından onun etinden yiyip çorbasından içtiği sabit olmuştur .
وقال عبد الله بن وهب: [قال لي مالك: أحب أن يأكل من أضحيته؛ لأن الله يقول: (فَكُلُوا مِنْهَا): قال ابن وهب] وسألت الليث، فقال لي مثل ذلك.
Abdullah b. Vehb şöyle demiştir: [Mâlik bana şöyle dedi: Kişinin kurbanından yemesini müstehap görürüm; zira Allah Teâlâ: { فَكُلُوا مِنْهَا } “Onlardan yiyin” buyurmaktadır. İbn Vehb dedi ki:] Leys'e de sordum, o da bana bunun benzerini söyledi.
وقال سفيان الثوري، عن منصور، عن إبراهيم: (فَكُلُوا مِنْهَا) قال: كان المشركون لا يأكلون من ذبائحهم فرخص للمسلمين، فمن شاء أكل، ومن شاء لم يأكل. وروي عن مجاهد، وعطاء نحو ذلك.
Süfyân es-Sevrî, Mansûr'dan, o İbrâhim'den rivayetle: (فَكُلُوا مِنْهَا) hakkında şöyle demiştir: 'Müşrikler kestikleri kurbanlardan yemezlerdi; Müslümanlara ise ruhsat verildi, artık dileyen yer, dileyen yemez.' Mücâhid ve Atâ'dan da bunun bir benzeri rivayet edilmiştir.
قال هُشَيْم، عن حُصَين، عن مجاهد في قوله (فَكُلُوا مِنْهَا): هي كقوله: {وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا} [المائدة: ٢]، {فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الأَرْضِ} [الجمعة: ١٠].
Hüşeym, Husayn'dan, o Mücâhid'den (فَكُلُوا مِنْهَا) sözü hakkında: 'Bu; O'nun: { وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا } “İhramdan çıktığınız zaman avlanabilirsiniz” [el-Mâide: 2] ve { فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الأَرْضِ } “Namaz bitince artık yeryüzüne dağılın” [el-Cuma: 10] sözleri gibidir' dediğini nakletmiştir.
وهذا اختيار ابن جرير في تفسيره، واستدل من نصر القول بأن الأضاحي يتصدق منها بالنصف بقوله في هذه الآية: (فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ)، فجزأها نصفين: نصف للمضحي، ونصف للفقراء.
Bu, İbn Cerîr'in tefsirinde tercih ettiği görüştür. Kurbanların yarısının tasadduk edileceği görüşünü savunanlar, bu ayetteki: (فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ) sözünü delil getirmiş ve onu iki parçaya ayırmışlardır: Yarısı kurban kesene, yarısı da fakirlere.
والقول الآخر: أنها تجزأ ثلاثة أجزاء: ثلث له، وثلث يهديه، وثلث يتصدق به؛ لقوله في الآية الأخرى: {فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} [الحج: ٣٦] وسيأتي الكلام عليها عندها، إن شاء الله، وبه الثقة.
Diğer görüşe göre ise üç parçaya ayrılır: Üçte biri kendisine, üçte biri hediye etmeye ve üçte biri de tasadduk etmeye; zira diğer ayette: { فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ } “Onlardan hem kendiniz yiyin hem de kanaat edip istemeyene ve isteyene yedirin” [el-Hac: 36] buyrulmuştur. İnşâallah yeri geldiğinde bunun açıklaması yapılacaktır; güvenilecek olan sadece O'dur.
وقوله: (الْبَائِسَ الْفَقِيرَ)، قال عكرمة: هو المضطر الذي عليه البؤس، [والفقير] المتعفف.
Onun: (الْبَائِسَ الْفَقِيرَ) sözü hakkında İkrime şöyle demiştir: 'O, üzerinde darlık bulunan çaresiz kimsedir; [fakir ise] iffetini koruyup istemeyendir.'
وقال مجاهد: هو الذي لا يبسط يده. وقال قتادة: هو الزّمِن. وقال مقاتل بن حيان: هو الضرير.
Mücâhid: 'O, elini açıp istemeyen kimsedir' demiştir. Katâde: 'O, kötürüm kimsedir' demiştir. Mukâtil b. Hayyân: 'O, âmâ olan kimsedir' demiştir.
