Binûn

Bakara Suresi Tefsiri — 17. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ثم رواه من طريقين آخرين، عن جابر، عن أبي الطفيل، عن علي، قال: قال رسول الله ﷺ: "لعن الله الزّهَرة، فإنها هي التي فتنت الملكين هاروت وماروت". وهذا أيضًا لا يصح وهو منكر جدًا. والله أعلم.

Daha sonra onu başka iki tarikten Câbir'den, o Ebü't-Tufeyl'den, o Ali'den rivayet etmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah Zühre'ye lanet etsin; zira iki melek Hârût ile Mârût'u ayartan odur." Bu rivayet de sahih değildir ve son derece münkerdir. En doğrusunu Allah bilir.

وقال ابن جرير: حدثني المثنى بن إبراهيم، حدثنا الحجاج بن مِنْهال، حدثنا حماد، عن علي بن زيد، عن أبي عثمان النهدي، عن ابن مسعود وابن عباس أنهما قالا جميعًا: لما كثر بنو آدم وعصوا، دعت الملائكة عليهم والأرض والجبال ربنا لا تهلكهم فأوحى الله إلى الملائكة: إني أزلت الشهوة والشيطان من قلوبكم، ولو نزلتم لفعلتم أيضًا. قال: فحدثوا أنفسهم أن لو ابتلوا اعتصموا، فأوحى الله إليهم أن اختاروا ملكين من أفضلكم. فاختاروا هاروت وماروت. فأهبطا إلى الأرض، وأنزلت الزُّهَرة إليهما في صورة امرأة من أهل فارس يسمونها بيذخت. قال: فوقعا بالخطيَّة. فكانت الملائكة يستغفرون للذين آمنوا: {رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا} [غافر: ٧]

İbn Cerîr dedi ki: Bana el-Müsennâ b. İbrâhîm anlattı, bize el-Haccâc b. Minhâl anlattı, bize Hammâd, Ali b. Zeyd'den, o Ebû Osmân en-Nehdî'den, o da İbn Mes'ûd ile İbn Abbâs'tan -her ikisinin birden şöyle dediklerini- anlattı: Âdemoğulları çoğalıp isyan edince; melekler, yer ve dağlar onların aleyhine: "Rabbimiz! Onları helak etme!" diye dua ettiler. Bunun üzerine Allah meleklere şöyle vahyetti: "Ben şehveti ve şeytanı sizin kalplerinizden giderdim. Eğer siz [yeryüzüne] inseydiniz siz de aynısını yapardınız." Dedi ki: Bunun üzerine [melekler] içlerinden, şayet imtihan edilecek olsalar [günahtan] korunacaklarını geçirdiler. Allah da onlara: "En faziletlilerinizden iki melek seçin" diye vahyetti. Onlar da Hârût ile Mârût'u seçtiler. Bu ikisi yeryüzüne indirildi ve Zühre de onlara Fars halkından Bîzeht adını verdikleri bir kadın suretinde indirildi. Dedi ki: Sonunda bu ikisi günaha düştüler. Melekler [daha önce] iman edenler için: { رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا } “Rabbimiz! Rahmet ve ilim bakımından her şeyi kuşattın” [Mü'min: 7] diye bağışlanma diliyorlardı.

فلما وقعا بالخطيئة استغفروا لمن في الأرض ألا إن الله هو الغفور الرحيم. فخيرا بين عذاب الدنيا وعذاب الآخرة، فاختاروا عذاب الدنيا .

Bu ikisi günaha düşünce, yeryüzündekiler için 'Dikkat edin, şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir' diye istiğfar ettiler. Bu iki melek dünya azabı ile ahiret azabı arasında serbest bırakıldılar, onlar da dünya azabını tercih ettiler .

وقال: ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا عبد الله بن جعفر الرقي، أخبرنا عبيد الله -يعني ابن عمرو-عن زيد بن أبي أنيسة، عن المِنْهال بن عمرو ويونس بن خباب، عن مجاهد، قال: كنت نازلا على عبد الله بن عمر في سفر، فلما كان ذات ليلة قال لغلامه: انظر، هل طلعت الحمراء، لا مرحبًا بها ولا أهلا ولا حياها الله هي صاحبة الملكين. قالت الملائكة: يا رب، كيف تدع عصاة بني آدم وهم يسفكون الدم الحرام وينتهكون محارمك ويفسدون في الأرض! قال: إني قد ابتليتهم، فعلَّ إن ابتليتكم بمثل الذي ابتليتهم به فعلتم كالذي يفعلون. قالوا: لا. قال: فاختاروا من خياركم اثنين. فاختاروا هاروت وماروت. فقال لهما: إني مهبطكما إلى الأرض، وعاهد إليكما ألا تشركا ولا تزنيا ولا تخونا. فأهبطا إلى الأرض وألقي عليهما الشَّبَق، وأهبطت لهما الزُّهَرة في أحسن صورة امرأة، فتعرضت لهما، فراوداها عن نفسها. فقالت: إني على دين لا يصح لأحد أن يأتيني إلا من كان على مثله. قالا وما دينك؟ قالت: المجوسية. قالا الشرك! هذا شيء لا نقر به. فمكثت عنهما ما شاء الله. ثم تعرضت لهما فأراداها عن نفسها. فقالت: ما شئتما، غير أن لي زوجًا، وأنا أكره أن يطلع على هذا مني فأفتضح، فإن أقررتما لي بديني، وشرطتما لي أن تصعدا بي إلى السماء فعلت. فأقرا لها بدينها وأتياها فيما يريان، ثم صعدا بها إلى السماء. فلما انتهيا بها إلى السماء اختطفت منهما، وقطعت أجنحتهما فوقعا خائفين نادمين يبكيان، وفي الأرض نبي يدعو بين الجمعتين، فإذا كان يوم الجمعة أجيب. فقالا لو أتينا فلانًا فسألناه فطلب لنا التوبة فأتياه، فقال: رحمكما الله كيف يطلب أهل الأرض لأهل السماء! قالا إنا قد ابتلينا. قال: ائتياني يوم الجمعة. فأتياه، فقال: ما أجبت فيكما بشيء، ائتياني في الجمعة الثانية. فأتياه، فقال: اختارا، فقد خيرتما، إن أحببتما معافاة الدنيا وعذاب الآخرة، وإن أحببتما فعذاب الدنيا وأنتما يوم القيامة على حكم الله. فقال أحدهما: إن الدنيا لم يمض منها إلا القليل. وقال الآخر: ويحك؟ إني قد أطعتك في الأمر الأول فأطعني الآن، إن عذابا يفنى ليس كعذاب يبقى. وإننا يوم القيامة على حكم الله، فأخاف أن يعذبنا. قال: لا إني أرجو إن علم الله أنا قد اخترنا عذاب الدنيا مخافة عذاب الآخرة لا يجمعهما علينا. قال: فاختارا عذاب الدنيا، فجعلا في بكرات من حديد في قَلِيب مملوءة من نار، عَاليهُمَا

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Abdullah b. Ca'fer er-Rakkî anlattı, bize Ubeydullah -yani İbn Amr- haber verdi, o Zeyd b. Ebî Enîse'den, o el-Minhâl b. Amr ile Yûnus b. Habbâb'dan, onlar da Mücâhid'den naklettiler; [Mücâhid] şöyle dedi: Bir yolculukta Abdullah b. Ömer'in yanında konaklamıştım. Bir gece olunca kölesine şöyle dedi: "Bak bakalım, el-Hamrâ (kızıl yıldız/Zühre) doğdu mu? Ona ne bir merhaba ne de hoş geldin olsun, Allah ona dirlik vermesin! O, iki meleğin arkadaşıdır." Melekler: "Ey Rabbimiz! Âdemoğullarından olan o günahkârları, haram kan döktükleri, senin haramlarını çiğnedikleri ve yeryüzünde bozgunculuk çıkardıkları halde nasıl [kendi hallerine] bırakırsın?" demişlerdi. [Allah Teâlâ] buyurdu ki: "Şüphesiz Ben onları imtihan ettim. Umulur ki eğer sizi de onları imtihan ettiğim şeyin benzeriyle imtihan etsem, siz de onların yaptıklarının benzerini yaparsınız." [Melekler]: "Hayır [yapmayız]" dediler. [Allah Teâlâ]: "O halde seçkinlerinizden iki tanesini seçin" buyurdu. Onlar da Hârût ile Mârût'u seçtiler. Bunun üzerine [Allah Teâlâ] ikisine şöyle buyurdu: "Ben sizi yeryüzüne indiriyorum ve [bana hiçbir şeyi] şirk koşmamanızı, zina etmemenizi ve hıyanette bulunmamanızı size emrediyorum." Böylece yeryüzüne indirildiler ve kendilerine aşırı bir şehvet verildi. Zühre de en güzel bir kadın suretinde onların yanına indirildi ve karşılarına çıktı. Onlar kadını kendileriyle birlikte olmaya davet ettiler (ondan murat almak istediler). Kadın: "Ben öyle bir din üzereyim ki, ancak benim dinimin benzeri üzere olan kimseden başkasının bana yaklaşması caiz olmaz" dedi. İkisi: "Senin dinin nedir?" dediler. Kadın: "Mecûsîlik" dedi. İkisi: "Şirk ha! Bu, asla kabul etmeyeceğimiz bir şeydir" dediler. [Kadın] Allah'ın dilediği bir süre onlardan uzak durdu. Sonra yine karşılarına çıktı, ikisi yine kadından murat almak istediler. Kadın: "Dilediğiniz gibi olsun; fakat benim bir kocam var ve onun benden bunu öğrenip rezil olmamdan hoşlanmam. Şayet benim dinimi ikrar eder ve beni göğe çıkaracağınıza dair bana söz verirseniz yaparım" dedi. Bunun üzerine onlar kadının dinini ikrar ettiler ve zannettikleri gibi onunla birlikte oldular, sonra da onu göğe çıkardılar. Onunla göğe vardıklarında, [kadın] ellerinden çekilip alındı ve onların kanatları koparıldı. Böylece korkmuş, pişman ve ağlar bir halde yere düştüler. Yeryüzünde iki cuma arasında dua eden ve cuma günü olunca duasına icabet edilen bir peygamber vardı. İkisi: "Şu zata gidip ondan [rica etsek de] bizim için tövbe dilese?" dediler ve onun yanına vardılar. O peygamber: "Allah size merhamet etsin, yer ehli gök ehli için nasıl [tövbe] diler!" dedi. İkisi: "Biz imtihana çekildik" dediler. Peygamber: "Cuma günü bana gelin" dedi. Cuma günü geldiklerinde: "Sizin hakkınızda bana herhangi bir cevap verilmedi, ikinci cumada bana gelin" dedi. [İkinci cumada] geldiklerinde şöyle dedi: "[İkisinden birini] seçin; zira muhayyer bırakıldınız: İsterseniz dünya afiyeti ve ahiret azabı, isterseniz dünya azabı [verilecek] ve kıyamet gününde Allah'ın hükmüne kalacaksınız." Onlardan biri: "Dünyadan geriye pek az bir süre kalmıştır" dedi. Diğeri ise: "Yazık sana! İlk meselede ben sana uydum, şimdi sen bana uy. Yok olup gidecek bir azap, ebedî kalacak bir azap gibi değildir. Kıyamet gününde ise Allah'ın hükmüne kalmış olacağız; dolayısıyla bize azap etmesinden korkarım" dedi. [Diğeri]: "Hayır, ahiret azabından korkarak dünya azabını seçtiğimizi Allah'ın bilmesi sebebiyle bu ikisini bizim üzerimizde birleştirmeyeceğini umuyorum" dedi. Böylece dünya azabını seçtiler. Bunun üzerine ateşle dolu bir kuyuda demirden makaralara bağlandılar; üstleri

سافلَهما .

altlarına gelmiş vaziyettedir .

وهذا إسناد جيد إلى عبد الله بن عمر. وقد تقدم في رواية ابن جرير من حديث معاوية بن صالح، عن نافع، عنه رفعه. وهذا أثبت وأصح إسنادًا. ثم هو -والله أعلم-من رواية ابن عمر عن كعب، كما تقدم بيانه من رواية سالم عن أبيه. وقوله: إن الزُّهَرة نزلت في صورة امرأة حسناء، وكذا في المروي عن علي، فيه غرابة جدًا.

Bu, Abdullah b. Ömer'e kadar ulaşan ceyyid bir isnaddır. Daha önce İbn Cerîr'in rivayetinde Muâviye b. Sâlih'in Nâfi'den, onun da İbn Ömer'den merfû olarak naklettiği hadiste geçmişti. Bu rivayet ise isnad bakımından daha sabit ve daha sahihtir. Ayrıca bu -Allah en doğrusunu bilir- Sâlim'in babasından yaptığı rivayette açıklandığı üzere İbn Ömer'in Kâ'b'dan yaptığı bir rivayettir. Zühre'nin güzel bir kadın suretinde indiğine dair sözü ile Ali'den rivayet edilen benzer ifadelerde ise son derece gariplik vardır.

وأقرب ما ورد في ذلك ما قال ابن أبي حاتم: حدثنا عصام بن روّاد، حدثنا آدم، حدثنا أبو جعفر، حدثنا الربيع بن أنس، عن قيس بن عباد، عن ابن عباس، ﵄ قال: لما وقع الناس من بعد آدم، ﵇، فيما وقعوا فيه من المعاصي والكفر بالله، قالت الملائكة في السماء: يا رب، هذا العالم الذي إنما خلقتهم لعبادتك وطاعتك، قد وقعوا فيما وقعوا فيه وركبوا الكفر وقتل النفس وأكل المال الحرام، والزنا والسرقة وشرب الخمر. فجعلوا يدعون عليهم، ولا يعذرونهم، فقيل: إنهم في غَيْب. فلم يعذروهم. فقيل لهم: اختاروا منكم من أفضلكم ملكين، آمرهما وأنهاهما. فاختاروا هاروت وماروت. فأهبطا إلى الأرض، وجعل لهما شهوات بني آدم، وأمرهما الله أن يعبداه ولا يشركا به شيئًا، ونهيا عن قتل النفس الحرام وأكل المال الحرام، وعن الزنا والسرقة وشرب الخمر. فلبثا في الأرض زمانًا يحكمان بين الناس بالحق وذلك في زمان إدريس ﵇. وفي ذلك الزمان امرأة حسنها في النساء كحسن الزُّهَرة في سائر الكواكب، وأنهما أتيا عليها فخضعا لها في القول وأراداها على نفسها فأبت إلا أن يكونا على أمرها وعلى دينها، فسألاها عن دينها، فأخرجت لهما صنمًا فقالت: هذا أعبده. فقالا لا حاجة لنا في عبادة هذا. فذهبا فغَبَرا ما شاء الله. ثم أتيا عليها فأراداها على نفسها، ففعلت مثل ذلك. فذهبا، ثم أتيا عليها فراوداها على نفسها، فلما رأت أنهما قد أبيا أن يعبدا الصنم قالت لهما: اختارا إحدى الخلال الثلاث: إما أن تعبدا هذا الصنم، وإما أن تقتلا هذه النفس، وإما أن تشربا هذا الخمر. فقالا كل هذا لا ينبغي، وأهون هذا شرب الخمر. فشربا الخمر فأخذت فيهما فواقعا المرأة، فخشيا أن يخبر الإنسان عنهما فقتلاه فلما ذهب عنهما السكر وعلما ما وقعا فيه من الخطيئة أرادا أن يصعدا إلى السماء، فلم يستطيعا، وحيل بينهما وبين ذلك، وكشف الغطاء فيما بينهما وبين أهل السماء، فنظرت الملائكة إلى ما وقعا فيه، فعجبوا كل العجب، وعَرَفوا أنه من كان في غيب فهو أقل خشية، فجعلوا بعد ذلك يستغفرون لمن في الأرض، فنزل في ذلك: {وَالْمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الأَرْضِ} [الشورى: ٥] فقيل لهما: اختارا عذاب الدنيا أو عذاب الآخرة فقالا أما عذاب الدنيا فإنه ينقطع

