Binûn

Bakara Suresi Tefsiri — 16. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قال: سمع عبد الله بن سلام بمقدم رسول الله ﷺ وهو في أرض يخترف. فأتى النبي ﷺ فقال: إني سائلك عن ثلاث لا يعلمهن إلا نبي: ما أول أشراط الساعة؟ وما أول طعام أهل الجنة؟ وما ينزع الولد إلى أبيه أو إلى أمه؟ قال: "أخبرني بِهن جبريل آنفًا". قال: جبريل؟ قال: "نعم". قال: ذاك عدو اليهود من الملائكة، فقرأ هذه الآية: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ) "أما أول أشراط الساعة فنار تحشر الناس من المشرق إلى المغرب، وأما أول طعام يأكله أهل الجنة فزيادة كبد الحوت، وإذا سبق ماء الرجل ماء المرأة نزع الولد، وإذا سبق ماء المرأة [ماء الرجل] نزعت". قال: أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أنك رسول الله. يا رسول الله، إن اليهود قوم بُهُت، وإنهم إن يعلموا بإسلامي قبل أن تسألهم يبهتوني . فجاءت اليهود فقال النبي ﷺ: "أي رجل عبد الله بن سلام فيكم؟ " قالوا: خيرنا وابن خيرنا، وسيدنا وابن سيدنا. قال: "أرأيتم إن أسلم عبد الله بن سلام". فقالوا: أعاذه الله من ذلك. فخرج عبد الله فقال: أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدًا رسول الله. فقالوا: شرنا وابن شرنا. فانتقصوه.

şöyle dedi: Abdullah b. Selâm, bir arazide hurma devşirirken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in gelişini duydu. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip şöyle dedi: "Sana ancak bir peygamberin bilebileceği üç şeyi soracağım: Kıyametin ilk alameti nedir? Cennet ehlinin yiyeceği ilk yemek nedir? Çocuk ne sebeple babasına veya annesine benzer?" [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Az önce Cibrîl bunları bana haber verdi" buyurdu. [Abdullah]: "Cibrîl mi?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Evet" buyurdu. [Abdullah]: "O, melekler içinde Yahudilerin düşmanıdır" dedi ve şu ayeti okudu: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ) [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu]: "Kıyametin ilk alametine gelince, insanları doğudan batıya doğru toplayıp süren bir ateştir. Cennet ehlinin yiyeceği ilk yemeğe gelince, balık ciğerinin fazlalığıdır (ziyadesidir). Erkeğin suyu kadının suyunu geçerse çocuk [babaya] benzer; kadının suyu [erkeğin suyunu] geçerse [anneye] benzer." [Abdullah b. Selâm]: "Şehadet ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve şehadet ederim ki sen Allah'ın Resûlüsün. Ey Allah'ın Resûlü! Yahudiler iftiracı (bühtan ehli) bir kavimdir. Şayet sen onlara sormadan önce benim Müslüman olduğumu öğrenirlerse, bana iftira atarlar " dedi. Yahudiler geldiler; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: "Abdullah b. Selâm aranızda nasıl bir kimsedir?" diye sordu. "O bizim en hayırlımız ve en hayırlımızın oğludur; bizim efendimiz ve efendimizin oğludur" dediler. [Resûlullah]: "Peki, Abdullah b. Selâm Müslüman olursa ne dersiniz?" buyurdu. "Allah onu bundan korusun!" dediler. Bunun üzerine Abdullah çıktı ve: "Şehadet ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve şehadet ederim ki Muhammed Allah'ın Resûlüdür" dedi. [Yahudiler]: "O bizim en şerlimiz ve en şerlimizin oğludur!" dediler ve onu kötülediler.

قال هذا الذي كنت أخاف يا رسول الله.

[Abdullah b. Selâm]: "Korktuğum şey işte buydu ey Allah'ın Resûlü!" dedi.

انفرد به البخاري من هذا الوجه وقد أخرجه من وجه آخر، عن أنس بنحوه وفي صحيح مسلم، عن ثوبان مولى رسول الله ﷺ قريب من هذا السياق كما سيأتي في موضعه .

Buhârî bu rivayette bu vecihten teferrüd etmiştir. Onu başka bir vecihten Enes'ten benzer şekilde tahric etmiştir. Sahîh-i Müslim'de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in azatlısı Sevbân'dan bu bağlama yakın bir rivayet vardır; kendi yerinde geleceği üzere.

وحكاية البخاري عن عكرمة ما تقدم هو المشهور أن "إيل" هو الله. وقد رواه سفيان الثوري، عن خَصِيف، عن عكرمة.

Buhârî'nin İkrime'den naklettiği yukarıdaki rivayet, "îl" kelimesinin Allah olduğu yönünde meşhur olan görüştür. Bunu Süfyân es-Sevrî, Hasîf'ten, o da İkrime'den rivayet etmiştir.

ورواه عبد بن حميد، عن إبراهيم بن الحكم، عن أبيه، عن عكرمة، ورواه ابن جرير، عن الحسين بن يزيد الطحان، عن إسحاق بن منصور، عن قيس، عن عاصم، عن عكرمة، أنه قال: إن جبريل اسمه عبد الله وميكائيل: عبيد الله. إيل: الله.

Bunu Abd b. Humeyd, İbrâhim b. el-Hakem'den, o babasından, o da İkrime'den rivayet etmiştir. İbn Cerîr de Hüseyin b. Yezîd et-Tahhân'dan, o İshak b. Mansûr'dan, o Kays'tan, o Âsım'dan, o da İkrime'den rivayet etmiştir ki o şöyle demiştir: "Cibrîl'in adı Abdullah, Mîkâîl'in adı Ubeydullah'tır. Îl ise Allah'tır."

ورواه يزيد النحوي، عن عكرمة، عن ابن عباس، مثله سواء. وكذا قال غير واحد من السلف، كما سيأتي قريبا.

Bunu Yezîd en-Nahvî de İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan [naklen] aynısıyla rivayet etmiştir. Selef'ten birden fazla kişi de böyle demiştir; nitekim az sonra gelecektir.

[وقال الإمام أحمد في أثناء حديث سمرة بن جندب: حدثنا محمد بن سلمة، حدثنا محمد بن إسحاق، حدثنا محمد بن عمرو بن عطاء قال: قال لي علي بن الحسين: اسم جبريل عبد الله، واسم ميكائيل: عبيد الله] .

[İmâm Ahmed, Semure b. Cündeb hadisi esnasında şöyle dedi: Bize Muhammed b. Seleme rivayet etti, bize Muhammed b. İshak rivayet etti, bize Muhammed b. Amr b. Atâ rivayet edip dedi ki: Ali b. el-Hüseyin bana şöyle dedi: Cibrîl'in adı Abdullah, Mîkâîl'in adı ise Ubeydullah'tır.]

ومن الناس من يقول: "إيل" عبارة عن عبد، والكلمة الأخرى هي اسم الله؛ لأن كلمة "إيل" لا تتغير في الجميع، فوزانه: عبد الله، عبد الرحمن، عبد الملك، عبد القدوس، عبد السلام، عبد الكافي، عبد الجليل. فعبد موجودة في هذا كله، واختلفت الأسماء المضاف إليها، وكذلك جبريل وميكائيل وإسرافيل وعزرائيل ونحو ذلك، وفي كلام غير العرب يقدمون المضاف إليه على المضاف، والله أعلم.

İnsanlardan bazıları: "'Îl' kul demektir, diğer kelime ise Allah'ın ismidir; çünkü 'îl' kelimesi hepsinde değişmez. Bunun vezni: Abdullah, Abdurrahman, Abdülmelik, Abdülkuddûs, Abdüsselâm, Abdülkâfî, Abdülcelîl gibidir. 'Abd' kelimesi bunların hepsinde mevcuttur ve kendisine muzaf olunan isimler farklılaşmıştır. Cibrîl, Mîkâîl, İsrâfîl, Azrâîl ve benzerleri de böyledir. Arap olmayanların dilinde ise muzafun ileyh, muzafın önüne geçirilir" demektedirler. Doğrusunu Allah bilir.

ثم قال ابن جرير: وقال آخرون: بل كان سبب قيلهم ذلك من أجل مناظرة جرت بين عمر بن الخطاب وبينهم في أمر النبي ﷺ.

Sonra İbn Cerîr dedi ki: Başkaları da şöyle demiştir: Bilakis onların bunu söylemelerinin sebebi, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in durumu hakkında Ömer b. el-Hattâb ile aralarında geçen bir münazara dolayısıyladır.

ذكر من قال ذلك:

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدثني محمد بن المثنى، حدثني ربعي بن عُلَيّة، عن داود بن أبي هند، عن الشعبي، قال: نزل عمر الروحاء، فرأى رجالا يبتدرون أحجارًا يصلون إليها، فقال: ما بال هؤلاء؟ قالوا: يزعمون أن رسول الله ﷺ صلى هاهنا. قال: فكره ذلك. وقال: إنما رسول الله ﷺ أدركته الصلاة بواد صلاها ثم ارتحل، فتركه. ثم أنشأ يحدثهم، فقال: كنت أشهد اليهود يوم مِدْرَاسهم فأعجب من التوراة كيف تصدق الفرقان ومن الفرقان كيف يصدق التوراة؟ فبينما أنا عندهم ذات يوم، قالوا: يا ابن الخطاب، ما من أصحابك أحد أحب إلينا منك. قلت: ولم ذلك؟ قالوا: إنك تغشانا وتأتينا. فقلت: إني آتيكم فأعجب من الفرقان كيف يصدق التوراة، ومن التوراة كيف تصدق الفرقان. قال: ومر رسول الله ﷺ فقالوا: يا ابن الخطاب، ذاك صاحبكم فالحق به، قال: فقلت لهم عند ذلك: نشدتكم بالله الذي لا إله إلا هو، وما استرعاكم من حقه واستودعكم من كتابه: أتعلمون أنه رسول الله؟ قال: فسكتوا. فقال لهم عالمهم وكبيرهم: إنه قد غَلَّظ عليكم فأجيبوه. فقالوا: فأنت عالمنا وكبيرنا فأجبه أنت. قال: أما إذ نشدتنا بما نشدتنا به فإنا نعلم أنه رسول الله، قال: قلت: ويحكم فأنَّي هلكتم؟! قالوا إنا لم نهلك [قال]: قلت: كيف ذلك وأنتم تعلمون أنه رسول الله [ثم] لا تتبعونه ولا تصدقونه؟ قالوا: إن لنا عدوا من الملائكة وسِلْمًا من الملائكة، وإنه قرن بنبوته عدونا من الملائكة. قال: قلت: ومن عدوكم ومن سلمكم؟ قالوا: عدونا جبريل، وسلمنا ميكائيل. قال: قلت: وفيم عاديتم جبريل، وفيم سالمتم ميكائيل؟ قالوا: إن جبريل مَلَك الفظاظة والغلظة والإعسار والتشديد والعذاب ونحو هذا، وإن ميكائيل ملك الرأفة والرحمة والتخفيف ونحو هذا.

Bana Muhammed b. el-Müsennâ rivayet etti, [o şöyle dedi:] Bana Rib'î b. Uleyye, Dâvûd b. Ebî Hind'den, [o da] eş-Şa'bî'den rivayet etti; [eş-Şa'bî] dedi ki: Ömer er-Ravhâ'ya indiğinde birtakım adamların bir kısım taşlara doğru koşuşup orada namaz kıldıklarını gördü ve: "Bunların hali nedir?" dedi. "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in burada namaz kıldığını iddia ediyorlar" dediler. [Şa'bî] dedi ki: [Ömer] bunu hoş görmedi ve şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir vadide namaza denk gelmiş, orada namaz kılmış, sonra da yola koyulmuştu." Dolayısıyla burayı bıraktı. Sonra onlara [bir hadise] anlatmaya başlayıp şöyle dedi: "Ben Yahudilerin midrâs (Tevrat okuma ve tedris) günlerinde onların yanında hazır bulunur, Tevrat'ın Furkan'ı ve Furkan'ın Tevrat'ı nasıl doğruladığına hayret ederdim. Günlerden bir gün ben onların yanındayken: 'Ey İbnu'l-Hattâb! Ashabın içinde bize senden daha sevimli hiç kimse yoktur' dediler. Ben: 'Bu neden ötürüdür?' dedim. 'Çünkü sen bizim yanımıza uğruyor, bize geliyorsun' dediler. Ben de: 'Ben sizin yanınıza geliyorum; çünkü Furkan'ın Tevrat'ı ve Tevrat'ın Furkan'ı nasıl doğruladığına hayret ediyorum' dedim. [Ömer] dedi ki: O esnada Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geçti. Bunun üzerine: 'Ey İbnu'l-Hattâb! İşte şu sizin arkadaşınızdır, onun peşinden git' dediler. [Ömer] dedi ki: Ben o sırada onlara: 'Kendisinden başka hiçbir ilah olmayan Allah hakkı için, O'nun gözetmenizi emrettiği hakkı ve size emanet ettiği Kitabı hakkı için size yemin verdirerek soruyorum: Onun gerçekten Allah'ın Resûlü olduğunu biliyor musunuz?' dedim. [Ömer] dedi ki: Sustular. Bunun üzerine âlimleri ve büyükleri onlara: 'O size ağır bir yemin verdi, ona cevap verin' dedi. Onlar da: 'Bizim âlimimiz ve büyüğümüz sensin, ona sen cevap ver' dediler. [Âlimleri] dedi ki: 'Bize böyle yemin verdirdiğine göre, biz onun gerçekten Allah'ın Resûlü olduğunu biliyoruz.' [Ömer] dedi ki: Ben: 'Yazıklar olsun size! Öyleyse nasıl helak oldunuz?!' dedim. 'Biz helak olmadık' dediler. [Ömer] dedi ki: 'Onun Allah'ın Resûlü olduğunu bilip de [sonra] ona tabi olmuyor ve onu doğrulamıyorken bu nasıl olur?' dedim. Şöyle dediler: 'Meleklerden bizim bir düşmanımız, bir de dostumuz vardır. Onun peygamberliğine de meleklerden düşmanımız olanı eşlik etmiştir.' [Ömer] dedi ki: 'Düşmanınız kimdir, dostunuz kimdir?' dedim. 'Düşmanımız Cibrîl, dostumuz ise Mîkâîl'dir' dediler. [Ömer] dedi ki: 'Cibrîl'e ne sebeple düşmanlık ettiniz, Mîkâîl ile ne sebeple dost oldunuz?' dedim. Dediler ki: 'Şüphesiz Cibrîl; kabalık, sertlik, zorluk, şiddet, azap ve benzeri şeylerin meleğidir. Mîkâîl ise şefkat, merhamet, kolaylaştırma ve benzeri şeylerin meleğidir.'"