وقوله: (ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ): قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: هو وضع [الإحرام] من حلق الرأس ولبس الثياب وقص الأظفار، ونحو ذلك. وهكذا روى عطاء ومجاهد، عنه. وكذا قال عكرمة، ومحمد بن كعب القُرَظي.
Onun: (ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ) sözü hakkında Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan: 'O; tıraş olmak, elbise giymek, tırnak kesmek ve benzeri şeylerle [ihramdan] çıkmaktır' dediğini rivayet etmiştir. Atâ ve Mücâhid de ondan böyle rivayet etmiştir. İkrime ve Muhammed b. Ka'b el-Kurazî de böyle söylemiştir.
وقال عكرمة، عن ابن عباس: (ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ) قال: التفث: المناسك.
İkrime, İbn Abbâs'tan rivayetle: (ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ) hakkında: 'Tefes, menâsik (hac ibadetleri)tir' dediğini nakletmiştir.
وقوله: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ)، قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: يعني: نحر ما نذر من أمر البُدن.
Onun: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) sözü hakkında Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan: 'Yani adadığı kurbanlık develeri kesmektir' dediğini aktarmıştır.
وقال ابن أبي نَجِيح، عن مجاهد: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ): نذر الحج والهدي وما نذر الإنسان من شيء يكون في الحج.
İbn Ebî Necîh, Mücâhid'den nakille: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ): 'Hac adağı, kurbanlık adağı ve insanın hacda olmasını adadığı her şeydir' dediğini nakletmiştir.
وقال إبراهيم بن مَيْسَرَة، عن مجاهد: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) قال: الذبائح.
İbrâhim b. Meysere, Mücâhid'den nakille: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) hakkında: 'Kurbanlardır' dediğini nakletmiştir.
وقال ليث بن أبي سليم، عن مجاهد: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) كل نذر إلى أجل.
Leys b. Ebî Süleym, Mücâhid'den nakille: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) hakkında: 'Vadesi belirlenmiş her adaktır' demiştir.
وقال عكرمة: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ)، قال: [حجهم.
İkrime: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) hakkında: '[Onların] haclarıdır' demiştir.
وكذا روى الإمام ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا ابن أبي عمر، حدثنا سفيان في قوله: (وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) قال:] نذر الحج، فكل من دخل الحج فعليه من العمل فيه: الطواف بالبيت
İmâm İbn Ebî Hâtim de şöyle rivayet etmiştir: Bize babam rivayet etti, bize İbn Ebî Ömer rivayet etti, bize Süfyân O'nun: { وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ } “ve adaklarını yerine getirsinler” kavli hakkında şöyle dedi[ğini rivayet etti]:] 'Hac adağıdır. Kim hacca girerse, hacdaki amellerden üzerine gereken vazife: Beyt'i tavaf etmek
وبين الصفا والمروة، وعرفة، والمزدلفة، ورمي الجمار، على ما أمروا به. وروي عن مالك نحو هذا.
Safâ ile Merve arasında [sa'y etmek], Arafat, Müzdelife ve emrolundukları üzere cemreleri taşlamaktır.' Mâlik'ten de bunun benzeri rivayet edilmiştir.
وقوله: (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ): قال مجاهد: يعني: الطواف الواجب يوم النحر.
O'nun: (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ) sözü hakkında Mücâhid: "Yani kurban günü yapılması farz olan tavaftır" demiştir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا موسى بن إسماعيل، حدثنا حماد، عن أبي حمزة قال: قال لي ابن عباس: أتقرأ سورة الحج؟ يقول الله: (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ)، فإن آخر المناسك الطواف بالبيت.
İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize babam anlattı, bize Mûsâ b. İsmâîl anlattı, bize Hammâd, Ebû Hamza'dan anlattı, o şöyle dedi: İbn Abbâs bana: "Hac sûresini okuyor musun? Allah : (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ) buyurmaktadır; nitekim hac ibadetlerinin sonuncusu Beyt'i tavaf etmektir" dedi.
قلت: وهكذا صنع رسول الله ﷺ، فإنه لما رجع إلى منى يوم النحر بدأ يرمي الجمرة، فرماها بسبع حصيات، ثم نحر هديه، وحلق رأسه، ثم أفاض فطاف بالبيت. وفي الصحيح عن ابن عباس أنه قال: أمر الناس أن يكون آخر عهدهم بالبيت الطواف، إلا أنه خفف عن المرأة الحائض .