Bu konuda rivayet edilenlerin [gerçeğe] en yakın olanı, İbn Ebî Hâtim’in naklettiği şu rivayettir: Bize İsâm b. Ravvâd anlattı, bize Âdem anlattı, bize Ebû Ca‘fer anlattı, bize er-Rabî‘ b. Enes, Kays b. Abbâd’dan, o da İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ naklettiğine göre o şöyle demiştir: Âdem’den aleyhisselâm sonra insanlar içine düştükleri günahlara ve Allah’ı inkâra sapınca, semadaki melekler: "Ey Rabbimiz! Kendilerini yalnızca sana kulluk ve itaat etsinler diye yarattığın bu âlem, içine düştükleri günahlara daldılar; küfre saptılar, cana kıydılar, haram mal yediler, zina ettiler, hırsızlık yaptılar ve içki içtiler" dediler. Onların aleyhine dua etmeye başladılar ve onları mazur görmediler. Bunun üzerine: "Şüphesiz onlar gaybtadırlar (gözle görmedikleri bir imtihandadırlar)" denildi. Melekler yine de onları mazur görmediler. Onlara: "Kendi aranızdan en faziletlilerinizden iki melek seçin, onlara emir ve yasaklar vereyim" denildi. Bunun üzerine Hârût ve Mârût’u seçtiler. Onlar yeryüzüne indirildi ve kendilerine Âdemoğullarının şehvetleri verildi. Allah onlara yalnız kendisine kulluk etmelerini ve hiçbir şeyi O'na ortak koşmamalarını emretti; haksız yere cana kıymayı, haram mal yemeyi, zinayı, hırsızlığı ve içki içmeyi ise yasakladı. Yeryüzünde bir müddet kalıp insanlar arasında adaletle hükmettiler; bu da İdrîs aleyhisselâm zamanındaydı. O dönemde, kadınlar arasındaki güzelliği diğer yıldızlar arasındaki Zühre [yıldızının] güzelliği gibi olan bir kadın vardı. Bu iki melek kadının yanına geldiler, ona yumuşak sözler söylediler ve onun nefsinden murad almak istediler (birlikte olmayı teklif ettiler). Fakat kadın, kendi emrine ve dinine tabi olmadıkları sürece buna yanaşmadı. Bunun üzerine kadına dinini sordular; o da önlerine bir put çıkarıp: "Ben buna tapıyorum" dedi. İki melek: "Bizim buna tapmaya ihtiyacımız yoktur" dediler ve oradan ayrılıp Allah'ın dilediği bir müddet geçirdiler. Sonra tekrar kadının yanına gelip onun nefsinden murad almak istediler; kadın yine aynı karşılığı verdi. Ayrıldılar, ardından tekrar gelip onun nefsinden murad almak istediler. Kadın onların puta tapmaktan kaçındıklarını görünce kendilerine şöyle dedi: "Şu üç husustan birini seçin: Ya bu puta tapacaksınız ya bu canı öldüreceksiniz ya da bu içkiyi içeceksiniz." Onlar: "Bunların hiçbiri uygun değildir; fakat bunların en hafifi içki içmektir" dediler ve içkiyi içtiler. İçki onları sarhoş edince kadınla ilişkiye girdiler; ardından bir kimsenin durumu haber vermesinden korkarak o şahsı öldürdüler. Sarhoşlukları geçip içine düştükleri günahı fark edince göğe yükselmek istediler, fakat güç yetiremediler; onlarla gök arasına engel konuldu. Onlarla sema ehli arasındaki perde kaldırıldı; melekler onların içine düştüğü hali görünce son derece hayret ettiler ve gaybda (dünyada) olan kimsenin [Allah] korkusunun daha az olduğunu anladılar. Bundan sonra yeryüzündekiler için bağışlanma dilemeye başladılar; bu hususta şu ayet indi: {وَالْمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الأَرْضِ} “Melekler de Rablerini hamd ile tesbih ederler ve yeryüzündekiler için mağfiret dilerler” [Şûrâ: 5]. Daha sonra o iki meleğe: "Dünya azabını mı yoksa ahiret azabını mı tercih edersiniz?" denildi. Onlar: "Dünya azabı nihayete erer...

ويذهب، وأما عذاب الآخرة فلا انقطاع له. فاختارا عذاب الدنيا، فجعلا ببابل، فهما يعذبان .

ve geçer gider; ahiret azabının ise sonu yoktur' dediler. Böylece dünya azabını tercih ettiler. Babil'e kondular ve orada azap çekmektedirler .

وقد رواه الحاكم في مستدركه مطولا عن أبي زكريا العنبري، عن محمد بن عبد السلام، عن إسحاق بن راهويه، عن حكام بن سلم الرازي، وكان ثقة، عن أبي جعفر الرازي، به. ثم قال: صحيح الإسناد، ولم يخرجاه. فهذا أقرب ما روي في شأن الزُّهَرة، والله أعلم .

Hâkim bunu el-Müstedrek'inde Ebû Zekeriyyâ el-Anberî'den, o Muhammed b. Abdüsselâm'dan, o İshâk b. Râhûye'den, o güvenilir biri olan Hükkâm b. Selm er-Râzî'den, o Ebû Ca'fer er-Râzî'den aynı şekilde uzunca rivayet etmiş ve: 'İsnadı sahihtir, fakat [Buhârî ve Müslim] tahric etmemiştir' demiştir. Zühre meselesinde rivayet edilenlerin gerçeğe en yakın olanı budur; en doğrusunu Allah bilir .

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا مسلم، حدثنا القاسم بن الفضل الحُدَّاني حدثنا يزيد -يعني الفارسي-عن ابن عباس [قال] أن أهل سماء الدنيا أشرفوا على أهل الأرض فرأوهم يعملون المعاصي فقالوا: يا رب أهل الأرض كانوا يعملون بالمعاصي! فقال الله: أنتم معي، وهم غُيَّب عني. فقيل لهم: اختاروا منكم ثلاثة، فاختاروا منهم ثلاثة على أن يهبطوا إلى الأرض، على أن يحكموا بين أهل الأرض، وجعل فيهم شهوة الآدميين، فأمروا ألا يشربوا خمرًا ولا يقتلوا نفسا، ولا يزنوا، ولا يسجدوا لوثن. فاستقال منهم واحد، فأقيل. فأهبط اثنان إلى الأرض، فأتتهما امرأة من أحسن الناس يقال لها: مناهية . فَهَويَاها جميعًا، ثم أتيا منزلها فاجتمعا عندها، فأراداها فقالت لهما: لا حتى تشربا خمري، وتقتلا ابن جاري، وتسجدا لوثني. فقالا لا نسجد. ثم شربا من الخمر، ثم قتلا ثم سجدا. فأشرف أهل السماء عليهما. فقالت لهما: أخبراني بالكلمة التي إذا قلتماها طرتما. فأخبراها فطارت فمسخت جمرة. وهي هذه الزهَرة. وأما هما فأرسل إليهما سليمان بن داود فخيرهما بين عذاب الدنيا وعذاب الآخرة. فاختارا عذاب الدنيا. فهما مناطان بين السماء والأرض .

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Müslim anlattı, bize el-Kâsım b. el-Fadl el-Huddânî anlattı, bize Yezîd -yani el-Fârisî- İbn Abbâs'tan [şöyle dediğini] anlattı: Dünya semasının ehli yeryüzü ehline yukarıdan baktılar ve onların günahlar işlediklerini gördüler . Melekler: 'Ey Rabbimiz! Yeryüzü ehli günah işliyor!' dediler. Allah: 'Siz Benim yanımdasınız, onlar ise Benim yanımdan uzaktadırlar (gaybdadırlar)' buyurdu. Melekler: 'İçinizden üç kişi seçin' denildi. Yeryüzüne inip yeryüzü ehli arasında hükmetmek üzere içlerinden üç kişi seçtiler ve onlara Âdemoğullarının şehveti verildi. İçki içmemeleri, cana kıymamaları, zina etmemeleri ve puta secde etmemeleri emredildi. İçlerinden biri bağışlanmasını diledi ve affedildi. İkisi yeryüzüne indirildi. İnsanların en güzellerinden Menâhiye denilen bir kadın onların yanına geldi. İkisi birden ona âşık oldular. Sonra kadının evine gelip yanında toplandılar ve onunla birlikte olmak istediler. Kadın: 'Hayır, içkimi içmedikçe, komşumun oğlunu öldürmedikçe ve putuma secde etmedikçe olmaz' dedi. 'Secde etmeyiz' dediler. Sonra içkiden içtiler, sonra öldürdüler, sonra da secde ettiler. Gök ehli yukarıdan onlara baktı. Kadın onlara: 'Söylediğiniz vakit uçtuğunuz o kelimeyi bana bildirin' dedi. Onlar da bildirdiler, kadın uçtu ve bir kor parçasına dönüştürüldü (mesh edildi); o da işte bu Zühre yıldızıdır. O iki meleğe gelince, Süleyman b. Dâvûd onlara elçi gönderdi ve onları dünya azabı ile ahiret azabı arasında muhayyer bıraktı. Onlar da dünya azabını tercih ettiler. Şimdi onlar yer ile gök arasında asılı vaziyettedirler .

وهذا السياق فيه زيادات كثيرة وإغراب ونكارة، والله أعلم بالصواب.

Bu rivayet akışında pek çok ziyadelik, gariplik ve münkerlik vardır; en doğrusunu Allah bilir.

وقال عبد الرزاق: قال مَعْمَر: قال قتادة والزهري، عن عبيد الله بن عبد الله: (وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ) كانا ملكين من الملائكة، فأهبطا ليحكما بين الناس. وذلك أن الملائكة سخروا من حكام بني آدم، فحاكمت إليهما امرأة، فحافا لها. ثم ذهبا يصعدان فحيل بينهما وبين ذلك، ثم خيرا بين عذاب الدنيا وعذاب الآخرة، فاختارا عذاب الدنيا. وقال مَعْمَر: قال قتادة: فكانا يعلمان الناس السحر، فأخذ عليهما ألا يعلما أحدا حتى يقولا (إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) .

Abdürrezzâk dedi ki: Ma'mer dedi ki: Katâde ve ez-Zührî, Ubeydullah b. Abdillâh'tan {وَمَا أُنزلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ} “Babil'de Hârût ve Mârût adlı iki meleğe indirilen şeyleri...” ayeti hakkında şöyle dediler: Onlar meleklerden iki melekti; insanlar arasında hükmetmek üzere indirildiler. Bunun sebebi, meleklerin Âdemoğullarının hâkimleriyle alay etmeleriydi. Bir kadın onların huzurunda davacı oldu, onlar da kadın lehine haksızlık yaptılar. Sonra göğe yükselmeye kalktılar fakat bununla aralarına engel konuldu. Ardından dünya azabı ile ahiret azabı arasında serbest bırakıldılar, onlar da dünya azabını seçtiler. Ma'mer dedi ki: Katâde şöyle demiştir: İnsanlara sihri öğretiyorlardı; 'Biz ancak bir imtihanız, sakın inkâr etme' demedikçe (إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) kimseye öğretmemeleri hususunda kendilerinden söz alınmıştı.

وقال أسباط عن السدي أنه قال: كان من أمر هاروت وماروت أنهما طعنا على أهل الأرض في

Esbât, es-Süddî'den onun şöyle dediğini rivayet etti: Hârût ve Mârût'un durumu şöyleydi: Onlar, yeryüzü halkını...

أحكامهم، فقيل لهما: إني أعطيت بني آدم عشرًا من الشهوات، فبها يعصونني. قال هاروت وماروت: ربنا، لو أعطيتنا تلك الشهوات ثم نزلنا لحكمنا بالعدل. فقال لهما: انزلا فقد أعطيتكما تلك الشهوات العشر، فاحكما بين الناس. فنزلا ببابل دَنْباوَند، فكانا يحكمان، حتى إذا أمسيا عرجا، فإذا أصبحا هبطا، فلم يزالا كذلك حتى أتتهما امرأة تخاصم زوجها، فأعجبهما حسنها -واسمها بالعربية "الزّهَرة"، وبالنبطية "بيذخت" وبالفارسية "أناهيد"-فقال أحدهما لصاحبه: إنها لتعجبني. قال الآخر: قد أردت أن أذكر لك فاستحييت منك. فقال الآخر: هل لك أن أذكرها لنفسها؟ قال: نعم ولكن كيف لنا بعذاب الله؟ قال الآخر: إنا لنرجو رحمة الله. فلما جاءت تخاصم زوجها ذكرا إليها نفسها، فقالت: لا حتى تقضيا لي على زوجي. فقضيا لها على زوجها، ثم واعدتهما خَربة من الخَرِب يأتيانها فيها، فأتياها لذلك. فلما أراد الذي يواقعها قالت: ما أنا بالذي أفعل حتى تخبراني بأي كلام تصعدان إلى السماء، وبأي كلام تنزلان منها؟ فأخبراها، فتكلمت فصعدت، فأنساها الله ما تنزل به، فبقيت مكانها، وجعلها الله كوكبًا. فكان عبد الله بن عمر كلما رآها لعنها، فقال: هذه التي فتنت هاروت وماروت، فلما كان الليل أرادا أن يصعدا فلم يطيقا، فعرفا الهلكة فخيرا بين عذاب الدنيا وعذاب الآخرة. فاختارا عذاب الدنيا، فعلقا ببابل، وجعلا يكلمان الناس كلامهما وهو السحر.

hükümleri hususunda ayıpladılar. Kendilerine: 'Ben Âdemoğullarına şehvetlerden on tanesini verdim, onlar bu yüzden Bana isyan ediyorlar' denildi. Hârût ile Mârût: 'Rabbimiz! O şehvetleri bize verseydin de inseydik, adaletle hükmederdik' dediler. Allah onlara: 'İnin, o on şehveti size verdim; insanlar arasında hükmedin' buyurdu. Babil Denbâvend'e indiler. Hüküm verirlerdi; akşam olunca göğe yükselir, sabah olunca tekrar inerlerdi. Kocasıyla davalaşan bir kadın yanlarına gelene kadar bu şekilde devam ettiler. Kadının güzelliği ikisinin de hoşuna gitti -ki kadının adı Arapçada 'ez-Zühre', Nabatîcede 'Bîzaht', Farsçada ise 'Enâhîd'dir-. Biri arkadaşına: 'Doğrusu bu kadın çok hoşuma gitti' dedi. Diğeri: 'Ben de sana söylemek istedim ama senden utandım' dedi. Diğeri: 'Onu kendimiz için istemeye ne dersin?' dedi. O: 'Evet, ama Allah'ın azabından nasıl kurtuluruz?' dedi. Öbürü: 'Biz Allah'ın rahmetini umarız' dedi. Kadın kocasıyla davalaşmak için gelince, onunla birlikte olmak istediklerini söylediler. Kadın: 'Kocamın aleyhine hükmetmedikçe olmaz' dedi. Kocasının aleyhine hüküm verdiler, ardından kadının geleceği harabelerden bir harabede buluşmak üzere sözleştiler ve bu amaçla oraya geldiler. Kadınla birlikte olmak isteyen melek yaklaştığında kadın: 'Göğe hangi sözle yükseldiğinizi ve oradan hangi sözle indiğinizi bana bildirmedikçe bunu yapacak değilim' dedi. Bildirdiler; kadın o sözü söyleyip göğe yükseldi. Allah kadına iniş kelimesini unutturdu, o da yerinde kaldı ve Allah onu bir yıldız yaptı. Abdullah b. Ömer onu her gördüğünde lanet okur ve: 'İşte Hârût ile Mârût'u ayartan kadın budur' derdi. Gece olunca iki melek göğe yükselmek istediler ama güç yetiremediler; helak olduklarını anladılar ve dünya azabı ile ahiret azabı arasında serbest bırakıldılar. Dünya azabını seçtiler ve Babil'de asıldılar; insanlarla kendi sözleriyle konuşmaya başladılar ki bu da sihirdir.

