Binûn

Ahzâb Suresi Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ومن خصائصها: أن الله، ﷿، لما أنزل عليه آية التخيير بدأ بها فخيرها، فقال: "ولا عليك ألا تعجلي حتى تستأمري أبويك". فقالت: أفي هذا أستأمر أبويَّ، فإني أريد الله ورسوله والدار الآخرة. فاستن بها بقية أزواجه ﷺ، وقلن كما قالت.

Onun hususiyetlerinden biri de şudur: Allah Azze ve Celle muhayyer kılma (tahyîr) ayetini indirdiğinde, [Resûlullah] ilk olarak onunla başlayıp onu muhayyer kıldı ve: "Anne babana danışıncaya kadar acele etmemende senin için bir sakınca yoktur" buyurdu. Âişe ise: "Bu konuda mı anne babama danışacağım? Ben elbette Allah'ı, Resûlü'nü ve ahiret yurdunu istiyorum" dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in diğer hanımları da ona uyarak onun söylediği gibi söylediler.

ومن خصائصها: أن الله، سبحانه، برأها مما رماها به أهل الإفك، وأنزل في عذرها، وبراءتها، وحيا يتلى في محاريب المسلمين، وصلواتهم إلى يوم القيامة، وشهد لها أنها من الطيبات، ووعدها المغفرة والرزق الكريم، وأخبر سبحانه، أن ما قيل فيها من الإفك كان خيرًا لها، ولم يكن بذلك الذي قيل فيها شر لها، ولا عيب لها، ولا خافض من شأنها، بل رفعها الله بذلك، وأعلى قدرها وعظم شأنها، وأصار لها ذكرًا بالطيب والبراءة بين أهل الأرض والسماء، فيا لها من منقبة ما أجلها. وتأمل هذا التشريف والإكرام الناشئ عن فرط تواضعها واستصغارها لنفسها، حيث قالت: ولشأني في نفسي كان أحقر من أن يتكلم الله فيَّ بوحي يتلى، ولكن كنت أرجو أن يرى رسول الله ﷺ رؤيا يبرئني الله بها، فهذه صديقة الأمة، وأم المؤمنين، وحب رسول الله ﷺ، وهي تعلم أنها بريئة مظلومة، وأن قاذفيها ظالمون مفترون عليها، قد بلغ أذاهم إلى أبويها، وإلى رسول الله ﷺ، وهذا كان احتقارها لنفسها وتصغيرها لشأنها، فما ظنك بمن قد صام يوما أو يومين، أو شهرا أو شهرين، قد قام ليلة أو ليلتين، فظهر عليه شيء من الأحوال، ولاحظوا أنفسهم بعين استحقاق الكرامات، وأنهم ممن يتبرك بلقائهم، ويُغتنم بصالح دعائهم، وأنهم يجب على الناس احترامهم وتعظيمهم وتعزيزهم وتوقيرهم، فيتمسح بأثوابهم، ويقبل ثرى أعتابهم، وأنهم من الله بالمكانة التي تنتقم لهم لأجلها من تنقصهم في الحال، وأن يؤخذ من أساء الأدب عليهم من غير إمهال، وإن إساءة الأدب عليهم ذنب لا يكفره شيء إلا رضاهم.

Onun hususiyetlerinden biri de şudur: Allah Sübhânehu, ifk ehlinin ona attığı iftiradan onu temize çıkarmış, mazereti ve beraati hakkında kıyamet gününe kadar Müslümanların mihraplarında ve namazlarında tilavet edilen bir vahiy indirmiş, onun tertemiz kadınlardan olduğuna şahitlik etmiş, ona mağfiret ve cömertçe bir rızık vaat etmiştir. Sübhânehu [ve Teâlâ], ifk olarak onun hakkında söylenenlerin onun için hayır olduğunu; hakkında söylenen bu şeylerin onun için bir şer, bir ayıp ve şanını düşüren bir durum olmadığını, bilakis Allah'ın bununla onu yücelttiğini, kadrini artırıp şanını büyüttüğünü, yer ve gök ehli arasında onu temizlikle ve beraatle anılır kıldığını haber vermiştir. Bu ne kadar da yüce bir menkıbedir! Onun aşırı tevazuundan ve nefsini küçük görmesinden kaynaklanan şu şeref ve ikramı bir düşün! Nitekim o şöyle demiştir: "Benim kendi gözümdeki konumum, Allah'ın benim hakkımda [kıyamete kadar] tilavet edilecek bir vahiyle söz buyurmasından çok daha hakirdi; lâkin ben, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in rüyasında Allah'ın beni temize çıkaracağı bir rüya görmesini umuyordum." İşte bu, ümmetin sıddîkası, müminlerin annesi ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sevgilisidir. Oysa kendisinin suçsuz ve mazlum olduğunu, ona iftira atanların ise eziyetleri anne babasına ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kadar ulaşmış zalim müfteriler olduğunu gayet iyi biliyordu. Onun nefsini hakir görmesi ve şanını küçük sayması işte böyleydi. Bir de bir veya iki gün, yahut bir veya iki ay oruç tutup bir veya iki gece [namaza] kalkan, üzerinde birtakım haller beliren, kendilerini kerametlere müstahak gören, kendileriyle karşılaşılmakla teberrük edilen ve salih duaları ganimet bilinen kimseler olduklarını sanan; insanların kendilerine saygı göstermesi, onları yüceltmesi, aziz ve muteber tutması gerektiğine, elbiselerine sürünülüp eşiklerinin toprağı öpülmesine, kendilerini eksilten kimseden hemen intikam alınacak bir makamda olduklarına, kendilerine edepsizlik edenin mühlet verilmeden cezalandırılması gerektiğine ve kendilerine yapılan edepsizliğin ancak onların rızasıyla bağışlanabilecek bir günah olduğuna inanan kimseler hakkında ne düşünürsün!

ولو كان هذا من وراء كفاية لهان، ولكن من وراء تخلف، وهذه الحماقات والرعونات نتاج الجهل الصميم، والعقل غير المستقيم، فإن ذلك إنما يصدر من جاهل معجب بنفسه، غافل عن جرمه وعيوبه وذنوبه، مغتر بإمهال الله له عن أخذه بما هو فيه من الكبر والازدراء على من لعله عند الله خير منه. نسأل الله العافية في الدنيا والآخرة. وينبغي للعبد أن يستعيذ بالله أن يكون عند نفسه عظيما، وهو عند الله حقير، ومن خصائص عائشة، ﵂: أن الأكابر من الصحابة، ﵃، كان إذا أشكل الأمر عليهم من الدين، استفتوها فيجدون علمه عندها.

Eğer bu durum [gerçek] bir kifayetten kaynaklansaydı [yine de] ehven olurdu; fakat bu, bir yetersizliğin ve geride kalmışlığın neticesidir. Bu ahmaklıklar ve hafiflikler, katıksız bir cehaletin ve istikametten uzak bir aklın ürünüdür. Zira bu ancak nefsini beğenen, cürmünden, ayıplarından ve günahlarından gafil olan, Allah'ın katında belki de kendisinden daha hayırlı olan birine karşı takındığı kibir ve küçümsemeden ötürü Allah'ın kendisini hemen cezalandırmayıp mühlet vermesiyle aldanan bir cahilden sadır olur. Dünyada ve ahirette Allah'tan afiyet dileriz. Kulun, kendi nazarında büyük, Allah katında ise hakir olmaktan Allah'a sığınması gerekir. Âişe'nin -radıyallâhu anhâ- hususiyetlerinden biri de: Sahabenin -radıyallâhu anhüm- ileri gelenlerinin dinden bir mesele kendilerine müşkül geldiğinde ona fetva sormaları ve onun ilmini onun yanında bulmalarıdır.

ومن خصائصها: أن رسول الله ﷺ توفي في بيتها. ومن خصائصها: أن الملك أرى صورتها للنبي ﷺ قبل أن يتزوجها في خرقة حرير، فقال النبي ﷺ: "إن يكن هذا من عند الله يمضه" .

Onun hususiyetlerinden biri: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in onun evinde vefat etmiş olmasıdır. Onun hususiyetlerinden biri de: Meleğin, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onunla evlenmeden önce ipek bir kumaş parçası içinde onun suretini Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e göstermiş olmasıdır. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Eğer bu Allah katından ise, O bunu gerçekleştirir" buyurmuştur .

ومن خصائصها: أن الناس كانوا يتحرون هداياهم يومها من رسول الله ﷺ تقربًا إلى الرسول ﷺ، فيتحفونه بما يحب في منزل أحب نسائه إليه، ﵃ أجمعين، وتكنى أم عبد الله، وروي أنها أسقطت من النبي ﷺ سقطًا، ولا يثبت ذلك.

Onun hususiyetlerinden biri de: İnsanların, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yakınlaşmak arzusuyla hediyelerini onun nöbet gününe denk getirmeye özen göstermeleri ve seveceği hediyeleri, kadınlarının kendisine en sevimlisi olanın evinde ona takdim etmeleridir -Allah hepsinden razı olsun-. O, 'Ümmü Abdullah' künyesiyle anılırdı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bir çocuk düşürdüğü rivayet edilmişse de bu sabit değildir.

وتزوج رسول الله ﷺ حفصة بنت عمر بن الخطاب، وكانت قبله عند حبيش بن حذافة، وكان من أصحاب رسول الله ﷺ وممن شهد بدرا، توفيت سنة سبع، وقيل: ثمان وعشرين، ومن خواصها: ما ذكره الحافظ أبو محمد المقدسي في مختصره في السيرة: أن النبي ﷺ طلقها، فأتاه جبريل فقال: إن الله يأمرك أن تراجع حفصة، فإنها صوامة قوامة وإنها زوجتك في الجنة.

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Ömer b. el-Hattâb'ın kızı Hafsa ile evlendi. Hafsa ondan önce Hubeyş b. Huzâfe'nin nikâhı altındaydı; o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından ve Bedir'e katılanlardandı. Hafsa yirmi yedi, bir rivayete göre yirmi sekiz yılında vefat etti. Onun hususiyetlerinden biri: Hâfız Ebû Muhammed el-Makdisî'nin siyer muhtasarında zikrettiği şu husustur: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu boşamış, bunun üzerine Cebrail gelip: "Şüphesiz Allah, Hafsa'ya dönmeni emrediyor; çünkü o çok oruç tutan, çok namaz kılan biridir ve Cennet'te de senin eşindir" demiştir.

وقال الطبراني في المعجم الكبير: حدثنا أحمد بن طاهر بن حرملة بن يحيى، حدثنا جدي حرملة، حدثنا ابن وهب، حدثنا عمرو بن صالح الحضرمي، عن موسى بن علي بن رباح، عن أبيه، عن عقبة بن عامر، أن النبي ﷺ طلق حفصة، فبلغ ذلك عمر بن الخطاب، فوضع التراب على رأسه، وقال: ما يعبأ الله بابن الخطاب بعد هذا. فنزل جبريل، ﵇، على النبي ﷺ فقال: إن الله يأمرك أن تراجع حفصة رحمة لعمر.

Taberânî el-Mu'cemü'l-Kebîr'de dedi ki: Bize Ahmed b. Tâhir b. Harmele b. Yahyâ anlattı, bize dedem Harmele anlattı, bize İbn Vehb anlattı, bize Amr b. Sâlih el-Hadramî, Mûsâ b. Aliyy b. Rebâh'tan, o babasından, o da Ukbe b. Âmir'den anlattı: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Hafsa'yı boşadı. Bu haber Ömer b. el-Hattâb'a ulaşınca başına toprak koyup: "Bundan sonra Allah Hattâboğlu'na hiç değer vermez" dedi. Bunun üzerine Cebrail aleyhisselâm Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e inip şöyle dedi: "Şüphesiz Allah, Ömer'e merhameten Hafsa'ya dönmeni emrediyor."

وتزوج رسول الله ﷺ أم حبيبة بنت أبي سفيان، واسمها رملة بنت صخر بن حرب بن أمية بن عبد شمس بن عبد مناف، هاجرت مع زوجها عبد الله بن جحش إلى أرض الحبشة، فتنصر بالحبشة، وأتم الله لها الإسلام، وتزوجها رسول الله ﷺ وهي بأرض الحبشة، وأصدقها عند النجاشي أربعمائة دينار، وبعث رسول الله ﷺ عمرو بن أمية الضمري بها إلى أرض الحبشة، وولى نكاحها عثمان بن عفان، وقيل: خالد بن سعيد بن العاص، وهي التي أكرمت فراش رسول الله ﷺ أن يجلس عليه أبوها لما قدم أبو سفيان المدينة، وقالت له: إنك مشرك، ومنعته الجلوس عليه.

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Ebû Süfyân'ın kızı Ümmü Habîbe ile evlendi. Adı Remle bnt. Sahr b. Harb b. Ümeyye b. Abdişems b. Abdimenâf'tır. Kocası Abdullah b. Cahş ile birlikte Habeşistan topraklarına hicret etmiş, kocası Habeşistan'da hristiyan olmuş, Allah ise Ümmü Habîbe'nin İslâm üzere sebatını lütfetmiştir. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem o Habeşistan topraklarındayken onunla evlendi ve Necâşî onun mehir olarak dört yüz dinar verilmesini üstlendi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu [getirmesi için] Amr b. Ümeyye ed-Damrî'yi Habeşistan diyarına gönderdi. Nikâhını Osman b. Affân, bir rivayette ise Hâlid b. Saîd b. el-Âs kıydı. Ebû Süfyân Medine'ye geldiğinde babasını üzerine oturtmayarak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in döşeğini yücelten, ona: "Sen müşriksin" deyip üzerine oturmasına engel olan odur.