قال: قلت: وما منزلتهما من ربهما ﷿؟ قالوا: أحدهما عن يمينه والآخر عن يساره. قال: قلت: فو [الله] الذي لا إله إلا هو، إنهما والذي بينهما لعدو لمن عاداهما وسلم لمن سالمهما وما ينبغي لجبريل أن يسالم عدو ميكائيل وما ينبغي لميكائيل أن يسالم عدو جبريل. ثم قمت فاتبعت النبي ﷺ فلحقته وهو خارج من خَوْخة لبني فلان، فقال: "يا ابن الخطاب، ألا أقرئك آيات نزلن قبل؟ " فقرأ عليّ: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ) حتى قرأ هذه الآيات. قال: قلت: بأبي وأمي يا رسول الله، والذي بعثك بالحق لقد جئت وأنا أريد أن أخبرك، فأسمع اللطيف الخبير قد سبقني إليك بالخبر .

[Ömer] dedi ki: "Rablerri Azze ve Celle katındaki konumları nedir?" dedim. "Biri O'nun sağında, diğeri ise O'nun solundadır" dediler. [Ömer] dedi ki: Ben: "Kendisinden başka ilah olmayan [Allah'a] yemin olsun ki, o ikisi ve aralarındaki [Allah], onlara düşman olana düşmandır, onlarla barışık olana da dosttur. Cibrîl'in Mîkâîl'in düşmanıyla barışık olması yakışmaz; Mîkâîl'in de Cibrîl'in düşmanıyla barışık olması yakışmaz" dedim. Sonra kalktım ve Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ardından gittim. Falanoğullarının küçük kapısından (menfezinden) çıkarken ona yetiştim. "Ey Hattâb'ın oğlu! Az önce inen ayetleri sana okuyayım mı?" buyurdu ve bana: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ) ayetinden başlayarak bu ayetleri okudu. [Ömer] dedi ki: "Anam babam sana feda olsun ey Allah'ın Resûlü! Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, sana haber vermek isteyerek gelmiştim; bir de işittim ki Latîf ve Habîr olan [Allah] haberiyle bana senden önce davranmış" dedim.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا أبو أسامة، عن مجالد، أنبأنا عامر، قال: انطلق عمر إلى اليهود، فقال: أنشدكم بالذي أنزل التوراة على موسى: هل تجدون محمدًا في كتبكم؟ قالوا: نعم. قال: فما يمنعكم أن تتبعوه؟ قالوا: إن الله لم يبعث رسولا إلا جعل له من الملائكة كفْلا وإن جبريل كَفَل محمَّدًا، وهو الذي يأتيه، وهو عدونا من الملائكة، وميكائيل سلمنا؛ لو كان ميكائيل هو الذي يأتيه أسلمنا. قال: فإني أنشدكم بالله الذي أنزل التوراة على موسى: ما منزلتهما من رب العالمين؟ قالوا: جبريل عن يمينه وميكائيل عن شماله. قال عمر. وإني أشهد ما ينزلان إلا بإذن الله، وما كان ميكائيل ليسالم عدو جبريل، وما كان جبريل ليسالم عدو ميكائيل. فبينما هو عندهم إذ مر النبي ﷺ فقالوا: هذا صاحبك يا ابن الخطاب: فقام إليه عمر، فأتاه، وقد أنزل الله، ﷿، عليه: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) .

İbn Ebî Hâtim şöyle dedi: Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Ebû Üsâme rivayet etti, Mücâlid'den, bize Âmir haber verdi, dedi ki: Ömer Yahudilere gidip: "Mûsâ'ya Tevrat'ı indiren hakkı için size soruyorum: Muhammed'i kitaplarınızda buluyor musunuz?" dedi. "Evet" dediler. "Öyleyse ona tabi olmanıza engel olan nedir?" dedi. Dediler ki: "Allah hiçbir elçi göndermemiştir ki meleklerden ona bir kefil kılmamış olsun. Cibrîl de Muhammed'e kefil kılınmıştır ve ona gelen odur. O meleklerden bizim düşmanımızdır; Mîkâîl ise bizim dostumuzdur. Şayet ona gelen Mîkâîl olsaydı teslim olurduk (Müslüman olurduk)." [Ömer]: "Mûsâ'ya Tevrat'ı indiren Allah hakkı için size soruyorum: Âlemlerin Rabbi katındaki makamları nedir?" dedi. "Cibrîl O'nun sağında, Mîkâîl ise O'nun solundadır" dediler. Ömer şöyle dedi: "Ben şehadet ederim ki onlar ancak Allah'ın izniyle inerler. Mîkâîl'in Cibrîl'in düşmanıyla barışık olması söz konusu olamaz; Cibrîl'in de Mîkâîl'in düşmanıyla barışık olması söz konusu olamaz." O onların yanındayken derken Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem geçti. "İşte bu senin arkadaşındır ey Hattâb'ın oğlu!" dediler. Ömer ona doğru kalkıp yanına vardı; o sırada Allah Azze ve Celle ona şu ayeti indirmişti: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ)

وهذان الإسنادان يدلان على أن الشعبي حدث به عن عمر، ولكن فيه انقطاع بينه وبين عمر، فإنه لم يدرك وفاته ، والله أعلم.

Bu iki isnad, Şa'bî'nin bunu Ömer'den rivayet ettiğine delalet etmektedir. Fakat onunla Ömer arasında inkıta (kopukluk) vardır; zira o [Ömer'in] vefatına yetişmemiştir. Doğrusunu Allah bilir.

وقال ابن جرير: حدثنا بشر حدثنا يزيد بن زُرَيع، عن سعيد، عن قتادة، قال: ذُكر لنا أن عمر بن الخطاب انطلق ذات يوم إلى اليهود. فلما أبصروه رحبوا به، فقال لهم عمر: أما والله ما جئت لحبكم ولا للرغبة فيكم، ولكن جئت لأسمع منكم. فسألهم وسألوه. فقالوا: من صاحب صاحبكم؟ فقال لهم: جبريل. فقالوا: ذاك عدونا من أهل السماء، يُطلع محمدًا على سرنا، وإذا جاء جاء الحرب والسَّنَة، ولكن صاحب صاحبنا ميكائيل، وكان إذا جاء جاء الخصب والسلم. فقال لهم عمر: هل تعرفون جبريل وتنكرون محمدًا ﷺ؟ ففارقهم عمر عند ذلك وتوجه نحو النبي ﷺ،

İbn Cerîr dedi ki: Bize Bişr anlattı, bize Yezîd b. Zürey' anlattı, Saîd'den, Katâde'den [şöyle] dedi: Bize nakledildiğine göre Ömer b. el-Hattâb bir gün Yahudilere gitti. Onu gördüklerinde onu sevinçle karşıladılar. Bunun üzerine Ömer onlara: "Vallahi ben sizi sevdiğimden yahut size rağbet ettiğimden gelmedim; fakat sizden [bazı şeyleri bizzat] duymak için geldim" dedi. [Ömer] onlara birtakım sorular sordu, onlar da ona sordular. Dediler ki: "Arkadaşınızın dostu kimdir?" Onlara: "Cibrîl'dir" dedi. Dediler ki: "O, gök ehlinden bizim düşmanımızdır; Muhammed'e sırlarımızı bildirir. O geldiğinde savaş ve kıtlık gelir. Oysa bizim arkadaşımızın dostu Mîkâîl'dir; o geldiğinde bolluk ve barış gelirdi." Ömer onlara: "Siz Cibrîl'i tanıyor da Muhammed'i sallallâhu aleyhi ve sellem inkâr mı ediyorsunuz?" dedi. Bunun üzerine Ömer oradan ayrılıp Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına yöneldi,

ليحدثه حديثهم، فوجده قد أنزلت عليه هذه الآية: (قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نّزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ) .

onların sözlerini ona haber vermek için [gittiğinde], ona şu ayetin indirilmiş olduğunu gördü: (قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نّزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ)

ثم قال: حدثني المثنى، حدثنا آدم، حدثنا أبو جعفر عن قتادة، قال: بلغنا أن عمر أقبل إلى اليهود يومًا، فذكر نحوه. وهذا -أيضًا-منقطع، وكذلك رواه أسباط، عن السدي، عن عمر مثل هذا أو نحوه، وهو منقطع أيضًا.

Sonra şöyle dedi: Bana el-Müsennâ anlattı, bize Âdem anlattı, bize Ebû Ca'fer Katâde'den anlattı; dedi ki: Bize ulaştığına göre Ömer bir gün Yahudilere geldi... diyerek benzerini zikretti. Bu rivayet de münkattır (kopuktur). Aynı şekilde bunu Esbât, es-Süddî'den, o da Ömer'den bunun misli yahut benzeri olarak rivayet etmiştir; o da münkattır.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا محمد بن عمار، حدثنا عبد الرحمن -يعني الدَّشْتَكي-حدثنا أبو جعفر، عن حصين بن عبد الرحمن، عن عبد الرحمن بن أبي ليلى أن يهوديا أتي عمر بن الخطاب، فقال: إن جبريل الذي يذكر صاحبكم عدو لنا. فقال عمر: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) قال: فنزلت على لسان عمر، ﵁ .

İbn Ebî Hâtim şöyle dedi: Bize Muhammed b. Ammâr rivayet etti, bize Abdurrahman -yani ed-Deştekî- rivayet etti, bize Ebû Ca'fer, Husayn b. Abdirrahmân'dan, o da Abdurrahmân b. Ebî Leylâ'dan rivayet etti ki: Bir Yahudi Ömer b. el-Hattâb'a gelip : "Arkadaşınızın bahsettiği Cibrîl bizim düşmanımızdır" dedi. Bunun üzerine Ömer: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) dedi. [Ravi] dedi ki: Ayet Ömer radıyallâhu anh'ın dili üzere indi.

وقال ابن جرير: حدثني يعقوب بن إبراهيم، حدثنا هشيم، أخبرنا حصين بن عبد الرحمن، عن ابن أبي ليلى في قوله: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ) قال: قالت اليهود للمسلمين: لو أن ميكائيل كان الذي ينزل عليكم لتبعناكم، فإنه ينزل بالرحمة والغيث، وإن جبريل ينزل بالعذاب والنقمة، فإنه لنا عدو قال: فنزلت هذه الآية.

İbn Cerîr dedi ki: Bana Ya'kûb b. İbrâhim anlattı, bize Huşeym anlattı, bize Husayn b. Abdirrahmân, İbn Ebî Leylâ'dan haber verdi; (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ) kavli hakkında dedi ki: Yahudiler Müslümanlara: "Şayet size inen melek Mîkâîl olsaydı size tabi olurduk; çünkü o rahmet ve yağmur ile iner. Cibrîl ise azap ve intikam ile iner; o yüzden o bizim düşmanımızdır" dediler. [Ravi] dedi ki: Bunun üzerine bu ayet indi.

حدثني يعقوب قال: حدثنا هُشَيْم، أخبرنا عبد الملك، عن عطاء، بنحوه. وقال عبد الرزاق: أخبرنا مَعْمَر، عن قتادة في قوله: (قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ) قال: قالت اليهود: إن جبريل عدونا، لأنه ينزل بالشدة والسَّنَة، وإن ميكائيل ينزل بالرخاء والعافية والخصب، فجبريل عدونا. فقال الله تعالى: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ) [الآية] .

Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, bize Abdülmelik Atâ'dan benzerini haber verdi. Abdürrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den (قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ) kavli hakkında haber verdi; dedi ki: Yahudiler: "Cibrîl bizim düşmanımızdır; çünkü o şiddet ve kıtlık ile iner. Mîkâîl ise bolluk, afiyet ve bereketle iner; bu yüzden Cibrîl bizim düşmanımızdır" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: [ayetin sonuna kadar] (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ) buyruğunu indirdi.

وأما تفسير الآية فقوله تعالى: (قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ) أي: من عادى جبريل فليعلم أنه الروح الأمين الذي نزل بالذكر الحكيم على قلبك من الله بإذنه له في ذلك، فهو رسول من رسل الله مَلَكي [عليه وعلى سائر إخوانه من الملائكة السلام] ومن عادى رسولا فقد عادى جميع الرسل، كما أن من آمن برسول فإنه يلزمه الإيمان بجميع الرسل، وكما أن من كفر برسول فإنه يلزمه الكفر بجميع الرسل، كما قال تعالى: {إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلا * أُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا} [النساء: ١٥٠، ١٥١] فحكم عليهم بالكفر المحقّق، إذْ آمنوا ببعض الرسل وكفروا ببعضهم وكذلك من عادى جبريل فإنه عدو لله؛

Ayetin tefsirine gelince; Allah Teâlâ'nın şu kavlidir: (قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ) Yani: Kim Cibrîl'e düşmanlık beslerse bilsin ki o, bu husustaki izniyle Allah'tan gelen Hikmet dolu Zikr'i (Kur'an'ı) senin kalbine indiren Rûhu'l-Emîn'dir. O, Allah'ın melek elçilerinden bir elçidir [ona ve meleklerden olan diğer bütün kardeşlerine selam olsun]. Bir elçiye düşmanlık eden kimse, bütün elçilere düşmanlık etmiş olur. Nitekim bir elçiye iman eden kimsenin bütün elçilere iman etmesi gerektiği ve bir elçiyi inkâr eden kimsenin de bütün elçileri inkâr etmiş sayılacağı gibi. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلا * أُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا} [en-Nisâ: 150-151] “Allah'ı ve elçilerini inkâr eden, Allah ile elçilerinin arasını ayırmak isteyen, «Bir kısmına inanır, bir kısmını inkâr ederiz» diyen ve bunun arasında bir yol tutmak isteyenler var ya; işte onlar gerçekten kâfirlerin ta kendileridir. Kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırlamışızdır.” Böylece elçilerin bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr ettikleri için onlar hakkında kesin kâfirlik hükmü verilmiştir. İşte bunun gibi, Cibrîl'e düşman olan kimse de Allah'a düşmandır;

لأن جبريل لا ينزل بالأمر من تلقاء نفسه، وإنما ينزل بأمر ربه كما قال: {وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلا بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ مَا بَيْنَ أَيْدِينَا وَمَا خَلْفَنَا وَمَا بَيْنَ ذَلِكَ وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا} [مريم: ٦٤] وقال تعالى: {وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ * نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ} [الشعراء: ١٩٢ - ١٩٤] وقد روى البخاري في صحيحه، عن أبي هريرة، قال: قال رسول الله ﷺ: "من عادى لي وليا فقد بارزني بالحرب" . ولهذا غضب الله لجبريل على من عاداه، فقال: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ) أي: مِنَ الكتب المتقدمة (وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ) أي: هدى لقلوبهم وبشرى لهم بالجنة، وليس ذلك إلا للمؤمنين. كما قال تعالى: {قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولَئِكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ} [فصلت: ٤٤]، وقال تعالى: {وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلا خَسَارًا} [الإسراء: ٨٢].