وقال ابن أبي نَجِيح عن مجاهد: أما شأن هاروت وماروت، فإن الملائكة عجبت من ظلم بني آدم، وقد جاءتهم الرسل والكتب والبينات، فقال لهم ربهم تعالى: اختاروا منكم ملكين أنزلهما يحكمان في الأرض بين بنى آدم فاختاروا فلم يألوا [إلا] هاروت وماروت، فقال لهما حين أنزلهما: أعجبتما من بني آدم من ظلمهم ومن معصيتهم، وإنما تأتيهم الرسل والكتب [والبينات] من وَرَاء وَرَاء، وأنتما ليس بيني وبينكما رسول، فافعلا كذا وكذا، ودعا كذا وكذا، فأمرهما بأمر ونهاهما، ثم نزلا على ذلك ليس أحد أطوع لله منهما، فحكما فعدلا. فكانا يحكمان في النهار بين بني آدم، فإذا أمسيا عرجا فكانا مع الملائكة، وينزلان حين يصبحان فيحكمان فيعدلان، حتى أنزلت عليهما الزهرة في أحسن صورة امرأة تُخَاصم، فقضيا عليها. فلما قامت وجد كل واحد منهما في نفسه، فقال أحدهما لصاحبه: وجدتَ مثل الذي وجدتُ؟ قال: نعم. فبعثا إليها أن ائتيانا نقض لك. فلما رجعت قالا وقضيا لها، فأتتهما فتكشفا لها عن عورتيهما، وإنما كانت شهوتهما في أنفسهما، ولم يكونا كبني آدم في شهوة النساء ولذتها. فلما بلغا ذلك واستحلا افتُتنا، فطارت الزهرة فرجعت حيث كانت. فلما أمسيا عَرَجا فزُجرا فلم يؤذن لهما، ولم تحملهما أجنحتهما. فاستغاثا برجل من بني آدم

İbn Ebî Necîh, Mücâhid'den naklettiğine göre [o şöyle demiştir]: Hârût ile Mârût'un durumuna gelince; şüphesiz melekler, kendilerine peygamberler, kitaplar ve apaçık deliller gelmiş olmasına rağmen Âdemoğullarının zulmüne hayret ettiler. Bunun üzerine Rableri Teâlâ onlara şöyle buyurdu: "Âdemoğulları arasında yeryüzünde hüküm vermek üzere indireceğim iki melek seçin aranızdan." Onlar da seçtiler ve [yalnızca] Hârût ile Mârût'u seçmekte kusur etmediler. Onları indirdiği zaman kendilerine şöyle buyurdu: "Âdemoğullarının zulmüne ve isyanına mı şaştınız? Oysa onlara peygamberler, kitaplar [ve apaçık deliller] çok uzaklardan (vasıtalarla) gelmektedir. Sizinle Benim aramda ise hiçbir elçi yoktur. Şu şu şeyleri yapın, şu şu şeyleri de terk edin." Böylece Allah onlara [bazı hususları] emretti ve [bazı şeyleri de] yasakladı. Sonra bu şartlar üzere indiler; Allah'a onlardan daha itaatkâr hiç kimse yoktu. Hüküm verdiler ve adaletle davrandılar. Gündüzleri Âdemoğulları arasında hüküm verirler, akşam olunca [semaya] yükselip meleklerle birlikte olurlardı; sabah olunca da iner, hükmedip adaletle davranırlardı. Nihayet Zühre, davası olan bir kadının en güzel suretinde karşılarına çıkarıldı ve onun aleyhine hüküm verdiler. Kadın kalkıp gidince her ikisi de kendi içinde [bir meyil] hissetti. Biri diğerine: "Benim hissettiğim şeyin bir benzerini sen de hissettin mi?" dedi. Diğeri: "Evet" dedi. Bunun üzerine kadına: "Bize gel, senin lehine hükmedelim" diye haber gönderdiler. Kadın geri dönünce [sözlerini] söylediler ve onun lehine hüküm verdiler. Kadın yanlarına gelince avret yerlerini ona açtılar. Zaten onların şehvetleri yalnızca kendi içlerindeydi; kadınlara karşı şehvet ve lezzet duyma hususunda Âdemoğulları gibi değillerdi. Bu raddeye varıp bunu helal sayınca fitneye düştüler. Bunun üzerine Zühre uçup eski yerine döndü. Akşam olunca [semaya] yükseldiler; ancak azarlandılar ve kendilerine izin verilmedi; kanatları da onları taşıyamadı. Bunun üzerine Âdemoğullarından bir adamdan yardım istediler

فأتياه، فقالا ادع لنا ربك. فقال: كيف يشفع أهل الأرض لأهل السماء؟ قالا سمعنا ربك يذكرك بخير في السماء. فوعدهما يومًا، وغدا يدعو لهما، فدعا لهما، فاستجيب له، فخيرا بين عذاب الدنيا وعذاب الآخرة، فنظر أحدهما إلى صاحبه، فقال: ألا تعلم أن أفواج عذاب الله في الآخرة كذا وكذا في الخلد، وفي الدنيا تسع مرات مثلها؟ فأمرا أن ينزلا ببابل، فثَمَّ عذابهما. وزعم أنهما معلقان في الحديد مطويان، يصفقان بأجنحتهما.

ve yanına gelerek: 'Rabbine bizim için dua et' dediler. Adam: 'Yeryüzü ehli gök ehli için nasıl şefaatçi olabilir?' dedi. Onlar: 'Rabbinin seni semada hayırla andığını işittik' dediler. Onlara bir gün belirledi ve ertesi gün onlar için dua etti; duası kabul olundu. Dünya azabı ile ahiret azabı arasında serbest bırakıldılar. Biri diğerine bakarak: 'Bilmiyor musun ki ahirette ebedi olarak Allah'ın azap dalgaları şöyledir şöyledir; dünyada ise bunun dokuz katı kadardır?' dedi. Babil'e indirilmeleri emredildi; azapları oradadır. İddia edildiğine göre demirler içinde baş aşağı asılmış, kanatlarını çırpmaktadırlar.

وقد روى في قصة هاروت وماروت عن جماعة من التابعين، كمجاهد والسدي والحسن [البصري] وقتادة وأبي العالية والزهري والربيع بن أنس ومقاتل بن حيان وغيرهم، وقصها خلق من المفسرين من المتقدمين والمتأخرين، وحاصلها راجع في تفصيلها إلى أخبار بني إسرائيل، إذ ليس فيها حديث مرفوع صحيح متصل الإسناد إلى الصادق المصدوق المعصوم الذي لا ينطق عن الهوى، وظاهر سياق القرآن إجمال القصة من غير بسط ولا إطناب فيها، فنحن نؤمن بما ورد في القرآن على ما أراده الله تعالى، والله أعلم بحقيقة الحال.

Hârût ve Mârût kıssası; Mücâhid, es-Süddî, Hasan [el-Basrî] , Katâde, Ebü'l-Âliye, ez-Zührî, er-Rebî' b. Enes, Mukâtil b. Hayyân ve diğerleri gibi tâbiînden bir topluluktan rivayet edilmiştir. Önceki ve sonraki müfessirlerden pek çok kimse bu kıssayı anlatmıştır. Ancak bu rivayetlerin ayrıntıları netice itibarıyla İsrâiloğullarının haberlerine dayanmaktadır. Zira bu konuda, hevasından konuşmayan masum, es-Sâdıku'l-Masdûk'a (doğrulayan ve doğrulanmış Peygamber'e) ulaşan sahih, muttasıl isnadlı hiçbir merfû hadis yoktur. Kur'an'ın lafız akışının zahiri ise kıssayı uzatıp detaylandırmadan icmali olarak vermektedir. Biz de Kur'an'da yer aldığı şekliyle, Yüce Allah'ın murad ettiği veçhile inanırız; meselenin hakikatini en iyi Allah bilir.

وقد ورد في ذلك أثر غريب وسياق عجيب في ذلك أحببنا أن ننبه عليه، قال: الإمام أبو جعفر بن جرير، ﵀: حدثنا الربيع بن سليمان، أخبرنا ابن وهب، أخبرني ابن أبي الزناد، حدثني هشام بن عُرْوَة، عن أبيه، عن عائشة زوج النبي ﷺ [﵂ وعن أبيها] أنها قالت: قدمت امرأة عليَّ من أهل دومة الجندل، جاءت تبتغي رسول الله ﷺ بعد موته حَدَاثة ذلك، تسأله عن شيء دخلت فيه من أمر السحر، ولم تعمل به. قالت عائشة، ﵂، لعُرْوَة: يا ابن أختي، فرأيتها تبكي حين لم تجد رسول الله ﷺ فيشفيها كانت تبكي حتى إني لأرحمها، وتقول: إني أخاف أن أكون قد هلكت. كان لي زوج فغاب عني، فدخلت عليَّ عجوز فشكوت ذلك إليها، فقالت: إن فعلت ما آمرك به فأجعله يأتيك. فلما كان الليل جاءتني بكلبين أسودين، فركبتُ أحدهما وركبت الآخر، فلم يكن كشيء حتى وقفنا ببابل، وإذا برجلين معلقين بأرجلهما. فقالا ما جاء بك؟ فقلتُ: أتعلم السحر. فقالا إنما نحن فتنة فلا تكفري، فارجعي. فأبيت وقلت: لا. قالا فاذهبي إلى ذلك التنور، فبولي فيه. فذهبت ففزعتُ ولم أفعل، فرجعت إليهما، فقالا أفعلت؟ فقلت: نعم. فقالا هل رأيت شيئًا؟ فقلت: لم أر شيئًا. فقالا لم تفعلي، ارجعي إلى بلادك ولا تكفري [فإنك على رأس أمري]. فأرْبَبْت وأبيت. فقالا اذهبي إلى ذلك التنور فبولي فيه. فذهبت فاقشعررت [وخفت] ثم رجعت إليهما فقلت: قد فعلت. فقالا فما رأيت؟ فقلت: لم

Bu hususta garip bir rivayet ve dikkat çekici bir bağlam vârid olmuştur ki, buna dikkat çekmeyi arzu ettik: İmâm Ebû Ca'fer b. Cerîr -rahimehullâh- şöyle demiştir: Bize er-Rebî' b. Süleymân anlattı, bize İbn Vehb haber verdi, bana İbn Ebî'z-Zinâd haber verdi, bana Hişâm b. Urve babasından, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşi Âişe'den [radıyallâhu anhâ ve an ebîhâ] şöyle dediğini nakletti: Dûmetü'l-Cendel halkından bir kadın yanıma geldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatının hemen sonrasında, büyü işinden içine düştüğü fakat henüz uygulamadığı bir şey hakkında ona sormak üzere Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i arayarak gelmişti. Âişe radıyallâhu anhâ, Urve'ye şöyle dedi: "Ey kız kardeşimin oğlu! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i bulamayıp kendisine şifa veremediğinde kadının ağladığını gördüm; öyle ağlıyordu ki ona acıdım. Kadın şöyle diyordu: 'Helak olmuş olmaktan korkuyorum! Bir kocam vardı, yanımdan kaybolup gitmişti. Yanıma yaşlı bir kadın girdi, ben de bu durumu ona şikâyet ettim. Yaşlı kadın: «Sana emredeceğim şeyi yaparsan, onun sana gelmesini sağlarım» dedi. Gece olunca bana iki siyah köpek getirdi; ben birine bindim, o da diğerine bindi. Göz açıp kapayıncaya kadar kendimizi Bâbil'de bulduk; bir de baktık ki ayaklarından asılmış iki adam duruyor! İkisi: «Seni buraya ne getirdi?» dediler. Ben de: «Büyü öğrenmek [istiyorum]» dedim. Bunun üzerine: «Biz ancak bir imtihanız, sakın küfre girme, geri dön!» dediler. Ben ise kabul etmeyip: «Hayır» dedim. Onlar: «Şu tandıra git ve içine bevlet» dediler. Gittim, fakat korkup yapmadım. Yanlarına geri döndüm; «Yaptın mı?» dediler. «Evet» dedim. «Bir şey gördün mü?» dediler. «Hiçbir şey görmedim» dedim. «Yapmamışsın; memleketine dön ve inkâr etme [çünkü henüz işin başındasın]» dediler. Fakat ben ısrar edip direndim. Bunun üzerine: «Şu tandıra git ve içine bevlet» dediler. Gittim, ürperdim [ve korktum], sonra yanlarına dönüp: «Yaptım» dedim. «Peki ne gördün?» dediler. Ben de: «Hiç

أر شيئًا. فقالا كذبت، لم تفعلي، ارجعي إلى بلادك ولا تكفري ؛ فإنك على رأس أمرك. فأرببتُ وأبيتُ. فقالا اذهبي إلى ذلك التنور، فبولي فيه. فذهبت إليه فبلت فيه، فرأيت فارسًا مقنعًا بحديد خَرَج مني، فذهب في السماء وغاب [عني] حتى ما أراه، فجئتهما فقلت: قد فعلت. فقالا فما رأيت؟ قلت: رأيت فارسًا مقنعًا خرج مني فذهب في السماء، حتى ما أراه. فقالا صدقت، ذلك إيمانك خرج منك، اذهبي. فقلت للمرأة: والله ما أعلم شيئًا وما قالا لي شيئًا. فقالت: بلى، لم تريدي شيئًا إلا كان، خذي هذا القمح فابذري، فبذرت، وقلت: أطلعي فأطلعت وقلت: أحقلي فأحقلت ثم قلت: أفْركي فأفرَكَتْ. ثم قلت: أيبسي فأيبست . ثم قلت: أطحني فأطحنت . ثم قلت: أخبزي فأخبزت . فلما رأيتُ أني لا أريد شيئًا إلا كان، سقط في يدي وندمت -والله-يا، أم ا، لمؤمنين والله ما فعلت شيئًا قط ولا أفعله أبدًا .

görmedim' dedim. 'Yalan söyledin, yapmadın. Memleketine dön ve inkâr etme ; zira henüz işin başındasın' dediler. Kararlı davranıp direndim. 'Şu tandıra git ve içine bevlet' dediler. Gittim ve içine bevlettim. Derken demirden zırh kuşanmış bir atlının içimden çıkıp semaya doğru gittiğini ve artık göremeyeceğim şekilde [benden] uzaklaştığını gördüm. Yanlarına gelip: 'Yaptım' dedim. 'Ne gördün?' dediler. 'İçimden zırh kuşanmış bir atlının çıkıp semaya gittiğini ve artık görünmez olduğunu gördüm' dedim. 'Doğru söyledin, o içinden çıkan senin imanın idi; git artık' dediler. Yanımdaki kadına: 'Vallahi hiçbir şey bilmiyorum, onlar da bana bir şey söylemediler' dedim. Kadın: 'Aksine, sen ne istersen hemen olacaktır; şu buğdayı al ve saç' dedi. Saçtım ve 'Bit!' dedim, bitti . 'Başak ver!' dedim, başak verdi . Sonra 'Dolgunlaş!' dedim, dolgunlaştı. Sonra 'Kuru!' dedim, kurudu . Sonra 'Öğütül!' dedim, öğütüldü . Sonra 'Ekmek ol!' dedim, ekmek oldu . Ne dilesem hemen gerçekleştiğini görünce ellerim kucağımda kalakaldım, son derece pişman oldum. Vallahi ey müminlerin annesi, [ondan sonra] kesinlikle hiçbir şey yapmadım ve asla yapmayacağım' .

ورواه ابن أبي حاتم عن الربيع بن سليمان، به مطولا كما تقدم . وزاد بعد قولها: ولا أفعله أبدًا: فسألت أصحاب رسول الله ﷺ حداثة وفاة رسول الله ﷺ، وهم يومئذ متوافرون، فما دَرَوا ما يقولون لها، وكلهم هاب وخاف أن يفتيها بما لا يعلمه، إلا أنه قد قال لها ابن عباس -أو بعض من كان عنده-: لو كان أبواك حيين أو أحدهما [لكان يكفيانك] .