وتزوج رسول الله ﷺ أم سلمة واسمها هند بنت أبي أمية بن المغيرة بن عبد الله بن عمرو بن مخزوم بن يقظة بن مرة بن كعب بن لؤي بن غالب، وكانت قبله عند أبي سلمة بن عبد الأسد، توفيت سنة اثنتين وستين، ودفنت بالبقيع، وهي آخر أزواج النبي ﷺ موتًا، وقيل: بل ميمونة، ومن خصائصها: أن جبريل دخل على النبي ﷺ، وهي عنده فرأته في صورة دحية الكلبي. ففي صحيح مسلم عن أبي عثمان قال: أنبئت أن جبريل أتى النبي ﷺ، وعنده أم سلمة، فقال: فجعل يتحدث، ثم قام فقال نبي الله ﷺ لأم سلمة: "من هذا؟ " أو كما قال. قالت: هذا دحية الكلبي. قالت: وايم الله، ما حسبته إلا إياه، حتى سمعت خطبة النبي ﷺ، يخبر أنه جبريل، أو كما قال، قال سليمان التيمي: فقلت لأبي عثمان: ممن سمعت هذا الحديث؟ قال: من أسامة بن زيد وزوَّجها ابنها-عمر-من رسول الله ﷺ، وردت طائفة ذلك بأن ابنها لم يكن له من السن حينئذ ما يعقد التزويج، ورد الإمام أحمد ذلك، وأنكر على من قاله، ويدل على صحة قول أحمد ما رواه مسلم في صحيحه أن عمر بن أبي سلمة-ابنها-سأل النبي ﷺ عن القبلة للصائم؟ فقال: "سل هذه" يعني: أم سلمة فأخبرته أن رسول الله ﷺ يفعله، فقال: لسنا كرسول الله ﷺ، يحل الله لرسوله ما شاء. فقال رسول الله ﷺ: "إني أتقاكم لله وأعلمكم به" أو كما قال. ومثل هذا لا يقال لصغير جدا، وعمر ولد بأرض الحبشة قبل الهجرة. وقال البيهقي: وقول من زعم أنه كان صغيرا،

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Ümmü Seleme ile evlendi. Onun adı Hind bnt. Ebî Ümeyye b. el-Mugîre b. Abdillâh b. Amr b. Mahzûm b. Yakaza b. Mürre b. Ka'b b. Lüey b. Gâlib'dir. Ondan önce Ebû Seleme b. Abdilesed'in nikâhı altındaydı. Hicrî altmış iki yılında vefat etti ve Bakî' [kabristanına] defnedildi. O, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları arasında en son vefat edenidir; [diğer] bir rivayette ise Meymûne olduğu söylenmiştir. Onun hususiyetlerinden biri de şudur: Cibrîl, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girdiğinde Ümmü Seleme de onun yanındaydı ve onu Dıhye el-Kelbî suretinde görmüştü. Nitekim Sahîh-i Müslim'de Ebû Osmân'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Bana haber verildiğine göre Cibrîl, yanında Ümmü Seleme varken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi ve konuşmaya başladı. Sonra kalkıp gitti. Bunun üzerine Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem Ümmü Seleme'ye: «Bu kimdir?» -veya [buna benzer] buyurduğu gibi- dedi. Ümmü Seleme: "Bu, Dıhye el-Kelbî'dir" dedi. [Ümmü Seleme devamla] dedi ki: "Vallahi, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hutbesinde onun Cibrîl olduğunu haber verdiğini duyuncaya kadar onu ancak Dıhye sanıyordum" -veya [buna benzer] söylediği gibi-. Süleymân et-Teymî dedi ki: Ebû Osmân'a: "Bu hadisi kimden işittin?" diye sordum. O da: "Üsâme b. Zeyd'den" dedi. Onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile oğlu Ömer evlendirmişti. Bir grup âlim, oğlunun o sırada nikâh akdini gerçekleştirecek yaşta olmadığını ileri sürerek bunu reddetmiştir. İmam Ahmed ise bunu reddetmiş ve böyle söyleyenlere karşı çıkmıştır. Ahmed'in görüşünün doğruluğuna, Müslim'in Sahîh'inde rivayet ettiği şu hadis delalet etmektedir: Oğlu Ömer b. Ebî Seleme, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e oruçlunun [eşini] öpmesini sordu. Peygamber: «Buna sor» -yani Ümmü Seleme'yi kastederek- buyurdu. Ümmü Seleme de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunu yaptığını ona haber verdi. Bunun üzerine [Ömer]: "Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gibi değiliz; Allah Resûlü'ne dilediğini helal kılar" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Şüphesiz ben, sizin Allah'tan en çok sakınanınız ve O'nu en iyi bileninizim.» -veya buyurduğu gibi-. Böyle bir söz çok küçük bir çocuğa söylenmez; zira Ömer hicretten önce Habeşistan topraklarında doğmuştu. Beyhakî şöyle demiştir: Onun küçük olduğunu iddia eden kimsenin sözü...

دعوى ولم يثبت صغره بإسناد صحيح.

bir iddiadan ibarettir ve onun küçüklüğü sahih bir isnadla sabit olmamıştır.

وتزوج رسول الله ﷺ زينب بنت جحش من بني خزيمة بن مدركة بن إلياس بن مضر، وهي بنت عمته أميمة بنت عبد المطلب، وكانت قبل عند مولاه زيد بن حارثة، فطلقها فزوجه الله إياها من فوق سبع سموات، وأنزل عليه: {فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا} فقام فدخل عليها بلا استئذان، وكانت تفخر بذلك على سائر أزواج النبي ﷺ، وتقول: زوَّجكن أهاليكن وزوَّجني الله من فوق سبع سمواته، وهذا من خصائصها. توفيت بالمدينة سنة عشرين، ودفنت بالبقيع.

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Benî Huzeyme b. Müdrike b. İlyâs b. Mudar'dan Zeyneb bnt. Cahş ile evlendi. O, halası Ümeyme bnt. Abdilmuttalib'in kızıydı. Önceden Peygamber'in azatlısı Zeyd b. Hârise'nin nikâhı altındaydı. Zeyd onu boşayınca Allah onu yedi kat göklerin fevkinden Peygamber ile evlendirdi ve ona şu ayeti indirdi: {فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا} “Sonunda Zeyd onunla ilişkisini kesince, biz onu seninle evlendirdik.” Bunun üzerine [Peygamber] kalkıp izin istemeksizin onun yanına girdi. Zeyneb, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in diğer hanımlarına karşı bununla övünür ve: "Sizi aileleriniz evlendirdi, beni ise yedi kat göğünün fevkinden bizzat Allah evlendirdi" derdi; bu da onun hususiyetlerindendir. Yirmi yılında Medine'de vefat etti ve Bakî' mezarlığına defnedildi.

وتزوج النبي ﷺ زينب بنت خزيمة الهلالية، وكانت تحت عبد الله بن جحش، تزوجها سنة ثلاث من الهجرة، وكانت تسمى أم المساكين، ولم تلبث عند رسول الله ﷺ إلا يسيرا، شهرين أو ثلاثة، وتوفيت، ﵂.

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyneb bnt. Huzeyme el-Hilâliyye ile evlendi. O, Abdullah b. Cahş'ın nikâhı altındaydı. Hicretin üçüncü yılında onunla evlendi. Kendisine Ümmü'l-mesâkîn (yoksulların annesi) denilirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında ancak iki veya üç ay gibi az bir süre kaldı ve vefat etti -radıyallâhu anhâ-.

وتزوج رسول الله ﷺ جويرية بنت الحارث من بني المصطلق، وكانت سبيت في غزوة بني المصطلق، فوقعت في سهم ثابت بن قيس، فكاتبها، فقضى رسول الله ﷺ كتابتها، وتزوجها سنة ست من الهجرة، وتوفيت سنة ست وخمسين، وهي التي أعتق المسلمون بسببها مائة أهل بيت من الرقيق، وقالوا: أصهار رسول الله ﷺ، وكان ذلك من بركتها على قومها.

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Benî Mustalık'tan Cüveyriye bnt. el-Hâris ile evlendi. O, Benî Mustalık Gazvesi'nde esir düşmüş ve Sâbit b. Kays'ın payına düşmüştü. Sâbit ile mükâtebe (bedel karşılığı hürriyet) sözleşmesi yaptı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun mükâtebe bedelini ödedi ve hicretin altıncı yılında onunla evlendi. Elli altı yılında vefat etti. O öyle bir kadındır ki, Müslümanlar onun sebebiyle [esir olan] yüz haneyi azat etmişler ve: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hısımlarıdır" demişlerdir; bu da onun kendi kavmine olan bereketindendir.

وتزوج رسول الله ﷺ صفية بنت حيي، من ولد هارون بن عمران أخي موسى، سنة سبع، فإنها سبيت من خيبر، وكانت قبله تحت كنانة بن أبي الحقيق، فقتله رسول الله ﷺ، توفيت سنة ست وثلاثين، وقيل: سنة خمسين. ومن خصائصها: أن رسول الله ﷺ أعتقها وجعل عتقها صداقها. قال أنس: أمهرها نفسها، وصار ذلك سنة للأمة إلى يوم القيامة، ويجوز للرجل أن يجعل عتق جاريته صداقها، وتصير زوجته على منصوص الإمام أحمد، ﵀. قال الترمذي: حدثنا إسحاق بن منصور، وعبد بن حميد، قالا حدثنا عبد الرزاق، حدثنا معمر، عن ثابت، عن أنس قال: بلغ صفية أن حفصة قالت: صفية بنت يهودي، فبكت، فدخل عليها النبي ﷺ وهي تبكي فقال: "ما يبكيك؟ " قالت: قالت لي حفصة: إني ابنة يهودي. فقال النبي ﷺ: "إنك لابنة نبي وإن عمك لنبي، وإنك لتحت نبي، فبما تفخر عليك؟ " ثم قال: "اتق الله يا حفصة". قال الترمذى: هذا حديث صحيح غريب من هذا الوجه. وهذا من خصائصها، ﵂.

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mûsâ'nın kardeşi Hârûn b. İmrân'ın soyundan gelen Safiyye bnt. Huyey ile yedinci yılda evlendi. Zira o Hayber'de esir edilmişti; ondan önce Kinâne b. Ebi'l-Hukayk'ın nikâhı altındaydı ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu öldürtmüştü. Safiyye otuz altı yılında, bir rivayette ise elli yılında vefat etti. Onun hususiyetlerinden biri de: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in onu azat edip azatlığını da mehri kılmasıdır. Enes: "Kendi nefsini ona mehir kıldı" demiştir ve bu, kıyamet gününe kadar ümmet için bir sünnet olmuştur. İmam Ahmed'in -rahimehullâh- açık nassına göre bir kimsenin cariyesini azat etmesini onun mehri kılması ve böylece onun eşi olması caizdir. Tirmizî dedi ki: Bize İshâk b. Mansûr ve Abd b. Humeyd anlattılar; ikisi dediler ki: Bize Abdürrezzâk anlattı, bize Ma'mer, Sâbit'ten, o Enes'ten anlattı: Safiyye'ye, Hafsa'nın: "Safiyye bir Yahudi kızıdır" dediği haberi ulaştı. Bunun üzerine ağladı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem o ağlarken yanına girdi ve: "Seni ağlatan nedir?" buyurdu. Safiyye: "Hafsa bana benim bir Yahudi kızı olduğumu söyledi" dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sen muhakkak bir peygamberin kızısın, amcan da bir peygamberdir ve sen bir peygamberin nikâhı altındasın. O sana karşı neyle övünüyor ki?" buyurdu. Sonra: "Allah'tan kork ey Hafsa!" dedi . Tirmizî: "Bu, bu vecihten garîb sahih bir hadistir" demiştir. Bu da onun -radıyallâhu anhâ- hususiyetlerindendir.

وتزوج رسول الله ﷺ ميمونة بنت الحارث الهلالية، تزوجها بسَرَف وهو على تسعة أميال من مكة، وهي آخر من تزوج من أمهات المؤمنين، توفيت سنه ثلاث وستين، وهي خالة خالد بن الوليد، وخالة ابن عباس، فإن أمه أم الفضل بنت الحارث وهي التي اختلف في نكاح النبي ﷺ لها. هل نكحها حلالا أو مُحرمًا؟ والصحيح إنما تزوجها حلالا كما قال أبو رافع السفير في نكاحها.

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Meymûne bnt. el-Hâris el-Hilâliyye ile evlendi. Onunla Mekke'ye dokuz mil mesafedeki Seref mevkiinde evlendi. O, müminlerin annelerinden evlendiği en son kadındır. Altmış üç yılında vefat etti. O, Hâlid b. el-Velîd'in ve İbn Abbâs'ın teyzesidir; zira İbn Abbâs'ın annesi Ümmü'l-Fadl bnt. el-Hâris'tir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in onunla nikâhı konusunda; ihramsızken mi yoksa ihramlıyken mi evlendiği ihtilaf edilmiştir. Sahih olan, nikâhında elçi olan Ebû Râfi'in de söylediği gibi onunla ihramsızken evlendiğidir.

قال الحافظ أبو محمد المقدسي وغيره: وعقد على سبع ولم يدخل بهن، فالصلاة على أزواجه تابعة لاحترامهن وتحريمهن على الأمة، وأنهن نساؤه ﷺ في الدنيا والآخرة، فمن فارقها في حياتها ولم يدخل، لا يثبت لها أحكام زوجاته اللاتي دخل بهن صلى الله عليه وعلى أزواجه وآله وذريته وسلم تسليما].

Hâfız Ebû Muhammed el-Makdisî ve başkaları şöyle demiştir: [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] yedi kadınla da nikâh akdi yaptı ancak kendileriyle zifafa girmedi. Eşlerine salât edilmesi; onlara hürmet gösterilmesine, ümmete haram kılınmış olmalarına ve onların dünya ve ahirette Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları olmalarına bağlıdır. Dolayısıyla [Peygamber'in] sağlığında ayrıldığı ve zifafa girmediği kadın hakkında, zifafa girdiği hanımlarının hükümleri sabit olmaz. Allah O'na, eşlerine, ehl-i beytine ve zürriyetine salât ve tam bir selâm eylesin.]

{يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (٣٠)}

{يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (٣٠)} “Ey Peygamber'in hanımları! Sizden kim açık bir edepsizlik yaparsa, onun cezası iki katına çıkarılır. Bu ise Allah'a pek kolaydır.”

يقول تعالى واعظًا نساء النبي ﷺ، اللاتي اخترن الله ورسوله والدار الآخرة، واستقر أمرهن تحت رسول الله ﷺ أن يخبرهن بحكمهن [وتخصيصهن] دون سائر النساء، بأن من يأت منهن بفاحشة مبينة -قال ابن عباس: وهي النشوز وسوء الخلق. وعلى كل تقدير فهو شرط، والشرط لا يقتضي الوقوع كقوله تعالى: {وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ} [الزمر: ٦٥]، وكقوله: {وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [الأنعام: ٨٨]، {قُلْ إِنْ كَانَ لِلرَّحْمَنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعَابِدِينَ} [الزخرف: ٨١]، {لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا لاصْطَفَى مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ} [الزمر: ٤]، فلما كانت محلَّتهن رفيعة، ناسب أن يجعل الذنب لو وقع منهن مغلظا، صيانة لجنابهن وحجابهن الرفيع؛ ولهذا قال: (مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ).

Allah Teâlâ; Allah'ı, Resûlü'nü ve ahiret yurdunu seçen ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in nikâhı altında durumları istikrara kavuşan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarına öğüt vererek, diğer kadınlardan ayrı olarak hükümlerini [ve hususiyetlerini] kendilerine bildirmek üzere şöyle buyurmaktadır: Onlardan kim apaçık bir fahşa/kötülük işlerse -İbn Abbâs: "Bu, itaatsizlik (nüşûz) ve kötü ahlaktır" demiştir. Her halükârda bu bir şarttır; şart ise Allah Teâlâ'nın şu buyruklarında olduğu gibi [mutlaka] vuku bulmayı gerektirmez: {وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ} [ez-Zümer: 65] “Andolsun, sana ve senden öncekilere vahyolunmuştur ki: 'Eğer ortak koşarsan amelin mutlaka boşa gider'”, {وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [el-En'âm: 88] “Eğer ortak koşsalardı, yaptıkları ameller elbette boşa giderdi”, {قُلْ إِنْ كَانَ لِلرَّحْمَنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعَابِدِينَ} [ez-Zuhruf: 81] “De ki: 'Eğer Rahmân'ın bir çocuğu olsaydı, [ona] tapanların ilki ben olurdum'”, {لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا لاصْطَفَى مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ} [ez-Zümer: 4] “Eğer Allah bir çocuk edinmek isteseydi, yarattıklarından dilediğini seçerdi. O, bundan münezzehtir. O, Vâhid ve Kahhâr olan Allah'tır.” İşte onların makamları pek yüce olunca, onların yüce mertebelerini ve örtülerini korumak gayesiyle, şayet kendilerinden sadır olursa günahın katmerli kılınması uygun düşmüştür. Bundan dolayı şöyle buyurmuştur: (مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ) “Sizden kim açık bir edepsizlik yaparsa, onun cezası iki katına çıkarılır.”

قال مالك، عن زيد بن أسلم: (يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ) قال: في الدنيا والآخرة.

Mâlik, Zeyd b. Eslem'den: (يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ) “onun cezası iki katına çıkarılır” ayeti hakkında: "Dünyada ve ahirette" dediğini rivayet etmiştir.

وعن ابن أبي نجيح [عن مجاهد] مثله.

İbn Ebî Necîh'ten, [Mücâhid'den] de aynısı rivayet edilmiştir.

(وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا) أي: سهلا هينا.

(وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا) “Bu ise Allah'a pek kolaydır” yani son derece kolay ve zahmetsizdir.

{وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحًا نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا (٣١)}

{وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحًا نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا (٣١)} “Sizden kim de Allah'a ve Resûlü'ne itaat eder ve salih amel işlerse, ona mükâfatını iki kat veririz; ayrıca onun için cömertçe bir rızık hazırlamışızdır.”

ثم ذكر عدله وفضله في قوله: (وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ) أي: يطع الله ورسوله ويستجب (نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا) أي: في الجنة، فإنهن في منازل رسول الله ﷺ، في أعلى عليين، فوق منازل جميع الخلائق، في الوسيلة التي هي أقرب منازل الجنة إلى العرش.

Sonra şu buyruğunda adaletini ve lütfunu zikretmiştir: (وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ) “Sizden kim de Allah'a ve Resûlü'ne itaat eder” yani Allah'a ve Resûlü'ne itaat edip icabet ederse; (نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا) “ona mükâfatını iki kat veririz; ayrıca onun için cömertçe bir rızık hazırlamışızdır” yani Cennet'te. Zira onlar, Cennet konaklarının Arş'a en yakını olan Vesîle makamında, bütün mahlukatın konaklarının üzerinde, İlliyyîn'in en yücesindeki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in konaklarında olacaklardır.

{يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلا مَعْرُوفًا (٣٢) وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا (٣٣) وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا (٣٤)}.

{يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلا مَعْرُوفًا (٣٢) وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا (٣٣) وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا (٣٤)} “Ey Peygamber'in hanımları! Siz, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer [Allah'tan] sakınıyorsanız, edalı/yumuşak söz söylemeyin ki kalbinde hastalık bulunan kimse tamaha düşmesin; sözü maruf (ölçülü ve meşru) şekilde söyleyin. Evlerinizde vakarla oturun, ilk câhiliye [kadınlarının] açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın. Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin, Allah'a ve Resûlü'ne itaat edin. Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister. Evlerinizde okunan Allah'ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın. Şüphesiz Allah Latîf'tir, Habîr'dir.”

هذه آداب أمر الله تعالى بها نساء النبي ﷺ، ونساء الأمة تبع لهن في ذلك، فقال مخاطبا لنساء النبي [ﷺ] بأنهن إذا اتقين الله كما أمرهن، فإنه لا يشبههن أحد من النساء، ولا يلحقهن في الفضيلة

Bunlar, Yüce Allah'ın Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına emrettiği edeplerdir; ümmetin kadınları da bu hususta onlara tâbidir. Nitekim Peygamber'in [sallallâhu aleyhi ve sellem] hanımlarına hitap ederek, kendilerine emrettiği şekilde Allah'tan sakındıkları takdirde kadınlardan hiçbirinin onlara benzeyemeyeceğini ve fazilette

والمنزلة، ثم قال: (فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ).

ve derecede onlara yetişemeyeceğini bildirmiş, sonra şöyle buyurmuştur: (فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ) “edalı/yumuşak söz söylemeyin”.

قال السُّدِّي وغيره: يعني بذلك: ترقيق الكلام إذا خاطبن الرجال؛ ولهذا قال: (فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ) أي: دَغَل، (وَقُلْنَ قَوْلا مَعْرُوفًا): قال ابن زيد: قولا حسنًا جميلا معروفًا في الخير.

Süddî ve başkaları: "Bununla, erkeklere hitap ettiklerinde sözü inceltmelerini kastetmektedir" demişlerdir. Bundan dolayı şöyle buyurmuştur: (فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ) “ki kalbinde hastalık bulunan kimse tamaha düşmesin” yani bozukluk/kötü niyet bulunan kimse. (وَقُلْنَ قَوْلا مَعْرُوفًا) “sözü maruf şekilde söyleyin”: İbn Zeyd: "Hayırlı, güzel ve iyilikte bilinen bir söz [söyleyin]" demiştir.

ومعنى هذا: أنها تخاطب الأجانب بكلام ليس فيه ترخيم، أي: لا تخاطب المرأة الأجانب كما تخاطب زوجها.

Bunun manası şudur: Yabancı erkeklerle konuşurken cilveli ve yumuşak olmayan bir sözle hitap etmelidir; yani kadın, kocasıyla konuştuğu gibi yabancı erkeklerle konuşmamalıdır.

وقوله: (وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ) أي: الزمن بيوتكن فلا تخرجن لغير حاجة. ومن الحوائج الشرعية الصلاة في المسجد بشرطه، كما قال رسول الله ﷺ: "لا تمنعوا إماء الله مساجد الله، وليخرجن وهن تَفِلات" وفي رواية: "وبيوتهن خير لهن"

Âyetteki: (وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ) “Evlerinizde vakarla oturun” buyruğu, evlerinize bağlanın ve bir ihtiyaç olmaksızın dışarı çıkmayın demektir. Şartlarına riayet edilerek mescitte namaz kılmak da şer'î ihtiyaçlardandır; nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah'ın kadın kullarını Allah'ın mescitlerinden alıkoymayın; ancak koku sürünmemiş olarak çıksınlar." Bir rivayette ise: "Evleri onlar için daha hayırlıdır" buyurmuştur .

وقال الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا حميد بن مَسْعَدة حدثنا أبو رجاء الكلبي، روح بن المسيب ثقة، حدثنا ثابت البناني عن أنس، ﵁، قال: جئن النساء إلى رسول الله ﷺ فقلن: يا رسول الله، ذهب الرجال بالفضل والجهاد في سبيل الله تعالى، فما لنا عمل ندرك به عمل المجاهدين في سبيل الله؟ فقال رسول الله ﷺ: "من قعد -أو كلمة نحوها -منكن في بيتها فإنها تدرك عمل المجاهدين في سبيل الله".

Hâfız Ebû Bekr el-Bezzâr dedi ki: Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, bize Ebû Recâ el-Kelbî -Ravh b. el-Müseyyeb sika biridir- anlattı, bize Sâbit el-Bünânî Enes'ten -radıyallâhu anh- anlattı: Kadınlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Erkekler fazileti ve Allah Teâlâ yolunda cihadı alıp götürdüler. Bizim için Allah yolunda cihad edenlerin ameline yetişebileceğimiz bir amel yok mudur?" dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sizden kim evinde oturursa -veya buna benzer bir kelime [buyurdu]- şüphesiz o, Allah yolundaki mücahidlerin ameline erişir" buyurdu.

ثم قال: لا نعلم رواه عن ثابت إلا روح بن المسيب، وهو رجل من أهل البصرة مشهور .

Sonra şöyle dedi: Bunu Sâbit'ten sadece Basra ehlinden meşhur bir adam olan Ravh b. el-Müseyyeb'in rivayet ettiğini biliyoruz .

وقال البزار أيضا: حدثنا محمد بن المثنى، حدثنا عمرو بن عاصم، حدثنا همام، عن قتادة، عن مُوَرِّق، عن أبي الأحوص، عن عبد الله، عن النبي ﷺ قال: "إن المرأة عورة، فإذا خرجت استشرفها الشيطان، وأقرب ما تكون بروْحَة ربها وهي في قَعْر بيتها".

Bezzâr yine dedi ki: Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, bize Amr b. Âsım anlattı, bize Hemmâm, Katâde'den, o Muvərrik'ten, o Ebü'l-Ahvas'tan, o Abdullah'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti ki şöyle buyurmuştur: "Kadın avrettir; dışarı çıktığında şeytan ona gözünü diker. Kadının Rabbine en yakın olduğu an , evinin en kuytu köşesinde bulunduğu andır."

ورواه الترمذي، عن بُنْدَار، عن عمرو بن عاصم، به نحوه

Bunu Tirmizî de Bündâr'dan, o Amr b. Âsım'dan benzeri şekilde rivayet etmiştir .

وروى البزار بإسناده المتقدم، وأبو داود أيضا، عن النبي ﷺ قال: "صلاة المرأة في مَخْدعِها أفضل من صلاتها في بيتها، وصلاتها في بيتها أفضل من صلاتها في حجرتها" وهذا إسناد جيد.

Bezzâr yukarıda geçen isnadıyla ve aynı şekilde Ebû Dâvûd, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmiştir ki şöyle buyurmuştur: « صلاة المرأة في مَخْدعِها أفضل من صلاتها في بيتها، وصلاتها في بيتها أفضل من صلاتها في حجرتها » «Kadının mahzeninde/özel iç odasında kıldığı namaz, evinde kıldığı namazdan daha faziletlidir. Evinde kıldığı namaz da avlusunda kıldığı namazdan daha faziletlidir.» Bu, ceyyid (sağlam) bir isnaddır.

وقوله تعالى: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) قال مجاهد: كانت المرأة تخرج تمشي بين يدي الرجال، فذلك تبرج الجاهلية.

Allah Teâlâ'nın: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) “ilk câhiliye [kadınlarının] açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın” buyruğu hakkında Mücâhid: "Kadın dışarı çıkar, erkeklerin önü sıra yürürdü; işte câhiliye teberrücü buydu" demiştir.

وقال قتادة: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) يقول: إذا خرجتن من بيوتكن -وكانت لهن مشية وتكسر وتغنُّج -فنهى الله عن ذلك.

Katâde: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) “ilk câhiliye [kadınlarının] açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın” ayeti hakkında şöyle der: "Evlerinizden çıktığınızda -ki onların kırıla döküle, cilveli ve edalı bir yürüyüşleri vardı- işte Allah bunu yasaklamıştır."