çünkü Cibrîl kendi tarafından bir emirle inmez; o ancak Rabbinin emriyle iner. Nitekim şöyle buyurmuştur: {وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلا بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ مَا بَيْنَ أَيْدِينَا وَمَا خَلْفَنَا وَمَا بَيْنَ ذَلِكَ وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا} [Meryem: 64] “Biz ancak Rabbinin emriyle ineriz. Önümüzde, arkamızda ve bunlar arasında olan her şey O'nundur. Rabbin asla unutkan değildir.” Allah Teâlâ şöyle de buyurmuştur: {وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ * نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ} [eş-Şuarâ: 192-194] “Muhakkak ki o (Kur'an), Âlemlerin Rabbi'nin indirmesidir. Onu Rûhu'l-Emîn indirmiştir; uyarıcılardan olasın diye senin kalbine.” Buhârî Sahîh'inde Ebû Hüreyre'den rivayet etmiştir; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kim benim bir velî kuluma düşmanlık ederse, bana karşı savaş açmış (meydan okumuş) olur" buyurdu. İşte bu sebeple Allah, Cibrîl'e düşmanlık eden kimseye Cibrîl uğruna gazap etmiş ve şöyle buyurmuştur: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ) yani önceki kitapları doğrulayıcı olarak; (وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ) yani onların kalpleri için bir hidayet ve onlara bir cennet müjdesi olarak. Bu da ancak müminler içindir; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولَئِكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ} [Fussilet: 44] “De ki: O, iman edenler için bir hidayet ve şifadır. İnanmayanların ise kulaklarında bir ağırlık vardır ve o kendilerine karşı bir körlüktür. Onlara sanki uzak bir yerden seslenilmektedir.” Allah Teâlâ şöyle de buyurmuştur: {وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلا خَسَارًا} [el-İsrâ: 82] “Biz Kur'an'dan müminler için şifa ve rahmet olan şeyleri indiriyoruz; o, zalimlerin ise ancak ziyanını artırır.”

ثم قال تعالى: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) يقول تعالى: من عاداني وملائكتي ورسلي -ورسله تشمل رسله من الملائكة والبشر، كما قال تعالى: {اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلائِكَةِ رُسُلا وَمِنَ النَّاسِ} [الحج: ٧٥].

Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurdu: (مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Kim Bana, meleklerime ve elçilerime düşman olursa -ki O'nun elçileri gerek meleklerden gerek insanlardan olan elçilerini kapsar; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلائِكَةِ رُسُلا وَمِنَ النَّاسِ} [el-Hac: 75] “Allah meleklerden de elçiler seçer, insanlardan da.”

(وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ) وهذا من باب عطف الخاص على العام، فإنهما دخلا في الملائكة، ثم عموم الرسل، ثم خصصا بالذكر؛ لأن السياق في الانتصار لجبريل وهو السفير بين الله وأنبيائه، وقرن معه ميكائيل في اللفظ؛ لأن اليهود زعموا أن جبريل عدوهم وميكائيل وليهم، فأعلمهم أنه من عادى واحدًا منهما فقد عادى الآخر وعادى الله أيضًا؛ لأنه -أيضًا-ينزل على الأنبياء بعض الأحيان، كما قُرن برسول الله ﷺ في ابتداء الأمر، ولكن جبريل أكثر، وهي وظيفته، وميكائيل موكل بالقطر والنبات، هذاك بالهدى وهذا بالرزق، كما أن إسرافيل موكل بالصور للنفخ للبعث يوم القيامة؛ ولهذا جاء في الصحيح: أن رسول الله ﷺ كان إذا قام من الليل يقول "اللهم رب جبريل وإسرافيل وميكائيل، فاطر السموات والأرض، عالم الغيب والشهادة، أنت تحكم بين عبادك فيما كانوا فيه يختلفون، اهدني لما اختُلِف فيه من الحق بإذنك، إنك تهدي من تشاء إلى صراط مستقيم". وقد تقدم ما حكاه البخاري، ورواه ابن جرير عن عكرمة أنه قال: جبر، وميك، وإسراف: عُبَيد. وإيل: الله.

{وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ} “Cibrîl'e ve Mîkâl'e” [ifadesine gelince], bu, özelin genele atfedilmesi (atfü'l-hâs ale'l-âmm) kabilindendir. Çünkü her ikisi önce melekler, sonra elçilerin geneli kapsamına girmiş, ardından ise özellikle zikredilmişlerdir. Zira bağlam, Allah ile peygamberleri arasındaki elçi olan Cibrîl'i savunmak hakkındadır. Lafızda Mîkâîl de onunla birlikte zikredilmiştir; çünkü Yahudiler, Cibrîl'in kendilerinin düşmanı, Mîkâîl'in ise dostları olduğunu iddia etmişlerdi. Bunun üzerine [Allah] onlara bildirdi ki, bu ikisinden birine düşmanlık eden kimse diğerine de düşmanlık etmiş ve Allah'a da düşmanlık etmiş olur. Çünkü o da bazen peygamberlere iner; nitekim [risaletin] başlangıcında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte kılınmıştı. Fakat Cibrîl [bunu] daha çok [yapar] ve bu onun asıl vazifesidir. Mîkâîl ise yağmur ve bitkilerle görevlidir. Şu (Cibrîl) hidayetle, bu (Mîkâîl) ise rızıkla görevlendirilmiştir; nitekim İsrâfîl de kıyamet günü yeniden diriliş için Sûr'a üfürmekle görevlidir. Bundan dolayı Sahîh'te şöyle gelmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gece namaza kalktığı vakit şöyle derdi: «Ey Cibrîl'in, İsrâfîl'in ve Mîkâîl'in Rabbi, göklerin ve yerin yaratıcısı, gaybı ve görünen alemi bilen Allahım! Kullarının hakkında ihtilaf edegeldikleri şeylerde aralarında Sen hüküm verirsin. İzninle, hakkında ihtilaf edilen haktan beni doğruya eriştir. Şüphesiz Sen, dilediğini dosdoğru yola iletirsin.» Buhârî'nin naklettiği husus daha önce geçmişti. İbn Cerîr de İkrime'den onun şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Cebr, Mîk ve İsrâf: kulcuk (ubeyd); îl ise: Allah demektir."

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن سِنان، حدثنا عبد الرحمن بن مهدي، عن سفيان، عن الأعمش، عن إسماعيل بن رجاء، عن عمير مولى ابن عباس، عن ابن عباس، قال: إنما قوله: "جبريل" كقوله: "عبد الله" و "عبد الرحمن". وقيل جبر: عبد. وإيل: الله.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed b. Sinân rivayet etti, bize Abdurrahman b. Mehdî, Süfyân'dan, o el-A'meş'ten, o İsmâil b. Recâ'dan, o İbn Abbâs'ın azatlısı Umeyr'den , o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: Onun "Cibrîl" sözü ancak "Abdullah" ve "Abdurrahman" sözü gibidir. "Cebr: kul, îl: Allah'tır" da denilmiştir.

وقال محمد بن إسحاق، عن الزهري، عن علي بن الحسين، قال: أتدرون ما اسم جبرائيل من أسمائكم؟ قلنا: لا. قال: اسمه عبد الله، قال: فتدرون ما اسم ميكائيل من أسمائكم؟ قلنا: لا. قال: اسمه عبيد الله . وكل اسم مرجعه إلى "يل" فهو إلى الله.

Muhammed b. İshak, ez-Zührî'den, o da Ali b. el-Hüseyin'den nakletti; dedi ki: "Sizin isimlerinizden Cebrâîl'in isminin ne olduğunu bilir misiniz?" "Hayır" dedik. "Onun ismi Abdullah'tır" dedi. "Peki, sizin isimlerinizden Mîkâîl'in isminin ne olduğunu bilir misiniz?" dedi. "Hayır" dedik. "Onun ismi Ubeydullah'tır . Sonu 'îl'e dönen her isim Allah'a aittir (O'na nispet edilir)" dedi.

قال ابن أبي حاتم: وروي عن مجاهد وعكرمة والضحاك ويحيى بن يعمر نحو ذلك. ثم قال: حدثني أبي، حدثنا أحمد بن أبي الحَوَارِي، حدثني عبد العزيز بن عمير قال: اسم جبريل في الملائكة خادم الله. قال: فحدثت به أبا سليمان الداراني، فانتفض وقال: لهذا الحديث أحبّ إليَّ من كل شيء [وكتبه] في دفتر كان بين يديه.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Mücâhid, İkrime, Dahhâk ve Yahyâ b. Ya'mer'den de bunun benzeri rivayet edilmiştir. Sonra şöyle dedi: Bana babam anlattı, bize Ahmed b. Ebi'l-Havârî rivayet etti, bana Abdülazîz b. Umeyr anlattı; dedi ki: Cibrîl'in melekler arasındaki ismi 'Hâdimullah'tır (Allah'ın hizmetkarıdır). [Ravi] dedi ki: Bunu Ebû Süleymân ed-Dârânî'ye anlattım; heyecanlanıp ürperdi ve: "Bu hadis bana her şeyden daha sevimlidir" dedi ve onu önündeki bir deftere [yazdı].

وفي جبريل وميكائيل لغات وقراءات، تذكر في كتب اللغة والقراءات، ولم نطوّل كتابنا هذا بسَرد ذلك إلا أن يدور فهم المعنى عليه، أو يرجع الحكم في ذلك إليه، وبالله الثقة، وهو المستعان.

Cibrîl ve Mîkâîl kelimelerinde, lügat ve kıraat kitaplarında zikredilen farklı söyleyişler ve kıraatler vardır. Mananın anlaşılması ona bağlı olmadıkça veya bu konudaki hüküm ona dayanmadıkça bu kitabımızı bunları sıralayarak uzatmadık. Güven Allah'adır ve yardım O'ndan istenir.

وقوله تعالى: (فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) فيه إيقاع المظهر مكان المضمر حيث لم يقل: فإنه عدو للكافرين. قال: (فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) كما قال الشاعر:

Allah Teâlâ'nın: (فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) kavlinde, zamir yerine açık ismin konulması (ızhar makamında ızhar) söz konusudur; zira "muhakkak ki O kafirlerin düşmanıdır" dememiş, (فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ) "Şüphesiz Allah kafirlerin düşmanıdır" demiştir. Nitekim şair şöyle demiştir:

لا أرى الموتَ يسبق الموتَ شيء … نَغَّص الموتُ ذا الغنى والفقيرا

Görmem ölümün önüne geçebilsin ölümden bir şey... / Zehir etti ölüm zengini de fakiri de.

وقال آخر:

Bir başkası da şöyle demiştir:

ليتَ الغرابَ غداة ينعَبُ دائبا … كان الغرابُ مقطَّع الأوداج

Keşke karga sabahleyin durmaksızın öterken ... / Olsaydı o karga boyun damarları kesilmiş!

وإنما أظهر الاسم هاهنا لتقرير هذا المعنى وإظهاره، وإعلامهم أن من عادى أولياء الله فقد عادى الله، ومن عادى الله فإن الله عدو له، ومن كان الله عدوه فقد خسر الدنيا والآخرة، كما تقدم الحديث: "من عادى لي وليًّا فقد بارزني بالحرب". وفي الحديث الآخر: "إني لأثأر لأوليائي كما يثأر الليث الحرب". وفي الحديث الصحيح: "وَمَن كنتُ خَصْمَه خَصَمْتُه".

Burada bu manayı pekiştirmek, açığa çıkarmak ve Allah'ın dostlarına düşmanlık eden kimsenin Allah'a düşmanlık etmiş olacağını, Allah'a düşmanlık edene ise şüphesiz Allah'ın da düşman olacağını ve Allah kime düşman olursa onun dünyayı da ahireti de kaybetmiş olacağını onlara bildirmek için açık isim [zâhir isim] zikredilmiştir. Nitekim daha önce şu hadis geçmişti: «من عادى لي وليًّا فقد بارزني بالحرب» «Kim Benim bir velî kuluma (dostuma) düşmanlık ederse, Bana karşı savaş açmış olur.» Diğer bir hadiste ise şöyle buyrulmuştur: «إني لأثأر لأوليائي كما يثأر الليث الحرب» «Kızgın aslanın intikam aldığı gibi Ben de dostlarımın intikamını alırım.» Sahih bir hadiste ise şöyle geçmektedir: «وَمَن كنتُ خَصْمَه خَصَمْتُه» «Ben kimin hasmı olursam ona galip gelirim [onu alt ederim].»

{وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلا الْفَاسِقُونَ (٩٩) أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يُؤْمِنُونَ (١٠٠) وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ (١٠١)}

{وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلا الْفَاسِقُونَ (٩٩) أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يُؤْمِنُونَ (١٠٠) وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ (١٠١)} “Andolsun ki sana apaçık ayetler indirdik. Onları fasıklardan başkası inkar etmez. (99) Onlar ne zaman bir ahitte bulundularsa, içlerinden bir fırka onu bozup atmadı mı? Bilakis onların çoğu iman etmezler. (100) Ne zaman ki onlara Allah katından yanlarındakini doğrulayan bir elçi geldi; kendilerine kitap verilenlerden bir fırka, sanki hiç bilmiyorlarmış gibi Allah'ın Kitabı'nı arkalarına atıverdiler. (101)”

قال الإمام أبو جعفر بن جرير في قوله تعالى: (وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ) أي: أنزلنا إليك يا محمد علامات واضحات [دلالات] على نبوتك، وتلك الآيات هي ما حواه كتاب الله من خفايا علوم اليهود، ومكنونات سرائر أخبارهم، وأخبار أوائلهم من بني إسرائيل، والنبأ عما تضمنته كتبهم التي لم يكن يعلمها إلا أحبارُهم وعلماؤهم، وما حرفه أوائلهم وأواخرهم وبدلوه من أحكامهم، التي كانت في التوراة. فأطلع الله في كتابه الذي أنزله إلى نبيه محمد ﷺ؛ فكان في ذلك من أمره الآيات البينات لمن أنصف نفسه، ولم يَدْعُه إلى هلاكها الحسد والبغي، إذ كان في فطرة كل ذي فطرة صحيحة تصديقُ من أتى بمثل ما جاء به محمد ﷺ من الآيات البينات التي وَصَفَ، من غير تعلُّم تعلَّمه من بَشَريٍّ ولا أخذ شيئًا منه عن آدمي. كما قال الضحاك، عن ابن عباس: (وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ) يقول: فأنت تتلوه عليهم وتخبرهم به غدوة وعشية، وبين ذلك، وأنت عندهم أمي لا تقرأ كتابًا، وأنت تخبرهم بما في أيديهم على وجهه. يقول الله: في ذلك لهم عبرة وبيان، وعليهم حجة لو كانوا يعلمون.

İmâm Ebû Ca'fer b. Cerîr, Allah Teâlâ'nın: (وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ) kavli hakkında şöyle dedi: Yani ey Muhammed, Biz sana peygamberliğine [delalet eden] apaçık alametler indirdik. O ayetler, Allah'ın Kitabı'nın ihtiva ettiği Yahudilerin gizli ilimleri, onların gizli saklı haberleri, İsrâîloğulları'ndan geçmişlerinin haberleri ve onların ancak hahamlarının ve âlimlerinin bilebileceği kitaplarının ihtiva ettiği haberler ile geçmişlerinin ve sonrakilerinin Tevrat'taki hükümlerinden tahrif edip değiştirdikleri şeylerin haberleridir. Allah, peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirdiği Kitabında [bütün bunları] bildirdi. İşte bu durumunda, nefsine insaf eden ve haset ile azgınlığın kendisini helake sürüklemediği kimseler için apaçık ayetler vardı. Çünkü fıtratı selim olan herkesin fıtratında; herhangi bir beşerden ders almadan ve bir insanoğlundan bir şey öğrenmeden Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in getirdiği vasfolunan bu apaçık ayetlerin bir benzerini getiren kimseyi tasdik etmek vardır. Nitekim Dahhâk, İbn Abbâs'tan naklettiği üzere: (وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ) ayeti hakkında şöyle demiştir: Yani sen onu onlara sabah akşam ve aralarında okuyor ve haber veriyorsun; halbuki sen onların yanında hiçbir kitap okumayan bir ümmîsin ve ellerindekini olduğu gibi tam olarak haber veriyorsun. Allah Teâlâ buyuruyor ki: Eğer bilir kimseler olsalardı, bunda onlar için bir ibret ve apaçık bir delil, aleyhlerine de bir hüccet vardır.