Bunu İbn Ebî Hâtim de er-Rebî' b. Süleymân'dan, aynı şekilde yukarıda geçtiği gibi uzunca rivayet etmiştir . Kadının 'asla yapmayacağım' sözünden sonra şunu ziyade etmiştir: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatının hemen sonrasında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sahabilerine sordu; o gün onlar pek çoktu. Kadına ne diyeceklerini bilemediler, hepsi de bilmediği bir konuda ona fetva vermekten çekinip korktu. Ancak İbn Abbâs -yahut yanında bulunanlardan biri- ona: 'Şayet anne baban veya ikisinden biri hayatta olsaydı, [senin bu derdine yeterlerdi]' dedi.

قال هشام: فلو جاءتنا أفتيناها بالضمان [قال] : قال ابن أبي الزناد: وكان هشام يقول: إنهم كانوا أهل الورع والخشية من الله. ثم يقول هشام: لو جاءتنا مثلها اليوم لوجدت نوكى أهل حمق وتكلف بغير علم.

Hişâm dedi ki: Şayet o kadın bize gelseydi, ona kefalet/tazminat fetvası verirdik. [Dedi ki:] İbn Ebî'z-Zinâd dedi ki: Hişâm şöyle derdi: 'Onlar Allah'tan hakkıyla korkan vera ve haşyet ehli insanlardı.' Sonra Hişâm şöyle derdi: 'Şayet bugün onun gibisi bize gelseydi, ilimsizce ahkâm kesen ahmak ve tekellüf ehli beyinsizler bulurdu.'

فهذا إسناد جيد إلى عائشة، ﵂.

Bu, Âişe radıyallâhu anhâ'ya kadar ulaşan ceyyid bir isnaddır.

وقد استدل بهذا الأثر من ذهب إلى أن الساحر له تمكن في قلب الأعيان؛ لأن هذه المرأة بذرت واستغلت في الحال.

Büyücünün eşyanın mahiyetini değiştirmeye (kalb-i a'yân) gücü yettiğini savunanlar bu rivayeti delil getirmişlerdir; çünkü bu kadın tohumu ekmiş ve anında mahsulünü almıştır.

وقال آخرون: بل ليس له قدرة إلا على التخييل، كما قال [الله] تعالى: {سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ} [الأعراف: ١١٦] وقال تعالى: {يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى} [طه: ٦٦]

Başkaları ise şöyle demiştir: Aksine, [büyücünün] sadece gözbağcılık/yanılsama (tahyîl) yapmaya gücü yeter. Nitekim [Allah] Teâlâ şöyle buyurmuştur: {سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ} “İnsanların gözlerini büyülediler, onları dehşete düşürdüler ve büyük bir büyü sergilediler.” [el-A'râf: 116] Ve Teâlâ şöyle buyurmuştur: {يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى} “Büyüleri sebebiyle [onların ipleri ve sopaları] ona gerçekten koşuyorlarmış gibi hayal ettirildi.” [Tâhâ: 66]

واستدل به على أن بابل المذكورة في القرآن هي بابل العراق، لا بابل دُنْباوَنْد كما قاله السدي وغيره. ثم الدليل على أنها بابل العراق ما قال ابن أبي حاتم: حدثنا علي بن الحسين، حدثنا أحمد بن صالح، حدثني ابن وهب، حدثني ابن لَهِيعة ويحيى بن أزهر، عن عمار بن سعد المرادي، عن أبي صالح الغفاري أن علي بن أبي طالب، ﵁ [مر ببابل وهو يسير، فجاء المؤذن يُؤْذنه بصلاة العصر، فلما برز منها أمر المؤذن فأقام الصلاة، فلما فرغ] قال: إن حبيبي ﷺ نهاني أن أصلي [بأرض المقبرة، ونهاني أن أصلي] ببابل فإنها ملعونة .

Bu rivayet ile Kur'an'da zikredilen Babil'in, es-Süddî ve başkalarının dediği gibi Bâbil-i Dünbâvend değil, Irak Babil'i olduğuna delil getirilmiştir. Buranın Irak Babil'i olduğuna dair bir diğer delil de İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiğidir: Bize Ali b. el-Hüseyn anlattı, bize Ahmed b. Sâlih anlattı, bana İbn Vehb anlattı, bana İbn Lehîa ve Yahyâ b. Ezher, Ammâr b. Sa'd el-Murâdî'den, o Ebû Sâlih el-Gıfârî'den anlattı ki: Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh [yolda giderken Babil'e uğradı. Müezzin gelip ikindi namazını bildirdi. Oradan çıkınca müezzine emretti, o da kamet getirdi. Namazı bitirince] şöyle dedi: Habîbim sallallâhu aleyhi ve sellem bana [kabristanda namaz kılmamı yasakladığı gibi,] Babil'de namaz kılmamı da [yasakladı]; zira orası lanetlenmiştir .

وقال أبو داود: حدثنا سليمان بن داود، حدثنا ابن وهب، حدثني ابن لَهِيعة ويحيى بن أزهر، عن عمار بن سعد المرادي، عن أبي صالح الغفاري: أن عليا مر ببابل، وهو يسير، فجاءه المؤذن يؤذنه بصلاة العصر، فلما برز منها أمر المؤذن فأقام الصلاة فلما فرغ قال: إن حبيبي ﷺ نهاني أن أصلي في المقبرة، ونهاني أن أصلي بأرض بابل، فإنها ملعونة.

Ebû Dâvûd dedi ki: Bize Süleymân b. Dâvûd anlattı, bize İbn Vehb anlattı, bana İbn Lehîa ve Yahyâ b. Ezher, Ammâr b. Sa'd el-Murâdî'den, o Ebû Sâlih el-Gıfârî'den anlattı ki: Ali yolda giderken Babil'e uğradı. Müezzin gelip ikindi namazını bildirdi. Oradan çıkınca müezzine emretti, o da kamet getirdi. Namazı bitirince şöyle dedi: Habîbim sallallâhu aleyhi ve sellem bana kabristanda namaz kılmamı yasakladı, Babil toprağında namaz kılmamı da yasakladı; zira orası lanetlenmiştir.

حدثنا أحمد بن صالح: حدثنا ابن وهب، أخبرني يحيى بن أزهر وابن لهيعة، عن الحجاج بن شداد، عن أبي صالح الغفاري، عن علي، بمعنى حديث سليمان بن داود، قال: فلما "خرج، " مكان "برز" .

Bize Ahmed b. Sâlih anlattı: Bize İbn Vehb anlattı, bana Yahyâ b. Ezher ve İbn Lehîa, el-Haccâc b. Şeddâd'dan, o Ebû Sâlih el-Gıfârî'den, o Ali'den nakletti; Süleymân b. Dâvûd'un hadisi manasındadır. Dedi ki: 'Çıktı' lafzı 'ayrıldı' lafzının yerindedir.

وهذا الحديث حسن عند الإمام أبي داود، لأنه رواه وسكت عنه ؛ ففيه من الفقه كراهية الصلاة بأرض بابل، كما تكره بديار ثمود الذين نهى رسول الله ﷺ عن الدخول إلى منازلهم، إلا أن يكونوا باكين.

Bu hadis İmam Ebû Dâvûd nezdinde hasendir; çünkü onu rivayet etmiş ve hakkında sükût etmiştir . Bu hadisin fıkhî hükmü; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in evlerine ağlayarak girmek dışında girişini yasakladığı Semûd kavminin yurtlarında namaz kılmanın mekruh olduğu gibi, Babil toprağında da namaz kılmanın mekruh olmasıdır.

قال أصحاب الهيئة: وبُعْدُ ما بين بابل، وهي من إقليم العراق، عن البحر المحيط الغربي، ويقال له: أوْقيانُوس سبعون درجة، ويسمون هذا طولا وأما عرضها وهو بعد ما بينها وبين وسط الأرض من ناحية الجنوب، وهو المسامت لخط الاستواء، اثنان وثلاثون درجة، والله أعلم.

Astronomi/coğrafya (hey'et) âlimleri şöyle demiştir: Irak ikliminden olan Babil'in, Okyanus da denilen Batı Büyük Denizi'ne (el-Bahru'l-Muhît el-Garbî) olan uzaklığı yetmiş derecedir; buna boylam derler. Enlemine gelince, bu da onunla yeryüzünün güney cihetindeki merkezi olan ve Ekvator çizgisine denk düşen yer arasındaki uzaklıktır ki bu da otuz iki derecedir. En doğrusunu Allah bilir.

وقوله تعالى: (وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) قال أبو جعفر الرازي، عن الربيع بن أنس، عن قيس بن عباد، عن ابن عباس، قال: فإذا أتاهما الآتي يريد السحر نهياه أشد النهي، وقالا له: إنما نحن فتنة فلا تكفر، وذلك أنهما علما الخير والشر والكفر والإيمان، فعرفا أن السحر من الكفر. [قال] فإذا أبى عليهما أمراه أن يأتي مكان كذا وكذا، فإذا أتاه عاين الشيطان فَعلمه، فإذا تعلم خرج منه النور، فنظر إليه ساطعًا في السماء، فيقول: يا حسرتاه!

Allah Teâlâ'nın: { وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ } “Onlar: 'Biz ancak bir imtihanız, sakın inkâr etme!' demedikçe hiç kimseye [bir şey] öğretmezlerdi” buyruğu hakkında Ebû Ca'fer er-Râzî, Rebî' b. Enes'ten, o Kays b. Abbâd'dan, o da İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Biri sihir [öğrenmek] isteyerek onların yanına geldiğinde, onu bundan en kesin bir dille nehyeder ve ona: 'Biz ancak bir imtihanız, sakın inkâr etme!' derlerdi. Zira onlar hayrı, şerri, küfrü ve imanı bilmiş; sihrin küfürden olduğunu kavramışlardı. [Râvî] dedi ki: Eğer [gelen kişi] onların uyarısına kulak asmazsa, ona falan falan yere gitmesini söylerlerdi. Oraya vardığında şeytanı bizzat görür, o da kendisine [sihri] öğretirdi. [Kişi sihri] öğrenince içinden nur çıkar ve onun gökyüzünde parıldadığını görürdü; bunun üzerine: 'Yazıklar olsun bana!'

يا ويله! ماذا أصنع ؟.

Eyvahlar olsun! Ben ne yaptım?' derdi.

وعن الحسن البصري أنه قال في تفسير هذه الآية: نعم، أنزل الملكان بالسحر، ليعلما الناس البلاء الذي أراد الله أن يبتلي به الناس، فأخذ عليهما الميثاق أن لا يعلما أحدًا حتى يقولا (إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) رواه ابن أبي حاتم، وقال قتادة: كان أخذ عليهما ألا يعلما أحدًا حتى يقولا (إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) -أي: بلاء ابتلينا به- (فَلا تَكْفُرْ)

Hasan-ı Basrî'den bu ayetin tefsirinde şöyle dediği rivayet edilmiştir: 'Evet, iki melek, Allah'ın insanları kendisiyle imtihan etmek istediği o belayı insanlara bildirmek üzere sihirle indirildiler. Kendilerinden, 'Biz ancak bir imtihanız, sakın inkâr etme' (إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) demedikçe kimseye öğretmemeleri üzerine kesin söz alındı.' Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir. Katâde ise şöyle demiştir: 'Biz ancak bir imtihanız -yani kendisiyle imtihan edildiğimiz bir belayız-, sakın inkâr etme' (إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) demedikçe kimseye öğretmemeleri kendilerinden taahhüt alınmıştı.

وقال [قتادة و] السدي: إذا أتاهما إنسان يريد السحر، وعظاه، وقالا له: لا تكفر، إنما نحن فتنة. فإذا أبى قالا له: ائت هذا الرماد، فبُلْ عليه. فإذا بال عليه خرج منه نور فسطع حتى يدخل السماء، وذلك الإيمان. وأقبل شيء أسود كهيئة الدخان حتى يدخل في مسامعه وكلِّ شيء [منه] . وذلك غضب الله. فإذا أخبرهما بذلك علماه السحر، فذلك قول الله تعالى: (وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) الآية.

[Katâde ve] es-Süddî şöyle demiştir: Büyü öğrenmek isteyen bir insan onların yanına geldiğinde, ona öğüt verir ve: 'İnkâr etme, biz ancak bir imtihanız' derlerdi. Kişi diretirse ona: 'Şu küle git ve üzerine bevlet' derlerdi. Üzerine bevledince içinden bir nur çıkar ve göğe girene kadar parlardı; o da imandır. Ardından duman şeklinde siyah bir şey gelip kulaklarına ve vücudunun her yerine [ondan] girerdi; o da Allah'ın gazabıdır. Gelip durumu onlara haber verince, ona sihri öğretirlerdi. İşte Yüce Allah'ın: (وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ) “Onlar: 'Biz ancak bir imtihanız, sakın inkâr etme!' demedikçe hiç kimseye [bir şey] öğretmezlerdi” ayeti bunu ifade etmektedir.

وقال سُنَيد، عن حجاج، عن ابن جريج في هذه الآية: لا يجترئ على السحر إلا كافر.

Süneyd, Haccâc'dan, o İbn Cüreyc'den bu ayet hakkında: 'Sihre ancak kâfir olan cüret eder' dediğini rivayet etmiştir.

وأما الفتنة فهي المحنة والاختبار، ومنه قول الشاعر:

Fitneye gelince, o mihnet ve imtihandır. Şairin şu sözü de bu kabildendir:

وقد فُتن النَّاسُ في دينهم … وخَلَّى ابنُ عفان شرًا طويلا

İnsanlar dinleri hususunda fitneye (imtihana) uğratıldılar... Ve İbn Affân arkasında uzun sürecek bir kötülük bıraktı .

وكذلك قولُه تعالى إخبارًا عن موسى، ﵇، حيث قال: {إِنْ هِيَ إِلا فِتْنَتُكَ} أي: ابتلاؤك واختبارك وامتحانك {تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ} [الأعراف: ١٥٥] .

Aynı şekilde Yüce Allah'ın Mûsâ aleyhisselâm'dan haber vererek onun şöyle dediğini bildirmesi de bu anlamdadır: {إِنْ هِيَ إِلا فِتْنَتُكَ} “Bu, Senin fitnenden (sınamandan) başka bir şey değildir” yani Senin belan, imtihanın ve sınamandır; {تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ} “Onunla dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola iletirsin” [A'râf: 155] .

وقد استدل بعضهم بهذه الآية على تكفير من تعلم السحر، ويُستشهد له بالحديث الذي رواه الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا محمد بن المثنى، حدثنا أبو معاوية، عن الأعمش، عن إبراهيم، عن همام، عن عبد الله، قال: من أتى كاهنًا أو ساحرًا فصدقه بما يقول، فقد كفر بما أنزل على محمد ﷺ.

Bazıları bu ayeti sihir öğrenen kimsenin tekfirine delil getirmişlerdir. Hâfız Ebû Bekr el-Bezzâr'ın rivayet ettiği şu hadis de buna şahit tutulur: Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, bize Ebû Muâviye, el-A'meş'ten, o İbrâhîm'den, o Hemmâm'dan, o Abdullah'tan anlattı; dedi ki: 'Kim bir kâhine veya büyücüye gider de onun söylediklerini doğrularsa, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirileni inkâr etmiş olur.'

وهذا إسناد جيد وله شواهد أخر.

Bu ceyyid bir isnaddır ve başka şahitleri de vardır.

