Binûn

Âl-i İmrân Suresi Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ (٣٨) فَنَادَتْهُ الْمَلائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ (٣٩) قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (٤٠) قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ إِلا رَمْزًا وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالإِبْكَارِ (٤١)}

{هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ (٣٨) فَنَادَتْهُ الْمَلائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ (٣٩) قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (٤٠) قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ إِلا رَمْزًا وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالإِبْكَارِ (٤١)} “Orada Zekeriyyâ Rabbine dua edip: «Rabbim! Bana katından tertemiz bir nesil bağışla. Şüphesiz Sen duayı hakkıyla işitensin» dedi. O mihrapta durmuş namaz kılarken melekler ona şöyle seslendi: «Allah sana, Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı, efendi, nefsine hâkim ve salihlerden bir peygamber olarak Yahyâ'yı müjdeliyor.» [Zekeriyyâ]: «Rabbim! Bana ihtiyarlık ulaştığı, karım da kısır olduğu halde benim nasıl bir oğlum olabilir?» dedi. [Allah]: «Öyledir, Allah dilediğini yapar» buyurdu. [Zekeriyyâ]: «Rabbim! Bana bir işaret ver» dedi. [Allah]: «Senin işaretin, üç gün boyunca insanlarla ancak işaretleşerek konuşmandır. Rabbini çokça an, akşam ve sabah O'nu tesbih et» buyurdu.”

لما رأى زكريا، ﵇، أن الله تعالى يرزق مريم، ﵍، فاكهة الشتاء في الصيف، وفاكهة الصيف في الشتاء، طمع حينئذ في الولد، و [إن] كان شيخا كبيرا قد [ضعف و] وَهَن منه العظم، واشتعل رأسه شيبا، وإن كانت امرأته مع ذلك كبيرة وعاقرًا، لكنه مع هذا كله سأل ربه وناداه نداء خَفيا، وقال: (رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ) أي: من عندك (ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً) أي: ولدا صالحا (إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ).

Zekeriyyâ (aleyhisselâm), Yüce Allah'ın Meryem'e (aleyhasselâm) kış meyvesini yazın, yaz meyvesini de kışın rızık olarak verdiğini görünce, o esnada çocuk arzusuna kapıldı. Kendisi kemikleri [zayıflayıp] gevşemiş , başı ihtiyarlıkla alev gibi tutuşmuş yaşlı bir ihtiyar, karısı da bununla birlikte yaşlı ve kısır [bir kadın] olduğu halde , bütün bunlara rağmen Rabbine yalvardı ve O'na gizli bir seslenişle niyaz ederek: {رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ} “Rabbim! Bana katından bağışla” yani Senin tarafından, {ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً} “tertemiz bir nesil” yani salih bir çocuk, {إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ} “şüphesiz Sen duayı hakkıyla işitensin” dedi.

قال الله تعالى: (فَنَادَتْهُ الْمَلائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ) أي: خاطبته الملائكة شفاها خطابًا أسمعته، وهو قائم يصلي في محراب عبادته، ومحل خَلْوَته، ومجلس مناجاته، وصلاته. ثم أخبر عما بشّرته به الملائكة: (أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى) أي: بولد يوجد لك من صلبك اسمه يحيى. قال قتادة وغيره: إنما سُمِّي يحيى لأن الله تعالى أحياه بالإيمان.

Yüce Allah: {فَنَادَتْهُ الْمَلائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ} “O mihrapta durmuş namaz kılarken melekler ona seslendi” buyurdu. Yani o, ibadet ettiği mihrabında, halvethanesinde, [Rabbiyle] münacat ettiği ve namaz kıldığı meclisinde ayakta namaz kılarken melekler ona işiteceği şekilde doğrudan seslendiler. Sonra meleklerin onu ne ile müjdelediğini haber vererek: {أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى} “Allah sana Yahyâ'yı müjdeliyor” buyurdu. Yani kendi sulbünden var edilecek, adı Yahyâ olan bir çocuğu müjdelemektedir. Katâde ve başkaları: «Ona Yahyâ adının verilmesi, Yüce Allah'ın onu iman ile diriltmiş (yaşatmış) olmasındandır» demiştir.