وقال محمد بن إسحاق: حدثني محمد بن أبي محمد، عن عكرمة أو سعيد بن جبير، عن ابن عباس، قال: قال ابن صُوريا الفطْيُوني لرسول الله ﷺ: يا محمد، ما جئتنا بشيء نعرفه، وما أنزل الله عليك من آية بينة فنتبعك. فأنزل الله في ذلك من قوله: (وَلَقَدْ أَنْزّلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلا الْفَاسِقُونَ)

Muhammed b. İshâk şöyle dedi: Bana Muhammed b. Ebî Muhammed, İkrime veya Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan [naklen] rivayet etti ki şöyle dedi: İbn Sûriyâ el-Fıtyûnî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Ey Muhammed! Bize bildiğimiz herhangi bir şey getirmedin ve Allah da sana sana tâbi olacağımız apaçık bir ayet indirmedi" dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ bu hususta: (وَلَقَدْ أَنْزّلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلا الْفَاسِقُونَ) “Andolsun ki Biz sana apaçık ayetler indirdik. Onları ancak yoldan çıkmış fâsıklar inkâr eder” ayetini indirdi.

وقال مالك بن الصيف -حين بُعث رسولُ الله ﷺ وذكرهم ما أخذ عليهم من الميثاق، وما عهد إليهم في محمد ﷺ والله ما عَهِد إلينا في محمد ﷺ ولا أخذ [له] علينا ميثاقًا. فأنزل الله: (أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ)

Mâlik b. es-Sayf da -Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem peygamber olarak gönderilip onlara kendilerinden alınan misakı ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem hakkında onlara verilen ahdi hatırlattığı zaman-: "Allah'a yemin olsun ki O, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem hakkında bize hiçbir ahit vermedi ve [onun için] bizden hiçbir misak almadı" dedi. Bunun üzerine Allah: (أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ) buyruğunu indirdi.

وقال الحسن البصري في قوله: (بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يُؤْمِنُونَ) قال: نَعَم، ليس في الأرض عَهْدٌ يعاهدون عليه إلا نقضوه ونبذوه، يعاهدون اليوم، وينقضون غدًا.

Hasan-ı Basrî, (بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يُؤْمِنُونَ) kavli hakkında şöyle dedi: "Evet, yeryüzünde onların yaptıkları hiçbir ahit yoktur ki onu bozup arkaya atmasınlar; bugün ahit yaparlar, yarın bozarlar."

وقال السدي: لا يؤمنون بما جاء به محمد ﷺ. وقال قتادة: (نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ) أي: نقضه فريق منهم.

es-Süddî: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in getirdiği şeylere iman etmezler" dedi. Katâde ise: (نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ) yani "Onlardan bir grup onu bozdu" dedi.

وقال ابن جرير: أصل النبذ: الطرح والإلقاء، ومنه سمي اللقيط: منبوذًا، ومنه سمي النبيذ، وهو التمر والزبيب إذا طرحا في الماء. قال أبو الأسود الدؤلي:

İbn Cerîr dedi ki: 'Nebz'in (نَبْذ) aslı atmak ve fırlatmaktır. Buluntu çocuğa da (sokağa atıldığı için) 'menbûz' denilmesi bundandır. Hurma ve kuru üzüm suya atıldığı zaman ona 'nebîz' denilmesi de bu köktendir. Ebü'l-Esved ed-Düelî şöyle demiştir:

نظرتُ إلى عنوانه فنبذْتُه … كنبذك نَعْلا أخْلقَتْ من نعَالكا

Baktım onun başlığına da fırlatıp attım onu... / Eskimiş pabuçlarından bir pabucu fırlatıp atışın gibi.

قلت: فالقوم ذمهم الله بنبذهم العهود التي تقدم اللهُ إليهم في التمسك بها والقيام بحقها. ولهذا أعقبهم ذلك التكذيب بالرسول المبعوث إليهم وإلى الناس كافة، الذي في كتبهم نعتُه وصفتُه وأخبارُه، وقد أمروا فيها باتباعه ومؤازرته ومناصرته، كما قال: {الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ} الآية [الأعراف: ١٥٧]، وقال هاهنا: (وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ) أي: اطَّرَحَ طائفة منهم كتاب الله الذي بأيديهم، مما فيه البشارة بمحمد ﷺ وراء ظهورهم، أي: تركوها، كأنهم لا يعلمون ما فيها، وأقبلوا على تعلم السحر واتباعه. ولهذا أرادوا كيْدًا برسول الله ﷺ وسَحَروه في مُشْط ومُشَاقة وجُفّ طَلْعَة ذَكر، تحت راعوثة بئر ذي أروان. وكان الذي تولى ذلك منهم رجل، يقال له: لبيد بن الأعصم، لعنه الله، فأطلع الله على ذلك رسوله ﷺ، وشفاه منه وأنقذه، كما ثبت ذلك مبسوطًا في الصحيحين عن عائشة أم المؤمنين، ﵂، كما سيأتي بيانه قال السدي: (وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ) قال: لما جاءهم محمد ﷺ عارضوه بالتوراة فخاصموه بها، فاتفقت التوراة والقرآن، فنبذوا التوراة وأخذوا بكتاب آصف وسحر هاروت وماروت، فلم يوافق القرآن، فذلك قوله: (كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ)

Derim ki: Allah o kavmi, sımsıkı sarılmalarını ve hakkını vermelerini daha önce emrettiği ahitleri fırlatıp atmaları sebebiyle yermiştir. İşte bu durum, kitaplarında vasfı, niteliği ve haberleri bulunan; içlerinde ona tabi olmaları, destekleyip yardım etmeleri emredilen ve kendilerine ve bütün insanlara gönderilen Elçi'yi yalanlamalarını doğurmuştur. Nitekim şöyle buyurmuştur: {الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ} [el-A'râf: 157] “Onlar ki yanlarındaki Tevrat'ta ve İncil'de yazılı buldukları o ümmî Nebî olan Elçi'ye uyarlar...” Burada da şöyle buyurmuştur: (وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ) Yani onlardan bir grup, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in müjdesini içeren ellerindeki Allah'ın Kitabı'nı arkalarına atıverdiler; yani içindekileri sanki bilmiyorlarmış gibi onu terk ettiler ve sihir öğrenmeye ve ona uymaya yöneldiler. Bu sebeple Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir tuzak kurmak istediler ve Zû Ervân kuyusunun alt taban taşının altına koydukları bir tarak, saç döküntüsü ve erkek hurma çiçeği kılıfı içinde ona büyü yaptılar. Onlardan bu işi üstlenen kişi Lebîd b. el-A'sam -Allah ona lanet etsin- adında bir adamdı. Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'i bundan haberdar etti, ona şifa verdi ve onu kurtardı. Nitekim bu durum Sahîhayn'da Müminlerin Annesi Âişe radıyallâhu anhâ'dan tafsilatlı olarak sabit olmuştur; açıklaması ileride geleceği üzere. es-Süddî (وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ) ayeti hakkında dedi ki: Onlara Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem geldiğinde, ona Tevrat ile karşı koyup onunla tartıştılar. Fakat Tevrat ile Kur'an birbiriyle uyuştu. Bunun üzerine Tevrat'ı fırlatıp attılar ve Âsaf'ın kitabını ve Hârût ile Mârût'un sihrini aldılar; lakin o Kur'an'a uymadı. İşte bu durum: (كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ) kavlidir.

وقال قتادة في قوله: (كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ) قال: إن القوم كانوا يعلمون، ولكنهم نبذوا علمهم، وكتموه وجحدوا به.

Katâde, (كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ) kavli hakkında şöyle dedi: O kavim kesinlikle biliyorlardı; fakat ilimlerini arkaya attılar, onu gizlediler ve inkar ettiler.

{وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (١٠٢) وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (١٠٣)}

{وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (١٠٢) وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (١٠٣)} “Süleyman’ın mülk ve hükümdarlığı aleyhine şeytanların uydurup okuduğu şeylerin ardına düştüler. Hâlbuki Süleyman küfretmedi, fakat insanlara sihri ve Bâbil’de Hârût ile Mârût adlı iki meleğe indirileni öğreten şeytanlar küfrettiler. Oysa o iki melek: «Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz, sakın küfre girme!» demedikçe hiç kimseye [bir şey] öğretmezlerdi. Onlar o ikisinden kişi ile eşinin arasını ayıracakları şeyleri öğreniyorlardı. Oysa onlar, Allah'ın izni olmadıkça onunla hiç kimseye zarar veremezlerdi. Kendilerine zarar verip fayda sağlamayan şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki onu satın alan kimsenin ahirette hiçbir nasibi olmadığını çok iyi biliyorlardı. Karşılığında kendilerini sattıkları şey ne kötüdür, keşke bilselerdi! (102) Eğer onlar iman edip takvalı davransalardı, Allah katından [verilecek] bir sevap elbette daha hayırlı olurdu; keşke bilselerdi! (103)”

وقال العوفي في تفسيره، عن ابن عباس في قوله تعالى: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا) وكان حين ذهب مُلْكُ سليمان ارتد فِئَامٌ من الجن والإنس واتبعوا الشهوات، فلما رجع اللهُ إلى سليمان ملكَه، وقام الناس على الدين كما كان أوان سليمان، ظهر على كتبهم فدفنها تحت كرسيه، وتوفي سليمان، ﵇، حدثان ذلك، فظهر الإنس والجن على الكتب بعد وفاة سليمان، وقالوا: هذا كتاب من الله نزل على سليمان وأخفاه عنا فأخذوا به فجعلوه دينًا. فأنزل الله: {وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ} واتبعوا الشهوات، [أي]: التي كانت [تتلو الشياطين] وهي المعازف واللعب وكل شيء يصد عن ذكر الله.

el-Avfî tefsirinde İbn Abbâs'tan Allah Teâlâ'nın: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا) kavli hakkında şöyle nakletti: Süleyman'ın mülkü elinden gittiği zaman, cinlerden ve insanlardan büyük bir grup dinden döndü ve hevalarına uydular. Allah mülkünü Süleyman'a geri verince ve insanlar Süleyman zamanındaki gibi din üzere sebat edince, [Süleyman] onların kitaplarını ele geçirdi ve onları tahtının altına gömdü. Süleyman aleyhisselâm bundan kısa bir süre sonra vefat etti. Süleyman'ın vefatından sonra insanlar ve cinler bu kitapları bulup çıkardılar ve: "Bu, Süleyman'a inen ve onun bizden gizlediği Allah'tan bir kitaptır" dediler, onu alıp kendilerine din edindiler. Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: {وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ} “Ne zaman ki onlara Allah katından yanlarındakini doğrulayan bir elçi geldi; kendilerine kitap verilenlerden bir fırka, sanki hiç bilmiyorlarmış gibi Allah'ın Kitabı'nı arkalarına atıverdiler” ve hevalarına, [yani] [şeytanların okudukları] çalgılara, oyunlara ve Allah'ın zikrinden alıkoyan her şeye uydular.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا أبو أسامة، عن الأعمش، عن المنهال، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، قال: كان آصف كاتب سليمان، وكان يعلم الاسم "الأعظم"، وكان يكتب كل شيء بأمر سليمان ويدفنه تحت كرسيه، فلما مات سليمان أخرجه الشياطين، فكتبوا بين كل سطرين سحرًا وكفرًا، وقالوا: هذا الذي كان سليمان يعمل بها . قال: فأكفره جُهَّالُ الناس وسبّوه، ووقف علماؤهم فلم يزل جهالهم يسبونه، حتى أنزل الله على محمد ﷺ: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا) .

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Ebû Üsâme rivayet etti, el-A'meş'ten, o el-Minhâl'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Âsaf, Süleyman'ın katibi idi ve İsm-i A'zam'ı bilirdi. Süleyman'ın emriyle her şeyi yazar ve onu tahtının altına gömerdi. Süleyman vefat edince şeytanlar onu çıkardılar ve her iki satır arasına sihir ve küfür yazdılar. Sonra da: "Süleyman'ın kendisiyle amel ettiği şey işte buydu" dediler. [İbn Abbâs] dedi ki: İnsanların cahilleri onu tekfir edip ona sövdüler; âlimleri ise duraklayıp çekimser kaldılar. Cahilleri ona sövmeye devam etti, nihayet Allah Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şu ayeti indirdi: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)

وقال ابن جرير: حدثني أبو السائب سلم بن جنادة السوائي، حدثنا أبو معاوية، حدثنا الأعمش، عن المنهال، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، قال: كان سليمان، ﵇، إذا أراد أن يدخل الخلاء، أو يأتي شيئًا من نسائه، أعطى الجرادة -وهي امرأة-خاتمه. فلما أراد الله أن يبتلي سليمان، ﵇، بالذي ابتلاه به، أعطى الجرادة ذات يوم خاتَمه، فجاء الشيطان في صورة سليمان فقال لها: هاتي خاتمي. فأخذه فلبسه. فلما لبسه دانت له الشياطين والجن والإنس. قال: فجاءها سليمان، فقال: هاتي خاتمي فقالت: كذبت، لست سليمان. قال: فعرف سليمان أنه بلاء ابتلي به. قال: فانطلقت الشياطين فكتبت في تلك الأيام كتبًا فيها سحر وكفر. ثم دفنوها تحت كرسي سليمان، ثم أخرجوها وقرؤوها على الناس، وقالوا: إنما كان سليمان يغلب الناس بهذه الكتب. قال: فبرئ الناس من سليمان، ﵇، وأكفروه حتى بعث الله محمدًا ﷺ وأنزل عليه: (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)

İbn Cerîr dedi ki: Bana Ebü's-Sâib Selem b. Cünâde es-Sevâî anlattı, bize Ebû Muâviye anlattı, bize el-A'meş, el-Minhâl'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Süleyman aleyhisselâm helaya girmek yahut hanımlarından birine yaklaşmak istediğinde yüzüğünü Cerâde'ye -ki o bir kadındır- verirdi. Allah Süleyman aleyhisselâm'ı imtihan ettiği şeyle imtihan etmek murad edince, bir gün yüzüğünü Cerâde'ye verdi. Şeytan Süleyman suretinde geldi ve ona: "Yüzüğümü ver" dedi. Onu alıp taktı. Yüzüğü takınca şeytanlar, cinler ve insanlar ona boyun eğdi. [İbn Abbâs] dedi ki: Süleyman kadına gelip: "Yüzüğümü ver" dedi. Kadın: "Yalan söyledin, sen Süleyman değilsin" dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: Süleyman bunun kendisinin imtihan edildiği bir bela olduğunu anladı. [İbn Abbâs] dedi ki: Şeytanlar gidip o günlerde içinde sihir ve küfür bulunan kitaplar yazdılar. Sonra onları Süleyman'ın tahtının altına gömdüler. Daha sonra onları çıkarıp insanlara okudular ve: "Süleyman insanlara ancak bu kitaplarla galip geliyordu" dediler. [İbn Abbâs] dedi ki: İnsanlar Süleyman aleyhisselâm'dan teberrî edip (uzaklaşıp) onu tekfir ettiler; nihayet Allah Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i peygamber olarak gönderdi ve ona: (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا) ayetini indirdi.