وقوله تعالى: (فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ) أي: فيتعلم الناس من هاروت وماروت من علم السحر ما يتصرفون به فيما يتصرفون فيه من الأفاعيل المذمومة، ما إنهم ليفَرِّقُون به بين الزوجين مع ما بينهما من الخلطة والائتلاف. وهذا من صنيع الشياطين، كما رواه مسلم في صحيحه، من حديث الأعمش، عن أبي سفيان طلحة بن نافع، عن جابر بن عبد الله، رضي الله

Yüce Allah'ın: { فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ } “Böylece onlardan, kişi ile karısının arasını ayıracak şeyleri öğreniyorlardı” ayetinin anlamı şudur: İnsanlar Hârût ile Mârût'tan, kınanmış kötü fiillerde sergileyecekleri sihir ilmini öğreniyorlardı; öyle ki aralarındaki kaynaşma ve birlikteliğe rağmen karı kocanın arasını bununla ayırıyorlardı. Bu da şeytanların işlerindendir. Nitekim Müslim, Sahîh'inde el-A'meş'in Ebû Süfyân Talha b. Nâfi'den, onun da Câbir b. Abdillâh radıyallâhu

عنه عن النبي ﷺ، قال: "إن الشيطان يضع عرشه على الماء، ثم يبعث سراياه في الناس، فأقربهم عنده منزلة أعظمهم عنده فتنة، يجيء أحدهم فيقول: ما زلت بفلان حتى تركته وهو يقول كذا وكذا. فيقول إبليس: لا والله ما صنعت شيئًا. ويجيء أحدهم فيقول: ما تركته حتى فرقت بينه وبين أهله قال: فيقربه ويدنيه ويلتزمه، ويقول: نِعْم أنت" .

anh'tan , o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz şeytan tahtını suyun üzerine kurar, sonra müfrezelerini insanlar arasına salar. Konum bakımından ona en yakın olanı, fitnesi en büyük olanıdır. İçlerinden biri gelir ve: 'Falanı şu şu sözleri söyler hale getirene kadar peşini bırakmadım' der. İblis: 'Hayır, vallahi bir şey yapmış değilsin' der. Sonra içlerinden biri gelir ve: 'Karı kocanın arasını açana kadar onun peşini bırakmadım' der. [Peygamber] buyurdu ki: 'Bunun üzerine onu yanına yaklaştırır, kendine çeker, kucaklar ve: Sen ne iyisin! der'" .

وسبب التفرق بين الزوجين بالسحر: ما يخيل إلى الرجل أو المرأة من الآخر من سوء منظر، أو خلق أو نحو ذلك أو عَقد أو بَغْضة، أو نحو ذلك من الأسباب المقتضية للفرقة.

Sihir sebebiyle karı kocanın arasının açılmasının sebebi; erkeğe veya kadına diğerinin çirkin görünmesi, ahlakının kötü gelmesi yahut bir düğüm (bağlama), nefret veya ayrılığı gerektiren benzeri sebeplerin hayal ettirilmesidir.

والمرء عبارة عن الرجل، وتأنيثه امرأة، ويثنى كل منهما ولا يجمعان، والله أعلم.

Mer' (المرء) erkekten kinayedir; müennesi imraeh (امرأة/kadın)'dir. İkisinin de tesniyesi (ikili) yapılır fakat [kendi lafızlarından kurallı] çoğulları yapılmaz; en doğrusunu Allah bilir.

وقوله تعالى: (وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ) قال سفيان الثوري: إلا بقضاء الله. وقال محمد بن إسحاق إلا بتخلية الله بينه وبين ما أراد. وقال الحسن البصري: (وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ) قال: نَعَم، من شاء الله سلطهم عليه، ومن لم يشأ الله لم يسلط، ولا يستطيعون ضر أحد إلا بإذن الله، كما قال الله تعالى، وفي رواية عن الحسن أنه قال: لا يضر هذا السحر إلا من دخل فيه.

Yüce Allah'ın: (وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ) “Oysa onlar, Allah'ın izni olmadıkça onunla hiç kimseye zarar veremezler” buyruğu hakkında Süfyân es-Sevrî: 'Ancak Allah'ın kazasıyla [zarar verebilirler]' demiştir. Muhammed b. İshâk: 'Ancak Allah'ın o kişi ile yapmak istediği şeyin arasını serbest bırakmasıyla [zarar verebilirler]' demiştir. Hasan-ı Basrî: (وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ) “Oysa onlar, Allah'ın izni olmadıkça onunla hiç kimseye zarar veremezler” ayeti hakkında: 'Evet, Allah dilediği kimseye onları musallat eder, dilemediğine ise musallat etmez. Yüce Allah'ın buyurduğu gibi, Allah'ın izni olmadan hiç kimseye zarar veremezler' demiştir. Hasan'dan gelen bir rivayette ise o şöyle demiştir: 'Bu sihir ancak onun içine girene zarar verir.'

وقوله تعالى: (وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلا يَنْفَعُهُمْ) أي: يضرهم في دينهم، وليس له نفع يوازي ضرره.

Yüce Allah'ın: (وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلا يَنْفَعُهُمْ) “Kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı” buyruğu; yani dinlerine zarar veren ve zararına denk bir faydası bulunmayan şeyleri öğreniyorlardı demektir.

(وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ) أي: ولقد علم اليهود الذين استبدلوا بالسحر عن متابعة الرسول ﷺ لمن فعل فعلهم ذلك، أنه ما له في الآخرة من خلاق.

(وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ) “Andolsun onlar, onu satın alanın ahirette bir nasibi olmadığını çok iyi biliyorlardı” buyruğu; yani Resûl sallallâhu aleyhi ve sellem'e uymak yerine sihri tercih eden Yahudiler , böyle davranan kimsenin ahirette hiçbir nasibinin olmadığını kesinlikle biliyorlardı demektir.

قال ابن عباس ومجاهد والسدي: من نصيب. وقال عبد الرزاق، عن مَعْمَر، عن قتادة: ما له في الآخرة من جهة عند الله وقال: وقال الحسن: ليس له دين.

İbn Abbâs, Mücâhid ve es-Süddî: 'Hiçbir payı yoktur' demişlerdir. Abdürrezzâk, Ma'mer'den, o Katâde'den: 'Onun ahirette Allah katında hiçbir mevkisi yoktur' dediğini nakletmiştir. Hasan ise: 'Onun hiçbir dini yoktur' demiştir.

وقال سعد عن قتادة: (مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ) قال: ولقد علم أهل الكتاب فيما عهد الله إليهم أن الساحر لا خلاق له في الآخرة.

Sa'd Katâde'den (مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ) “onun ahirette bir nasibi olmadığını...” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: 'Ehl-i kitap, Allah'ın kendilerine verdiği ahitte büyücünün ahirette hiçbir nasibi olmadığını pekâlâ biliyorlardı.'

وقوله تعالى: (وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ* وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ) يقول تعالى: (ولبئس) البديل ما استبدلوا به من السحر عوضًا عن الإيمان، ومتابعة الرسل لو كان لهم علم بما وعظوا به (وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ) أي: ولو أنهم آمنوا بالله ورسله واتقوا المحارم، لكان مثوبة الله على ذلك خيرا لهم مما استخاروا لأنفسهم ورضوا به، كما قال تعالى: {وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا وَلا يُلَقَّاهَا إِلا الصَّابِرُونَ} [القصص: ٨٠].

Yüce Allah'ın şu buyruğu: (وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ* وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ) “Karşılığında kendilerini sattıkları şey ne kötüdür, keşke bilselerdi! Şayet onlar iman edip sakınsalardı, Allah katından [verilecek] bir mükâfat elbette daha hayırlı olurdu; keşke bilselerdi!” Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Kendilerine verilen öğüt hakkında bilgileri olsaydı, imanın ve peygamberlere uymanın yerine sihri bedel olarak seçmeleri (ولبئس) “ne kötüdür”. (وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ) “Şayet onlar iman edip sakınsalardı, Allah katından [verilecek] bir mükâfat elbette daha hayırlı olurdu” yani; şayet onlar Allah'a ve peygamberlerine iman edip haramlardan sakınsalardı, buna karşılık Allah'ın vereceği mükâfat, kendileri için seçip razı oldukları şeyden onlar adına elbette daha hayırlı olurdu. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا وَلا يُلَقَّاهَا إِلا الصَّابِرُونَ} “Kendilerine ilim verilmiş olanlar ise: 'Yazıklar olsun size! İman edip salih amel işleyen kimse için Allah'ın sevabı daha hayırlıdır. Buna da ancak sabredenler kavuşturulur' dediler.” [Kasas: 80].

وقد يستدل بقوله: (وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا) من ذهب إلى تكفير الساحر، كما هو رواية عن الإمام أحمد بن حنبل وطائفة من السلف. وقيل: بل لا يكفر، ولكن حَده ضَرْبُ عنقه، لما رواه الشافعي وأحمد بن حنبل، رحمهما الله: أخبرنا سفيان، عن عمرو بن دينار، أنه سمع بجالة بن عَبَدَةَ يقول: كتب [أمير المؤمنين] عمر بن الخطاب، ﵁، أن اقتلوا كل ساحر وساحرة. قال: فقتلنا ثلاث سواحر . وقد أخرجه البخاري في صحيحه أيضًا . وهكذا صح أن حفصة أم المؤمنين سحرتها جارية لها، فأمرت بها فقتلت . قال أحمد بن حنبل: صح من أصحاب النبي ﷺ [أذنوا] في قتل الساحر.

Büyücüyü tekfir edenler, İmam Ahmed b. Hanbel'den gelen bir rivayette ve Selef'ten bir toplulukta olduğu gibi: (وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا) “Eğer onlar iman edip sakınsalardı...” buyruğunu delil getirebilirler. Büyücünün tekfir edilmeyeceği, ancak cezasının boynunun vurulması olduğu da söylenmiştir; çünkü Şâfiî ve Ahmed b. Hanbel rahimehumallâh şöyle rivayet etmişlerdir: Bize Süfyân, Amr b. Dînâr'dan haber verdi; o Becâle b. Abede'yi şöyle derken işitmiştir: [Müminlerin emiri] Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh: 'Bütün erkek ve kadın büyücüleri öldürün' diye yazdı. [Becâle] dedi ki: 'Bunun üzerine üç kadın büyücüyü öldürdük' . Bunu Buhârî de Sahîh'inde rivayet etmiştir . Aynı şekilde Müminlerin annesi Hafsa'ya bir cariyesinin büyü yaptığı ve onun da emredip [cariyeyi] öldürttüğü sahih olarak sabit olmuştur . Ahmed b. Hanbel: 'Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbından büyücünün öldürülmesine [izin verdikleri] sahih olarak sabittir' demiştir.

وروى الترمذي من حديث إسماعيل بن مسلم، عن الحسن، عن جندب الأزدي أنه قال: قال رسول الله ﷺ: "حد الساحر ضَرْبُه بالسيف" .

Tirmizî, İsmâil b. Müslim'den, o Hasan'dan, o da Cündeb el-Ezdî'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Büyücünün cezası kılıçla boynunun vurulmasıdır" .

ثم قال: لا نعرفه مرفوعًا إلا من هذا الوجه. وإسماعيل بن مسلم يُضعَّف في الحديث، والصحيح: عن الحسن عن جُنْدُب موقوفًا.

Sonra [Tirmizî] şöyle demiştir: 'Biz bu hadisi merfû olarak sadece bu vecihten bilmekteyiz. İsmâil b. Müslim ise hadis konusunda zayıf sayılır; sahih olanı, Hasan'dan ve Cündeb'den mevkuf olarak [rivayet edileni]dir.'

قلت: قد رواه الطبراني من وجه آخر، عن الحسن، عن جندب، مرفوعًا . والله أعلم.

Derim ki: Taberânî bunu başka bir yoldan, Hasan'dan, o da Cündeb'den merfû olarak rivayet etmiştir . En doğrusunu Allah bilir.

وقد روي من طرق متعددة أن الوليد بن عقبة كان عنده ساحر يلعب بين يديه، فكان يضرب رأس الرجل ثم يصيح به فيرد إليه رأسه، فقال الناس: سبحان الله! يحيي الموتى! ورآه رجل من صالحي المهاجرين، فلما كان الغد جاء مشتملا على سيفه، وذهب يلعب لعبه ذلك، فاخترط الرجل سيفه فضرب عنق الساحر، وقال: إن كان صادقا فليحي نفسه. وتلا قوله تعالى: {أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ} [الأنبياء: ٣] فغضب الوليد إذ لم يستأذنه في ذلك فسجنه ثم أطلقه، والله أعلم.

Pek çok yoldan rivayet edildiğine göre, Velîd b. Ukbe'nin yanında onun önünde gösteri yapan bir büyücü vardı; adamın kafasını kesiyor, sonra ona bağırınca kafası tekrar yerine dönüyordu. Bunun üzerine insanlar: 'Sübhânallâh! Ölüleri diriltiyor!' dediler. Muhâcirlerin salihlerinden bir adam onu gördü. Ertesi gün kılıcını kuşanarak geldi; büyücü yine o gösterisini yapmaya koyulunca, adam kılıcını sıyırıp büyücünün boynunu vurdu ve: 'Eğer doğru sözlü ise kendini diriltsin' dedi. Ardından Yüce Allah'ın: {أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ} “Göz göre göre büyüye mi kapılacaksınız?” [Enbiyâ: 3] ayetini okudu. Velîd bu konuda kendisinden izin almadığı için öfkelenip onu hapsetti, sonra da serbest bıraktı . En doğrusunu Allah bilir.

وقال أبو بكر الخلال: أخبرنا عبد الله بن أحمد بن حنبل، حدثني أبي، حدثنا يحيى بن سعيد، حدثني أبو إسحاق، عن حارثة قال: كان عند بعض الأمراء رجل يلعب فجاء جندب مشتملا

Ebû Bekir el-Hallâl şöyle dedi: Bize Abdullah b. Ahmed b. Hanbel haber verdi, [o da] bana babam anlattı, [o da] bize Yahyâ b. Saîd anlattı, [o da] bana Ebû İshâk anlattı, [o da] Hârise'den rivayet etti, o şöyle demiştir: Emirlerden birinin yanında gösteri yapan bir adam vardı. Derken Cündeb kılıcını kuşanmış olarak geldi

على سيفه فقتله، فقال: أراه كان ساحرًا، وحمل الشافعي، ﵀، قصة عمر، وحفصة على سِحْر يكون شركا. والله أعلم.

ve onu öldürdü; sonra da: 'Onun bir büyücü olduğunu gördüm' dedi. Şâfiî rahimehullâh, Ömer ve Hafsa kıssasını şirk olan büyüye hamletmiştir. En doğrusunu Allah bilir.

فصل

Fasıl

حكى أبو عبد الله الرازي في تفسيره عن المعتزلة أنهم أنكروا وجود السحر، قال: وربما كفروا من اعتقد وجوده. قال: وأما أهل السنة فقد جَوَّزُوا أن يقدر الساحر أن يطير في الهواء، ويقلب الإنسان حمارًا، والحمار إنسانًا، إلا أنهم قالوا: إن الله يخلق الأشياء عندما يقول الساحر تلك الرقى و [تلك] الكلمات المُعَيَّنة، فأما أن يكون المؤثر في ذلك هو الفلك والنجوم فلا خلافًا للفلاسفة والمنجمين والصابئة، ثم استدل على وقوع السحر وأنه بخلق الله تعالى، بقوله تعالى: (وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ) ومن الأخبار بأن رسول الله ﷺ سُحِر، وأن السحر عَمِل فيه، وبقصة تلك المرأة مع عائشة، ﵂، وما ذكرت تلك المرأة من إتيانها بابل وتعلمها السحر، قال: وبما يذكر في هذا الباب من الحكايات الكثيرة، ثم قال بعد هذا:

Ebû Abdillâh er-Râzî tefsirinde Mûtezile'den naklen onların büyünün varlığını inkâr ettiklerini aktarmış ve şöyle demiştir: 'Hatta onlar büyünün varlığına inanan kimseyi bazen tekfir etmişlerdir. Ehl-i Sünnet'e gelince; onlar büyücünün havada uçabilmesini, insanı eşeğe ve eşeği insana dönüştürebilmesini caiz görmüşlerdir. Ne var ki onlar şöyle demişlerdir: Büyücü o efsunları ve [o] belirli kelimeleri söylediğinde eşyayı yaratan Allah'tır; bu konuda tesir edenin felek ve yıldızlar olması ise felsefecilerin, müneccimlerin ve Sâbiîlerin aksine söz konusu değildir.' Râzî daha sonra büyünün vuku bulduğuna ve bunun Yüce Allah'ın yaratmasıyla olduğuna dair Yüce Allah'ın: (وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ) “Onlar Allah'ın izni olmadan onunla hiç kimseye zarar veremezler” buyruğunu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e büyü yapıldığına ve büyünün onda tesir gösterdiğine dair haberleri, o kadının Âişe radıyallâhu anhâ ile olan kıssasını, o kadının Babil'e gidip büyü öğrendiğine dair anlattıklarını ve bu konuda zikredilen pek çok kıssayı delil getirmiş, ardından şöyle demiştir:

المسألة الخامسة في أن العلم بالسحر ليس بقبيح ولا محظور: اتفق المحققون على ذلك؛ لأن العلم لذاته شريف وأيضًا لعموم قوله تعالى: {قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ} [الزمر: ٩]؛ ولأن السحر لو لم يكن يعلم لما أمكن الفرق بينه وبين المعجزة، والعلم بكون المعجز مُعْجِزًا واجب، وما يتوقف الواجب عليه فهو واجب؛ فهذا يقتضي أن يكون تحصيل العلم بالسحر واجبًا، وما يكون واجبًا فكيف يكون حرامًا وقبيحًا؟!