Derim ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de böyle yapmıştır. Zira kurban günü Mina'ya döndüğünde önce cemreyi taşlamaya başladı ve ona yedi çakıl taşı attı; ardından kurbanını kesti, başını tıraş etti, sonra da [Mekke'ye] inip Beyt'i tavaf etti. Sahih'te İbn Abbâs'tan şöyle rivayet edilmiştir: "İnsanlara [Mekke'deki] son ahitlerinin Beyt'i tavaf etmek olması emredildi; ancak âdet gören kadından bu [zorunluluk] hafifletildi."
وقوله: (بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ): فيه مستدل لمن ذهب إلى أنه يجب الطواف من وراء الحجر؛ لأنه من أصل البيت الذي بناه إبراهيم، وإن كانت قريش قد أخرجوه من البيت، حين قصرت بهم النفقة؛ ولهذا طاف رسول الله ﷺ من وراء الحِجْر، وأخبر أن الحجر من البيت، ولم يستلم الركنين الشاميين؛ لأنهما لم يتمما على قواعد إبراهيم العتيقة؛ ولهذا قال ابن أبي حاتم:
O'nun: (بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ) sözünde, tavafın Hicr'in arkasından yapılmasının vacip olduğu görüşüne varanlar için bir delil vardır. Çünkü [Hicr], İbrâhim'in inşa ettiği Beyt'in aslındandır ; her ne kadar Kureyş, maddi imkanları yetersiz kaldığında onu Beyt'in dışına çıkarmış olsa da. Bundan dolayı Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hicr'in arkasından tavaf etmiş, Hicr'in Beyt'ten olduğunu haber vermiş ve iki Şam rüknünü istilâm etmemiştir; çünkü onlar İbrâhim'in kadim temelleri üzerine tamamlanmamıştı. İşte bu sebeple İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir:
حدثنا أبي، حدثنا ابن أبي عمر العَدَني، حدثنا سفيان، عن هشام بن حُجْر، عن رجل، عن ابن عباس قال: لما نزلت هذه الآية: (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ)، طاف رسول الله ﷺ من ورائه .
Bize babam anlattı, bize İbn Ebî Ömer el-Adenî anlattı, bize Süfyân, Hişâm b. Hucr'dan, o bir adamdan, o da İbn Abbâs'tan anlattı; o şöyle dedi: Şu ayet: (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ) nazil olduğunda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun arkasından tavaf etti.
وقال قتادة، عن الحسن البصري في قوله: (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ) [قال] : لأنه أول بيت وضع للناس. وكذا قال عبد الرحمن بن زيد بن أسلم.
Katâde, Hasan el-Basrî'nin: (وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ) sözü hakkında: "[Ona el-Beytü'l-Atîk denmiştir]; çünkü o, insanlar için kurulan ilk evdir" dediğini rivayet etmiştir. Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem de böyle demiştir.
وعن عكرمة أنه قال: إنما سمي البيت العتيق؛ لأنه أعتق يوم الغرق زمان نوح.
İkrime'den de şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Ona el-Beytü'l-Atîk denmesinin sebebi, Nuh zamanındaki tufan gününde [boğulmaktan] azat edilmiş olmasıdır."
وقال خَصِيف: إنما سمي البيت العتيق؛ لأنه لم يظهر عليه جبار قط.
Hasîf şöyle demiştir: "Ona el-Beytü'l-Atîk denmesinin sebebi, ona hiçbir zorbanın asla galip gelememiş olmasıdır."
وقال ابن أبي نَجِيح وليث عن مجاهد: أعتق من الجبابرة أن يسلطوا عليه. وكذا قال قتادة.
İbn Ebî Necîh ve Leys, Mücâhid'den nakille: "Zorbaların ona musallat olmasından azat edilmiştir" dediğini aktarmışlardır. Katâde de böyle demiştir.
وقال حماد بن سلمة، عن حميد، عن الحسن بن مسلم، عن مجاهد: لأنه لم يُرِده أحد بسوء إلا هلك.
Hammâd b. Seleme, Humeyd'den, o Hasan b. Müslim'den, o da Mücâhid'den nakletmiştir: "Çünkü ona kötülük yapmak isteyen herkes mutlaka helak olmuştur."
وقال عبد الرزاق، عن مَعْمَر، عن الزهري، عن ابن الزبير قال: إنما سمي البيت العتيق؛ لأن الله أعتقه من الجبابرة .