ثم قال ابن جرير: حدثنا ابن حميد، حدثنا جرير، عن حصين بن عبد الرحمن، عن عمران،

Sonra İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Humeyd anlattı, bize Cerîr, Husayn b. Abdirrahmân'dan, o da İmrân'dan anlattı,

وهو ابن الحارث قال: بينا نحن عند ابن عباس ﵄ -إذ جاء رجل فقال له: مِنْ أين جئت؟ قال: من العراق. قال: من أيِّه؟ قال: من الكوفة. قال: فما الخبر؟ قال: تركتهم يتحدثون أن عليا خارج إليهم. ففزع ثم قال: ما تقول؟ لا أبا لك! لو شعرنا ما نكحنا نساءه، ولا قسمنا ميراثه، أما إني سأحدثكم عن ذلك: إنه كانت الشياطين يسترقون السمع من السماء، فيجيء أحدهم بكلمة حق قد سمعها، فإذا جُرِّبَ منه صدق كذب معها سبعين كذْبة، قال: فَتَشْرَبُها قلوب الناس. فأطلع الله عليها سليمان. ﵇، فدفنها تحت كرسيه. فلما توفي سليمان، ﵇، قام شيطانُ الطريق، فقال: أفلا أدلكم على كنزه الممنَّع الذي لا كنز له مثله؟ تحت الكرسي. فأخرجوه، فقالوا هذا سحره فتناسخها الأمم-حتى بقاياها ما يتحدث به أهل العراق-وأنزل الله ﷿ (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)

-ki o İbnü'l-Hâris'tir- dedi ki: Biz İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın yanındayken derken bir adam geldi ve ona: "Nereden geldin?" dedi. "Irak'tan" dedi. "Hangi tarafından?" dedi. "Kûfe'den" dedi. "Haberler nedir?" dedi. "Onları Ali'nin kendilerine döneceğini (huruc edeceğini) konuşurlarken bıraktım" dedi. Bunun üzerine [İbn Abbâs] dehşete kapılıp: "Ne diyorsun sen? Babasız kalasıca! Şayet bunu bilseydik ne onun kadınlarıyla evlenir ne de mirasını taksim ederdik! Dikkat edin, ben size bunun aslını anlatayım: Şeytanlar gökten kulak hırsızlığı yaparlardı; içlerinden biri işittiği bir doğru kelimeyle gelirdi. Ondan doğru bir şey tecrübe edilip görüldüğünde, onunla birlikte yetmiş yalan uydururdu. [İbn Abbâs] dedi ki: İnsanların kalpleri de bunu hemen benimseyip kabul ederdi. Allah Süleyman aleyhisselâm'ı bundan haberdar etti, o da bunları tahtının altına gömdü. Süleyman aleyhisselâm vefat edince yol şeytanı ortaya çıkıp: 'Size onun bir benzeri olmayan o gizli hazinesini göstereyim mi? Tahtın altındadır' dedi. Onu çıkardılar ve: 'İşte onun sihri budur' dediler. Böylece milletler bunu birbirinden aktardı -hatta onun kalıntıları işte Irak ehlinin konuştuğu şeylerdir- ve Allah Azze ve Celle şu ayeti indirdi: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)"

ورواه الحاكم في مستدركه، عن أبي زكريا العَنْبري، عن محمد بن عبد السلام، عن إسحاق بن إبراهيم، عن جرير، به .

Bunu Hâkim de el-Müstedrek'inde Ebû Zekeriyyâ el-Anberî'den, o Muhammed b. Abdissemî'den, o İshâk b. İbrâhîm'den, o Cerîr'den aynı isnadla rivayet etti .

وقال السدي في قوله تعالى: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) أي: على عهد سليمان. قال: كانت الشياطين تصعد إلى السماء، فتقعد منها مقاعد للسمع، فيستمعون من كلام الملائكة مما يكون في الأرض من موت أو غيب أو أمر، فيأتون الكهنة فيخبرونهم. فتحدِّث الكهنة الناسَ فيجدونه كما قالوا. حتى إذا أمنتهم الكهنة كذبوا لهم. وأدخلوا فيه غيره، فزادوا مع كل كلمة سبعين كلمة، فاكتتب الناسُ ذلك الحديثَ في الكتب، وفشا في بني إسرائيل أن الجن تعلم الغيب. فبُعث سليمانُ في الناس فجمع تلك الكتب فجعلها في صندوق. ثم دفنها تحت كرسيه. ولم يكن أحد من الشياطين يستطيع أن يدنو من الكرسي إلا احترق. وقال: لا أسمع أحدًا يذكر أن الشياطين يعلمون الغيب إلا ضربت عنقه. فلما مات سليمان، ﵇، وذهبت العلماء الذين كانوا يعرفون أمر سليمان، وخلف بعد ذلك خَلْف تمثل شيطان في صورة إنسان، ثم أتى نفرًا من بني إسرائيل، فقال لهم: هل أدلكم على كنز لا تأكلونه أبدًا؟ قالوا: نعم. قال: فاحفروا تحت الكرسي. وذهب معهم وأراهم المكان، وقام ناحية، فقالوا له: فَادْنُ. قال لا ولكنني هاهنا في أيديكم، فإن لم تجدوه فاقتلوني. فحفروا فوجدوا تلك الكتب. فلما أخرجوها قال الشيطان: إن سليمان إنما كان يضبط الإنس والشياطين والطير بهذا السحر. ثم طار وذهب. وفشا في الناس أن سليمان كان

es-Süddî, Yüce Allah'ın: { وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ } “Süleyman’ın hükümranlığı aleyhine şeytanların okudukları şeylerin ardına düştüler” ayeti hakkında şöyle demiştir: Yani Süleyman'ın döneminde. [es-Süddî] dedi ki: Şeytanlar göğe yükselir ve orada dinlemek için mevkilere otururlardı. Yeryüzünde meydana gelecek ölüm, gayb veya herhangi bir işe dair meleklerin sözlerini dinler, sonra da kâhinlere gelip onlara haber verirlerdi. Kâhinler de bunu insanlara anlatır, insanlar da [olayı] onların dedikleri gibi bulurlardı. Nihayet kâhinler onlara güvenince [şeytanlar] onlara yalan söylemeye ve araya başka şeyler katmaya başladılar; her bir kelimeye yetmiş kelime daha eklediler. İnsanlar da bu sözleri kitaplara yazdılar ve İsrâiloğulları arasında cinlerin gaybı bildiği [inancı] yayıldı. Bunun üzerine Süleyman insanlar arasında görevlendirilip o kitapları topladı ve bir sandığa koydu. Sonra onu tahtının altına gömdü. Şeytanlardan hiçbiri tahta yaklaşmaya güç yetiremezdi, [yaklaşan] mutlaka yanardı. [Süleyman]: "Şeytanların gaybı bildiğini söyleyen birini duyarsam mutlaka boynunu vururum" dedi. Süleyman aleyhisselâm vefat edip onun durumunu bilen âlimler de göçüp gidince ve arkalarından [hayırsız] bir nesil gelince, bir şeytan insan suretine bürünüp İsrâiloğullarından bir grubun yanına geldi ve onlara: "Tüketemeyeceğiniz bir hazineyi size göstereyim mi?" dedi. "Evet" dediler. "Tahtın altını kazın" dedi. Onlarla birlikte gidip yeri gösterdi ve bir kenara çekildi. Ona: "Yaklaş" dediler. O: "Hayır, ancak ben burada sizin elinizin altındayım, şayet bulamazsanız beni öldürün" dedi. Kazdılar ve o kitapları buldular. Onları çıkardıklarında şeytan: "Süleyman insanları, şeytanları ve kuşları ancak bu sihirle zaptediyordu" dedi. Sonra uçup gitti. İnsanlar arasında da Süleyman'ın [büyücü] olduğu

ساحرًا. واتخذت بنو إسرائيل تلك الكتب، فلما جاء محمد ﷺ خاصموه بها ؛ فذلك حين يقول الله تعالى: (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)

bir büyücü olduğu [iddiası] yayıldı. İsrâiloğulları da o kitapları benimsedi. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem gelince onunla bu kitaplar üzerinden tartıştılar . İşte Yüce Allah'ın: (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا) buyurması bu sebepledir.

وقال الربيع بن أنس: إن اليهود سألوا محمدًا ﷺ زمانًا عن أمور من التوراة، لا يسألونه عن شيء من ذلك إلا أنزل الله تعالى عليه ما سألوه عنه، فيخصمهم ، فلما رأوا ذلك قالوا: هذا أعلم بما أنزل الله إلينا منا. وإنهم سألوه عن السحر وخاصموه به، فأنزل الله ﷿: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) وإن الشياطين عَمَدوا إلى كتاب فكتبوا فيه السحر والكهانة وما شاء الله من ذلك، فدفنوه تحت مجلس سليمان، وكان [سليمان] ﵇، لا يعلم الغيب. فلما فارق سليمان الدنيا استخرجوا ذلك السحر وخدعوا الناس، وقالوا: هذا علم كان سليمان يكتمه ويحسد الناس عليه. فأخبرهم النبي ﷺ بهذا الحديث فرجعوا من عنده وقد حزنوا، وأدحض الله حجتهم.

er-Rebî' b. Enes şöyle dedi: Yahudiler bir dönem Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e Tevrat'tan bazı meseleleri sordular. Onlar bundan ne sorduysalar Allah Teâlâ o konu hakkında ona vahiy indirdi, o da kendilerine üstün geldi . Bunu gördüklerinde: "Bu, Allah'ın bize indirdiğini bizden daha iyi biliyor" dediler. Sonra ona sihri sorup bu konuda onunla tartıştılar. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) ayetini indirdi. Şeytanlar kasıtlı olarak bir kitaba yönelip içine sihir, kehânet ve Allah'ın dilediği başka şeyleri yazdılar ve onu Süleyman'ın meclisinin altına gömdüler. [Süleyman] aleyhisselâm ise gaybı bilmezdi. Süleyman dünyadan ayrılınca o sihri çıkardılar ve insanları kandırarak: "Bu, Süleyman'ın gizlediği ve insanlardan kıskandığı bir ilimdi" dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onlara bu haberi bildirince onun yanından kederli bir şekilde ayrıldılar ve Allah onların delillerini boşa çıkardı.

وقال مجاهد في قوله: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) قال: كانت الشياطين تستمع الوحي فما سمعوا من كلمة [إلا] زادوا فيها مائتين مثلها. فأرسِل سليمان، ﵇، إلى ما كتبوا من ذلك. فلما توفي سليمان وجدته الشياطين فعلمته الناس [به] وهو السحر.

Mücâhid, [Allah Teâlâ'nın]: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) kavli hakkında şöyle demiştir: Şeytanlar vahyi dinlerdi; işittikleri her bir kelimeye [mutlaka] kendisinden iki yüz katını eklerlerdi. Süleyman aleyhisselâm bundan yazdıkları şeylere [el koymak üzere adam] gönderdi. Süleyman vefat edince şeytanlar onu bulup insanlara öğrettiler [ki] bu da sihirdir.

وقال سعيد بن جبير: كان سليمان، ﵇، يتتبع ما في أيدي الشياطين من السحر فيأخذه منهم، فيدفنه تحت كرسيه في بيت خزانته، فلم يقدر الشياطين أن يصلوا إليه، فدبَّت إلى الإنس، فقالوا لهم: أتدرون ما العلم الذي كان سليمان يسخر به الشياطين والرياح وغير ذلك؟ قالوا: نعم. قالوا: فإنه في بيت خزانته وتحت كرسيه. فاستثار به الإنسُ واستخرجوه فعملوا بها. فقال أهل الحجا: كان سليمان يعمل بهذا وهذا سحر. فأنزل الله تعالى على [لسان] نبيه محمد ﷺ براءة سليمان ﵇، فقال: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)

Saîd b. Cübeyr şöyle demiştir: Süleyman aleyhisselâm şeytanların elinde bulunan sihri takip edip onlardan alır ve hazine dairesinde tahtının altına gömerdi. Şeytanlar ona ulaşmaya güç yetiremediler; bunun üzerine insanlara yanaşıp onlara: "Süleyman'ın sayesinde şeytanları, rüzgârları ve diğer şeyleri boyun eğdirdiği ilmi biliyor musunuz?" dediler. Onlar da: "Evet" dediler. Şeytanlar: "O, onun hazine odasında ve tahtının altındadır" dediler. İnsanlar onu araştırıp çıkardılar ve onunla amel ettiler . Akıl sahipleri ise: "Süleyman bununla amel ediyordu, bu ise sihirdir" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in [dili] üzere Süleyman aleyhisselâm'ın beraatini indirip şöyle buyurdu: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)

وقال محمد بن إسحاق بن يسار عمدت الشياطين حين عرفت موت سليمان بن داود، ﵇ فكتبوا أصناف السحر: "من كان يحب أن يبلغ كذا وكذا فليقل كذا وكذا". حتى إذا صنفوا أصناف السحر جعلوه في كتاب. ثم ختموا بخاتم على نقش خاتم سليمان، وكتبوا في

Muhammed b. İshâk b. Yesâr şöyle demiştir: Şeytanlar, Dâvûd oğlu Süleyman aleyhisselâm'ın vefat ettiğini öğrenince harekete geçtiler ve sihir çeşitlerini [şöyle] yazdılar: "Kim şöyle ve şöyle bir şeye ulaşmak isterse, falanca ve filanca sözleri söylesin." Nihayet büyü çeşitlerini tasnif edip onu bir kitap haline getirdiler. Sonra Süleyman'ın mührünün nakşına göre [yapılmış] bir mühürle mühürlediler ve...