وقال مقاتل بن حيان: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) والتبرج: أنها تلقي الخمار على رأسها، ولا تشده فيواري قلائدها وقرطها وعنقها، ويبدو ذلك كله منها، وذلك التبرج، ثم عمت نساء المؤمنين في التبرج. وقال ابن جرير: حدثني ابن زهير، حدثنا موسى بن إسماعيل، حدثنا داود -يعني ابن أبي الفرات -حدثنا علي بن أحمر، عن عِكْرِمة عن ابن عباس قال: تلا هذه الآية: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى). قال: كانت فيما بين نوح وإدريس، وكانت ألف سنة، وإن بطنين من ولد آدم كان أحدهما يسكن السهل، والآخر يسكن الجبل. وكان رجال الجبل صباحا وفي النساء دَمَامة. وكان نساء السهل صباحا وفي الرجال دمامة، وإن إبليس أتى رجلا من أهل السهل في صورة غلام، فآجر نفسه منه، فكان يخدمه واتخذ إبليس شيئًا مثل الذي يُزَمّر فيه الرِّعاء، فجاء فيه بصوت لم يسمَع الناس مثله، فبلغ ذلك من حوله، فانتابوهم يسمعون إليه، واتخذوا عيدا يجتمعون إليه في السنة، فيتبرَّجُ النساء للرجال. قال: ويتزيَّن الرجال لهن، وإن رجلا من أهل الجبل هَجَم عليهم في عيدهم ذلك، فرأى النساء وصَبَاحتهن، فأتى أصحابه فأخبرهم بذلك، فتحولوا إليهن، فنزلوا معهن وظهرت الفاحشة فيهن، فهو قوله تعالى: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) .

Mukâtil b. Hayyân şöyle demiştir: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) “ilk câhiliye [kadınlarının] açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın”; teberrüc (açılıp saçılma), kadının başörtüsünü başına atıp gerdanlıklarını, küpesini ve boynunu kapatacak şekilde bağlamaması ve bütün bunların kadından görünmesidir; işte teberrüc budur. Sonra teberrüc yasağı müminlerin bütün kadınlarını kapsamıştır. İbn Cerîr dedi ki: Bana İbn Züheyr anlattı, bize Mûsâ b. İsmâîl anlattı, bize Dâvûd -yani İbn Ebi'l-Furât- anlattı, bize Ali b. Ahmer, İkrime'den , o İbn Abbâs'tan anlattı: İbn Abbâs şu ayeti okudu: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) “ilk câhiliye [kadınlarının] açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın”. Dedi ki: "Bu, Nûh ile İdrîs arasında geçen bin yıllık bir dönemdeydi. Âdemoğullarından iki kabile vardı; birisi ovada, diğeri ise dağda yaşıyordu. Dağın erkekleri yakışıklı, kadınları ise çirkindi. Ovanın kadınları güzel, erkekleri ise çirkindi. İblis, ova halkından bir adama bir delikanlı suretinde gelip kendini ona kiraladı ve ona hizmet etmeye başladı. İblis, çobanların çaldığı kaval benzeri bir alet yaptı ve onda insanların benzerini duymadığı bir ses çıkardı. Bu ses etraftakilere ulaştı ve insanlar onu dinlemek için akın akın gelmeye başladılar. Yılda bir kez toplandıkları bir bayram edindiler; kadınlar erkekler için süslenip açılıp saçılıyor, [İbn Abbâs] dedi ki: Erkekler de onlar için süsleniyordu . Dağ halkından bir adam bu bayramlarında onların yanına ansızın geliverdi; kadınları ve güzelliklerini gördü. Arkadaşlarına gidip bunu haber verdi; bunun üzerine onlar da o kadınların yanına taşınıp onlarla birlikte yerleştiler ve aralarında fuhuş baş gösterdi. İşte Allah Teâlâ'nın: (وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأولَى) “ilk câhiliye [kadınlarının] açılıp saçılması gibi açılıp saçılmayın” buyruğu budur."

وقوله: (وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ)، نهاهن أولا عن الشر ثم أمرهن بالخير، من إقامة الصلاة -وهي: عبادة الله، وحده لا شريك له -وإيتاء الزكاة، وهي: الإحسان إلى المخلوقين، (وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ)، وهذا من باب عطف العام على الخاص. وقوله: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا): وهذا نص في دخول أزواج النبي ﷺ في أهل البيت هاهنا؛ لأنهن سبب نزول هذه الآية، وسبب النزول داخل فيه قولا واحدا، إما وحده على قول أو مع غيره على الصحيح.

Âyetteki: (وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ) “Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin, Allah'a ve Resûlü'ne itaat edin” buyruğuyla, önce onları şerden nehyetmiş, sonra da -ortağı olmayan bir tek Allah'a ibadet etmek olan- namazı kılmak ve -yaratılmışlara iyilikte bulunmak olan- zekâtı vermek suretiyle hayrı emretmiştir. (وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ) “Allah'a ve Resûlü'ne itaat edin” buyruğu ise umumi olanın hususi olana atfedilmesi kabilindendir. (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister” buyruğu ise, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarının burada Ehl-i Beyt'e dâhil olduklarına dair açık bir nassdır; zira bu ayetin iniş sebebi onlardır. İniş sebebi olanlar ise ittifakla âyetin kapsamına dâhildir; bir görüşe göre tek başlarına, sahih olan görüşe göre ise başkalarıyla birliktedirler.

وروى ابن جرير: عن عِكْرِمة أنه كان ينادي في السوق: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا)، نزلت في نساء النبي ﷺ خاصة، وهكذا روى ابن أبي حاتم قال:

İbn Cerîr rivayet etti ki: İkrime çarşıda şöyle nida ediyordu: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister” ayeti bilhassa Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları hakkında inmiştir. İbn Ebî Hâtim de böyle rivayet ederek şöyle demiştir:

حدثنا علي بن حرب الموصلي، حدثنا زيد بن الْحُبَاب، حدثنا حسين بن واقد، عن يزيد النحوي، عن عكرمة عن ابن عباس في قوله: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ) قال: نزلت في نساء النبي ﷺ خاصة.

Bize Ali b. Harb el-Mavsılî anlattı, bize Zeyd b. el-Hubâb anlattı, bize Hüseyin b. Vâkıd, Yezîd en-Nahvî'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre, o: { إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ } “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ister” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bilhassa Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları hakkında inmiştir.”

وقال عكرمة: من شاء باهلته أنها نزلت في أزواج النبي ﷺ.

İkrime şöyle demiştir: "Dileyen kimseyle, bu ayetin Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları hakkında indiğine dair mübâhele (lanetleşme) yaparım."

فإن كان المراد أنهن كُنّ سبب النزول دون غيرهن فصحيح، وإن أريد أنهن المراد فقط دون غيرهن، ففي هذا نظر؛ فإنه قد وردت أحاديث تدل على أن المراد أعم من ذلك:

Eğer murad edilen şey, başkaları değil de sadece onların nüzul sebebi olduğu ise bu doğrudur. Şayet murad edilenin, başkaları hariç yalnızca onlar olduğu kastediliyorsa bunda tutarsızlık vardır; zira muradın bundan daha genel olduğuna delalet eden hadisler vârid olmuştur:

الحديث الأول: قال الإمام أحمد: حدثنا عفان، حدثنا حماد، أخبرنا علي بن زيد ، عن أنس بن مالك، ﵁، قال: إن رسول الله ﷺ كان يمر بباب فاطمة ستة أشهر إذا خرج إلى صلاة الفجر يقول: "الصلاة يا أهل البيت، (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا).

Birinci hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Affân anlattı, bize Hammâd anlattı, bize Ali b. Zeyd , Enes b. Mâlik'ten -radıyallâhu anh- haber verdi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem altı ay boyunca sabah namazına çıktığında Fâtıma'nın kapısına uğrayıp şöyle derdi: "Namaza ey Ehl-i Beyt! (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) 'Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.'"

ورواه الترمذي، عن عبد بن حميد، عن عفان به. وقال: حسن غريب .

Bunu Tirmizî, Abd b. Humeyd'den, o Affân'dan aynı isnadla rivayet etmiş ve: "Hasen garîbdir" demiştir .

حديث آخر: قال ابن جرير: حدثنا ابن وَكِيع، حدثنا أبو نعيم، حدثنا يونس بن أبي إسحاق، أخبرني أبو داود، عن أبي الحمراء قال: رابطت المدينة سبعة أشهر على عهد رسول الله ﷺ، [قال: رأيت رسول الله ﷺ] إذا طلع الفجر، جاء إلى باب علي وفاطمة فقال: "الصلاة الصلاة (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) .

Diğer bir hadis: İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Vekî' anlattı, bize Ebû Nuaym anlattı, bize Yûnus b. Ebî İshâk anlattı, bana Ebû Dâvûd, Ebi'l-Hamrâ'dan haber verdi; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında yedi ay boyunca Medine'de nöbet tuttum [dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i gördüm] , fecir doğduğunda Ali ve Fâtıma'nın kapısına gelir ve şöyle derdi: "Namaza, namaza! (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) 'Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.'"

أبو داود الأعمى هو: نفيع بن الحارث، كذاب.

Ebû Dâvûd el-A'mâ: Nüfey' b. el-Hâris'tir ve yalancıdır.

حديث آخر: وقال الإمام أحمد أيضا: حدثنا محمد بن مصعب، حدثنا الأوزاعي، حدثنا شداد أبو عمار قال: دخلت على واثلة بن الأسقع وعنده قوم، فذكروا عليًّا، ﵁، فلما قاموا قال لي: ألا أخبرك بما رأيت من رسول الله الله عليه وسلم؟ قلت: بلى. قال: أتيت فاطمة أسألها عن علي فقالت: تَوَجه إلى رسول الله ﷺ، فجلست أنتظره حتى جاء رسول الله ﷺ، ومعه علي وحسن وحسين، آخذ كل واحد منهما بيده حتى دخل، فأدنى عليًّا وفاطمة وأجلسهما بين يديه، وأجلس حسنًا وحسينًا كل واحد منهما على فخذه، ثم لفَّ عليهم ثوبه -أو قال: كساءه -ثم تلا هذه الآية: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا)، اللهم هؤلاء أهل بيتي، وأهل بيتي أحق"، وقد رواه أبو جعفر بن جرير عن عبد الكريم بن أبي عمير ، عن الوليد بن مسلم، عن أبي عمرو الأوزاعي بسنده نحوه -زاد في آخره: قال واثلة: فقلت: وأنا يا رسول الله-صلى الله عليك -من أهلك؟ قال: "وأنت من أهلي"قال واثلة: إنها من أرجى ما أرتجي .

Diğer bir hadis: İmam Ahmed yine dedi ki: Bize Muhammed b. Mus'ab anlattı, bize Evzâî anlattı, bize Şeddâd Ebû Ammâr anlattı: Vâsile b. el-Eskâ'ın yanına girdim, yanında bir topluluk vardı. Ali'yi -radıyallâhu anh- andılar. Onlar kalkıp gidince bana: "Sana Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den gördüğüm bir şeyi haber vereyim mi?" dedi. "Evet" dedim. Dedi ki: Ali'yi sormak için Fâtıma'nın yanına gittim, o da: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gitti" dedi. Ben de oturup onu bekledim; nihayet Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, yanında Ali, Hasan ve Hüseyin ile birlikte her birinin elinden tutmuş halde geldi ve içeri girdi. Ali ile Fâtıma'yı yaklaştırıp önünde oturttu, Hasan ile Hüseyin'i de kucaklarına/dizlerine oturttu. Sonra elbisesini -veya örtüsünü (kisâsını)- üzerlerine örttü . Ardından şu ayeti okudu: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) "'Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.' Allahım , işte bunlar benim Ehl-i Beytimdir; Ehl-i Beytim [buna] daha layıktır." Ebû Ca'fer b. Cerîr bunu Abdülkerîm b. Ebî Umeyr'den , o Velîd b. Müslim'den, o Ebû Amr el-Evzâî'den aynı isnadla benzer şekilde rivayet etmiş ve sonuna şunu eklemiştir: Vâsile dedi ki: "Ben de: 'Ben de -Allah sana salât eylesin- senin ehlinden miyim ey Allah'ın Resûlü?' dedim. 'Sen de benim ehlimdensin' buyurdu." Vâsile dedi ki: "Şüphesiz bu, [ahiret için] umduğum şeylerin en ümit vericisidir" .

ثم رواه أيضا عن عبد الأعلى بن واصل، عن الفضل بن دُكَيْن، عن عبد السلام بن حرب، عن كلثوم المحاربي، عن شداد أبي عمار قال: إني لجالس عند واثلة بن الأسقع إذ ذكروا عليا

Sonra bunu yine Abdülâlâ b. Vâsıl'dan, o Fazl b. Dükeyn'den, o Abdüsselâm b. Harb'den, o Gülsüm el-Muhâribî'den, o da Şeddâd Ebû Ammâr'dan rivayet etti; [Şeddâd] dedi ki: Vâsile b. el-Eskâ'ın yanında oturuyordum, derken Ali'yi andılar

فشتموه، فلما قاموا قال: اجلس حتى أخبرك عن الذي شتموه، إني عند رسول الله ﷺ إذ جاء علي وفاطمة وحسن وحسين فألقى ﷺ عليهم كساء له، ثم قال: "اللهم هؤلاء أهل بيتي، اللهم أذهب عنهم الرجس وطهرهم تطهيرا". قلت: يا رسول الله، وأنا؟ قال: "وأنت" قال: فوالله إنها لأوثق عملي عندي .

ve ona sövdüler. Onlar kalkınca [Vâsile] dedi ki: "Otur da sana sövdükleri zat hakkında haber vereyim. Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydım; Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin geldiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem üzerlerine bir örtü örttü, sonra şöyle dedi: 'Allahım, bunlar benim Ehl-i Beytimdir. Allahım, onlardan kiri/günahı gider ve onları tertemiz kıl.' Ben: 'Ey Allah'ın Resûlü, ya ben?' dedim. 'Sen de' buyurdu." [Vâsile] dedi ki: "Vallahi bu, katımda amelimin en güvenilir olanıdır."

حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا عبد الله بن نمير، حدثنا عبد الملك بن أبي سليمان، عن عطاء بن أبي رباح، حدثني من سمع أم سلمة تذكر أن النبي ﷺ كان في بيتها، فأتته فاطمة، ﵂، ببرمة فيها خَزيرة، فدخلت بها عليه فقال لها: "ادعي زوجك وابنيك". قالت: فجاء علي وحسن وحسين فدخلوا عليه، فجلسوا يأكلون من تلك الخزيرة، وهو على منامةٍ له على دكان تحته كساء خيبري، قالت: وأنا في الحجرة أصلي، فأنزل الله، ﷿، هذه الآية: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا). قالت: فأخذ فضل الكساء فغطاهم به، ثم أخرج يده فألوى بها إلى السماء، ثم قال: "اللهم هؤلاء أهل بيتي وخاصتي، فأذهب عنهم الرجس وطهرهم تطهيرا"، قالت: فأدخلت رأسي البيت، فقلت: وأنا معكم يا رسول الله؟ فقال: "إنك إلى خير، إنك إلى خير" .

Diğer bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdullah b. Nümeyr anlattı, bize Abdülmelik b. Ebî Süleymân, Atâ b. Ebî Rebâh'tan anlattı; bana Ümmü Seleme'yi şöyle anlatırken işiten kimse rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onun evindeyken, Fâtıma -radıyallâhu anhâ- içinde hazîre (çorba/yemek) olan bir tencereyle geldi ve onun yanına girdi. Peygamber ona: "Kocanı ve iki oğlunu çağır" buyurdu. Ümmü Seleme dedi ki: Ali, Hasan ve Hüseyin gelip onun yanına girdiler ve o hazîreden yemeye oturdular. Peygamber ise sedir (dükkân) üzerindeki yatağında oturuyordu, altında da Hayber kumaşından bir örtü vardı. Dedi ki: Ben de odada namaz kılıyordum. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle şu ayeti indirdi: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.” Dedi ki: Bunun üzerine örtünün fazla kısmını alıp onları örttü, sonra elini çıkarıp semaya doğru kaldırdı ve: "Allahım! Bunlar benim Ehl-i Beytim ve bana en yakın olanlarımdır; onlardan kiri/günahı gider ve onları tertemiz kıl" dedi. [Ümmü Seleme] dedi ki: Başımı odadan içeri uzatıp: "Ben de sizinle beraber miyim ey Allah'ın Resûlü?" dedim. O da: "Şüphesiz sen hayır üzeresin, şüphesiz sen hayır üzeresin" buyurdu .

في إسناده من لم يسم ، وهو شيخ عطاء، وبقية رجاله ثقات.

İsnadında adı verilmeyen bir ravi vardır ; o da Atâ'nın hocasıdır. Ricalinin geri kalanı ise sikadır (güvenilirdir).

طريق أخرى: قال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن جعفر، حدثنا عوف، عن أبي المعدل ، عن عطية الطُّفَاوِيّ، عن أبيه؛ أن أم سلمة حدثته قالت : بينما رسول الله ﷺ في بيتي يومًا إذ قال الخادم: إن فاطمة وعليا بالسدّة قالت: فقال لي: "قومي فَتَنَحي عن أهل بيتي". قالت: فقمت فتنحيت في البيت قريبًا، فدخل علي وفاطمة، ومعهما الحسن والحسين، وهما صبيان صغيران، فأخذ الصبيين فوضعهما في حجره فقبَّلهما، واعتنق عليا بإحدى يديه وفاطمة باليد الأخرى، وقَبَّل فاطمة وقَبَّل عليا، وأغدق عليهم خَميصَة سوداء وقال: "اللهم، إليك لا إلى النار أنا وأهل بيتي". قالت: فقلت: وأنا يا رسول الله؟ صلى الله عليك. قال: "وأنت" .

Başka bir tarik: İmam Ahmed dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, bize Avf, Ebü'l-Muaddil'den , o Atıyye et-Tufâvî'den, o babasından anlattı; Ümmü Seleme ona şöyle anlatmıştır : Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün benim evimde iken hizmetçi: 'Fâtıma ile Ali kapı eşiğindeler' dedi. [Ümmü Seleme] dedi ki: Bana: 'Kalk, Ehl-i Beytimin yanından çekil' buyurdu. Dedi ki: Ben de kalkıp evin içinde yakın bir yere çekildim. Ali ile Fâtıma, yanlarında henüz küçük iki çocuk olan Hasan ve Hüseyin ile birlikte girdiler. Resûlullah iki çocuğu alıp kucağına koydu ve onları öptü; bir eliyle Ali'ye, diğer eliyle Fâtıma'ya sarıldı, Fâtıma'yı öptü ve Ali'yi öptü; üzerlerine siyah bir aba (hamîsa) örttü ve: 'Allahım! Ateşe değil, Sana; ben ve Ehl-i Beytim!' dedi. [Ümmü Seleme] dedi ki: 'Ya ben ey Allah'ın Resûlü? -Allah sana salât eylesin-' dedim. 'Sen de' buyurdu .

طريق أخرى: قال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيْب، حدثنا [الحسن بن عطية، حدثنا] فضيل بن مرزوق، عن عطية، عن أبي سعيد، عن أم سلمة؛ أن هذه الآية نزلت في بيتها: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) قالت: وأنا جالسة على باب البيت فقلت: يا رسول

Başka bir tarik: İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, bize [el-Hasen b. Atıyye anlattı, bize] Fudayl b. Merzûk, Atıyye'den, o Ebû Saîd'den, o Ümmü Seleme'den nakletti; şu ayet onun evinde nazil olmuştur: { إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا } “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak günah kirini gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.” [Ümmü Seleme] dedi ki: Ben evin kapısında oturuyordum ve: "Ey Allah'ın

الله، ألستُ من أهل البيت؟ فقال: "إنك إلى خير، أنت من أزواج النبي ﷺ" قالت: وفي البيت رسول الله ﷺ، وعلي، وفاطمة، والحسن، والحسين، ﵃ .

Resûlü! Ben Ehl-i Beyt'ten değil miyim?' dedim. 'Şüphesiz sen hayır üzeresin, sen Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcelerindensin' buyurdu. [Ümmü Seleme] dedi ki: Evde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin -radıyallâhu anhüm- vardı .

طريق أخرى: رواه ابن جرير أيضا، عن أبي كُرَيْب، عن وَكِيع، عن عبد الحميد بن بَهْرَام، عن شَهْر بن حَوْشَب، عن أم سلمة بنحوه .

Başka bir tarik: Bunu İbn Cerîr yine Ebû Küreyb'den, o Vekî'den, o Abdülhamîd b. Behrâm'dan, o Şehr b. Havşeb'den, o Ümmü Seleme'den benzer şekilde rivayet etti .

طريق أخرى: قال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيْب، حدثنا خالد بن مَخْلَد، حدثني موسى بن يعقوب، حدثني هاشم بن هاشم بن عتبة بن أبي وقاص، عن عبد الله بن وهب بن زَمْعَة قال: أخبرتني أم سلمة، ﵂، أن رسول الله ﷺ جمع فاطمة والحسن والحسين، ثم أدخلهم تحت ثوبه، ثم جأر إلى الله، ﷿، ثم قال: "هؤلاء أهل بيتي". قالت أم سلمة: فقلت: يا رسول الله، أدخلني معهم. فقال: "أنت من أهلي" .

Başka bir tarik: İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, bize Hâlid b. Mahled anlattı, bana Mûsâ b. Ya'kūb anlattı, bana Hâşim b. Hâşim b. Utbe b. Ebî Vakkâs, Abdullah b. Vehb b. Zem'a'dan anlattı; o şöyle demiştir: Ümmü Seleme -radıyallâhu anhâ- bana haber verdi ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Fâtıma'yı, Hasan'ı ve Hüseyin'i bir araya topladı, sonra onları elbisesinin altına aldı, sonra Allah Azze ve Celle'ye niyazda bulundu ve: 'Bunlar benim Ehl-i Beytimdir' buyurdu. Ümmü Seleme dedi ki: 'Ey Allah'ın Resûlü, beni de onlarla beraber içeri al' dedim. 'Sen benim ehlimdensin' buyurdu .

طريق أخرى: رواه ابن جرير أيضا، عن أحمد بن محمد الطوسي، عن عبد الرحمن بن صالح، عن محمد بن سليمان الأصبهاني، عن يحيى بن عبيد المكي، عن عطاء، عن عمر بن أبي سلمة، عن أمه بنحو ذلك .

Başka bir tarik: Bunu İbn Cerîr yine Ahmed b. Muhammed et-Tûsî'den, o Abdurrahman b. Sâlih'ten, o Muhammed b. Süleyman el-İsfahânî'den, o Yahyâ b. Ubeyd el-Mekkî'den, o Atâ'dan, o Ömer b. Ebî Seleme'den, o da annesinden benzer şekilde rivayet etti .

طريق أخرى: قال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيْب، حدثنا مصعب بن المقدام، حدثنا سعيد بن زربي، عن محمد بن سيرين، عن أبي هريرة، عن أم سلمة قالت: جاءت فاطمة إلى رسول الله ﷺ ببرمة لها قد صنعت فيها عَصيدَة تحملها على طبق، فوضعتها بين يديه فقال: "أين ابن عمك وابناك؟ " فقالت: في البيت. فقال: "ادعيهم". فجاءت إلى علي فقالت: أجِبْ رسول الله أنت وابناك. قالت أم سلمة: فلما رآهم مقبلين مدَّ يده إلى كساء كان على المنامة، فمده وبسطه، وأجلسهم عليه، ثم أخذ بأطراف الكساء الأربعة بشماله، فضمه فوق رؤوسهم، وأومأ بيده اليمنى إلى ربه، ﷿، فقال: "اللهم، هؤلاء أهل بيتي، فأذهب عنهم الرجس وطهرهم تطهيرا".

Başka bir tarik: İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, bize Mus'ab b. el-Mikdâm anlattı, bize Saîd b. Zerbî, Muhammed b. Sîrîn'den, o Ebû Hüreyre'den, o Ümmü Seleme'den anlattı; [Ümmü Seleme] dedi ki: Fâtıma, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir tepsi üzerinde taşıdığı ve içine asîde (un çorbası/bulamacı) yaptığı bir tencere ile geldi ve onu önüne koydu. Resûlullah: 'Amcanın oğlu ve iki oğlun nerede?' buyurdu. O da: 'Evdeler' dedi. Peygamber: 'Onları çağır' buyurdu. Bunun üzerine Fâtıma Ali'ye gidip: 'Sen ve iki oğlun Resûlullah'ın davetine icabet edin' dedi. Ümmü Seleme dedi ki: Onların gelmekte olduğunu görünce, sedirin üzerinde bulunan bir örtüye elini uzatıp onu uzattı ve serdi, onları da üzerine oturttu. Sonra sol eliyle örtünün dört ucunu tutup başlarının üzerinde topladı ve sağ eliyle Rabbi Azze ve Celle'ye işaret ederek: 'Allahım! Bunlar benim Ehl-i Beytimdir; onlardan kiri/günahı gider ve onları tertemiz kıl' buyurdu.

طريق أخرى: قال ابن جرير: حدثنا ابن حميد، حدثنا عبد الله بن عبد القدوس، عن الأعمش، عن حكيم بن سعد قال: ذكرنا علي بن أبي طالب عند أم سلمة، فقالت: في بيتي نزلت: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا). قالت أم سلمة: جاء رسول الله ﷺ إلى بيتي فقال: "لا تأذني لأحد". فجاءت فاطمة فلم أستطع أن أحجبها عن أبيها. ثم جاء الحسن فلم أستطع أن أحجبه عن أمه وجده، ثم جاء الحسين فلم أستطع أن أحجبه، ثم جاء علي فلم أستطع أن أحجبه، فاجتمعوا فَجَلّلهم رسول الله ﷺ بكساء كان عليه، ثم قال: "هؤلاء أهل بيتي، فأذهب عنهم الرجس وطهرهم تطهيرا". فنزلت هذه الآية حين اجتمعوا على البساط. قالت: فقلت: يا رسول الله، وأنا؟ قالت: فوالله ما أنعم، وقال: "إنك إلى خير" .

Başka bir tarik: İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Humeyd anlattı, bize Abdullah b. Abdilkuddûs, A'meş'ten, o Hakîm b. Sa'd'dan anlattı; o şöyle demiştir: Ümmü Seleme'nin yanında Ali b. Ebî Tâlib'i andık; bunun üzerine o dedi ki: Benim evimde indi: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.” Ümmü Seleme dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evime geldi ve: 'Hiç kimseye izin verme' buyurdu. Fâtıma geldi, onu babasından alıkoyamadım. Sonra Hasan geldi, onu annesinden ve dedesinden alıkoyamadım. Sonra Hüseyin geldi, onu da alıkoyamadım. Sonra Ali geldi, onu da alıkoyamadım. Böylece bir araya toplandılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem üzerindeki örtüyle onları bürüdü, sonra: 'Bunlar benim Ehl-i Beytimdir; onlardan kiri/günahı gider ve onları tertemiz kıl' buyurdu. Bu ayet, onlar yaygının üzerinde bir araya geldiklerinde indi. [Ümmü Seleme] dedi ki: 'Ey Allah'ın Resûlü, ya ben?' dedim. [Ümmü Seleme] dedi ki: Vallahi 'evet' demedi, fakat: 'Şüphesiz sen hayır üzeresin' buyurdu .

حديث آخر: قال ابن جرير، حدثنا ابن وَكِيع، حدثنا محمد بن بشر عن زكريا، عن مصعب بن شيبة، عن صفية بنت شيبة قالت: قالت عائشة، ﵂: خرج رسول الله ﷺ ذات

Başka bir hadis: İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Vekî' anlattı, bize Muhammed b. Bişr, Zekeriyyâ'dan, o Mus'ab b. Şeybe'den, o Safiyye bint Şeybe'den anlattı; [Safiyye] dedi ki: Âişe radıyallâhu anhâ şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir

غداة، وعليه مِرْط مُرَحَّل من شَعْر أسود، فجاء الحسن فأدخله معه، ثم جاء الحسين فأدخله معه، ثم جاءت فاطمة فأدخلها معه، ثم جاء علي فأدخله معه، ثم قال: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا).

sabah vakti üzerinde siyah kıldan desenli bir abayla (mirt) çıktı. Hasan geldi, onu [örtünün] içine aldı; sonra Hüseyin geldi, onu da içine aldı; sonra Fâtıma geldi, onu da içine aldı; sonra Ali geldi, onu da içine aldı. Sonra: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.” [ayetini] okudu.