Abdurrezzâk, Ma'mer'den, o Zührî'den, o da İbnü'z-Zübeyr'den şöyle dediğini nakletmiştir: "Ona el-Beytü'l-Atîk denmiştir; zira Allah onu zorbalardan azat etmiştir."
وقال الترمذي: حدثنا محمد بن إسماعيل وغير واحد، حدثنا عبد الله بن صالح، أخبرني
Tirmizî şöyle demiştir: Bize Muhammed b. İsmâîl ve birden fazla kişi anlattı, bize Abdullah b. Sâlih anlattı, [o da şöyle dedi:] Bana haber verdi...
الليث، عن عبد الرحمن بن خالد، عن ابن شهاب، عن محمد بن عروة، عن عبد الله بن الزبير قال: قال رسول الله ﷺ: "إنما سمي البيت العتيق؛ لأنه لم يظهر عليه جبار".
...Leys, Abdurrahman b. Hâlid'den, o İbn Şihâb'dan, o Muhammed b. Urve'den, o da Abdullah b. ez-Zübeyr'den anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ona el-Beytü'l-Atîk denmiştir; çünkü hiçbir zorba ona asla galip gelememiştir."
وكذا رواه ابن جرير، عن محمد بن سهل النجاري ، عن عبد الله بن صالح، به . وقال: إن كان صحيحًا وقال الترمذي: هذا حديث حسن غريب، ثم رواه من وجه آخر عن الزهري، مرسلا .
İbn Cerîr de Muhammed b. Sehl en-Neccârî'den , o Abdullah b. Sâlih'ten aynı senedle böyle rivayet etmiştir. Ve: "Eğer sahih ise..." demiştir. Tirmizî ise: "Bu hadis hasen gariptir" demiş, sonra onu Zührî'den mürsel olarak başka bir vecihten de rivayet etmiştir .
{ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الأَنْعَامُ إِلا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ (٣٠)}
{ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الأَنْعَامُ إِلا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ (٣٠)} “İşte böyle; kim Allah'ın hürmet edilmesini emrettiği şeyleri yüceltirse bu, Rabbi katında kendisi için daha hayırlıdır. Size [haram olduğu] bildirilenler dışındaki davarlar size helal kılındı. Artık o pislik putlardan kaçının ve yalan sözden de sakının.”
يقول تعالى: هذا الذي أمرنا به من الطاعات في أداء المناسك، وما لفاعلها من الثواب الجزيل.
Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Hac ibadetlerini eda etme konusunda emrettiğimiz bu itaatler ve bunları yerine getirene verilecek olan bol sevap [işte böyledir].
(وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ) أي: ومن يجتنب معاصيه ومحارمه ويكون ارتكابها عظيما في نفسه، (فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ) أي: فله على ذلك خير كثير وثواب جزيل، فكما على فعل الطاعات ثواب جزيل وأجر كبير، وكذلك على ترك المحرمات و [اجتناب] المحظورات.
(وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ) Yani kim O'nun günahlarından ve haramlarından kaçınır, bunları işlemeyi kendi nezdinde büyük [bir vebal] sayarsa; (فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ) yani bundan dolayı Rabbi katında kendisi için çok hayır ve bol sevap vardır. Tıpkı itaatleri yapmaya bol sevap ve büyük mükafat olduğu gibi, haramları terk etmeye ve yasaklardan [kaçınmaya] da [büyük ecir vardır].
قال ابن جريج: قال مجاهد في قوله: (ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ) قال: الحرمة: مكة والحج والعمرة، وما نهى الله عنه من معاصيه كلها. وكذا قال ابن زيد.
İbn Cüreyc şöyle demiştir: Mücâhid, O'nun: (ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ) sözü hakkında: "Hürmet; Mekke, hac, umre ve Allah'ın yasakladığı günahların tamamıdır" demiştir. İbn Zeyd de böyle söylemiştir.
وقوله: (وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الأنْعَامُ إِلا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ) أي: أحللنا لكم جميع الأنعام، وما جعل الله من بحيرة، ولا سائبة، ولا وصيلة، ولا حام.
O'nun: (وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الأنْعَامُ إِلا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ) sözü; yani [size haram kılındığı bildirilenler hariç] bütün davarları size helal kıldık ; Allah bahîre, sâibe, vasîle ve hâm gibi şeyler koymamıştır [anlamındadır].
وقوله: (إِلا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ) أي: من تحريم {الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ [إِلا مَا ذَكَّيْتُمْ] } الآية [المائدة: ٣]، قال ذلك ابن جرير، وحكاه عن قتادة.