وقوله: (مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ) روى العَوْفيّ وغيره عن ابن عباس. وقال الحسن وقتادة وعكرمة ومجاهد وأبو الشعثاء والسُّدي والربيع بن أنس، والضحاك، وغيرهم في هذه الآية: (مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ) أي: بعيسى ابن مريم؛ قال الربيع بن أنس: هو أول من صدق بعيسى ابن مريم، وقال قتادة: وعلى سننه ومنهاجه. وقال ابن جُرَيْج: قال ابن عباس في قوله: (مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ) قال: كان يحيى وعيسى ابني خالة، وكانت أم يحيى تقول لمريم: إني أجد الذي في بطني يَسْجُد للذي في بطنك فذلك تصديقه بعيسى: تصديقه له في بطن أمه، وهو أول من صدق عيسى، وكلمة الله عيسى، وهو أكبر من عيسى عليه السلام، وهكذا قال السدي أيضا.

Âyetteki: {مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak” ifadesini el-Avfî ve başkaları İbn Abbâs'tan rivayet etmiştir. Hasan, Katâde, İkrime, Mücâhid, Ebü'ş-Şa'sâ, es-Süddî, er-Rebî' b. Enes, ed-Dahhâk ve başkaları bu âyetteki: {مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak” ifadesi hakkında; «Yani Meryem oğlu Îsâ'yı» demişlerdir. er-Rebî' b. Enes: «O, Meryem oğlu Îsâ'yı ilk doğrulayandır» demiş; Katâde ise: «Onun sünneti ve yolu üzere» demiştir. İbn Cüreyc dedi ki: İbn Abbâs {مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak” âyeti hakkında şöyle demiştir: «Yahyâ ile Îsâ teyze çocukları idiler. Yahyâ'nın annesi Meryem'e: 'Karnımdakinin, senin karnındakine secde ettiğini hissediyorum' derdi. İşte onun Îsâ'yı doğrulaması, annesinin karnındayken onu doğrulamasıdır. Îsâ'yı ilk doğrulayan odur; Allah'ın kelimesi de Îsâ'dır ve Yahyâ, Îsâ (aleyhisselâm)'dan daha büyüktü.» es-Süddî de aynı şekilde söylemiştir.

وقوله: (وَسَيِّدًا) قال أبو العالية، والربيع بن أنس، وقتادة، وسعيد بن جبير، وغيرهم: الحكيم وقال قتادة: سيدًا في العلم والعبادة. وقال ابن عباس، والثوري، والضحاك: السيد الحكيم المتقي وقال سعيد بن المسيب: هو الفقيه العالم. وقال عطية: السيد في خلقه ودينه. وقال عكرمة: هو الذي لا يغلبه الغضب. وقال ابن زيد: هو الشريف. وقال مجاهد وغيره هو

Âyetteki: {وَسَيِّدًا} “Ve efendi” ifadesi hakkında Ebü'l-Âliye, er-Rebî' b. Enes, Katâde, Saîd b. Cübeyr ve başkaları: «[O,] hikmet sahibi/hakîm olandır» demişlerdir. Katâde: «İlim ve ibadette efendi/önder olandır» demiştir. İbn Abbâs, Sevrî ve ed-Dahhâk: «Seyyid; hikmet sahibi/hakîm ve muttaki olandır» demişlerdir. Saîd b. el-Müseyyeb: «O, fakih ve âlim kimsedir» demiştir. Atıyye: «Ahlakında ve dininde seyyid/önder olandır» demiştir. İkrime: «Kendisine öfkesi galip gelmeyen kimsedir» demiştir. İbn Zeyd: «O, şerefli/soylu kimsedir» demiştir. Mücâhid ve başkaları ise: «O,

الكريم على الله، ﷿.

Azîz ve Celîl olan Allah katında değerli olandır» demiştir.