ورواه مسلم عن أبي بكر بن أبي شيبة عن محمد بن بشر ، به.

Bunu Müslim de Ebû Bekr b. Ebî Şeybe'den, o Muhammed b. Bişr'den bu rivayetle nakletmiştir .

طريق أخرى: قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا سُرَيج بن يونس أبو الحارث، حدثنا محمد بن يزيد، عن العوام -يعني: ابن حَوْشَب -عن عمٍّ له قال: دخلت مع أبي على عائشة، فسألتها عن علي، ﵁، فقالت، ﵂: تسألني عن رجل كان من أحب الناس إلى رسول الله ﷺ، وكانت تحته ابنته وأحب الناس إليه؟ لقد رأيت رسول الله ﷺ دعا عليا وفاطمة وحسنا وحسينا، فألقى عليهم ثوبا فقال: "اللهم، هؤلاء أهل بيتي، فأذهب عنهم الرجس وطهرهم تطهيرا". قالت: فدنوت منه فقلت: يا رسول الله، وأنا من أهل بيتك؟ فقال: "تَنَحّي، فإنك على خير".

Başka bir tarik: İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Süreyc b. Yûnus Ebü'l-Hâris anlattı, bize Muhammed b. Yezîd, el-Avvâm'dan -yani İbn Havşeb'den-, o bir amcasından anlattı; o şöyle demiştir: Babamla birlikte Âişe'nin yanına girdim ve ona Ali -radıyallâhu anh- hakkında sordum. Âişe -radıyallâhu anhâ- şöyle dedi: 'Bana, insanların Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e en sevgililerinden olan ve nikâhı altında Peygamber'in kızı ve ona insanların en sevgilisi bulunan bir adamı mı soruyorsun? Şüphesiz ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Ali'yi, Fâtıma'yı, Hasan'ı ve Hüseyin'i çağırdığını, üzerlerine bir elbise örterek: 'Allahım! Bunlar benim Ehl-i Beytimdir; onlardan kiri/günahı gider ve onları tertemiz kıl' dediğini gördüm.' Âişe dedi ki: 'Bunun üzerine ona yaklaştım ve: Ey Allah'ın Resûlü, ben de senin Ehl-i Beytinden miyim? dedim. O da: 'Geri çekil, şüphesiz sen hayır üzeresin' buyurdu.'

حديث آخر: قال ابن جرير حدثنا المثنى، حدثنا بكر بن يحيى بن زَبّان العَنزيّ، حدثنا منْدَل، عن الأعمش، عن عطية، عن أبي سعيد قال: قال رسول الله ﷺ: "نزلت هذه الآية في خمسة: فيّ، وفي علي، وحسن، وحسين، وفاطمة: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) .

Başka bir hadis: İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Müsennâ anlattı, bize Bekr b. Yahyâ b. Zebbân el-Anezî anlattı, bize Mendel, A'meş'ten, o Atıyye'den, o Ebû Saîd'den anlattı; [Ebû Saîd] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bu ayet beş kişi hakkında indi: Benim hakkımda, Ali, Hasan, Hüseyin ve Fâtıma hakkında: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.”

قد تقدم أن فضيل بن مرزوق رواه عن عطية، عن أبي سعيد، عن أم سلمة، كما تقدم.

Daha önce Fudayl b. Merzûk'un bunu Atıyye'den, o Ebû Saîd'den, o da Ümmü Seleme'den rivayet ettiği geçmişti.

وروى ابن أبي حاتم من حديث هارون بن سعد العِجْلي، عن عطية، عن أبي سعيد موقوفا، فالله أعلم.

İbn Ebî Hâtim de Hârûn b. Sa'd el-İclî'nin hadisinden, o Atıyye'den, o Ebû Saîd'den mevkuf olarak rivayet etmiştir. En doğrusunu Allah bilir.

حديث آخر: قال ابن جرير: حدثنا ابن المثنى، حدثنا أبو بكر الحنفي، حدثنا بُكَيْر بن مسمار قال: سمعت عامر بن سعد قال: قال سعد: قال رسول الله ﷺ حين نزل عليه الوحي، فأخذ عليا وابنيه وفاطمة فأدخلهم تحت ثوبه، ثم قال: "رب، هؤلاء أهلي وأهل بيتي"

Başka bir hadis: İbn Cerîr dedi ki: Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, bize Ebû Bekr el-Hanefî anlattı, bize Bükeyr b. Mismâr anlattı; o şöyle demiştir: Âmir b. Sa'd'ı şöyle derken işittim: Sa'd dedi ki: Vahiy indiği sırada Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ali'yi, iki oğlunu ve Fâtıma'yı alıp elbisesinin altına soktu, sonra da: 'Rabbim! Bunlar benim ehlim ve Ehl-i Beytimdir' buyurdu .

حديث آخر: وقال مسلم في صحيحه: حدثني زُهَير بن حرب، وشُجاع بن مَخْلَد جميعا، عن ابن عُلَيَّة -قال زهير: حدثنا إسماعيل بن إبراهيم، حدثني أبو حَيَّان، حدثني يزيد بن حَيَّان قال: انطلقت أنا وحُصَين بن سَبْرَةَ وعمر بن مسلم إلى زيد بن أرقم، فلما جلسنا إليه قال له حصين: لقد لقيتَ يا زيدُ خيرًا كثيرًا [رأيتَ رسول الله ﷺ وسمعتَ حديثه، وغزوتَ معه، وصليتَ خلفه، لقد لقيت يا زيد خيرًا كثيرًا]؛ حَدّثنا يا زيد ما سمعت من رسول الله ﷺ. قال: يا بن أخي، والله لقد

Başka bir hadis: Müslim Sahîh'inde dedi ki: Bana Züheyr b. Harb ve Şücâ' b. Mahled hep birlikte İbn Uleyye'den rivayet ettiler -Züheyr: Bize İsmâîl b. İbrâhîm anlattı, bana Ebû Hayyân anlattı, bana Yezîd b. Hayyân anlattı dedi-: Ben, Husayn b. Sebre ve Ömer b. Müslim, Zeyd b. Erkam'ın yanına gittik. Yanına oturduğumuzda Husayn ona: 'Ey Zeyd! Andolsun ki sen pek çok hayra eriştin; [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i gördün, onun hadisini işittin, onunla birlikte gazaya katıldın ve arkasında namaz kıldın. Ey Zeyd! Andolsun ki sen pek çok hayra eriştin]. Ey Zeyd! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiklerini bize anlat!' dedi. Zeyd dedi ki: 'Ey kardeşimin oğlu! Vallahi gerçekten

كَبرَت سِنِّي، وقدم عهدي، ونسيتُ بعض الذي كنتُ أعي من رسول الله ﷺ، فما حَدّثتكُم فاقبلوا، وما لا فلا تُكَلّفونيه. ثم قال: قام فينا رسول الله ﷺ يوما خطيبا بماء يدعى خُمًّا -بين مكة والمدينة -فحمد الله وأثنى عليه، ووعظ وَذَكّر، ثم قال: "أما بعد، ألا أيها الناس فإنما أنا بشر يوشك أن يأتي رسول ربي فأجيب، وأنا تارك فيكم ثقلين، وأولهما كتاب الله، فيه الهدى والنور، فخذوا بكتاب الله واستمسكوا به". فَحَثّ على كتاب الله وَرَغَّب فيه، ثم قال: "وأهل بيتي، أذَكِّركم الله في أهل بيتي، أذكِّركم الله في أهل بيتي" ثلاثا. فقال له حصين: ومن أهل بيته يا زيد؟ أليس نساؤه من أهل بيته؟ قال: نساؤه من أهل بيته، ولكن أهل بيته من حُرِمَ الصّدَقة بعده. قال: ومَنْ هم؟ قال هم آل علي، وآل عَقِيل، وآل جعفر، وآل عباس. قال: كل هؤلاء حُرِمَ الصدقة؟ قال: نعم .

yaşım ilerledi , devrim geçti ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den belleyip aklımda tuttuklarımın bir kısmını unuttum. Bu yüzden size anlattıklarımı kabul edin, anlatmadıklarımı ise bana yüklemeyin.' Sonra şöyle dedi: Bir gün Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke ile Medine arasında bulunan Humm denilen bir su başında aramızda hatip olarak ayağa kalktı; Allah'a hamd ve senada bulundu, vaaz ve nasihat etti. Sonra şöyle buyurdu: 'Emmâ ba'd! Haberiniz olsun ey insanlar, ben de ancak bir beşerim; pek yakında Rabbimin elçisi gelir de ben de [davetine] icabet ederim. Ben aranızda iki ağır emanet (sekaleyn) bırakıyorum. Bunların ilki Allah'ın Kitabı'dır; onda hidayet ve nur vardır. Allah'ın Kitabı'na sarılın ve ona sımsıkı tutunun.' Böylece Allah'ın Kitabı'na teşvik edip rağbet ettirdi. Sonra: 'Ve Ehl-i Beytim! Ehl-i Beytim konusunda size Allah'ı hatırlatırım, Ehl-i Beytim konusunda size Allah'ı hatırlatırım' buyurdu [ve bunu] üç defa [tekrarladı]. Husayn ona: 'Ey Zeyd! Onun Ehl-i Beyti kimdir? Hanımları Ehl-i Beytinden değil midir?' dedi. Zeyd: 'Hanımları onun Ehl-i Beytindendir; fakat [asıl] Ehl-i Beyti, kendisinden sonra sadaka [alması] haram kılınanlardır' dedi. Husayn: 'Onlar kimlerdir?' dedi. Zeyd: 'Onlar Ali'nin âli, Akîl'in âli, Ca'fer'in âli ve Abbâs'ın âlidir' dedi. Husayn: 'Bunların hepsine mi sadaka haram kılınmıştır?' dedi. Zeyd: 'Evet' dedi .

ثم رواه عن محمد بن بَكَّار بن الريَّان، عن حسان بن إبراهيم، عن سعيد بن مسروق، عن يزيد بن حَيَّان ، عن زيد بن أرقم، فذكر الحديث بنحو ما تقدم، وفيه: فقلنا له: مَنْ أهل بيته؟ نساؤه؟ قال: لا وايم الله، إن المرأة تكون مع الرجل العصر من الدهر ثم يطلقها فترجع إلى أبيها وقومها. أهل بيته أصله وعَصبَته الذين حُرموا الصدقة بعده .

Sonra onu Muhammed b. Bekkâr b. er-Reyyân'dan, o Hassân b. İbrâhîm'den, o Saîd b. Mesrûk'tan, o Yezîd b. Hayyân'dan , o da Zeyd b. Erkam'dan rivayet ederek hadisi daha önce geçen şekilde zikretti. Bu rivayette şu ifade yer alır: Ona: 'Onun Ehl-i Beyti kimdir? Hanımları mıdır?' dedik. Dedi ki: 'Hayır, Allah'a yemin olsun ki kadın, bir adamla bir dönem beraber olur, sonra adam onu boşar da kadın babasına ve kavmine geri döner. Onun Ehl-i Beyti; aslı, nesebi ve kendisinden sonra sadaka haram kılınan asabesidir' .

هكذا وقع في هذه الرواية، والأولى أولى، والأخذ بها أحرى. وهذه الثانية تحتمل أنه أراد تفسير الأهل المذكورين في الحديث الذي رواه، إنما المراد بهم آله الذين حُرموا الصدقة، أو أنه ليس المراد بالأهل الأزواج فقط، بل هم مع آله، وهذا الاحتمال أرجح؛ جمعا بينها وبين الرواية التي قبلها، وجمعا أيضا بين القرآن والأحاديث المتقدمة إن صحت، فإن في بعض أسانيدها نظرًا، والله أعلم. ثم الذي لا يشك فيه من تَدَبَّر القرآن أن نساء النبي ﷺ داخلات في قوله تعالى: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا)، فإن سياق الكلام معهن؛ ولهذا قال تعالى بعد هذا كله: (وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ) أي: اعملن بما ينزل الله على رسوله في بيوتكن من الكتاب والسنة. قاله قتادة وغير واحد، واذكرن هذه النعمة التي خصصتن بها من بين الناس، أن الوحي ينزل في بيوتكن دون سائر الناس، وعائشة [الصديقة] بنت الصديق أَوْلاهُنَّ بهذه النعمة، وأحظاهن بهذه الغنيمة، وأخصهن من هذه الرحمة العميمة، فإنه لم ينزل على رسول الله ﷺ الوحيُ في فراش امرأة سواها، كما نص على ذلك صلوات الله وسلامه عليه. قال بعض العلماء، ﵀: لأنه لم يتزوج بكرا سواها، ولم ينم معها رجل في فراشها سواه، فناسب أن تخصص بهذه المزية، وأن تفرد بهذه الرتبة العلية. ولكن إذا كان أزواجه من أهل