عُنْوانه: "هذا ما كتب آصف بن برخيا الصديق للملك سليمان بن داود، ﵉ من ذخائر كنوز العلم". ثم دفنوه تحت كرسيه واستخرجته بعد ذلك بقايا بني إسرائيل حتى أحدثوا ما أحدثوا. فلما عثروا عليه قالوا: والله ما كان سليمان بن داود إلا بهذا. فأفشوا السحر في الناس [وتعلموه وعلموه] . وليس هو في أحد أكثر منه في اليهود لعنهم الله. فلما ذكر رسول الله ﷺ فيما نزل عليه من الله، سليمان بن داود، وعده فيمن عَدَّه من المرسلين، قال من كان بالمدينة من يهود: ألا تعجبون من محمد! يزعم أن ابن داود كان نبيًا، والله ما كان إلا ساحرًا. وأنزل الله [في] ذلك من قولهم: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا) الآية.

başlığına: "Bu, Sıddîk olan Âsaf b. Berhiyâ'nın, ilim hazinelerinin birikimlerinden Melik Dâvûd oğlu Süleyman aleyhimesselâm için yazdığı şeydir" diye yazdılar. Sonra onu tahtının altına gömdüler. Ondan sonra İsrâiloğullarının geride kalanları onu çıkardılar ve ihdas ettikleri şeyleri ihdas ettiler. Onu bulduklarında: "Allah'a yemin olsun ki Dâvûd oğlu Süleyman ancak bununla [hüküm sürüyordu]" dediler. Böylece sihri insanlar arasında yaydılar [onu öğrendiler ve öğrettiler] . Sihir, -Allah'ın laneti üzerlerine olsun- Yahudilerde olduğu kadar kimsede çok değildir. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendisine Allah'tan inen [vahiyler] içinde Dâvûd oğlu Süleyman'ı zikredip onu gönderilen elçiler arasında sayınca, Medine'deki Yahudiler: "Muhammed'e şaşmaz mısınız! Dâvûd'un oğlunun peygamber olduğunu iddia ediyor. Allah'a yemin olsun ki o bir sihirbazdan başka bir şey değildi" dediler. Allah da onların bu sözü hakkında şu ayeti indirdi: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا)

وقال ابن جرير: حدثنا القاسم، حدثنا حسين، حدثنا الحجاج عن أبي بكر، عن شَهْر بن حَوشب، قال: لما سلب سليمان، ﵇، ملكه، كانت الشياطين تكتب السحر في غيبة سليمان. فكتبت: "من أراد أن يأتي كذا وكذا فليستقبل الشمس، وليقل كذا وكذا ومن أراد أن يفعل كذا وكذا فليستدبر الشمس وليقل كذا وكذا. فكتبته وجعلت عنوانه: هذا ما كتب آصف بن برخيا للملك سليمان [بن داود] من ذخائر كنوز العلم". ثم دفنته تحت كرسيه. فلما مات سليمان، ﵇، قام إبليس، لعنه الله، خطيبًا، [ثم] قال: يا أيها الناس، إن سليمان لم يكن نَبيًّا، إنما كان ساحرًا، فالتمسوا سحره في متاعه وبيوته. ثم دلهم على المكان الذي دفن فيه. فقالوا: والله لقد كان سليمان ساحرًا! هذا سحره، بهذا تَعَبدنا، وبهذا قهرنا. وقال المؤمنون: بل كان نبيًا مؤمنًا. فلما بعث الله النبي ﷺ جعل يذكر الأنبياء حتى ذكر داود وسليمان. فقالت اليهود [لعنهم الله] انظروا إلى محمد يخلط الحق بالباطل. يذكر سليمان مع الأنبياء. إنما كان ساحرًا يركب الريح، فأنزل الله تعالى: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) الآية.

İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Kâsım rivayet etti, bize Hüseyn rivayet etti, bize Haccâc Ebû Bekir'den, o da Şehr b. Havşeb'den rivayet etti; dedi ki: Süleyman aleyhisselâm'dan mülkü çekip alındığında, şeytanlar Süleyman'ın yokluğunda sihir yazıyorlardı. Şöyle yazdılar: "Kim şöyle şöyle yapmak isterse güneşe doğru dönsün ve şöyle şöyle desin ; kim de şöyle şöyle yapmak isterse sırtını güneşe dönsün ve şöyle şöyle desin." Bunu yazdılar ve başlığını da: "Bu, Âsaf b. Berhiyâ'nın, ilim hazinelerinin birikimlerinden Melik [Dâvûd oğlu] Süleyman için yazdığı şeydir" yaptılar. Sonra onu tahtının altına gömdüler. Süleyman aleyhisselâm vefat edince, İblis -Allah'ın laneti üzerine olsun- hatip olarak dikildi [ve sonra] dedi ki: "Ey insanlar! Süleyman bir peygamber değildi, o ancak bir sihirbazdı; onun sihrini eşyaları ve evleri arasında arayın." Sonra onlara gömüldüğü yeri gösterdi. Onlar da: "Allah'a yemin olsun ki Süleyman gerçekten bir sihirbazmış! İşte onun sihri; bununla bize boyun eğdirdi ve bizi bununla kahretti" dediler. Müminler ise: "Hayır, aksine o mümin bir peygamberdi" dediler. Allah, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i gönderince o, peygamberleri anmaya başladı ve nihayet Dâvûd ve Süleyman'ı da zikretti. Bunun üzerine [Allah'ın laneti üzerlerine olasıca] Yahudiler: "Muhammed'e bakın, hakkı batıla karıştırıyor. Süleyman'ı peygamberlerle beraber anıyor. Oysa o rüzgâra binen bir sihirbazdı" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ şu ayeti indirdi: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ)

وقال ابن جرير: حدثنا محمد بن عبد الأعلى الصنعاني، قال: حدثنا المعتمر بن سليمان، قال: سمعت عمران بن حُدَير، عن أبي مِجْلَز، قال: أخذ سليمان، ﵇، من كل دابة عهدًا، فإذا أصيب رجل فسأل بذلك العهد، خلى عنه. فزاد الناس السجع والسحر، وقالوا: هذا يعمل به

İbn Cerîr dedi ki: Bize Muhammed b. Abdila'lâ es-San'ânî rivayet etti, dedi ki: Bize el-Mu'temir b. Süleyman rivayet etti, dedi ki: İmrân b. Hudeyr'i Ebû Miclez'den [şöyle derken] işittim: Süleyman aleyhisselâm her canlıdan bir ahit (söz) almıştı. Bir adama bir musibet isabet ettiğinde o ahit hürmetine [kurtulmayı] talep edince, [o canlı] adamı serbest bırakırdı. İnsanlar [buna] seci'li sözleri ve sihri eklediler ve: "Bununla amel edilir / bu [hüküm ve tasarruflar] bununla yapılıyordu

سليمان. فقال الله تعالى: (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) .

Süleyman'dır" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) buyurdu.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا عصام بن رَوّاد، حدثنا آدم، حدثنا المسعودي، عن زياد مولى ابن مصعب، عن الحسن: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ) قال: ثلث الشعر، وثلث السحر، وثلث الكهانة.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Isâm b. Ravvâd rivayet etti, bize Âdem rivayet etti, bize el-Mes'ûdî, İbn Mus'ab'ın azatlısı Ziyâd'dan, o da el-Hasan'dan: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ) kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: [Bunun] üçte biri şiir, üçte biri sihir, üçte biri de kehânettir.

وقال: حدثنا الحسن بن أحمد، حدثنا إبراهيم بن عبد الله بن بشار الواسطي، حدثني سُرور بن المغيرة، عن عباد بن منصور، عن الحسن: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) واتبعته اليهود على ملكه. وكان السحر قبل ذلك في الأرض لم يزل بها، ولكنه إنما اتبع على ملك سليمان.

Ve dedi ki: Bize el-Hasan b. Ahmed rivayet etti, bize İbrâhîm b. Abdillâh b. Beşşâr el-Vâsıtî rivayet etti, bana Sürûr b. el-Mugîre, Abbâd b. Mansûr'dan, o da el-Hasan'dan rivayet etti: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) Yahudiler onun mülkü zamanında buna uydular. Sihir bundan önce de yeryüzünde mevcuttu, hep vardı; ancak Süleyman'ın mülkü devrinde ona uyuldu.

فهذه نبذة من أقوال أئمة السلف في هذا المقام، ولا يخفى ملخص القصة والجمع بين أطرافها، وأنه لا تعارض بين السياقات على اللبيب الفَهِم، والله الهادي. وقوله تعالى: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) أي: واتبعت اليهود -الذين أوتوا الكتاب بعد إعراضهم عن كتاب الله الذي بأيديهم ومخالفتهم الرسول محمدا ﷺ ما تتلوه الشياطين، أي: ما ترويه وتخبر به وتُحدثه الشياطين على ملك سليمان. وعداه بعلى؛ لأنه تضمن تتلو: تكذب. وقال ابن جرير: "على" هاهنا بمعنى "في"، أي: تتلو في ملك سليمان. ونقله عن ابن جُرَيج، وابن إسحاق.

İşte bu, selef imamlarının bu makamdaki sözlerinden bir özettir. Kıssanın özeti ve farklı rivayetlerin birbiriyle telifi gizli değildir; basiretli ve anlayış sahibi kimse için bu anlatımlar arasında bir çelişki yoktur, hidayet eden Allah'tır. Allah Teâlâ'nın: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) kavli; yani kendilerine kitap verilen Yahudiler -ellerindeki Allah'ın Kitabı'ndan yüz çevirip Resûl Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e muhalefet ettikten sonra- şeytanların okuduğu şeylere, yani şeytanların Süleyman'ın mülkü aleyhine uydurdukları, haber verdikleri ve anlattıkları şeylere uydular, demektir. [Ayet-i kerimede 'tetlû' fiili] 'alâ' ile geçişli kılınmıştır; çünkü 'tetlû' kelimesi 'yalan uydurmak' anlamını içermektedir. İbn Cerîr dedi ki: Buradaki 'alâ' 'fî' (içinde/zamanında) anlamındadır, yani Süleyman'ın mülkü devrinde okudukları şey demektir. Bunu İbn Cüreyc ve İbn İshâk'tan nakletmiştir.

قلت: والتضمن أحسن وأولى، والله أعلم.

Derim ki: Tazammun (manayı içerme) daha güzel ve daha evladır, en doğrusunu Allah bilir.

وقول الحسن البصري، ﵀: "قد كان السحر قبل زمان سليمان بن داود" صحيح لا شك فيه؛ لأن السحرة كانوا في زمان موسى، ﵇، وسليمان بن داود بعده، كما قال تعالى: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ} الآية [البقرة: ٢٤٦]، ثم ذكر القصة بعدها، وفيها: {وَقَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ} [البقرة: ٢٥١]. وقال قوم صالح -وهم قبل إبراهيم الخليل، ﵇، لنبيهم صالح: {إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ} [الشعراء: ١٥٣] أي: [من] المسحورين على المشهور.

Hasan-ı Basrî'nin rahimehullâh: "Sihir, Dâvûd oğlu Süleyman'ın zamanından önce de vardı" sözü şüphesiz doğrudur; çünkü büyücüler Mûsâ aleyhisselâm'ın zamanında da vardı, Dâvûd oğlu Süleyman ise ondan sonradır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ} “Mûsâ'dan sonra İsrâiloğullarının ileri gelenlerini görmedin mi? Hani peygamberlerine: 'Bize bir hükümdar gönder de Allah yolunda savaşalım' demişlerdi...” [Bakara: 246]. Sonra bunun ardından gelen kıssayı zikretti ve orada: {وَقَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ} “Dâvûd Câlût'u öldürdü; Allah da ona hükümdarlık ve hikmet verdi” [Bakara: 251] buyurdu. -Halîl İbrâhîm aleyhisselâm'dan önce yaşayan- Sâlih'in kavmi de peygamberleri Sâlih'e: {إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ} “Sen ancak büyülenmişlerdensin!” [Şuarâ: 153] yani meşhur görüşe göre büyüye uğramışlardan birisin , demişlerdi.

وقوله تعالى: (وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ) اختلف الناس في هذا المقام، فذهب بعضهم إلى أن "ما" نافية، أعني التي في قوله: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) قال القرطبي: "ما" نافية ومعطوفة على قوله: (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ) ثم قال: (وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزلَ) أي: السحر (عَلَى الْمَلَكَيْنِ) وذلك أن اليهود -لعنهم الله-كانوا يزعمون أنه نزل

Yüce Allah'ın: {وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ} “Babil'deki iki meleğe, Hârût ve Mârût'a indirilen şeyleri [öğretiyorlardı]. Oysa o ikisi: 'Biz sadece bir imtihan vesilesiyiz, sakın küfre girme!' demedikçe hiç kimseye [bir şey] öğretmezlerdi. Fakat onlar, o ikisinden kişi ile eşinin arasını ayıracak şeyleri öğreniyorlardı” kavli hususunda insanlar ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: {وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ} kavlindeki "mâ" (مَا) edatının nâfiye (olumsuzluk edatı) olduğu görüşüne varmıştır. Kurtubî şöyle demiştir: "'Mâ' nâfiyedir ve: {وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ} “Süleyman küfre girmedi” kavline matuftur. Ardından: {وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزلَ} “Fakat şeytanlar kâfir oldular; insanlara sihri ve ... indirileni öğretiyorlardı” yani iki meleğe sihir indirilmediğini [ifade etmiştir]. Zira Yahudiler -Allah onlara lanet etsin- onun indiğini iddia ediyorlardı

به جبريل وميكائيل فأكذبهم الله في ذلك وجعل قوله: (هَارُوتَ وَمَارُوتَ) بدلا من: (الشياطين) قال: وصح ذلك، إما لأن الجمع قد يطلق على الاثنين كما في قوله: {فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ} [النساء: ١١] أو يكون لهما أتباع، أو ذكرا من بينهم لتمردهما، فتقدير الكلام عنده: تعلمون الناس السحر ببابل، هاروت وماروت. ثم قال: وهذا أولى ما حملت عليه الآية وأصح ولا يلتفت إلى ما سواه.

ile indiğini iddia ediyorlardı. Allah bu konuda onları yalanladı ve: (هَارُوتَ وَمَارُوتَ) kavlini: (الشياطين) kelimesinden bedel yaptı. [Kurtubî] dedi ki: Bu caizdir; ya {فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ} “Eğer kardeşleri varsa” [Nisâ: 11] ayetinde olduğu gibi çoğul lafzı iki kişiye de ıtlak edilebildiği için ya da bu ikisinin tabileri olduğu için yahut azgınlıkları sebebiyle aralarından özel olarak zikredildikleri içindir. Ona göre sözün takdiri şöyledir: "Babil'de Hârût ve Mârût insanlara sihri öğretiyorlardı." Sonra [Kurtubî]: "Ayetin hamledileceği en evla ve en sahih tevil budur, bundan başkasına itibar edilmez" dedi.

وروى ابن جرير بإسناده من طريق العوفي، عن ابن عباس، في قوله: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ) يقول: لم ينزل الله السحر. وبإسناده، عن الربيع بن أنس، في قوله: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) قال: ما أنزل الله عليهما السحر.

İbn Cerîr, el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs'tan gelen kendi isnadıyla: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ) kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: [İbn Abbâs] "Allah sihri indirmedi" der. Yine er-Rebî' b. Enes'ten gelen isnadıyla onun: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) kavli hakkında: "Allah o iki meleğe sihri indirmedi" dediğini rivayet etti.