O'nun: (إِلا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ) sözü; yani {الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ [إِلا مَا ذَكَّيْتُمْ] } “Ölmüş hayvan, kan, domuz eti, Allah'tan başkası adına boğazlanan, [canı çıkmadan yetiĢip] kestikleriniz hariç; boğulmuş, vurulmuş, yuvarlanmış, boynuzlanmış ve yırtıcı hayvan tarafından parçalanmış olanlar [size haram kılındı]” ayetindeki [el-Mâide: 3] haram kılınanlar demektir. Bunu İbn Cerîr söylemiş ve Katâde'den aktarmıştır.
وقوله: (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ): "من" هاهنا لبيان الجنس، أي: اجتنبوا الرجس الذي هو الأوثان. وقرن الشرك بالله بقول الزور، كقوله: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ} [الأعراف: ٣٣]، ومنه شهادة الزور. وفي الصحيحين عن أبي بَكْرَة قال: قال رسول الله ﷺ: "ألا أنبئكم بأكبر الكبائر؟ " قلنا: بلى، يا رسول الله. قال: "الإشراك بالله وعقوق الوالدين -وكان متكئا فجلس، فقال: -ألا وقول الزور، ألا وشهادة الزور". فما زال يكررها، حتى قلنا: ليته سكت.
O'nun: (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ) “O hâlde pislik olan putlardan kaçının ve yalan sözden sakının” buyruğundaki "min" (مِنْ) edatı burada cins beyanı (nevi açıklama) içindir; yani putlar olan pislikten sakının [demektir]. Allah'a şirk koşmayı yalan söz ile bir arada zikretmiştir; tıpkı şu buyruğunda olduğu gibi: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ} [el-A'râf: 33] “De ki: Rabbim ancak açık ve gizli çirkinlikleri, günahı, haksız yere taşkınlık yapmayı, hakkında hiçbir delil indirmediği bir şeyi Allah'a ortak koşmanızı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.” Yalan şahitlik de bu kabildendir. Sahîhayn'da Ebû Bekre'den [radıyallâhu anh] rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Büyük günahların en büyüğünü size haber vereyim mi?» buyurdu. Biz: "Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dedik. O: «Allah'a ortak koşmak ve anne babaya itaatsizlik etmektir» buyurdu. Yaslanmış durumdayken doğrulup oturdu ve: «Dikkat edin; bir de yalan söz ve yalan şahitliktir!» buyurdu. Bu sözü durmadan tekrarladı; öyle ki biz: "Keşke sussaydı" dedik.
وقال الإمام أحمد: حدثنا مروان بن معاوية الفزاري، أنبأنا سفيان بن زياد، عن فاتك بن فضالة، عن أيمن بن خريم قال: قام رسول الله ﷺ خطيبًا فقال: "يا أيها الناس، عدلت شهادة الزور إشراكا بالله" ثلاثا، ثم قرأ: (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ)
İmam Ahmed şöyle demiştir: Bize Mervân b. Muâviye el-Fezârî anlattı, bize Süfyân b. Ziyâd haber verdi, Fâtik b. Fadâle'den, Eymen b. Hureym'den rivayetle o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hatip olarak ayağa kalkıp üç defa: "Ey insanlar! Yalan şahitlik Allah'a şirk koşmaya denk tutulmuştur" buyurdu ve ardından: (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ) ayetini okudu.
وهكذا رواه الترمذي، عن أحمد بن منيع، عن مروان بن معاوية، به ثم قال: "غريب، إنما نعرفه من حديث سفيان بن زياد. وقد اختلف عنه في رواية هذا الحديث، ولا نعرف لأيمن بن خريم سماعا من النبي ﷺ".
Tirmizî de Ahmed b. Menî'den, o Mervân b. Muâviye'den aynı senedle bunu böyle rivayet etmiş ve ardından şöyle demiştir: "Garibtir; biz bunu sadece Süfyân b. Ziyâd'ın hadisinden bilmekteyiz. Bu hadisin rivayetinde ondan ihtilaf edilmiştir. Ayrıca Eymen b. Hureym'in Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiğini de bilmiyoruz."
وقال الإمام أحمد أيضا: حدثنا محمد بن عبيد، حدثنا سفيان العُصْفُرِيّ، عن أبيه، عن حبيب ابن النعمان الأسدي، عن خريم بن فاتك الأسدي قال: صلى رسول الله ﷺ الصبح، فلما انصرف قام قائما فقال: "عدلت شهادة الزور الإشراك بالله، ﷿"، ثم تلا هذه الآية: (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ * حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ) .