وقوله: (وَحَصُورًا) رُوي عن ابن مسعود، وابن عباس، ومجاهد، وعكرمة، وسعيد بن جبير، وأبي الشعثاء، وعطية العَوْفي أنهم قالوا: هو الذي لا يأتي النساء. وعن أبي العالية والربيع بن أنس: هو الذي لا يولد له. وقال الضحاك: هو الذي لا ولد له ولا ماء له.

Âyetteki: {وَحَصُورًا} “Ve nefsine hâkim” ifadesi hakkında İbn Mes'ûd, İbn Abbâs, Mücâhid, İkrime, Saîd b. Cübeyr, Ebü'ş-Şa'sâ ve Atıyye el-Avfî'den: «O, kadınlara yaklaşmayan kimsedir» dedikleri rivayet edilmiştir. Ebü'l-Âliye ve er-Rebî' b. Enes'ten: «O, çocuğu olmayandır» dedikleri nakledilmiştir. ed-Dahhâk ise: «O, çocuğu ve menisi olmayandır» demiştir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا يحيى بن المغيرة، أنبأنا جرير، عن قابوس، عن أبيه، عن ابن عباس في الحَصُور: الذي لا ينزل الماء، وقد روى ابن أبي حاتم في هذا حديثا غريبًا جدا فقال: حدثنا أبو جعفر محمد بن غالب البغدادي، حدثني سعيد بن سليمان، حدثنا عبادة -يعني ابن العوام-عن يحيى بن سعيد، عن سعيد بن المُسَيَّب، عن ابن العاص -لا يدري عبد الله أو عمرو-عن النبي ﷺ في قوله: (وَسَيِّدًا وَحَصُورًا) قال: ثم تناول شيئا من الأرض فقال: "كان ذكره مثل هذا" .

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Yahyâ b. el-Mugîre anlattı, bize Cerîr, Kâbûs'tan, o babasından, o da İbn Abbâs'tan 'hasûr' hakkında: «Meni akıtmayan kimsedir» dediğini bildirdi. İbn Ebî Hâtim bu hususta oldukça garip bir hadis rivayet ederek şöyle demiştir: Bize Ebû Ca'fer Muhammed b. Gâlib el-Bağdâdî anlattı, bana Saîd b. Süleymân anlattı, bize Abbâd -yani İbnü'l-Avvâm- Yahyâ b. Saîd'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den, o İbnü'l-Âs'tan -Abdullah mı yoksa Amr mı olduğunu bilemedi-, o da Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'den: {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا} “Efendi ve nefsine hâkim” âyeti hakkında rivayet etti; [Râvi] dedi ki: Sonra yerden bir şey alıp: «Onun uzvu şunun gibiydi» buyurdu .

ثم قال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن سِنان، حدثنا يحيى بن سعيد القَطَّان، عن يحيى بن سعيد الأنصاري؛ أنه سمع سعيد بن المُسَيَّب، عن عبد الله بن عمرو بن العاص يقول: ليس أحد من خلق الله لا يلقاه بذنب غير يحيى بن زكريا، ثم قرأ سعيد: (وَسَيِّدًا وَحَصُورًا) ثم أخذ شيئا من الأرض فقال الحصور ما كان ذكره مثل ذي وأشار يحيى بن سعيد القطان بطرف إصبعه السبابة. فهذا موقوف وهو أقوى إسنادًا من المرفوع، بل وفي صحة المرفوع نظر، والله ﷾ أعلم.

Sonra İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed b. Sinân anlattı, bize Yahyâ b. Saîd el-Kattân, Yahyâ b. Saîd el-Ensârî'den anlattı; o, Saîd b. el-Müseyyeb'i, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan şöyle derken işitmiştir: «Allah'ın yarattıklarından Zekeriyyâ oğlu Yahyâ hariç, O'nun huzuruna bir günahla çıkmayacak hiç kimse yoktur.» Sonra Saîd: {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا} “Efendi ve nefsine hâkim” âyetini okudu, ardından yerden bir şey aldı ve şöyle dedi : «Hasûr; uzvu şunun gibi olandır.» Yahyâ b. Saîd el-Kattân şehadet parmağının ucuyla işaret etti. Bu rivayet mevkuf (sahâbe sözü) bir rivayettir ve sened açısından merfû rivayetten daha kuvvetlidir ; hatta merfû olanın sıhhatinde şüphe vardır. Doğrusunu Azîz ve Celîl olan Allah bilir.