قال ابن جرير: فتأويل الآية على هذا: واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان من السحر، وما كفر سليمان، ولا أنزل الله السحر على الملكين، ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر ببابل، هاروت وماروت. فيكون قوله: (بِبَابِلَ هَارُوتَ [وَمَارُوت ]) من المؤخر الذي معناه المقدم. قال: فإن قال لنا قائل: وكيف وجه تقديم ذلك؟ قيل: وجه تقديمه أن يقال: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) -"من السحر"- (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ) وما أنزل الله "السحر" على الملكين، (وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) ببابل وهاروت وماروت فيكون معنيا بالملكين: جبريل وميكائيل، ﵉؛ لأن سحرة اليهود فيما ذكر كانت تزعم أن الله أنزل السحر على لسان جبريل وميكائيل إلى سليمان بن داود، فأكذبهم الله بذلك، وأخبر نبيه محمدًا ﷺ أن جبريل وميكائيل لم ينزلا بسحر، وبرأ سليمان، ﵇، مما نحلوه من السحر، وأخبرهم أن السحر من عمل الشياطين، وأنها تعلم الناس ذلك ببابل، وأن الذين يعلمونهم ذلك رجلان، اسم أحدهما هاروت، واسم الآخر ماروت، فيكون هاروت وماروت على هذا التأويل ترجمة عن الناس، وردًا عليهم.

İbn Cerîr dedi ki: Buna göre ayetin tevili şöyledir: Şeytanların Süleyman'ın mülkü aleyhine okudukları sihre uydular. Ne Süleyman inkâr etti ne de Allah iki meleğe sihri indirdi; fakat şeytanlar inkâr edip Babil'de Hârût ve Mârût insanlara sihri öğretiyorlardı. Bu durumda: (بِبَابِلَ هَارُوتَ [وَمَارُوت ]) kavli, anlamı önde olan takdim-tehir türünden (sonraya bırakılmış) olur. [İbn Cerîr] dedi ki: Şayet bize biri: "Bunun takdim edilme şekli nasıldır?" derse, şöyle denilir: Takdim edilme şekli şöyle denilmesidir: (وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ) -"sihirden"- (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ) ve Allah iki meleğe "sihri" indirmedi, (وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) Babil'de ve Hârût ile Mârût. Bu durumda iki melekten kastedilen Cibrîl ve Mîkâîl aleyhimesselâm olur. Zira zikredildiğine göre Yahudi büyücüleri, Allah'ın sihri Cibrîl ve Mîkâîl'in diliyle Dâvûd oğlu Süleyman'a indirdiğini iddia ediyorlardı. Allah bununla onları yalanladı ve Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e Cibrîl ve Mîkâîl'in sihirle inmediğini bildirdi; Süleyman aleyhisselâm'ı da ona isnat ettikleri sihirden temize çıkardı. Onlara sihrin şeytanların işi olduğunu, şeytanların bunu Babil'de insanlara öğrettiğini ve bunu kendilerine öğretenlerin birinin adı Hârût, diğerinin adı Mârût olan iki adam olduğunu bildirdi. Bu tevile göre Hârût ve Mârût, 'en-nâs' (insanlar) lafzından bedel/açıklama ve onlara bir reddiye olur.

هذا لفظه بحروفه .

Bu, onun harfi harfine lafzıdır .

وقد قال ابن أبي حاتم: حُدّثت عن عُبَيد الله بن موسى، أخبرنا فضيل بن مرزوق، عن عطية (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) قال: ما أنزل الله على جبريل وميكائيل السحر.

İbn Ebî Hâtim de şöyle demiştir: Bana Ubeydullâh b. Mûsâ'dan rivayet edildi; bize Fudayl b. Merzûk, Atıyye'den: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah, Cibrîl ve Mîkâîl'e sihri indirmedi."

حدثنا الفضل بن شاذان، حدثنا محمد بن عيسى، حدثنا يعلى -يعني ابن أسد-حدثنا بكر -يعني ابن مصعب-حدثنا الحسن بن أبي جعفر: أن عبد الرحمن بن أبزى كان يقرؤها: (وما أنزل على الملكين داود وسليمان).

Bize el-Fadl b. Şâzân rivayet etti, bize Muhammed b. Îsâ rivayet etti, bize Ya'lâ -yani İbn Esed- rivayet etti, bize Bekr -yani İbn Mus'ab- rivayet etti, bize el-Hasan b. Ebî Ca'fer rivayet etti ki: Abdurrahmân b. Ebzâ bu ayeti: "Ve mâ ünzile ale'l-melekeyni Dâvûde ve Süleymân" (İki melike, Dâvûd ve Süleyman'a indirilmedi) şeklinde okuyordu.

وقال أبو العالية: لم ينزل عليهما السحر، يقول: علما الإيمان والكفر، فالسحر من الكفر، فهما ينهيان عنه أشد النهي. رواه ابن أبي حاتم.

Ebü'l-Âliye de şöyle demiştir: "O ikisine sihir indirilmedi." [Devamla] şöyle demektedir: "Onlara iman ve küfür öğretildi; sihir ise küfürdendir. Dolayısıyla onlar bundan son derece şiddetli bir şekilde nehyediyorlardı." Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir.

ثم شرع ابن جرير في رد هذا القول، وأن "ما" بمعنى الذي، وأطال القول في ذلك، وادعى أن هاروت وماروت ملكان أنزلهما الله إلى الأرض، وأذن لهما في تعليم السحر اختبارًا لعباده وامتحانًا، بعد أن بين لعباده أن ذلك مما ينهى عنه على ألسنة الرسل، وادعى أن هاروت وماروت مطيعان في تعليم ذلك؛ لأنهما امتثلا ما أمرا به.

Sonra İbn Cerîr bu görüşü reddetmeye ve "mâ"nın "ellezî" (ism-i mevsûl) anlamında olduğunu açıklamaya girişti, bu hususta sözü uzattı ve iddia etti ki: Hârût ve Mârût, Allah'ın yeryüzüne indirdiği iki melektir; peygamberlerin diliyle bunun nehyedilen şeylerden olduğunu kullarına açıkladıktan sonra, kullarını bir sınama ve imtihan olarak onlara sihri öğretme izni vermiştir. Hârût ve Mârût'un bunu öğretmekle itaatkâr olduklarını, çünkü kendilerine emredileni yerine getirdiklerini iddia etmiştir.

وهذا الذي سلكه غريب جدًا! وأغرب منه قول من زعم أن هاروت وماروت قبيلان من الجن [كما زعمه ابن حزم] !

Onun tuttuğu bu yol son derece gariptir! Bundan daha garibi ise [İbn Hazm'ın iddia ettiği gibi] Hârût ve Mârût'un cinlerden iki kabile olduğunu iddia eden kimsenin sözüdür!

وروى ابن أبي حاتم بإسناده. عن الضحاك بن مزاحم: أنه كان يقرؤها: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) ويقول: هما علجان من أهل بابل.

İbn Ebî Hâtim kendi isnadıyla Dahhâk b. Müzâhim'den rivayet etti ki o, bu ayeti: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) şeklinde okur ve: "Onlar Babil halkından iki gayrimüslim adamdı (ılgandı)" derdi.

وَوَجَّه أصحابُ هذا القول الإنزال بمعنى الخَلْق، لا بمعنى الإيحاء، في قوله: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) كما قال تعالى: {وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ} [الزمر: ٦]، {وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ} [الحديد: ٢٥]، {وَيُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ رِزْقًا} [غافر: ١٣]. وفي الحديث: "ما أنزل الله داء إلا أنزل له دواء". وكما يقال: أنزل الله الخير والشر.

Bu görüşün sahipleri, (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) kavlindeki "inzâl" kelimesini vahiy anlamında değil yaratma anlamında yorumlamışlardır; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ} “Sizin için hayvanlardan sekiz çift indirdi” [Zümer: 6], {وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ} “Kendisinde çetin bir güç bulunan demiri indirdik” [Hadîd: 25], {وَيُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ رِزْقًا} “Sizin için gökten bir rızık indirir” [Mü'min: 13]. Hadiste de: "Allah indirdiği her derdin mutlaka devasını da indirmiştir" buyrulmuştur. Tıpkı: "Allah hayrı ve şerri indirdi" denilmesi gibi.

[وحكى القرطبي عن ابن عباس وابن أبزى والضحاك والحسن البصري: أنهم قرؤوا: "وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلِكَيْنِ" بكسر اللام. قال ابن أبزى: وهما داود وسليمان. قال القرطبي: فعلى هذا تكون "ما" نافية أيضًا] .

[Kurtubî; İbn Abbâs, İbn Ebzâ, ed-Dahhâk ve Hasan-ı Basrî'den onların lâm'ın kesresiyle: "Ve mâ ünzile ale'l-melikeyni" şeklinde okuduklarını nakletmiştir. İbn Ebzâ: "O ikisi Dâvûd ve Süleyman'dır" demiştir. Kurtubî: "Buna göre 'mâ' yine nefiy edatı olur" demiştir] .

وذهب آخرون إلى الوقف على قوله: (يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) [و "ما" نافية] قال ابن جرير: حدثني يونس، أخبرنا ابن وهب، أخبرنا الليث، عن يحيى بن سعيد، عن القاسم بن محمد، وسأله رجل عن قول الله تعالى: (يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ) قال الرجل: يعلمان الناس السحر، ما أنزل عليهما أو يعلمان الناس ما لم ينزل عليهما؟ فقال القاسم: ما أبالي أيتهما كانت.

Başkaları ise: (يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ) kavlinde vakf yapılması (durulması) [ve "mâ"nın nefiy olması] görüşüne varmışlardır. İbn Cerîr dedi ki: Bana Yûnus anlattı, bize İbn Vehb bildirdi, bize Leys, Yahyâ b. Saîd'den, o da el-Kâsım b. Muhammed'den bildirdi; bir adam ona Allah Teâlâ'nın: (يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ) kavlini sordu. Adam: "İnsanlara sihri, kendilerine indirileni mi öğretiyorlar yoksa insanlara kendilerine indirilmeyen şeyi mi öğretiyorlar?" dedi. Bunun üzerine el-Kâsım: "Hangisi olursa olsun aldırmam" dedi.

ثم روى عن يونس، عن أنس بن عياض، عن بعض أصحابه: أن القاسم قال في هذه القصة: لا أبالي أيّ ذلك كان، إني آمنت به.

Sonra Yûnus'tan, o Enes b. İyâd'dan, o bazı arkadaşlarından rivayet etti ki: el-Kâsım bu kıssa hakkında: "Hangisi olursa olsun aldırmam, ben ona iman ettim" demiştir.

وذهب كثير من السلف إلى أنهما كانا ملكين من السماء، وأنهما أنزلا إلى الأرض، فكان من أمرهما ما كان. وقد ورد في ذلك حديث مرفوع رواه الإمام أحمد في مسنده كما سنورده إن شاء الله تعالى. وعلى هذا فيكون الجمع بين هذا وبين ما ثبت من الدلائل على عصمة الملائكة أن هذين سبق في علم الله لهما هذا، فيكون تخصيصًا لهما، فلا تعارض حينئذ، كما سبق في علمه من أمر إبليس

Selef'ten pek çok kimse, bu ikisinin gökten iki melek olduğu, yeryüzüne indirildikleri ve başlarına gelenlerin geldiği görüşüne varmıştır. Bu hususta İmam Ahmed'in el-Müsned'inde rivayet ettiği merfû bir hadis vârid olmuştur; inşâallâhu Teâlâ bunu ileride aktaracağız. Buna göre, bu durum ile meleklerin ismetine (masumluğuna) dair sabit olan delillerin arasını cem'etmek (uzlaştırmak) şöyle olur: Bu ikisi hakkında Allah'ın ilminde bu durum önceden takdir edilmiştir; dolayısıyla bu, o ikisine mahsus bir tahsis (istisna) olur ve bu durumda bir çelişki kalmaz; nitekim İblis'in durumuna dair O'nun ilminde önceden geçen...

ما سبق، وفي قول: إنه كان من الملائكة، لقوله تعالى: {وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلا إِبْلِيسَ أَبَى} [طه: ١١٦]، إلى غير ذلك من الآيات الدالة على ذلك. مع أن شأن هاروت وماروت -على ما ذكر-أخف مما وقع من إبليس لعنه الله.

böyle geçmiştir. Yüce Allah'ın: {وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلا إِبْلِيسَ أَبَى} “Hani meleklere: 'Âdem'e secde edin' demiştik de İblis hariç hepsi secde etmişti; o ise dayatmıştı” [Tâhâ: 116] kavli ve buna delalet eden diğer ayetler sebebiyle onun meleklerden olduğu görüşüne göre de durum böyledir. Bununla birlikte Hârût ve Mârût'un durumu -anlatıldığına göre- Allah'ın lanetine uğrayan İblis'in başına gelenlerden daha hafiftir.

[وقد حكاه القرطبي عن على، وابن مسعود، وابن عباس، وابن عمر، وكعب الأحبار، والسدي، والكلبي] .

[Kurtubî bunu Ali, İbn Mes'ûd, İbn Abbâs, İbn Ömer, Kâ'bü'l-Ahbâr, es-Süddî ve el-Kelbî'den nakletmiştir] .

ذكر الحديث الوارد في ذلك -إن صح سنده ورفعه-وبيان الكلام عليه:

Bu konuda varid olan hadisin -senedi ve merfû oluşu sahih ise- zikri ve onun hakkındaki sözün beyanı:

قال الإمام أحمد بن حنبل، ﵀، في مسنده: حدثنا يحيى بن [أبي] بكير، حدثنا زهير بن محمد، عن موسى بن جبير، عن نافع، عن عبد الله بن عمر: أنه سمع نبي الله ﷺ يقول: "إن آدم ﵇-لما أهبطه الله إلى الأرض قالت الملائكة: أي رب {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لا تَعْلَمُونَ} [البقرة: ٣٠]، قالوا: ربنا، نحن أطوع لك من بني آدم. قال الله تعالى للملائكة: هَلُموا ملكين من الملائكة حتى نهبطهما إلى الأرض، فننظر كيف يعملان؟ قالوا: برَبِّنا، هاروتَ وماروتَ. فأهبطا إلى الأرض ومثُلت لهما الزُّهَرة امرأة من أحسن البشر، فجاءتهما، فسألاها نفسها. فقالت: لا والله حتى تتكلما بهذه الكلمة من الإشراك. فقالا والله لا نشرك بالله شيئًا أبدًا. فذهبت عنهما ثم رجعت بصبي تحمله، فسألاها نفسها. فقالت: لا والله حتى تقتلا هذا الصبي. فقالا لا والله لا نقتله أبدًا. ثم ذهبت فرجعت بقَدَح خَمْر تحمله، فسألاها نفسها. فقالت: لا والله حتى تشربا هذا الخمر. فشربا فسكرا، فوقعا عليها، وقتلا الصبي. فلما أفاقا قالت المرأة: والله ما تركتما شيئًا أبيتماه عليّ إلا قد فعلتماه حين سكرتما. فخيرَا بين عذاب الدنيا وعذاب الآخرة، فاختارا عذاب الدنيا".