Beşinci mesele; büyü ilminin çirkin ve yasak olmadığı hakkındadır: Muhakkik âlimler bu konuda ittifak etmişlerdir; çünkü ilim zatı itibarıyla şereflidir; ayrıca Yüce Allah'ın: {قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ} “De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” [Zümer: 9] buyruğunun umumiliği gereği de böyledir. Çünkü büyü bilinmezse onunla mucize arasındaki farkı ayırt etmek mümkün olmaz. Mucizenin mucize olduğunu bilmek ise vaciptir; vacibin kendisine bağlı olduğu şey de vaciptir. Bu durum büyü ilmini tahsil etmenin vacip olmasını gerektirir; vacip olan bir şey ise nasıl haram ve çirkin olabilir?!

هذا لفظه بحروفه في هذه المسألة، وهذا الكلام فيه نظر من وجوه، أحدها: قولُهُ: "العلم بالسحر ليس بقبيح". إن عنى به ليس بقبيح عقلا فمخالفوه من المعتزلة يمنعون هذا وإن عنى أنه ليس بقبيح شرعًا، ففي هذه الآية الكريمة تبشيع لتعلم السحر، وفي الصحيح: "من أتى عرافًا أو كاهنًا، فقد كفر بما أنزل على محمد". وفي السنن: "من عقد عقدة ونفث فيها فقد سحر". وقوله: "ولا محظور اتفق المحققون على ذلك". كيف لا يكون محظورًا مع ما ذكرناه من الآية والحديث؟! واتفاق المحققين يقتضي أن يكون قد نص على هذه المسألة أئمة العلماء أو أكثرهم، وأين نصوصهم على ذلك؟ ثم إدخاله [علم] السحر في عموم قوله: {قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ} فيه نظر؛ لأن هذه الآية إنما دلت على مدح العالمين بالعلم الشرعي، ولم

Bu meselede onun kelimesi kelimesine ifadesi böyledir. Bu sözde birkaç yönden tenkide açık hususlar (nazar) bulunmaktadır: Birincisi: Onun; 'Büyü ilmi çirkin değildir' sözüdür. Şayet bununla aklen çirkin olmadığını kastettiyse, [kendisine] muhalif olan Mu'tezile bunu kabul etmez. Şayet şer'an çirkin olmadığını kastettiyse, bu âyet-i kerîmede büyü öğrenmenin çirkinliği açıkça vurgulanmaktadır. Sahîh'te: « من أتى عرافًا أو كاهنًا، فقد كفر بما أنزل على محمد » «Kim bir falcıya veya kâhine giderse, Muhammed'e indirileni inkâr etmiş olur» [buyrulmuştur]. Sünen'de ise: « من عقد عقدة ونفث فيها فقد سحر » «Kim bir düğüm bağlar ve ona üflerse büyü yapmış olur» [buyrulmuştur]. Onun; 'Yasak da değildir; muhakkik âlimler bu konuda ittifak etmişlerdir' sözüne gelince; âyet ve hadisten zikrettiğimiz deliller ortadayken nasıl yasak olmaz?! Muhakkiklerin ittifakı [iddiası], ilim önderlerinin veya çoğunun bu meseleyi açıkça belirtmiş olmasını gerektirir; peki onların buna dair nassları (açık beyanları) nerededir? Sonra onun, büyü [ilmini] {قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ} “De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” buyruğunun umumuna dâhil etmesi de tenkide açıktır; zira bu âyet ancak şer'î ilmi bilenlerin övgüsüne delalet etmektedir;...

قلتَ إن هذا منه؟ ثم تَرَقيه إلى وجوب تعلمه بأنه لا يحصل العلم بالمعجز إلا به، ضعيف بل فاسد؛ لأن معظم معجزات رسولنا، ﵊ هي القرآن العظيم، الذي لا يأتيه الباطل من بين يديه ولا من خلفه تنزيل من حكيم حميد. ثم إن العلم بأنه معجز لا يتوقف على علم السحر أصلا ثم من المعلوم بالضرورة أن الصحابة والتابعين وأئمة المسلمين وعامتهم، كانوا يعلمون المعجز، ويفرّقُون بينه وبين غيره، ولم يكونوا يعلمون السحر ولا تعلموه ولا علموه، والله أعلم.

bunun ondan olduğunu nereden çıkardın? Sonra onun, mucizenin ancak onunla bilinebileceği gerekçesiyle büyü öğrenmenin vacip olduğu sonucuna varması zayıf, hatta batıldır; çünkü Peygamberimiz aleyhisselâm'ın mucizelerinin en büyüğü , önünden ve arkasından bâtılın yaklaşamayacağı, hüküm ve hikmet sahibi, övgüye lâyık olan [Allah] katından indirilmiş olan yüce Kur'ân'dır. Ayrıca onun mucize olduğunu bilmek büyü ilmine asla bağlı değildir. Sonra kesin olarak bilinmektedir ki sahâbe, tâbiîn, Müslümanların önderleri ve halk tabakası mucizeyi biliyor, onunla diğer şeylerin arasını ayırt edebiliyorlardı; oysa büyüyü bilmiyorlardı; ne onu öğrenmişler ne de öğretmişlerdi. En doğrusunu Allah bilir.

ثم قد ذكر أبو عبد الله الرازي أن أنواع السحر ثمانية:

Sonra Ebû Abdillâh er-Râzî büyünün sekiz türü olduğunu zikretmiştir:

الأول: سحر الكلُدْانيين والكُشْدانيين، الذين كانوا يعبدون الكواكب السبعة المتحيرة، وهي السيارة، وكانوا يعتقدون أنها مُدَبّرة العالم وأنها تأتي بالخير والشر، وهم الذين بَعث إليهم إبراهيم الخليل ﷺ مبطلا لمقالتهم ورادا لمذهبهم وقد استقصى في "كتاب السر المكتوم، في مخاطبة الشمس والنجوم" المنسوب إليه فيما ذكره القاضي ابن خلكان وغيره ويقال: إنه تاب منه. وقيل إنه صنفه على وجه إظهار الفضيلة لا على سبيل الاعتقاد. وهذا هو المظنون به، إلا أنه ذكر فيه طرائقهم في مخاطبة كل من هذه الكواكب السبعة، وكيفية ما يفعلون وما يلبسونه، وما يتنسكون به.

Birincisi: Yedi gezegen yıldıza tapan Keldânîler ve Keşdânîlerin büyüsüdür. Onlar bu yıldızların âlemi yönettiğine , hayır ve şer getirdiğine inanıyorlardı. İbrâhîm el-Halîl aleyhisselâm da onların bu iddialarını boşa çıkarmak ve mezheplerini reddetmek üzere kendilerine gönderilmişti . Râzî, Kadı İbn Hallikân ve başkalarının zikrettiğine göre kendisine nispet edilen 'Güneş ve Yıldızlara Hitap Konusunda Gizli Sır' adlı kitabında bunu etraflıca ele almıştır. Ondan tövbe ettiği de söylenir. Bir görüşe göre de bunu inanç gereği değil, [meselenin] künhünü ortaya koymak maksadıyla telif etmiştir. Kendisi hakkında hüsnüzan edilen de budur; ne var ki o bu kitapta onların bu yedi gezegenin her birine hitap etme yöntemlerini, yaptıklarının keyfiyetini, ne giydiklerini ve ibadet maksadıyla neler yaptıklarını zikretmiştir.

قال: والنوع الثاني: سحر أصحاب الأوهام والنفوس القوية، ثم استدلّ على أن الوهم له تأثير، بأن الإنسان يمكنه أن يمشي على الجسر الموضوع على وجه الأرض، ولا يمكنه المشي عليه إذا كان ممدودًا على نهر أو نحوه. قال: وكما أجمعت الأطباء على نهي المَرْعُوف عن النظر إلى الأشياء الحُمْر، والمصروع إلى الأشياء القوية اللمعان أو الدوران، وما ذاك إلا لأن النفوس خلقت مُطِيعة للأوهام.

[Râzî] dedi ki: İkinci tür: Vehim sahipleri ile güçlü nefislerin büyüsüdür. Daha sonra vehmin bir tesiri olduğuna dair şunu delil getirdi: İnsan yer yüzeyine konulmuş bir köprü üzerinde yürüyebilir; fakat o köprü bir nehir veya benzeri bir şeyin üzerine uzatıldığında üzerinde yürüyemez. Dedi ki: Nitekim tabipler de burnu kanayan kimsenin kırmızı şeylere bakmasını, sara hastasının ise aşırı parlayan ya da dönen şeylere bakmasını yasaklama konusunda ittifak etmişlerdir. Bu da ancak nefislerin vehimlere boyun eğer yaratılmış olmasından ötürüdür.

قال: وقد اتفق العقلاء على أن الإصابة بالعين حق.

[Râzî] dedi ki: Akıl sahipleri nazar değmesinin hak olduğu konusunda ittifak etmişlerdir.

وله أن يستدل على ذلك بما ثبت في الصحيح أن رسول الله ﷺ، قال: "العين حَقّ، ولو كان شيء سَابِقَ القدر لسبقته العين" .

Buna dair, Sahîh'te sabit olan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Nazar haktır; eğer kaderin önüne geçecek bir şey olsaydı, nazar onun önüne geçerdi" hadisini delil getirebilir.

قال: فإذا عرفت هذا، فنقول: النفس التي تفعل هذه الأفاعيل قد تكون قوية جدًا، فتستغني في هذه الأفاعيل عن الاستعانة بالآلات والأدوات، وقد تكون ضعيفة فتحتاج إلى الاستعانة بهذه

[Râzî] dedi ki: Bunu bildiğine göre deriz ki: Bu fiilleri işleyen nefis kimi zaman son derece güçlü olur da bu fiillerde alet ve araçlardan yardım almaya ihtiyaç duymaz; kimi zaman da zayıf olur ve bu

الآلات. وتحقيقه أن النفس إذا كانت مستعلية على البدن شديدة الانجذاب إلى عالم السماوات، صارت كأنها رُوح من الأرواح السماوية، فكانت قوية على التأثير في مواد هذا العالم. وإذا كانت ضعيفة شديدة التعلق بهذه الذات البدنية، فحينئذ لا يكون لها تصرف البتة إلا في هذا البدن. ثم أرشد إلى مداواة هذا الداء بتقليل الغذاء، والانقطاع عن الناس والرياء .

aletlerden yardım almaya muhtaç kalır. Bunun tahkiki şöyledir: Nefis bedene galip gelip semalar âlemine şiddetle cezbolunduğunda, sanki semavî ruhlardan bir ruh haline gelir ve bu âlemin maddelerine tesir etmede güçlü olur. Zayıf olup bu bedenî zata şiddetle bağlandığında ise, o takdirde bu bedenden başka hiçbir şeyde asla bir tasarrufu olamaz. Sonra [Râzî] bu illetin tedavisini gıdayı azaltmak, insanlardan ve riyadan uzaklaşmakla göstermiştir.

قلت: وهذا الذي يشير إليه هو التصرف بالحال، وهو على قسمين: تارة تكون حالا صحيحة شرعية يتصرف بها فيما أمر الله ورسوله ﷺ، ويترك ما نهى الله عنه ورسوله، وهذه الأحوال مواهب من الله تعالى وكرامات للصالحين من هذه الأمة، ولا يسمى هذا سحرًا في الشرع. وتارة تكون الحال فاسدة لا يمتثل صاحبها ما أمر الله ورسوله ﷺ ولا يتصرف بها في ذلك. فهذه حال الأشقياء المخالفين للشريعة، ولا يدل إعطاء الله إيَّاهم هذه الأحوال على محبته لهم، كما أن الدجَّال -لعنه الله-له من الخوارق للعادات ما دلت عليه الأحاديث الكثيرة، مع أنه مذموم شرعًا لعنه الله. وكذلك من شابهه من مخالفي الشريعة المحمدية، على صاحبها أفضل الصلاة والسلام. وبسط هذا يطول جدًا، وليس هذا موضعه.

Derim ki: Onun burada işaret ettiği şey 'hal tasarrufu'dur; bu da iki kısımdır: Bazen sahih ve şer'î bir hal olur; bununla Allah'ın ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'in emrettiği hususlarda tasarrufta bulunulur, Allah ve Resûlü'nün yasakladığı şeyler terk edilir. Bu haller Yüce Allah'ın bağışları ve bu ümmetin salihleri için kerametlerdir; şeriatta buna büyü denmez. Bazen de hal bozuk ve bâtıl olur; sahibi Allah'ın ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'in emrine uymaz ve onunla meşru şeylerde tasarruf etmez. İşte bu , şeriata muhalif olan bedbahtların halidir. Allah'ın onlara bu halleri vermesi , onları sevdiğine delalet etmez. Nitekim Deccâl'in de -Allah ona lanet etsin- şer'an yerilmiş ve melun olmasına rağmen, pek çok hadisin delalet ettiği üzere harikulade halleri vardır. Resûlüne salât ve selâmın en faziletlisi olsun, Muhammedî şeriata muhalif olanlardan ona benzeyen kimseler de böyledir. Bunu genişçe açıklamak pek uzun sürer, burası da onun yeri değildir.

قال: النوع الثالث من السحر: الاستعانة بالأرواح الأرضية، وهم الجن، خلافًا للفلاسفة والمعتزلة: وهم على قسمين: مؤمنون، وكفار، وهم الشياطينُ. قال: واتصال النفوس الناطقة بها أسهل من اتصالها بالأرواح السماوية، لما بينهما من المناسبة والقرب، ثم إن أصحاب الصنعة وأرباب التجربة شاهدوا أن الاتصال بهذه الأرواح الأرضية يحصل بأعمال سهلة قليلة من الرقى والدخل والتجريد. وهذا النوع هو المسمى بالعزائم وعمل التسخير .

[Râzî] dedi ki: Büyünün üçüncü türü: Felsefecilerin ve Mûtezile'nin aksine, arzî ruhlar olan cinlerden yardım almaktır. Bunlar iki kısımdır: Müminler ve kâfirler; [kâfir olanları] şeytanlardır. Dedi ki: Konuşan nefislerin bu arzî ruhlarla irtibat kurması, aralarındaki münasebet ve yakınlıktan ötürü semavî ruhlarla irtibat kurmasından daha kolaydır. Sonra bu sanatın erbabı ve tecrübe sahipleri, bu arzî ruhlarla irtibatın efsunlar, tütsüler ve tecrit gibi az ve kolay amellerle sağlandığını müşahede etmişlerdir. İşte bu türe azâim ve teshîr ameli adı verilir.