Bu rivayette böyle yer almıştır; birincisi ise daha evladır ve onu benimsemek daha uygundur. Bu ikinci [rivayet] ise, [Zeyd b. Erkam'ın] bizzat rivayet ettiği hadiste geçen "ehl" kelimesini tefsir etmek istemiş olup bununla kendilerine sadaka haram kılınan âlini kastettiği ya da "ehl"den maksadın yalnızca hanımları olmayıp bilakis âliyle birlikte onlar olduğu ihtimalini taşımaktadır. Bu iki rivayetin arasını ve şayet sahih iseler -ki bazılarının isnadında tenkit vardır, en doğrusunu Allah bilir- Kur'an ile geçen hadislerin arasını cem etmek adına bu [ikinci] ihtimal daha tercihe şayandır. Sonra Kur'an'ı tefekkür eden kimsenin şüphe etmeyeceği husus şudur ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları, Yüce Allah'ın: { إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا } “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak günah kirini gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister” kavline dahildirler; zira sözün akışı onlar hakkındadır. İşte bu yüzden Yüce Allah bütün bunlardan sonra şöyle buyurmuştur: { وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ } “Evlerinizde okunan Allah'ın ayetlerini ve hikmeti anın/hatırlayın”; yani Allah'ın evlerinizde Resûlü'ne indirdiği Kitap ve Sünnet ile amel edin. Bunu Katâde ve pek çok kimse söylemiştir. [Ayrıca] diğer insanların arasından size tahsis edilen şu nimeti hatırlayın ki, diğer insanların değil, yalnızca sizin evlerinizde vahiy inmektedir. Sıddîk kızı Âişe [es-Sıddîka] ise bu nimete onların en layığı, bu ganimetten en çok pay sahibi olanı ve bu kuşatıcı rahmete en çok mazhar olanıdır. Zira Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e, onun yatağından başka hiçbir kadının yatağında vahiy inmemiştir; nitekim salavâtullâhi ve selâmühû aleyh bunu bizzat belirtmiştir. Bazı âlimler -rahimehullâh- şöyle demiştir: Çünkü [Resûlullah] ondan başka hiçbir bakireyle evlenmemiş ve yatağında kendisinden başka hiçbir erkek onunla yatmamıştır. Dolayısıyla bu meziyetle mümtaz kılınması ve bu yüce dereceyle teferrüd etmesi münasip olmuştur. Fakat hanımları Ehl-i

بيته، فقرابته أحق بهذه التسمية، كما تقدم في الحديث: "وأهل بيتي أحق". وهذا يشبه ما ثبت في صحيح مسلم: أن رسول الله ﷺ لما سئل عن المسجد الذي أسس على التقوى من أول يوم، فقال: "هو مسجدي هذا" . فهذا من هذا القبيل؛ فإن الآية إنما نزلت في مسجد قُباء، كما ورد في الأحاديث الأخر. ولكن إذا كان ذاك أسّسَ على التقوى من أول يوم، فمسجد رسول الله ﷺ أولى بِتَسمِيَته بذلك، والله أعلم.

beytinden olunca, akrabaları bu isimlendirmeye daha çok hak sahibidir; nitekim hadiste geçtiği üzere: 'Ehl-i Beytim daha layıktır' buyrulmuştur. Bu durum, Sahîh-i Müslim'de sabit olan şu rivayete benzer: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ilk günden takva üzerine kurulan mescid sorulduğunda: 'O, şu benim mescidimdir' buyurmuştur . İşte bu da o kabildendir; zira diğer hadislerde geldiği üzere ayet esasen Kubâ Mescidi hakkında inmiştir. Fakat o mescid ilk günden takva üzerine kurulmuşsa, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescidi bu isimle anılmaya daha evlâdır. En doğrusunu Allah bilir.

وقد قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أبو الوليد، حدثنا أبو عَوَانة، عن حُصَين بن عبد الرحمن، عن أبي جميلة قال: إن الحسن بن علي استُخلفَ حين قُتِل علي، ﵄ قال: فبينما هو يصلي إذ وثب عليه رجل فطعنه بخنجر وزعم حصين أنه بلغه أن الذي طعنه رجل من بني أسد، وحسن ساجد قال: فيزعمون أن الطعنة وقعت في وركه، فمرض منها أشهرا، ثم بَرَأ فقعد على المنبر، فقال: يا أهل العراق، اتقوا الله فينا، فإنا أمراؤكم وضيفانكم، ونحن أهل البيت الذي قال الله: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) قال: فما زال يقولها حتى ما بقي أحد من أهل المسجد إلا وهو يَحِنّ بكاء.

Nitekim İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Ebü'l-Velîd anlattı, bize Ebû Avâne, Husayn b. Abdirrahman'dan, o Ebû Cemîle'den anlattı; o şöyle demiştir: Ali -radıyallâhu anhümâ- öldürüldüğünde yerine Hasan b. Ali halife oldu. [Ebû Cemîle] dedi ki: O namaz kılarken bir adam üzerine sıçrayıp onu bir hançerle yaraladı -Husayn, kendisine ulaşan bilgiye göre onu yaralayan kişinin Esed oğullarından bir adam olduğunu ve Hasan'ın secdede bulunduğunu ileri sürmüştür-. [Ebû Cemîle] dedi ki: Yaranın onun kalçasına isabet ettiğini iddia ederler. Hasan bundan dolayı aylarca hasta yattı, sonra iyileşip minbere oturdu ve şöyle dedi: 'Ey Irak halkı! Bizim hakkımızda Allah'tan korkun; zira biz sizin emirleriniz ve misafirleriniziz. Biz, Allah'ın haklarında: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.” buyurduğu Ehl-i Beyt'iz.' [Ebû Cemîle] dedi ki: Hasan bunu söylemeye devam etti, öyle ki mescid halkından ağlamaktan içi titremeyen hiç kimse kalmadı.

وقال السُّدِّي، عن أبي الديلم قال: قال علي بن الحسين لرجل من أهل الشام: أما قرأت في الأحزاب: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا)؟ قال: نعم، ولأنتم هم؟ قال: نعم.

es-Süddî, Ebü'd-Deylem'den rivayet etti; o şöyle demiştir: Ali b. el-Hüseyin, Şam ehlinden bir adama: 'Ahzâb [suresinde]: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden ancak kiri/günahı gidermek ve sizi tertemiz kılmak ister.” ayetini okumadın mı?' dedi. Adam: 'Evet, siz onlar mısınız?' dedi. Ali b. el-Hüseyin: 'Evet' dedi.

وقوله: (إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا) أي: بلطفه بكن بلغتن هذه المنزلة، وبخبرته بكن وأنكن أهل لذلك، أعطاكن ذلك وخصكن بذلك.

(إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا) “Şüphesiz Allah Latîf'tir, Habîr'dir.” kavli ise: Yani O'nun size olan lütfuyla bu mertebeye ulaştınız; sizin hakkınızdaki bilgisiyle ve sizin buna ehil olduğunuzu bilmesiyle size bunu verdi ve sizi bununla seçkin kıldı, demektir.

قال ابن جرير، ﵀: واذكرن نعمة الله عليكن بأن جعلكن في بيوت تتلى فيها آيات الله والحكمة، فاشكرن الله على ذلك واحمدنه.

İbn Cerîr -rahimehullâh- dedi ki: Sizi içinde Allah'ın ayetlerinin ve hikmetin okunduğu evlerde kıldığı için Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; bundan dolayı Allah'a şükredin ve O'na hamdedin.

(إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا) أي: ذا لطف بكن، إذ جعلكن في البيوت التي تتلى فيها آياته والحكمة. وهي السنة، خبيرًا بكنَّ إذ اختاركن لرسوله أزواجًا.

(إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا) “Şüphesiz Allah Latîf'tir, Habîr'dir.” Yani: Sizi ayetlerinin ve hikmetin -ki o sünnettir- okunduğu evlerde kılmakla size lütufkârdır; sizi Resûlüne eş olarak seçmekle sizden hakkıyla haberdardır.

وقال قتادة: (وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ) قال: يمتنُّ عليهن بذلك. رواه ابن جرير.

Katâde: (وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ) “Evlerinizde okunan Allah'ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın.” ayeti hakkında: Bununla onlara minnetini/nimetini hatırlatıyor, demiştir. Bunu İbn Cerîr rivayet etti.

وقال عطية العَوْفي في قوله: (إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا) يعني: لطيف باستخراجها، خبير بموضعها. رواه ابن أبي حاتم، ثم قال: وكذا روى الربيع بن أنس، عن قتادة .

Atıyye el-Avfî: (إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا) “Şüphesiz Allah Latîf'tir, Habîr'dir.” kavli hakkında: Yani onu ortaya çıkarmada lütufkâr, yerini bilmede hakkıyla haberdardır, dedi. Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etti ve ardından: er-Rebî' b. Enes de Katâde'den böyle rivayet etmiştir , dedi.

{إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا (٣٥)}.

{إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا (٣٥)} “Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar, mümin erkeklerle mümin kadınlar, boyun eğen erkeklerle boyun eğen kadınlar, doğru sözlü erkeklerle doğru sözlü kadınlar, sabreden erkeklerle sabreden kadınlar, [Allah'a] derin saygı duyan erkeklerle derin saygı duyan kadınlar, sadaka veren erkeklerle sadaka veren kadınlar, oruç tutan erkeklerle oruç tutan kadınlar, iffetlerini koruyan erkeklerle iffetlerini koruyan kadınlar, Allah'ı çokça zikreden erkeklerle çokça zikreden kadınlar [var ya]; Allah onlar için bir bağışlanma ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır.”

قال الإمام أحمد: حدثنا عفان، حدثنا عبد الواحد بن زياد، حدثنا عثمان بن حكيم، حدثنا عبد الرحمن بن شيبة، سمعت أم سلمة زوج النبي ﷺ تقول: قلت للنبي ﷺ: ما لنا لا نُذْكَرُ في القرآن كما يذكر الرجال؟ قالت : فلم يَرعني منه ذات يوم إلا ونداؤه على المنبر، قالت، وأنا أسَرّح شعري، فلففت شعري، ثم خرجت إلى حُجْرة من حُجَر بيتي، فجعلت سمعي عند الجريد، فإذا هو يقول عند المنبر: "يا أيها الناس، إن الله يقول: إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات" إلى آخر الآية.

İmam Ahmed dedi ki: Bize Affân anlattı, bize Abdülvâhid b. Ziyâd anlattı, bize Osman b. Hakîm anlattı, bize Abdurrahman b. Şeybe anlattı; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesi Ümmü Seleme'yi şöyle derken işittim: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Erkekler anıldığı gibi biz niçin Kur'an'da anılmıyoruz?' dedim. [Ümmü Seleme] dedi ki : Bir gün minberdeki nidasından başka bir şey beni irkiltmedi. [Ümmü Seleme] dedi ki: O sırada saçımı tarıyordum; hemen saçımı topladım, sonra evimin odalarından bir odaya çıktım ve kulağımı hurma dallarından duvara dayadım; bir de baktım ki minberin yanında şöyle buyuruyor: 'Ey insanlar! Şüphesiz Allah şöyle buyuruyor: Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar, mümin erkeklerle mümin kadınlar...' ayetin sonuna kadar.

وهكذا رواه النسائي وابن جرير، من حديث عبد الواحد بن زياد، به مثله .

Nesâî ve İbn Cerîr de Abdülvâhid b. Ziyâd'ın hadisinden bunu aynı şekilde rivayet etmişlerdir .

طريق أخرى عنها: قال النسائي أيضا: حدثنا محمد بن حاتم، حدثنا سُوَيْد، أخبرنا عبد الله بن شَريك، عن محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أم سلمة أنها قالت للنبي ﷺ: يا نبي الله، ما لي أسمع الرجال يذكرون في القرآن، والنساء لا يذكرن؟ فأنزل الله (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) .

Ondan gelen başka bir tarik: Nesâî yine dedi ki: Bize Muhammed b. Hâtim anlattı, bize Süveyd anlattı, bize Abdullah b. Şerîk haber verdi, Muhammed b. Amr'dan, o Ebû Seleme'den, o Ümmü Seleme'den: Ümmü Seleme Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Ey Allah'ın nebisi! Ne oluyor da erkeklerin Kur'an'da anıldığını, kadınların ise anılmadığını işitiyorum?' dedi. Bunun üzerine Allah: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) “Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar, mümin erkeklerle mümin kadınlar...” [ayetini] indirdi .

وقد رواه ابن جرير، عن أبي كُرَيْب، عن أبي معاوية، عن محمد بن عمرو، عن أبي سلمة: أن يحيى بن عبد الرحمن بن حاطب، حدثه عن أم سلمة، ﵂، قالت: قلت: يا رسول الله، أيذكر الرجال في كل شيء ولا نذكر؟ فأنزل الله: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ) الآية

Bunu İbn Cerîr de Ebû Küreyb'den, o Ebû Muâviye'den, o Muhammed b. Amr'dan, o Ebû Seleme'den rivayet etti; Yahyâ b. Abdirrahman b. Hâtıb ona Ümmü Seleme'den -radıyallâhu anhâ- şöyle rivayet etmiştir: 'Ey Allah'ın Resûlü! Erkekler her şeyde anılıyor da biz anılmıyor muyuz?' dedim. Bunun üzerine Allah: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ) “Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar...” ayetini indirdi .

طريق أخرى: قال سفيان الثوري، عن ابن أبي نَجيح، عن مجاهد قال: قالت أم سلمة: يا رسول الله، يذكر الرجال ولا نذكر؟ فأنزل الله: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ) الآية.

Başka bir tarik: Süfyân es-Sevrî, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti; o şöyle demiştir: Ümmü Seleme: 'Ey Allah'ın Resûlü! Erkekler anılıyor da biz anılmıyor muyuz?' dedi. Bunun üzerine Allah: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ) “Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar...” ayetini indirdi.

حديث آخر: قال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيْب قال: حدثنا سَيَّار بن مظاهر العَنزي حدثنا أبو كُدَيْنة يحيى بن المهلَّب، عن قابوس بن أبي ظِبْيَان، عن أبيه، عن ابن عباس قال: قال النساء للنبي ﷺ: ما له يذكر المؤمنين ولا يذكر المؤمنات؟ فأنزل الله: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ) الآية .