İmam Ahmed b. Hanbel rahimehullâh Müsned'inde şöyle dedi: Bize Yahyâ b. [Ebî] Bükeyr rivayet etti, bize Züheyr b. Muhammed, Mûsâ b. Cübeyr'den, o Nâfi'den, o da Abdullah b. Ömer'den rivayet etti ki kendisi Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işitmiştir: "Allah Âdem aleyhisselâm'ı yeryüzüne indirdiğinde melekler: 'Ey Rabbimiz! {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لا تَعْلَمُونَ} “'Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birini mi var edeceksin? Oysa biz seni hamdinle tesbih ve seni takdis ediyoruz' dediler. [Allah]: 'Ben sizin bilmediklerinizi bilirim' buyurdu” [Bakara: 30]' dediler. Melekler: 'Rabbimiz! Biz Âdemoğullarından sana daha itaatkârız' dediler. Allah Teâlâ meleklere: 'Meleklerden iki melek getirin de onları yeryüzüne indirelim, bakalım nasıl davranacaklar?' buyurdu. 'Rabbimiz, Hârût ve Mârût' dediler. İkisi yeryüzüne indirildi ve Zühre yıldızı insan cinsinin en güzellerinden bir kadın suretinde karşılarına çıkarıldı . Kadın onların yanına geldi; onlar kadından kendisiyle birlikte olmayı istediler. Kadın: 'Hayır, Allah'a yemin olsun ki şirk içeren şu kelimeyi söylemedikçe olmaz' dedi. Onlar da: 'Allah'a yemin olsun ki biz hiçbir şeyi Allah'a asla ortak koşmayız' dediler. Kadın yanlarından ayrıldı, sonra kucağında taşıdığı bir çocukla geri döndü. Kadından kendisiyle birlikte olmayı istediler. Kadın: 'Hayır, Allah'a yemin olsun ki şu çocuğu öldürmedikçe olmaz' dedi. Onlar: 'Hayır, Allah'a yemin olsun ki onu asla öldürmeyiz' dediler. Kadın gitti, sonra elinde taşıdığı bir kadeh şarapla geri döndü . Kadından kendisiyle birlikte olmayı istediler. Kadın: 'Hayır, Allah'a yemin olsun ki şu şarabı içmedikçe olmaz' dedi. İçtiler, sarhoş oldular, kadının üzerine çullanıp [zina ettiler] ve çocuğu öldürdüler. Ayıldıklarında kadın: 'Allah'a yemin olsun ki bana yapmaktan kaçındığınız ne varsa sarhoş olduğunuzda hepsini yaptınız' dedi. Bunun üzerine dünya azabı ile ahiret azabı arasında muhayyer bırakıldılar, onlar da dünya azabını seçtiler."

وهكذا رواه أبو حاتم بن حبان في صحيحه، عن الحسن عن سفيان، عن أبي بكر بن أبي شيبة، عن يحيى بن بكير، به .

Bunu Ebû Hâtim b. Hibbân da Sahîh'inde el-Hasan'dan, o Süfyân'dan, o Ebû Bekir b. Ebî Şeybe'den, o Yahyâ b. Bükeyr'den aynı isnadla rivayet etmiştir .

وهذا حديث غريب من هذا الوجه، ورجاله كلهم ثقات من رجال الصحيحين، إلا موسى بن جبير هذا، وهو الأنصاري السلمي مولاهم المديني الحذاء، رَوَى عن ابن عباس وأبي أمامة بن سهل بن حنيف، ونافع، وعبد الله بن كعب بن مالك. وروى عنه ابنه عبد السلام، وبكر بن مضر، وزهير بن محمد، وسعيد بن سلمة، وعبد الله بن لَهِيعة، وعمرو بن الحارث، ويحيى بن أيوب. وروى له أبو داود، وابن ماجه، وذكره ابن أبي حاتم في كتاب الجرح والتعديل، ولم يحك فيه شيئًا

Bu, bu vecihten garib bir hadistir. Râvilerinin tamamı, bu Mûsâ b. Cübeyr hariç, Sahîhayn râvilerinden olup güvenilirdirler (sikadırlar). Bu zat ise el-Ensârî es-Selemî -onların mevlası-, el-Medînî el-Hazzâ'dır. İbn Abbâs, Ebû Ümâme b. Sehl b. Huneyf, Nâfi' ve Abdullah b. Ka'b b. Mâlik'ten rivayette bulunmuştur. Kendisinden de oğlu Abdüsselâm, Bekr b. Mudar, Züheyr b. Muhammed, Saîd b. Seleme, Abdullah b. Lehîa, Amr b. el-Hâris ve Yahyâ b. Eyyûb rivayette bulunmuştur. Ebû Dâvûd ve İbn Mâce ondan rivayete yer vermiş; İbn Ebî Hâtim de el-Cerh ve't-Ta'dîl adlı eserinde onu zikretmiş, fakat hakkında ne lehine ne aleyhine hiçbir şey

من هذا ولا هذا، فهو مستور الحال وقد تفرد به عن نافع مولى ابن عمر، عن ابن عمر عن النبي ﷺ. وروي له متابع من وجه آخر عن نافع، كما قال ابن مَرْدُويه: حدثنا دَعْلَجُ بن أحمد، حدثنا هشام [بن علي بن هشام] حدثنا عبد الله بن رجاء، حدثنا سعيد بن سلمة، حدثنا موسى بن سَرْجِس، عن نافع، عن ابن عمر: سمع النبي ﷺ يقول. فذكره بطوله.

nakletmemiştir; dolayısıyla durumu kapalıdır (mestûrü'l-hâl) . İbn Ömer'in azatlısı Nâfi'den, o İbn Ömer'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayetinde tek kalmıştır (teferrüd etmiştir). Ona Nâfi'den başka bir tarikten bir mütâbi' (destekleyici rivayet) rivayet edilmiştir; nitekim İbn Merdûye şöyle demiştir: Bize Da'lec b. Ahmed rivayet etti, bize Hişâm [b. Alî b. Hişâm] rivayet etti, bize Abdullah b. Recâ rivayet etti, bize Saîd b. Seleme rivayet etti, bize Mûsâ b. Sercis, Nâfi'den, o İbn Ömer'den rivayet etti ki o, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i [şöyle] buyururken işitmiştir, diyerek hadisi uzunca zikretti.

وقال أبو جعفر بن جرير: حدثنا القاسم، حدثنا الحسين -وهو سنيد بن داود صاحب التفسير-حدثنا الفرج بن فضالة، عن معاوية بن صالح، عن نافع، قال: سافرت مع ابن عمر، فلما كان من آخر الليل قال: يا نافع، انظر، طلعت الحمراء؟ قلت: لا -مرتين أو ثلاثًا-ثم قلت: قد طلعت. قال: لا مرحبًا بها ولا أهلا؟ قلت: سبحان الله! نجم مسخر سامع مطيع. قال: ما قلت لك إلا ما سمعت من رسول الله ﷺ -أو قال: قال لي رسول الله ﷺ: "إن الملائكة قالت: يا رب، كيف صبرك على بني آدم في الخطايا والذنوب؟ قال: إني ابتليتهم وعافيتكم. قالوا: لو كنا مكانهم ما عصيناك. قال: فاختاروا ملكين منكم. قال: فلم يألوا جهدًا أن يختاروا، فاختاروا هاروت وماروت" .

Ebû Ca'fer b. Cerîr dedi ki: Bize el-Kâsım rivayet etti, bize el-Hüseyin -ki o Tefsir sahibi Süneyd b. Dâvûd'dur- rivayet etti, bize el-Ferec b. Fedâle, Muâviye b. Sâlih'ten, o Nâfi'den rivayet etti; dedi ki: İbn Ömer ile birlikte yolculuk yaptım. Gecenin sonu olunca: "Ey Nâfi', bak bakalım, el-Hamrâ (Zühre) doğdu mu?" dedi. -İki veya üç defa- "Hayır" dedim, sonra: "Doğdu" dedim. [İbn Ömer]: "Ona ne merhaba ne de hoş geldin olsun!" dedi. "Sübhânallâh! O, boyun eğdirilmiş, işiten ve itaat eden bir yıldızdır" dedim. [İbn Ömer] dedi ki: "Ben sana ancak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiğimi söyledim -yahut: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana şöyle buyurdu: 'Melekler: Ey Rabbimiz! Hatalar ve günahlar hususunda Âdemoğullarına sabrın nasıldır? dediler. [Allah]: Ben onları imtihan ettim, sizi ise bundan muaf tuttum, buyurdu. [Melekler]: Şayet onların yerinde biz olsaydık sana isyan etmezdik, dediler. [Allah]: Öyleyse aranızdan iki melek seçin, buyurdu. [Resûlullah] dedi ki: Seçmek için ellerinden gelen gayreti gösterdiler ve Hârût ile Mârût'u seçtiler'" .

وهذان -أيضاً-غريبان جدًّا. وأقرب ما في هذا أنه من رواية عبد الله بن عمر، عن كعب الأحبار، لا عن النبي ﷺ، كما قال عبد الرزاق في تفسيره، عن الثوري، عن موسى بن عقبة، عن سالم، عن ابن عمر، عن كعب، قال ذكرت الملائكة أعمال بني آدم، وما يأتون من الذنوب، فقيل لهم: اختاروا منكم اثنين، فاختاروا هاروت وماروت. فقال لهما: إني أرسل إلى بني آدم رسلا وليس بيني وبينكم رسول، انزلا لا تشركا بي شيئًا ولا تزنيا ولا تشربا الخمر. قال كعب: فوالله ما أمسيا من يومهما الذي أهبطا فيه حتى استكملا جميع ما نهيا عنه.

Bu iki [rivayet] de son derece gariptir. Bu konudaki en yakın ihtimal, bunun Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den değil , Abdullah b. Ömer'in Kâ'bü'l-Ahbâr'dan yaptığı bir rivayet olmasıdır; nitekim Abdürrezzâk Tefsir'inde Sevrî'den, o Mûsâ b. Ukbe'den, o Sâlim'den, o İbn Ömer'den, o da Kâ'b'dan şöyle rivayet etmiştir: Melekler Âdemoğullarının amellerini ve işledikleri günahları andılar. Bunun üzerine onlara: "Aranızdan iki kişiyi seçin" denildi, onlar da Hârût ve Mârût'u seçtiler. [Allah] o ikisine: "Ben Âdemoğullarına peygamberler gönderiyorum; benimle sizin aranızda ise bir peygamber yoktur. İnin, bana hiçbir şeyi ortak koşmayın, zina etmeyin ve şarap içmeyin" buyurdu. Kâ'b dedi ki: Allah'a yemin olsun ki yeryüzüne indirildikleri günün akşamına varmadan, kendilerine yasaklanan her şeyi eksiksiz işlediler.

ورواه ابن جرير من طريقين، عن عبد الرزاق، به .

Bunu İbn Cerîr, Abdürrezzâk'tan gelen iki tarik ile aynı şekilde rivayet etmiştir .

ورواه ابن أبي حاتم، عن أحمد بن عصام، عن مُؤَمَّل، عن سفيان الثوري، به .

Bunu İbn Ebî Hâtim de Ahmed b. Isâm'dan, o Müemmel'den, o Süfyân es-Sevrî'den aynı şekilde rivayet etmiştir .

ورواه ابن جرير أيضًا: حدثني المثنى، حدثنا المعلى -وهو ابن أسد-حدثنا عبد العزيز بن المختار، عن موسى بن عقبة، حدثني سالم أنه سمع عبد الله يحدث، عن كعب الأحبار، فذكره .

Bunu İbn Cerîr de şöyle rivayet etmiştir: Bana el-Müsennâ anlattı, bize el-Muallâ -ki o İbn Esed'dir- anlattı, bize Abdülazîz b. el-Muhtâr, Mûsâ b. Ukbe'den anlattı, bana Sâlim, Abdullah'ın Kâ'bü'l-Ahbâr'dan rivayet ettiğini işittiğini anlattı diyerek bunu zikretti .

فهذا أصح وأثبت إلى عبد الله بن عمر من الإسنادين المتقدمين، وسالم أثبت في أبيه من مولاه

Bu [rivayet], önceki iki isnada nispetle Abdullah b. Ömer'e [ulaşması bakımından] daha sahih ve daha sağlamdır. Sâlim de babası hususunda onun azatlısı

نافع. فدار الحديث ورجع إلى نقل كعب الأحبار، عن كتب بني إسرائيل، والله أعلم.

Nâfi'den daha sağlamdır (sebt). Dolayısıyla rivayet dönüp dolaşıp Kâ'bü'l-Ahbâr'ın İsrâiloğullarının kitaplarından yaptığı nakle dayanmaktadır; en doğrusunu Allah bilir.

ذكر الآثار الواردة في ذلك عن الصحابة والتابعين ﵃ أجمعين:

Bu hususta sahabe ve tâbiînden -Allah hepsinden razı olsun- gelen rivayetlerin zikri:

قال ابن جرير: حدثني المثنى، حدثنا الحجاج حدثنا حماد، عن خالد الحذاء، عن عمير بن سعيد، قال: سمعت عليًا، ﵁، يقول: كانت الزُّهَرة امرأة جميلة من أهل فارس، وإنها خاصمت إلى الملكين هاروت وماروت، فراوداها عن نفسها، فأبت عليهما إلا أن يعلماها الكلام الذي إذا تكَلَّم [المتكلم] به يُعْرج به إلى السماء. فعلماها فتكلمت به فعرجت إلى السماء. فمسخت كوكبًا!

İbn Cerîr dedi ki: Bana el-Müsennâ anlattı, bize el-Haccâc anlattı, bize Hammâd, Hâlid el-Hazzâ'dan, o Umeyr b. Saîd'den anlattı; dedi ki: Ali radıyallâhu anh'ı şöyle derken işittim: Zühre, Fars ehlinden güzel bir kadındı. İki melek Hârût ve Mârût'un huzuruna bir davasını getirdi; onlar da kadından kendileriyle birlikte olmasını istediler . Kadın, [söyleyen kimsenin] sayesinde göğe yükseldiği sözü kendisine öğretmedikçe bunu kabul etmedi. Onlar da kadına bunu öğrettiler; kadın bu sözü söyleyip göğe yükseldi. Derken bir yıldıza dönüştürüldü (mesh edildi)!

وهذا الإسناد [جيد و] رجاله ثقات، وهو غريب جداً.

Bu isnad [c躓yid olup] râvileri güvenilirdir (sikadır); fakat son derece gariptir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا الفضل بن شاذان، حدثنا محمد بن عيسى، حدثنا إبراهيم بن موسى، حدثنا أبو معاوية، عن [ابن أبي] خالد، عن عمير بن سعيد، عن علي قال: هما ملكان من ملائكة السماء. يعني: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) .

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize el-Fadl b. Şâzân rivayet etti, bize Muhammed b. Îsâ rivayet etti, bize İbrâhîm b. Mûsâ rivayet etti, bize Ebû Muâviye, [İbn Ebî] Hâlid'den, o Umeyr b. Saîd'den, o da Ali'den şöyle dediğini rivayet etti: Onlar gök meleklerinden iki melektir. Yani: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ) ayetini kastetmektedir.

ورواه الحافظ أبو بكر بن مَرْدُويه في تفسيره بسنده، عن مغيث، عن مولاه جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جده، عن علي -مرفوعًا. وهذا لا يثبت من هذا الوجه.

Hâfız Ebû Bekr b. Merdûye bunu tefsirinde kendi senediyle Mugîs'ten, o mevlâsı Ca'fer b. Muhammed'den, o babasından, o dedesinden, o da Ali'den merfû olarak rivayet etmiştir. Ancak bu rivayet bu vecihten sabit değildir.