النوع الرابع من السحر: التخيلات، والأخذ بالعيون والشعبذة، ومبناه [على] أن البصر قد يخطئ ويشتغل بالشيء المعين دون غيره، ألا ترى أن المشعبذ الحاذق يظهر عمل شيء يذهل أذهان الناظرين به، ويأخذ عيونهم إليه، حتى إذا استفرغهم الشغل بذلك الشيء بالتحديق ونحوه، عمل شيئًا آخر عَمَلا بسرعة شديدة، وحينئذ يظهر لهم شيء آخر غير ما انتظروه. فيتعجَّبون منه جدًا، ولو أنه سكت ولم يتكلم بما يصرف الخواطر إلى ضد ما يريد أن يعمله، ولم تتحرك النفوس والأوهام إلى غير ما يريد إخراجه، لفطن الناظرون لكل ما يفعله.

Büyünün dördüncü türü: Hayal ettirmeler, göz bağcılık ve el çabukluğudur (şâbeze). Bunun temeli, gözün yanılabileceği ve başka bir şeyle değil belirli bir şeyle meşgul olabileceği esasına dayanır. Görmez misin ki mahir bir gözbağcı, bakanların zihinlerini meşgul edecek ve gözlerini oraya çekecek bir şey sergiler; öyle ki gözlerini dikme ve benzeri şekillerde zihinleri o şeyle tamamen meşgul olduğunda , son derece hızlı bir hareketle başka bir şey yapar. O anda onların karşısına beklediklerinden farklı bir şey çıkar; onlar da buna çok şaşırırlar. Şayet o susup zihinleri yapmak istediği şeyin zıddına çevirecek sözler söylemeseydi ve nefislerle vehimler ortaya çıkarmak istediği şeyden başkasına yönelmeseydi, bakanlar onun yaptığı her şeyi fark ederlerdi.

قال: وكلما كانت الأحوال التي تفيد حسن البصر نوعًا من أنواع الخلل أشد، كان العمل

[Râzî] dedi ki: Görme duyusuna bir tür kusur veren durumlar ne kadar şiddetli olursa, yapılan iş [de]

أحسنَ، مثل أن يجلس المشعبذ في موضع مضيء جدًا، أو مظلم، فلا تقف القوة الناظرة على أحوالها بكلالها والحالة هذه.

o kadar mükemmel olur; nitekim gözbağcının çok aydınlık veya karanlık bir yerde oturması gibi; böyle bir durumda görme kuvveti yorgunluğundan dolayı durumları tam olarak kavrayamaz.

قلت: وقد قال بعض المفسرين: إن سحر السحرة بين يدي فرعون إنما كان من باب الشعبذة، ولهذا قال تعالى: {فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ} [الأعراف: ١١٦] وقال تعالى: {يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى} [طه: ٦٦] قالوا: ولم تكن تسعى في نفس الأمر. والله أعلم.

Derim ki: Bazı müfessirler, Firavun'un huzurundaki büyücülerin büyüsünün sadece bu el çabukluğu kabilinden olduğunu söylemişlerdir. Bu sebeple Yüce Allah: {فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ} “Onlar [iplerini ve değneklerini] atınca, insanların gözlerini büyülediler, onları dehşete düşürdüler ve büyük bir büyü sergilediler” [A'râf: 116] buyurmuş, yine Yüce Allah: {يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى} “Büyüleri sebebiyle ona, onların gerçekten koştukları hayali verildi” [Tâhâ: 66] buyurmuştur. [Müfessirler] dediler ki: Aslında işin gerçeğinde onlar koşmuyorlardı. En doğrusunu Allah bilir.

النوع الخامس من السحر: الأعمال العجيبة التي تظهر من تركيب الآلات المركبة من النسب الهندسية، كفارس على فرس في يده بوق، كلما مضت ساعة من النهار ضرب بالبوق، من غير أن يمسه أحد. ومنها الصور التي تُصَوِّرها الرومُ والهند، حتى لا يفرق الناظر بينها وبين الإنسان، حتى يصورونها ضاحكة وباكية.

Büyünün beşinci türü: Geometrik oranlarla tertip edilmiş aletlerin birleştirilmesinden ortaya çıkan şaşırtıcı işlerdir; örneğin elinde boru bulunan bir atlı heykeli gibi ki, gündüzden her bir saat geçtikçe kimse dokunmaksızın boruyu çalar . Yine Bizanslıların ve Hintlilerin yaptığı heykeller de böyledir; bakan kimse onu insandan ayırt edemez, hatta onu güler ve ağlar şekilde resmederler.

إلى أن قال: فهذه الوجوه من لطيف أمور المخاييل. قال: وكان سحر سحرة فرعون من هذا القبيل.

Sözün burasında [Râzî] şöyle dedi: 'İşte bu vecihler, illüzyon ve gözbağcılık işlerinin inceliklerindendir.' Dedi ki: 'Firavun'un büyücülerinin büyüsü de bu kabildendi.'

قلت: يعني ما قاله بعض المفسرين: أنهم عمدوا إلى تلك الحبال والعصي، فحشوها زئبقًا فصارت تتلوى بسبب ما فيها من ذلك الزئبق، فيخيل إلى الرائي أنها تسعى باختيارها.

Derim ki: [Râzî] bununla bazı müfessirlerin şu sözünü kastetmektedir: Onlar o iplere ve sopalara yönelip içlerini cıva ile doldurdular; içlerindeki o cıva sebebiyle ipler kıvrılmaya başladı ve böylece bakan kimseye kendi iradeleriyle koşuyorlarmış gibi bir hayal verildi.

قال الرازي: ومن هذا الباب تركيب صندوق الساعات، ويندرج في هذا الباب علم جَرِّ الأثقال بالآلات الخفيفة.

Râzî dedi ki: Saat mekanizmalarının kurulması da bu babdandır; hafif aletlerle ağır yüklerin çekilmesi ilmi de bu babba dahildir.

قال: وهذا في الحقيقة لا ينبغي أن يعد من باب السحر؛ لأن لها أسبابًا معلومة يقينية من اطلع عليها قدر عليها.

[Râzî] dedi ki: Hakikatte bunun büyü babından sayılmaması gerekir; çünkü bunun bilinen, kesin sebepleri vardır ve bunlara vâkıf olan kimse onu yapmaya muktedir olur.

قلت: ومن هذا القبيل حيل النصارى على عامتهم، بما يُرُونَهم إياه من الأنوار، كقضية قُمَامة الكنيسة التي لهم ببلد المقدس، وما يحتالون به من إدخال النار خفية إلى الكنيسة، وإشعال ذلك القنديل بصنعة لطيفة تروج على العوام [منهم] وأما الخواص فهم يعترفون بذلك، ولكن يتأولون أنهم يجمعون شمل أصحابهم على دينهم، فيرون ذلك سائغًا لهم. وفيه شبه للجهلة الأغبياء من متعبدي الكَرّامية الذين يرون جواز وضع الأحاديث في الترغيب والترهيب، فيدخلون في عداد من قال رسول الله ﷺ فيهم: "من كذب عليّ متعمدًا فليتبوأ مقعده من

Ben derim ki: Hristiyanların Mukaddes beldedeki kiliseleri [Kıyâme] meselesinde olduğu gibi, avamlarına gösterdikleri nurlar vasıtasıyla yaptıkları hileler ve gizlice kiliseye ateş sokup o kandili [aralarındaki] avam halkı etkileyecek ince bir ustalıkla yakmak suretiyle başvurdukları düzenler de bu kabildendir. Havâs tabakası (ileri gelenleri) ise bunu itiraf eder; fakat dindaşlarını dinleri üzere bir arada tuttuklarını tevil ederek bunu kendilerine caiz görürler. Bunda, tergîb ve terhîb (özendirme ve sakındırma) hususunda hadis uydurmayı caiz gören Kerrâmiyye'nin ibadet ehli cahil ve ahmaklarına bir benzerlik vardır; nitekim onlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in haklarında: «Kim benim adıma kasten yalan söylerse,

النار ". وقوله: "حدثوا عني ولا تكذبوا عَلَيّ فإنه من يكذب عليّ يلج النار" .

cehennemdeki yerine hazırlansın." Ve yine onun: "Benden rivayet edin, ancak benim üzerime yalan söylemeyin; zira kim bana yalan isnat ederse cehenneme girer" buyruğu da böyledir.

ثم ذكر ههنا حكاية عن بعض الرهبان، وهو أنه سمع صوت طائر حزين الصوت ضعيف الحركة، فإذا سمعته الطيور تَرِقّ له فتذهب فتلقي في وَكْره من ثمر الزيتون، ليتبلغ به، فعَمَد هذا الراهبُ إلى صنعة طائر على شكله، وتوصل إلى أن جعله أجوف، فإذا دخلته الريح يسمع له صوت كصوت ذلك الطائر، وانقطع في صومعة ابتناها، وزعم أنها على قبر بعض صالحيهم، وعلق ذلك الطائر في مكان منها، فإذا كان زمان الزيتون فتح بابًا من ناحيه، فتدخل الريح إلى داخل هذه الصورة، فَيُسْمَعُ صوتها كذلك الطائر في شكله أيضًا، فتأتي الطيور فتحمل من الزيتون شيئًا كثيرًا فلا ترى النصارى إلا ذلك الزيتون في هذه الصومعة، ولا يدرون ما سببه؟ ففتنهم بذلك، وأوهم أن هذا من كرامات صاحب هذا القبر، عليهم لعائن الله المتتابعة إلى يوم القيامة.

Sonra burada rahiplerden biri hakkında bir kıssa zikretti; o da şudur: Rahip sesi hüzünlü , hareketi zayıf bir kuş sesi duydu; kuşlar bu sesi işittiğinde ona acıyıp beslenmesi için yuvasına zeytin taneleri bırakıyorlardı. Bu rahip onun şeklinde bir kuş yapmaya yöneldi ve içini boş yapmayı başardı; rüzgâr içine girdiğinde o kuşun sesi gibi bir ses duyuluyordu. Kendisinin inşa ettiği ve salihlerinden birinin kabri üzerinde olduğunu iddia ettiği bir manastıra çekildi ve bu kuşu orada bir yere astı. Zeytin mevsimi geldiğinde bir taraftan kapıyı açıyor, rüzgâr bu suretin içine giriyor ve o kuşun suretinde olan bu yapıdan da o kuşun sesi gibi ses duyuluyordu. Kuşlar gelip çok miktarda zeytin bırakıyorlardı; Hristiyanlar ise bu manastırda sadece o zeytinleri görüyor, sebebini bilmiyorlardı. Rahip bununla onları aldattı ve bunun bu kabir sahibinin kerametlerinden olduğu vehmini verdi ; kıyamet gününe kadar Allah'ın ardı arkası kesilmeyen lanetleri onların üzerine olsun.

قال الرازي: النوع السادس من السحر: الاستعانة بخواص الأدوية يعني في الأطعمة والدهانات . قال: واعلم أن لا سبيل إلى إنكار الخواص، فإن أثر المغناطيس مشاهد.

Râzî dedi ki: Büyünün altıncı türü: İlaçların hassalarından yani yiyecekler ve merhemlerdeki özelliklerden yararlanmaktır. Dedi ki: Bil ki bu özellikleri inkâr etmenin hiçbir yolu yoktur; zira mıknatısın tesiri gözle görülmektedir.

قلت: يدخل في هذا القبيل كثير ممن يَدّعي الفقر ويتحيل على جهلة الناس بهذه الخواص، مدعيًا أنها أحوال له من مخالطة النيران ومسك الحيات إلى غير ذلك من المحالات.

Derim ki: Dervişlik taslayan ve bu özelliklerle insanların cahillerine hile yapan, ateşe girip yılanları tutma gibi daha nice gözbağcılıkları kendisinin keramet halleri olduğunu iddia eden pek çok kimse bu kabildendir.

قال: النوع السابع من السحر: تعليق القلب، وهو أن يدعي الساحرُ أنه عرف الاسم الأعظم، وأن الجن يطيعونه وينقادون له في أكثر الأمور، فإذا اتفق أن يكون ذلك السامع لذلك ضعيف العقل قليل التمييز اعتقد أنه حق، وتعلق قلبه بذلك وحصل في نفسه نوع من الرهب والمخافة، فإذا حصل الخوف ضعفت القوى الحساسة فحينئذ يتمكن الساحر أن يفعل ما يشاء.

[Râzî] dedi ki: Büyünün yedinci türü: Kalbi bağlamaktır ; bu da büyücünün İsm-i Âzam'ı bildiğini, cinlerin çoğu işte kendisine itaat edip boyun eğdiğini iddia etmesidir. Bunu dinleyen kimse aklı zayıf ve temyiz kabiliyeti az biri ise, bunun hak olduğuna inanır, kalbi buna bağlanır ve nefsinde bir tür korku ve dehşet hasıl olur. Korku meydana gelince duyu kuvvetleri zayıflar ; işte o zaman büyücü dilediğini yapma imkânı bulur.

قلت: هذا النمط يقال له التنبلة، وإنما يروج على الضعفاء العقول من بني آدم. وفي علم الفراسة ما يرشد إلى معرفة كامل العقل من ناقصه، فإذا كان المُتَنْبِلُ حاذقًا في علم الفراسة عرف من ينقاد له مِنَ الناس مِنْ غيره.

Derim ki: Bu türe 'tenbele' (aldatmaca) denir ve sadece Âdemoğlunun aklı zayıf olanları üzerinde tutar. Firâset ilminde, aklı tam olanı noksan olandan ayırt etmeyi gösteren esaslar vardır; dolayısıyla bu hileyi yapan kimse firâset ilminde mahir olursa, insanlardan kimin kendisine boyun eğeceğini kimin eğmeyeceğini bilir.

قال: النوع الثامن من السحر: السعي بالنميمة والتضريب من وجوه خفيفة لطيفة، وذلك شائع في الناس.

[Râzî] dedi ki: Büyünün sekizinci türü: Gizli ve latif yollarla koğuculuk yapmak ve insanları birbirine düşürmektir; bu durum insanlar arasında yaygındır.

قلت: النميمة على قسمين، تارة تكون على وجه التحريش [بين الناس] وتفريق قلوب المؤمنين، فهذا حرام متفق عليه. فأما إذا كانت على وجه الإصلاح [بين الناس] وائتلاف كلمة المسلمين، كما جاء في الحديث: "ليس بالكذاب من يَنمّ خيرًا" أو يكون على وجه التخذيل والتفريق بين جموع الكفرة" فهذا أمر مطلوب، كما جاء في الحديث: "الحرب خدعة". وكما فعل نعيم بن مسعود في تفريقه بين كلمة الأحزاب وبين قريظة، وجاء إلى هؤلاء فنمى إليهم عن هؤلاء كلامًا، ونقل من هؤلاء إلى أولئك شيئًا آخر، ثم لأم بين ذلك، فتناكرت النفوس وافترقت. وإنما يحذو على مثل هذا الذكاء والبصيرة النافذة. والله المستعان.

Derim ki: Koğuculuk iki kısımdır: Bazen [insanların arasını] kışkırtmak ve müminlerin kalplerini ayırmak amacıyla olur ki bu, ittifakla haramdır. Şayet [insanların arasını] düzeltmek ve Müslümanların birliğini sağlamak amacıyla olursa ; nitekim hadiste: "İyilik maksadıyla söz taşıyan yalancı sayılmaz" buyrulduğu gibi veya kâfirlerin topluluklarını bozguna uğratmak ve aralarını ayırmak amacıyla olursa, bu istenen bir şeydir; nitekim hadiste: "Harp hiledir" buyrulmuştur. Nuaym b. Mes'ûd'un Ahzâb ile Kurayza'nın arasını açmada yaptığı gibi; o bunların yanına gelip onlardan bir söz aktarmış, onlardan ötekilere başka bir şey nakletmiş, sonra da aralarını birbirine düşürmüştür; böylece nefisler birbirine kuşkuyla bakmış ve ayrılmışlardır. Bu tür bir işe ancak yüksek bir zekâ ve keskin bir basiret sahibi olan kimse girişebilir. Yardımına sığınılacak olan yalnızca Allah'tır.

ثم قال الرازي: فهذه جملة الكلام في أقسام السحر وشرح أنواعه وأصنافه.

Sonra Râzî şöyle dedi: İşte büyünün kısımları, türleri ve çeşitlerinin açıklanması konusundaki sözlerin özeti budur.