İmam Ahmed yine şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ubeyd anlattı, bize Süfyân el-Usfurî babasından, o Habîb b. en-Nu'mân el-Esedî'den, o Hureym b. Fâtik el-Esedî'den anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sabah namazını kıldırdı; namazdan çıkınca ayağa kalktı ve: "Yalan şahitlik, Azîz ve Celîl olan Allah'a şirk koşmaya denk tutulmuştur" buyurdu, sonra şu ayeti okudu: (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ * حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ) .
وقال سفيان الثوري، عن عاصم بن أبي النجود، عن وائل بن ربيعة، عن ابن مسعود أنه قال: تعدل شهادة الزور بالشرك بالله، ثم قرأ هذه الآية .
Süfyân es-Sevrî, Âsım b. Ebi'n-Necûd'dan, o Vâil b. Rebîa'dan, o da İbn Mes'ûd'dan rivayet etmiştir; o şöyle demiştir: "Yalan şahitlik Allah'a şirk koşmaya denk tutulur." Sonra bu ayeti okumuştur .
{حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ (٣١)}.
{حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ (٣١)} “Allah'a yönelen hanîfler olarak O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Kim Allah'a ortak koşarsa sanki o, gökten düşmüş de kendisini kuşlar kapışmış veya rüzgâr onu uzak bir yere savurmuş gibidir.”
وقوله: (حُنَفَاءَ لِلَّهِ) أي: مخلصين له الدين، منحرفين عن الباطل قصدا إلى الحق؛ ولهذا قال (غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ)
O'nun: (حُنَفَاءَ لِلَّهِ) sözü; yani dini yalnızca O'na halis kılanlar, batıldan yüz çevirip doğrudan hakka yönelenler demektir. Bundan dolayı: (غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ) buyurmuştur.
ثم ضرب للمشرك مثلا في ضلاله وهلاكه وبعده عن الهدى فقال: (وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ) أي: سقط منها، (فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ)، أي: تقطعه الطيور في الهواء، (أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ) أي: بعيد مهلك لمن هوى فيه؛ ولهذا جاء في حديث البراء: "إن الكافر إذا توفته ملائكة الموت، وصعدوا بروحه إلى السماء، فلا تفتح له أبواب السماء، بل تطرح روحه طرحا من هناك". ثم قرأ هذه الآية، وقد تقدم الحديث في سورة "إبراهيم" بحروفه وألفاظه وطرقه.
Sonra müşrikin sapıklığı, helaki ve hidayetten uzaklığı hususunda bir misal vererek şöyle buyurmuştur: (وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ) Yani oradan düşmüş, (فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ) yani kuşlar onu havada parçalamış, (أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ) yani oraya düşen kimseyi helak eden uzak bir yere [savurmuş gibidir]. İşte bu sebeple Berâ hadisinde şöyle gelmiştir: "Kâfirin ruhunu ölüm melekleri alıp onun ruhuyla göğe yükseldiklerinde, onun için gök kapıları açılmaz; aksine ruhu oradan şiddetle aşağı fırlatılıp atılır." Sonra bu ayeti okumuştur. Bu hadis, "İbrâhim" sûresinde harfleri, lafızları ve tarikleriyle daha önce geçmişti.
وقد ضرب [الله] تعالى للمشرك مثلا آخر في سورة "الأنعام"، وهو قوله: {قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لا يَنْفَعُنَا وَلا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَى أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى [وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ] } [الأنعام: ٧١].
Allah Teâlâ "el-En'âm" sûresinde müşrik için başka bir misal daha vermiştir ki o da şu buyruğudur: {قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لا يَنْفَعُنَا وَلا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَى أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى [وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ] } [el-En'âm: 71] “De ki: 'Biz Allah'ı bırakıp da bize fayda da zarar da vermeyecek şeylere mi yalvaralım? Allah bizi doğru yola ilettikten sonra, şeytanların ayartıp çölde şaşkın bıraktığı, arkadaşlarının ise 'Bize gel' diye doğru yola çağırdığı kimse gibi ökçelerimiz üzerinde gerisin geri mi döndürülelim?' De ki: 'Şüphesiz Allah'ın hidayeti asıl hidayetin ta kendisidir. [Bize âlemlerin Rabbine teslim olmamız emredildi].'”
{ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ (٣٢) لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٣٣)}.
{ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ (٣٢) لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٣٣)} “[Durum] böyledir. Kim Allah'ın şiârlarını yüceltirse, şüphesiz bu kalplerin takvasındandır. (32) Sizin için onlarda belirlenmiş bir vakte kadar birtakım menfaatler vardır. Sonra onların varacağı yer el-Beytü'l-Atîk'tir (Kâbe'dir). (33)”
يقول تعالى: هذا (وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ) أي: أوامره، (فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ) ومن ذلك تعظيم الهدايا والبدن، كما قال الحكم، عن مقْسَم، عن ابن عباس: تعظيمها: استسمانها واستحسانها.
Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Bu [böylece emredilmiştir]; (وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ) yani O'nun emirlerini [yüceltirse], (فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ) [şüphesiz bu, kalplerin takvasındandır]. Hedy ve büdnü (kurbanlık hayvanları) yüceltmek de bundandır. Nitekim el-Hakem, Mıksem'den, o da İbn Abbâs'tan nakille şöyle demiştir: "Onları yüceltmek; onları semiz ve güzel olanlarından seçmektir."
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشجّ، حدثنا حفص بن غياث، عن ابن أبي ليلى، عن ابن أبي نَجِيح، عن مجاهد، عن ابن عباس: (ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ) قال: الاستسمان والاستحسان والاستعظام.
İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize Ebû Saîd el-Eşecc anlattı, bize Hafs b. Gıyâs, İbn Ebî Leylâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan: (ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ) hakkında şöyle dediğini anlattı: "Semizini, güzelini ve irisini seçmektir."
وقال أبو أمامة بن سهل: كنا نسمن الأضحية بالمدينة، وكان المسلمون يُسمّنون. رواه البخاري .
Ebû Ümâme b. Sehl şöyle demiştir: "Biz Medine'de kurbanlıkları semirtirdik; Müslümanlar da semirtirlerdi." Bunu Buhârî rivayet etmiştir .
وعن أبي هريرة أن رسول الله ﷺ قال: "دم عفراءَ أحبّ إلى الله من دم سَوداوين". رواه أحمد، وابن ماجه .
Ebû Hüreyre'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Açık renkli bir koyunun kanı, Allah katında iki siyah koyunun kanından daha sevimlidir." Bunu Ahmed ve İbn Mâce rivayet etmiştir .
قالوا: والعفراء هي البيضاء بياضًا ليس بناصع، فالبيضاء أفضل من غيرها، وغيرها يجزئ أيضا؛ لما ثبت في صحيح البخاري، عن أنس: أن رسول الله ﷺ ضحى بكبشين أملحين أقرنين .
Demişlerdir ki: Afrâ (عفراء); bembeyaz olmayan beyazdır. Dolayısıyla beyaz olan diğerlerinden daha efdaldir; başkası da kâfidir. Zira Sahîh-i Buhârî'de Enes'ten sabit olduğuna göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem alaca beyaz, boynuzlu iki koç kurban etmiştir.
وعن أبي سعيد: أن رسول الله ﷺ ضحى بكبش أقرن فَحيل يأكل في سواد، وينظر في سواد، ويمشي في سواد.
Ebû Saîd'den [rivayet edildiğine göre]: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem boynuzlu, damızlık/erkek , siyahlık içinde yiyen, siyahlık içinde bakan ve siyahlık içinde yürüyen bir koç kurban etmiştir.
رواه أهل السنن، وصححه الترمذي ، أي: بكبش أسود في هذه الأماكن.
Bunu Sünen ehli rivayet etmiş ve Tirmizî sahihlemiştir ; yani bu uzuvlarında siyahlık bulunan bir koç [kurban etmiştir].
وفي سنن ابن ماجه، عن أبي رافع: أن رسول الله ﷺ ضحى بكبشين عظيمين سمينين أقرنين أملحين موجوءين . قيل: هما الخَصِيَان. وقيل: اللذان رُضَّ خُصْياهما، ولم يقطعهما ، والله أعلم.
Sünen-i İbn Mâce'de Ebû Râfi'den nakledildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem iri, semiz, boynuzlu, alaca beyaz ve iğdiş edilmiş iki koç kurban etmiştir. Denildi ki: "Onlar burulmuş iki koçtur." Yine denildi ki: "Yumurtalıkları ezilmiş fakat kesilip çıkarılmamış olanlardır." Doğrusunu Allah bilir.