وقد قال القاضي عياض في كتابه الشفاء: اعلم أن ثناء الله تعالى على يحيى أنه كان (حَصُورًا) ليس كما قاله بعضهم: إنه كان هيوبا، أو لا ذكر له، بل قد أنكر هذا حُذَّاقُ المفسرين ونقاد العلماء، وقالوا: هذه نقيصة وعيب ولا تليق بالأنبياء، ﵈، وإنما معناه: أنه معصوم من الذنوب، أي لا يأتيها كأنه حصر عنها، وقيل: مانعا نفسه من الشهوات. وقيل: ليست له شهوة في النساء.

Kadı İyâz, eş-Şifâ adlı kitabında şöyle demiştir: Bil ki Yüce Allah'ın Yahyâ'yı {حَصُورًا} “nefsine hâkim” olarak övmesi, bazılarının dediği gibi onun korkak veya cinsel uzvu olmayan biri olması demek değildir. Bilakis müfessirlerin mahir olanları ve tenkit ehli âlimler bunu reddetmiş ve şöyle demişlerdir: «Bu bir noksanlık ve ayıptır; peygamberlere (aleyhimüsselâm) yakışmaz . Bunun anlamı ancak şudur: O günahlardan korunmuştur; yani sanki günahlardan alıkonulmuş gibi onlara hiç yaklaşmaz.» Bir görüşe göre: «Nefsini şehvetlerden menedendir.» Bir diğer görüşe göre de: «Kadınlara karşı cinsel arzusu olmayandır» denilmiştir.

وقد بان لك من هذا أن عدم القدرة على النكاح نقص، وإنما الفضل في كونها موجودة ثم قمعها: إما بمجاهدة كعيسى أو بكفاية من الله ﷿، كيحيى، ﵇. ثم هي حق من أقدر عليها وقام بالواجب فيها ولم تشغله عن ربه درجة علياء، وهي درجة نبينا محمد ﷺ

Böylece sana açıkça belli olmuştur ki evlenmeye güç yetirememek bir noksanlıktır. Asıl fazilet ise bu gücün var olması, ardından da ya Îsâ gibi mücahede yoluyla ya da Yahyâ (aleyhisselâm) gibi Azîz ve Celîl olan Allah'ın kâfi kılmasıyla onun bastırılıp dizginlenmesindedir. Sonra bu [güç], buna kadir kılınan, evlilikteki vecibeleri yerine getiren ve [bu meşgale] kendisini Rabbinden alıkoymayan kimse açısından pek yüce bir derecedir ki bu da Peygamberimiz Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) derecesidir.

الذي لم يشغله كثرتهن عن عبادة ربه، بل زاده ذلك عبادة، بتحصينهن وقيامه عليهن، واكتسابه لهن، وهدايته إياهن. بل قد صرّح أنها ليست من حظوظ دنياه هو، وإن كانت من حظوظ دنيا غيره، فقال: "حُبِّبَ إليَّ مِنْ دُنْيَاكُمْ".

Kadınların çokluğu kendisini Rabbine ibadetten alıkoymamış, bilakis onları iffetli kılmak, onların haklarını gözetmek, onlar için kazanç sağlamak ve onlara hidayet rehberliği yapmak suretiyle bu durum onun ibadetini daha da artırmıştır. Hatta o, başkalarının dünyalık paylarından olsa bile bunların kendi dünyalık paylarından olmadığını açıkça belirterek: “Bana sizin dünyanızdan sevdirildi” buyurmuştur.

هذا لفظه. والمقصود أنه مدح يحيى بأنه حصور ليس أنه لا يأتي النساء، بل معناه كما قاله هو وغيره: أنه معصوم عن الفواحش والقاذورات، ولا يمنع ذلك من تزويجه بالنساء الحلال وغشيانهن وإيلادهن، بل قد يفهم وجود النسل له من دعاء زكريا المتقدم حيث قال: (هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً) كأنه قال: ولدًا له ذرية ونسل وعَقِب، والله ﷾ أعلم.