Başka bir hadis: İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Seyyâr b. Müzâhir el-Anezî anlattı, bize Ebû Küdeyneh Yahyâ b. el-Mühelleb, Kābûs b. Ebî Zabyân'dan, o babasından, o İbn Abbâs'tan anlattı; o şöyle demiştir: Kadınlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Ona ne oluyor da mümin erkekleri anıyor da mümin kadınları anmıyor?' dediler. Bunun üzerine Allah: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ) “Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar...” ayetini indirdi .

وحدثنا بشر حدثنا يزيد، حدثنا سعيد؛ عن قتادة قال: دخل نساء على نساء النبي ﷺ، فقلن: قد ذَكَركُنّ الله في القرآن، ولم نُذكَر بشيء، أما فينا ما يذكر؟ فأنزل الله ﷿: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ) الآية.

[İbn Cerîr dedi ki:] Bize Bişr anlattı, bize Yezîd anlattı, bize Saîd anlattı; Katâde'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: [Bazı] kadınlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarının yanına girip: "Allah sizleri Kur'an'da andı, biz ise hiçbir şeyle anılmadık. Bizde anılacak bir şey yok mu?" dediler. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah: {إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ} “Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar...” ayetini indirdi.

فقوله: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) دليل على أن الإيمان غير الإسلام، وهو أخص منه، لقوله تعالى: {قَالَتِ الأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ} [الحجرات: ١٤]. وفي الصحيحين: "لا يزني الزاني حين يزني وهو مؤمن". فيسلبه الإيمان، ولا يلزم من ذلك كفره بإجماع المسلمين، فدل على أنه أخص منه كما قررناه في أول شرح البخاري.

Yüce Allah'ın: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) “Şüphesiz müslüman erkeklerle müslüman kadınlar, mümin erkeklerle mümin kadınlar...” kavli, imanın İslam'dan başka olduğuna ve ondan daha hususi olduğuna delildir. Zira Yüce Allah şöyle buyurmaktadır : {قَالَتِ الأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ} [el-Hucurât: 14] “Bedevîler: 'İman ettik' dediler. De ki: 'Siz iman etmediniz; fakat 'Boyun eğip teslim olduk (İslam olduk)' deyin. İman henüz kalplerinize girmiş değildir.'” Sahîhayn'da da şöyle buyrulmuştur: 'Zina eden kimse, zina ettiği sırada mümin olarak zina etmez.' Böylece ondan imanı nefyetmektedir ; fakat müslümanların icmasıyla bundan onun kâfir olması gerekmez. Dolayısıyla bu, Sahîh-i Buhârî şerhinin başında ortaya koyduğumuz üzere, imanın İslam'dan daha hususi olduğuna delalet etmiştir.

[وقوله] : (وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ) القنوت: هو الطاعة في سكون، {أَمْ مَنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ} [الزمر: ٩]، وقال تعالى: {وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ} [الروم: ٢٦]، {يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ} [آل عمران: ٤٣]، {وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ} [البقرة: ٢٣٨]. فالإسلام بعده مرتبة يرتقي إليها، ثم القنوت ناشئ عنهما.

[Yüce Allah'ın] : (وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ) “...ve itaatkâr erkeklerle itaatkâr kadınlar...” kavline gelince: Kunut; sükûnet ve vakar içinde itaatte bulunmaktır. {أَمْ مَنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ} [ez-Zümer: 9] “Yoksa o, gece saatlerinde secde ederek ve ayakta durarak boyun büken (kânit olan), ahiretten korkan ve Rabbinin rahmetini uman kimse gibi midir?” Yüce Allah yine şöyle buyurmuştur: {وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ} [er-Rûm: 26] “Göklerde ve yerde olanlar O'nundur; hepsi O'na boyun eğmiştir.”, {يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ} [Âl-i İmrân: 43] “Ey Meryem! Rabbine divan dur (kânit ol), secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et.”, {وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ} [el-Bakara: 238] “...ve Allah için saygı ve bağlılıkla (kânitler olarak) divan durun.” Demek ki İslam'dan sonra yükselinecek bir mertebe [olan iman] vardır; sonra kunut ise bu ikisinden doğar.

(وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ): هذا في الأقوال، فإن الصدق خصلة محمودة؛ ولهذا كان بعض الصحابة لم تُجَرّب عليه كِذْبة لا في الجاهلية ولا في الإسلام ، وهو علامة على الإيمان، كما أن الكذب أمارة على النفاق، ومَنْ صدق نجا، "عليكم بالصدق؛ فإن الصدق يهدي إلى البر، وإن البر يهدي إلى الجنة. وإياكم والكذب؛ فإن الكذب يهدي إلى الفجور، وإن الفجور يهدي إلى النار. ولا يزال الرجل يصدق ويتحرى الصدق حتى يكتب عند الله صديقا، ولا يزال الرجل يكذب ويتَحرَّى الكذب حتى يكتب عند الله كذابا" . والأحاديث فيه كثيرة جدا.

(وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ) “...ve doğru erkeklerle doğru kadınlar...”: Bu, sözlerdedir. Zira doğruluk övülen bir haslettir; bundan dolayı sahâbeden bazılarının ne Câhiliye'de ne de İslam'da hiçbir yalanı tecrübe edilmemiştir . Doğruluk imanın alametidir, nitekim yalan da nifakın işaretidir; kim doğru olursa kurtulur. 'Size doğruluğu tavsiye ederim; zira doğruluk iyiliğe (birr) götürür, iyilik de cennete götürür. Yalandan da sakının; zira yalan kötülüğe (fücûr) götürür, kötülük de cehenneme götürür. Kişi doğru söylemeye ve doğruluğu aramaya devam eder de nihayet Allah katında sıddîk (dosdoğru) olarak yazılır. Kişi yalan söylemeye ve yalanı aramaya devam eder de nihayet Allah katında kezzâb (yalancı) olarak yazılır' . Bu husustaki hadisler pek çoktur.

(وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ): هذه سَجِيّة الأثبات، وهي الصبر على المصائب، والعلم بأن المقدور كائن لا محالة، وَتَلَقّي ذلك بالصبر والثبات، وإنما الصبر عند الصدمة الأولى، أي: أصعبه في أول وهلة، ثم ما بعده أسهل منه، وهو صدق السجية وثباتها.

(وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ) “...ve sabreden erkeklerle sabreden kadınlar...”: Bu, metanet sahiplerinin seciyesidir; o da musibetlere sabretmek, takdir edilenin muhakkak vuku bulacağını bilmek ve bunu sabır ve sebatla karşılamaktır. Sabır ancak ilk sarsıntı anındadır; yani en zoru ilk andadır, sonrasına katlanmak ise daha kolaydır. Bu da seciyenin doğruluğu ve sebatıdır.

(وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ) الخشوع : السكون والطمأنينة، والتؤدة والوقار والتواضع. والحامل عليه الخوف من الله ومراقبته، [كما في الحديث] : "اعبد الله كأنك تراه، فإن لم تكن تراه فإنه يراك".

(وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ) “...ve huşû duyan erkeklerle huşû duyan kadınlar...”: Huşû ; sükûnet, dinginlik (itminan), temkin, vakar ve tevazudur. Buna sevk eden şey ise Allah korkusu ve O'nun murakabesidir; [nitekim hadiste şöyle buyrulmuştur] : 'Allah'a O'nu görüyormuşsun gibi ibadet et; zira sen O'nu görmesen de O seni görmektedir.'

(وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ): الصدقة: هي الإحسان إلى الناس المحاويج الضعفاء، الذين لا كَسْبَ لهم ولا كاسب، يعطون من فضول الأموال طاعة لله، وإحسانا إلى خلقه، وقد ثبت في الصحيحين: "سبعة يظلهم الله في ظله يوم لا ظل إلا ظله" فذكر منهم: "ورجل تصدق بصدقة

(وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ) “...ve sadaka veren erkeklerle sadaka veren kadınlar...”: Sadaka; hiçbir kazancı ve kendilerine bakan kimsesi olmayan muhtaç ve zayıf insanlara, Allah'a itaat ve O'nun yarattıklarına bir ihsan olmak üzere ihtiyaç fazlası mallardan vermektir. Nitekim Sahîhayn'da [şöyle buyrulduğu] sabit olmuştur: «Hiçbir gölgenin bulunmadığı günde Allah yedi kişiyi Kendi gölgesinde gölgelendirir.» [Rasûlullah] onlardan biri olarak şunu zikretmiştir: «Bir adam bir sadaka verir de...»

فأخفاها، حتى لا تعلم شماله ما تنفق يمينه" . وفي الحديث الآخر: "والصدقة تطفئ الخطيئة، كما يطفئ الماء النار" .

onu öyle gizlemiştir ki sol eli, sağ elinin ne infak ettiğini bilmez' . Diğer bir hadiste de: 'Sadaka, suyun ateşi söndürdüğü gibi günahı söndürür' buyrulmuştur .

[وفي الترمذي عن أنس بن مالك، ﵁، عن النبي ﷺ، قال: "إن الصدقة تطفئ غضب الرب وتدفع ميتة السوء".

[Tirmizî'de Enes b. Mâlik'ten -radıyallâhu anh- rivayet edildiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Şüphesiz sadaka Rabbin gazabını söndürür ve kötü ölümü defeder.'

وفي الصحيحين عن عدي بن حاتم قال: قال رسول الله ﷺ: "ما منكم من أحد إلا سيكلمه ربه، ليس بينه وبينه ترجمان، فينظر أيمن منه، فلا يرى إلا ما قدَّم، وينظر أشأم منه، فلا يرى إلا ما قدم، وينظر بين يديه فلا يرى إلا النار تلقاء وجهه. فاتقوا النار ولو بشق تمرة".

Sahîhayn'da Adiy b. Hâtim'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Sizden hiçbir kimse yoktur ki Rabbi onunla arada bir tercüman olmaksızın konuşacak olmasın. O, sağına bakar, önden gönderdiğinden (amellerinden) başkasını görmez; soluna bakar, önden gönderdiğinden başkasını görmez; önüne bakar, yüzünün karşısında ateşten başkasını görmez. Öyleyse yarım hurma ile de olsa ateşten korunun.'

وفي حديث أبي ذر أنه قال: سألت رسول الله ﷺ ماذا ينجي العبد من النار؟ قال: "الإيمان بالله". قلت: يا نبي الله، مع الإيمان عمل؟ قال: "ترضخ مما خوَّلك الله"، أو "ترضخ مما رزقك الله"؛ ولهذا لما خطب النبي ﷺ يوم العيد قال في خطبته: "يا معشر النساء تصدَّقْنَ ولو من حليكن، فإني رأيتكن أكثر أهل النار". وكأنه حثهن ورغبهن على ما يفدين به أنفسهن من النار، وقال عمر بن الخطاب، ﵁: ذكر لي أن الأعمال تتباهى، فتقول الصدقة: أنا أفضلكم.

Ebû Zer'in hadisinde geçtiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Kulu ateşten ne kurtarır?' diye sordum. 'Allah'a iman' buyurdu. 'Ey Allah'ın nebisi, imanla beraber bir amel de var mıdır?' dedim. 'Allah'ın sana ihsan ettiğinden bağışta bulunursun' yahut 'Allah'ın sana rızık olarak verdiğinden bağışta bulunursun' buyurdu. Bundan dolayı Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bayram günü hutbe okuduğunda hutbesinde şöyle buyurmuştur: 'Ey kadınlar topluluğu! Ziynet eşyalarınızdan da olsa sadaka verin; zira ben sizi cehennem ehlinin çoğunluğu olarak gördüm.' Sanki onları kendilerini ateşten kurtaracak fidye vermeye teşvik etmiş ve rağbetlendirmiştir. Ömer b. el-Hattâb -radıyallâhu anh- şöyle demiştir: Bana anlatıldığına göre ameller birbirine karşı övünür; sadaka: 'Ben sizin en faziletlinizim' der.

وفي الصحيحين عن أبي هريرة قال: ضرب رسول الله ﷺ، مثل البخيل والمتصدق، كمثل رجلين عليهما جبتان من حديد، أو جنتان من حديد. قد اضطرت أيديهما إلى ثديهما وتراقيهما، فجعل المتصدق، كلما تصدق بصدقة انبسطت عنه، حتى تغشى أنامله، وتعفو أثره، وجعل البخيل كلما همَّ بصدقة قلصت، وأخذت كل حلقة مكانها. قال أبو هريرة: فأنا رأيت رسول الله ﷺ يقول بإصبعه هكذا في جيبه. فلو رأيته يوسعها ولا يتسع. وقد قال تعالى: {وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ} [التغابن: ١٦] فجود الرجل يحببه إلى أضداده، وبخله يبغضه إلى أولاده. كما قيل:

Sahîhayn'da Ebû Hüreyre'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem cimri ile sadaka verenin misalini, üzerlerinde demirden iki cübbe yahut demirden iki zırh bulunan iki adamın misaline benzetti. Elleri göğüslerine ve köprücük kemiklerine doğru sıkışıp kalmıştır. Sadaka veren kimse her sadaka verdiğinde zırh genişler, hatta parmak uçlarını örter ve izlerini siler. Cimri ise ne zaman bir sadaka vermek istese zırh daralır ve her halka yerini sımsıkı tutar. Ebû Hüreyre dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in parmağıyla yakasına doğru şöyle yaptığını gördüm; onu genişletmeye çalıştığını görseydin, o ise hiç genişlemiyordu. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ} [et-Teğâbün: 16] “Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.” İnsanın cömertliği onu hasımlarına bile sevdirir; cimriliği ise onu evlatlarına dahi nefret ettirir. Nitekim şöyle denilmiştir:

وَيُظْهر عيبَ المرء في الناس بخلُه … وتستره عنهم جميعا سخاؤه

Kişinin cimriliği insanlar arasında kusurunu açığa çıkarır … Cömertliği ise onların hepsinden o ayıbı gizler

تَغَطَّ بأثواب السخاء فإنني … أرى كل عيب والسخاء غطاؤه]

Cömertlik elbiseleriyle bürün; zira ben … Her ayıbı görürüm de cömertlik onun örtüsüdür]