وكذا روى أبو داود وابن ماجه عن جابر: ضحى رسول الله ﷺ بكبشين أقرنين أملحين موجوءين [والموجوءين قيل: هما الخصيين] .
Ebû Dâvûd ve İbn Mâce de Câbir'den şöyle rivayet etmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem boynuzlu, alaca beyaz ve iğdiş edilmiş iki koç kurban etti. [Mevcûeyn hakkında: Onlar hadım edilmiş iki koçtur denilmiştir] .
وعن علي ﵁، قال: أمرنا رسولُ الله ﷺ أن نستشرف العين والأذن، وألا نضحي بمقابَلَة، ولا مدابَرَة، ولا شَرْقاء، ولا خَرْقاء.
Ali radıyallâhu anh'tan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize göze ve kulağa dikkatle bakmamızı; kulağının önü kesik, kulağının arkası kesik, kulağı uzunlamasına yarık ve kulağı delik olan hayvanları kurban etmememizi emretti.
رواه أحمد، وأهل السنن، وصححه الترمذي .
Bunu Ahmed ve Sünen ehli rivayet etmiş, Tirmizî de sahihlemiştir .
ولهم عنه، قال: نهى رسول الله ﷺ أن نُضحي بأعضب القرن والأذن.
Yine onların ondan [Ali'den] rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, boynuzu veya kulağı kırık/kesik olan [hayvanı] kurban etmemizi yasakladı.
وقال سعيد بن المسيب: العضب: النصْف فأكثر.
Saîd b. el-Müseyyeb: "Azd; yarısı veya daha fazlası [kesik/kırık olan]dır" demiştir.
وقال بعض أهل اللغة: إن كُسر قرنها الأعلى فهي قصماء، فأما العَضْب فهو كسر الأسفل، وعضب الأذن قطع بعضها.
Bazı lügat ehli şöyle demiştir: "Eğer boynuzunun üst kısmı kırılmışsa o 'kasmâ'dır. 'Azd'a gelince; o alt kısmının kırılmasıdır. Kulağın azdı ise bir kısmının kesilmesidir."
وعند الشافعي أن التضحية بذلك مجزئة، لكن تكره.
Şâfiî'ye göre ise bununla kurban kesmek geçerlidir, fakat mekruhtur.
وقال [الإمام] أحمد: لا تجزئ الأضحية بأعضب القرن والأذن؛ لهذا الحديث.
[İmam] Ahmed: "Bu hadisten dolayı boynuzu veya kulağı kesik/kırık olan hayvanın kurban edilmesi caiz değildir" demiştir.
وقال مالك: إن كان الدم يسيل من القرن لم يجزئ، وإلا أجزأ، والله أعلم.
Mâlik ise şöyle demiştir: "Eğer boynuzdan kan akıyorsa caiz olmaz; aksi takdirde caizdir." Doğrusunu Allah bilir.
وأما المقابلة: فهي التي قطع مقدم أذنها، والمدابرة: من مؤخر أذنها. والشرقاء: هي التي قطعت أذنها طولا قاله الشافعي. والخرقاء: هي التي خَرَقت السّمَةُ أذنها خرقا مُدَوّرًا، والله أعلم.
Mukâbele'ye gelince; o kulağının ön tarafı kesilmiş olandır. Müdâbere; kulağının arka tarafından kesilmiş olandır. Şerkâ; kulağı uzunlamasına yarılmış olandır -bunu Şâfiî söylemiştir-. Harkâ ise damganın kulağını yuvarlak bir şekilde delip geçtiği hayvandır. Doğrusunu Allah bilir.
وعن البراء قال: قال رسول الله ﷺ: "أربع لا تجوز في الأضاحي: العوراء البيّن عَوَرها، والمريضة البين مَرَضها، والعرجاء البين ظَلَعها ، والكسيرة التي لا تُنقِي".
Berâ'dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Dört [özürlü hayvan] kurbanlıklarda caiz olmaz: Körlüğü apaçık olan tek gözlü, hastalığı apaçık olan hasta, topallığı apaçık olan topal ve iliği kurumuş derecede zayıf olan."
رواه أحمد، وأهل السنن، وصححه الترمذي .
Bunu Ahmed ve Sünen ehli rivayet etmiş, Tirmizî de sahihlemiştir .