قلت: وإنما أدخل كثيرًا من هذه الأنواع المذكورة في فَنّ السحر، للطافة مداركها؛ لأن السحر في اللغة: عبارة عما لطُف وخفي سببه. ولهذا جاء في الحديث: "إن من البيان لسحرًا . وسمي السحور لكونه يقع خفيًا آخر الليل والسَّحْر: الرئة، وهي محل الغذاء، وسميت بذلك لخفائها ولطف مجاريها إلى أجزاء البدن وغضونه، كما قال أبو جهل يوم بدر لعتبة: انتفخ سحرك أي: انتفخت رئته من الخوف. وقالت عائشة، ﵂: توفي رسول ﷺ بين سَحْري ونَحْري. وقال: {سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ} [الأعراف: ١١٦] أي: أخفوا عنهم عملهم، والله أعلم .

Derim ki: Zikredilen bu türlerin çoğunu büyü sanatına dahil etmesi, kavranışlarının inceliğinden ötürüdür; çünkü büyü (sihr), lügatte sebebi ince ve gizli olan şeyden ibarettir. Bu sebeple hadiste: "Şüphesiz bazı beyanlarda büyüleyici bir güç vardır" buyrulmuştur. Sahur (sehûr) yemeği de gecenin sonunda gizlice gerçekleştiği için bu adla anılmıştır . 'Sehr' (سَحْر) ise akciğer demektir; orası gıdanın ulaştığı yerdir ve gizliliği ile bedenin organlarına ve kıvrımlarına giden yollarının inceliğinden ötürü bu ismi almıştır. Nitekim Ebû Cehil Bedir günü Utbe'ye: 'Akciğerin şişti' yani korkudan akciğeri şişti demiştir. Âişe radıyallâhu anhâ da: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem göğsüm ile boynum arasında vefat etti' demiştir. Yüce Allah da: {سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ} “İnsanların gözlerini büyülediler” [A'râf: 116] yani yaptıklarını onlardan gizlediler buyurmuştur. En doğrusunu Allah bilir .

[فصل] وقد ذكر الوزير أبو المظفر يحيى بن هَبيرة بن محمد بن هبيرة في كتابه: "الإشراف على مذاهب الأشراف" بابًا في السحر، فقال: أجمعوا على أن السحر له حقيقة إلا أبا حنيفة، فإنه قال: لا حقيقة له عنده. واختلفوا فيمن يتعلم السحر ويستعمله، فقال أبو حنيفة ومالك وأحمد: يكفر بذلك. ومن أصحاب أبي حنيفة من قال: إن تعلمه ليتقيه أو ليجتنبه فلا يكفر، ومن تعلمه معتقدًا جوازه أو أنه ينفعه كَفَر. وكذا من اعتقد أن الشياطين تفعل له ما يشاء فهو كافر. وقال الشافعي، ﵀: إذا تعلم السحر قلنا له: صف لنا سحرك. فإن وصف ما يوجب الكفر مثل ما اعتقده أهل بابل من التقرب إلى الكواكب السبعة، وأنها تفعل ما يلتمس منها، فهو كافر. وإن كان لا يوجب الكفر فإن اعتقد إباحته فهو كافر.

[Fasıl] Vezir Ebü'l-Muzaffer Yahyâ b. Hübeyre b. Muhammed b. Hübeyre, 'el-İşrâf alâ Mezâhibi'l-Eşrâf' adlı kitabında büyü ile ilgili bir bâb zikretmiş ve şöyle demiştir: Ebû Hanîfe hariç âlimler büyünün bir hakikati olduğu konusunda icmâ etmişlerdir; zira [Ebû Hanîfe] kendi katında onun bir hakikati olmadığını söylemiştir. Büyüyü öğrenen ve onu uygulayan kimse hakkında ise ihtilaf etmişlerdir; Ebû Hanîfe, Mâlik ve Ahmed: 'Bununla kâfir olur' demişlerdir. Ebû Hanîfe'nin ashabından bazıları ise şöyle demiştir: 'Şayet ondan sakınmak veya kaçınmak için öğrenirse kâfir olmaz; fakat onun caiz olduğuna veya kendisine fayda vereceğine inanarak öğrenirse kâfir olur.' Aynı şekilde şeytanların kendisi için dilediği şeyi yapacağına inanan kimse de kâfirdir. Şâfiî rahimehullâh ise şöyle demiştir: 'Büyü öğrendiğinde ona: Bize büyünü tarif et deriz. Şayet Babil ehlinin yedi yıldıza yaklaşma ve onların kendilerinden isteneni yaptığına inanmaları gibi küfrü gerektiren bir şey tarif ederse kâfir olur. Şayet küfrü gerektirmeyen bir şey ise, bunun mubah olduğuna inanırsa yine kâfir olur.'

قال ابن هبيرة: وهل يقتل بمجرد فعله واستعماله؟ فقال مالك وأحمد: نعم. وقال الشافعي وأبو حنيفة: لا. فأما إن قتل بسحره إنسانا فإنه يُقْتل عند مالك والشافعي وأحمد. وقال أبو حنيفة: لا

İbn Hübeyre dedi ki: Sırf onu yapması ve uygulaması sebebiyle [büyücü] öldürülür mü? Mâlik ve Ahmed: "Evet" demiştir. Şâfiî ve Ebû Hanîfe ise: "Hayır" demiştir. Büyüsüyle bir insanı öldürmesine gelince; Mâlik, Şâfiî ve Ahmed'e göre öldürülür. Ebû Hanîfe ise: "Hayır [öldürülmez]" demiştir.

يقتل حتى يتكرر منه ذلك أو يقر بذلك في حَقّ شخص معين. وإذا قُتل فإنه يُقْتَل حدًا عندهم إلا الشافعي، فإنه قال: يقتل -والحالة هذه-قصاصًا.

Bu durum kendisinden tekrarlanmadıkça veya belirli bir şahsın aleyhine bunu ikrar etmedikçe öldürülmez. Öldürüldüğü takdirde Şâfiî müstesna onların katında had cezası olarak öldürülür; Şâfiî ise: 'Bu durumda kısasen öldürülür' demiştir.

قال: وهل إذا تاب الساحر تقبل توبته؟ فقال مالك، وأبو حنيفة وأحمد في المشهور عنهما: لا تقبل. وقال الشافعي وأحمد في الرواية الأخرى: تقبل. وأما ساحر أهل الكتاب فعند أبي حنيفة أنه يقتل، كما يقتل الساحر المسلم. وقال مالك والشافعي وأحمد: لا يقتل. يعني لقصة لبيد بن أعصم .

[İbn Hübeyre] dedi ki: Büyücü tövbe ettiğinde tövbesi kabul edilir mi? Mâlik, Ebû Hanîfe ve kendisinden meşhur olan rivayette Ahmed: 'Kabul edilmez' demişlerdir. Şâfiî ve diğer bir rivayette Ahmed ise: 'Kabul edilir' demişlerdir. Ehl-i kitabın büyücüsüne gelince; Ebû Hanîfe'ye göre Müslüman büyücünün öldürüldüğü gibi o da öldürülür. Mâlik, Şâfiî ve Ahmed ise: 'Öldürülmez' demişlerdir; yani Lebîd b. A'sam kıssasından dolayı .

واختلفوا في المسلمة الساحرة، فعند أبي حنيفة لا تقتل، ولكن تحبس. وقال الثلاثة: حكمها حكم الرجل، والله أعلم.

Müslüman kadın büyücü hakkında da ihtilaf etmişlerdir; Ebû Hanîfe'ye göre öldürülmez, fakat hapsedilir. Diğer üç imam ise: 'Onun hükmü erkeğin hükmü gibidir' demişlerdir. En doğrusunu Allah bilir.

وقال أبو بكر الخلال: أخبرنا أبو بكر المروزي، قال: قَرَأ على أبي عبد الله -يعني أحمد بن حنبل-عُمَرُ بن هارون، حدثنا يونس، عن الزهري، قال: يقتل ساحر المسلمين ولا يقتل ساحر المشركين؛ لأن رسول الله ﷺ سحرته امرأة من اليهود فلم يقتلها.

Ebû Bekir el-Hallâl dedi ki: Bize Ebû Bekir el-Mervezî haber verdi, dedi ki: Ömer b. Hârûn, Ebû Abdillâh'a -yani Ahmed b. Hanbel'e- okudu; bize Yûnus, Zührî'den anlattı; o şöyle dedi: 'Müslümanların büyücüsü öldürülür, müşriklerin büyücüsü ise öldürülmez; çünkü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Yahudilerden bir kadın büyü yaptı da onu öldürmedi.'

وقد نقل القرطبي عن مالك، ﵀، أنه قال في الذمي إذا سحر يقتل إن قتل سحره، وحكى ابن خويز منداد عن مالك روايتين في الذمي إذا سحر: إحداهما: أنه يستتاب فإن أسلم وإلا قتل، والثانية: أنه يقتل وإن أسلم، وأما الساحر المسلم فإن تضمن سحره كفرًا كفر عند الأئمة الأربعة وغيرهم لقوله تعالى: " وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ ". لكن قال مالك: إذا ظهر عليه لم تقبل توبته لأنه كالزنديق، فإن تاب قبل أن يظهر عليه وجاءنا تائبًا قبلناه ولم نقتله، فإن قتل سحره قتل. قال الشافعي: فإن قال: لم أتعمد القتل فهو مخطئ تجب عليه الدية.

Kurtubî, Mâlik rahimehullâh'tan nakletmiştir ki o, zimmî büyü yaptığında şayet büyüsü öldürürse öldürüleceğini söylemiştir. İbn Huveyzimendâd ise zimmî büyü yaptığında Mâlik'ten iki rivayet nakletmiştir: Birincisi: Tövbe etmesi istenir; şayet Müslüman olursa ne âlâ, aksi takdirde öldürülür. İkincisi: Müslüman olsa bile öldürülür. Müslüman büyücüye gelince; şayet büyüsü küfür içeriyorsa Yüce Allah'ın: "Onlar: 'Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz, sakın inkâr etme' demedikçe hiç kimseye [büyü] öğretmiyorlardı" buyruğu gereğince Dört İmam ve başkalarına göre kâfir olur. Ancak Mâlik şöyle demiştir: 'Üzerine delil sabit olup yakalandığında zındık gibi olduğu için tövbesi kabul edilmez. Şayet yakalanmadan önce tövbe eder ve bize tövbe etmiş olarak gelirse onu kabul eder ve kendisini öldürmeyiz; fakat büyüsüyle birini öldürmüşse öldürülür.' Şâfiî ise şöyle demiştir: 'Eğer: Kasten öldürmedim derse o hata etmiştir ve üzerine diyet gerekir.'

مسألة: وهل يسأل الساحر حل سحره؟ فأجاز سعيد بن المسيب فيما نقله عنه البخاري، وقال عامر الشعبي: لا بأس بالنشرة، وكره ذلك الحسن البصري، وفي الصحيح عن عائشة: أنها قالت: يا رسول الله، هلا تنشرت، فقال: "أما الله فقد شفاني، وخشيت أن أفتح على الناس شرًا" . وحكى القرطبي عن وهب: أنه قال: يؤخذ سبع ورقات من سدر فتدق بين حجرين ثم تضرب بالماء ويقرأ عليها آية الكرسي ويشرب منها المسحور ثلاث حسوات ثم يغتسل بباقيه فإنه يذهب ما به، وهو جيد للرجل الذي يؤخذ عن امرأته.

Mesele: Büyücüden büyüsünü çözmesi istenir mi? Buhârî'nin kendisinden naklettiğine göre Saîd b. el-Müseyyeb buna cevaz vermiştir. Âmir eş-Şa'bî: 'Nüşrede (büyüyü çözmede) bir beis yoktur' demiştir. Hasan-ı Basrî ise bunu mekruh görmüştür. Sahîh'te Âişe'den rivayet edildiğine göre o: 'Yâ Resûlallâh, nüşre yaptırsaydın ya (büyüyü çözdürseydin ya)' demiş; bunun üzerine [Peygamber]: "Bana gelince, Allah bana şifa verdi; ben ise insanlar üzerine bir şer açmaktan endişe ettim" buyurmuştur. Kurtubî, Vehb'den şöyle dediğini nakletmiştir: 'Sedir ağacından yedi yaprak alınır, iki taş arasında ezilir, sonra su ile karıştırılır, üzerine Âyetü'l-Kürsî okunur ve büyü yapılan kimse bundan üç yudum içer; sonra kalanıyla yıkanırsa kendisindeki [büyü] gider; bu, hanımından bağlanan erkek için de pek faydalıdır.'

قلت: أنفع ما يستعمل لإذهاب السحر ما أنزل الله على رسوله ﷺ في إذهاب ذلك وهما المعوذتان، وفي الحديث: "لم يتعوذ المتعوذون بمثلهما" وكذلك قراءة آية الكرسي فإنها مطردة للشيطان. وقال أبو عبد الله القرطبي: وعندنا أن السحر حق، وله حقيقة يخلق الله عنده ما يشاء.

[İbn Kesîr] der ki: Büyüyü gidermek için başvurulan şeylerin en faydalısı, bunu gidermek hususunda Allah'ın Resûlü'ne sallallâhu aleyhi ve sellem indirdiği Muavvizeteyn'dir (Felak ve Nâs sureleri). Hadiste şöyle buyrulmuştur: «Sığınanlar, benzeriyle sığınmamıştır (bu ikisi gibi hiçbir şeyle sığınamazlar).» Aynı şekilde Âyetü'l-Kürsî'nin okunması da [böyledir]; zira o, şeytanı kovucudur. Ebû Abdillâh el-Kurtubî şöyle demiştir: "Bizim katımızda büyü haktır ve bir gerçekliği vardır; Allah onun yanında dilediğini yaratır."

خلافًا للمعتزلة وأبي إسحاق الإسفرايني من الشافعية حيث قالوا: إنه تمويه وتخيل. قال: ومن السحر ما يكون بخفة اليد كالشعوذة والشعوذي البريد؛ لخفة سيره. قال ابن فارس: هذه الكلمة من كلام أهل البادية. قال القرطبي: ومنه ما يكون كلامًا يحفظ ورقى من أسماء الله تعالى، وقد يكون من عهود الشياطين ويكون أدوية وأدخنة وغير ذلك. قال: وقوله، ﵇: "إن من البيان لسحرا" يحتمل أن يكون مدحًا كما تقوله طائفة، ويحتمل أن يكون ذمًا للبلاغة. قال: وهذا الأصح. قال: لأنها تصوب الباطل حين يوهم السامع أنه حق كما قال: "فلعل بعضكم أن يكون ألحن لحجته من بعض" فأقتضي له، الحديث.

Büyünün bir göz boyama ve hayal ürünü olduğunu söyleyen Mu'tezile'nin ve Şâfiîlerden Ebû İshâk el-İsferâyînî'nin aksine. [Kurtubî] şöyle dedi: "Büyünün bir kısmı el çabukluğuyla olur; şa'beze (illüzyon) ve hızlı yürümesinden dolayı 'şa'vezî' (postacı) gibi." İbn Fâris: "Bu kelime bedevîlerin sözlerindendir" demiştir. Kurtubî şöyle dedi: "Ondan bir kısmı da ezberlenen sözler ve Yüce Allah'ın isimlerinden rukyelerdir; bazen şeytanların ahitlerinden olabilir; bazen de ilaçlar, tütsüler ve benzeri şeyler olabilir." Dedi ki: Peygamber aleyhisselâm'ın: "Şüphesiz sözün öylesi vardır ki büyüdür" sözü, bir grubun dediği gibi övgü de olabilir; belâgatin yerilmesi de olabilir. Dedi ki: "En sahih olanı budur." Dedi ki: "Çünkü [belâgat], dinleyene hakmış gibi vehmettirdiğinde bâtılı doğru gösterir; nitekim [Peygamber]: 'Olabilir ki biriniz hüccetini diğerinden daha güzel ifade eder de ben de onun lehine hükmederim' buyurmuştur."