Kadı İyâz'ın lafzı böyledir. Maksat şudur ki: Yahyâ'nın 'hasûr' olarak övülmesi, onun kadınlara yaklaşmadığı anlamına gelmez; bilakis kendisinin ve başkalarının da ifade ettiği gibi bunun manası: Onun fuhşiyattan ve kötülüklerden korunmuş olduğudur. Bu durum, onun helal kadınlarla evlenmesine, onlarla birlikte olmasına ve çocuk sahibi olmasına engel değildir. Hatta Zekeriyyâ'nın daha önce geçen duasında: {هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً} “Bana katından tertemiz bir nesil bağışla” demesinden onun bir neslinin olacağı anlaşılabilir; sanki o: «Kendisine nesil, zürriyet ve zürriyet devamı olacak bir çocuk» demiş gibidir. Doğrusunu Azîz ve Celîl olan Allah bilir.

[وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي حدثنا عيسى بن حماد زُغْبَة ومحمد بن سلمة المرادي قالا حدثنا حجاج، عن سلمان بن القمري، عن الليث بن سعد، عن محمد بن عَجْلان، عن القعقاع، عن أبي صالح، عن أبي هريرة، أن النبي ﷺ قال: "كل ابن آدم يلقى الله بذنب قد أذنبه يعذبه عليه، إن شاء أو يرحمه، إلا يحيى بن زكريا، فإنه كان سيدًا وحصورًا ونبيا من الصالحين"، ثم أهوى النبي ﷺ إلى قذاة من الأرض فأخذها وقال: "كان ذكره مثل هذه القذاة"] .

[İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Îsâ b. Hammâd Zuğbe ve Muhammed b. Seleme el-Murâdî anlattılar; dediler ki: Bize Haccâc, Selmân b. el-Kamerî'den, o Leys b. Sa'd'dan, o Muhammed b. Aclân'dan, o Ka'kâ'dan, o Ebû Sâlih'ten, o da Ebû Hüreyre'den nakletti; Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Âdemoğullarından her biri, Allah'ın dilerse kendisine azap edeceği dilerse merhamet edeceği işlemiş olduğu bir günahla Allah'ın huzuruna çıkar; ancak Zekeriyyâ oğlu Yahyâ müstesnadır. Çünkü o efendi, nefsine hâkim ve salihlerden bir peygamberdi.” Sonra Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) yerden küçük bir çöpe doğru uzanıp onu aldı ve: “Onun uzvu şu çöp kadardı” buyurdu] .

قوله: (وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ) هذه بشارة ثانية بنبوة يحيى بعد البشارة بولادته، وهي أعلى من الأولى كقوله تعالى لأم موسى: {إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ} [القصص: ٧] فلما تحقق زكريا، ﵇، هذه البشارة أخذ يتعجب من وجود الولد منه بعد الكبر (قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ) أي الملك: (كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ) أي: هكذا أمْرُ الله عظيم، لا يعجزه شيء ولا يتعاظمه أمر.

Âyetteki: {وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ} “Ve salihlerden bir peygamber olarak” ifadesi, doğum müjdesinden sonra Yahyâ'nın peygamberliğine dair ikinci bir müjdedir ve bu, birincisinden daha üstündür; nitekim Yüce Allah'ın Mûsâ'nın annesine: {إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ} “Şüphesiz Biz onu sana geri döndüreceğiz ve onu peygamberlerden kılacağız” buyurması gibidir. Zekeriyyâ (aleyhisselâm) bu müjdenin gerçekleşeceğini anlayınca, yaşlılıktan sonra kendisinden bir çocuk dünyaya gelmesine hayret etmeye başladı: {قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ} “[Zekeriyyâ]: «Rabbim! Bana ihtiyarlık ulaştığı, karım da kısır olduğu halde benim nasıl bir oğlum olabilir?» dedi. [Melek] dedi ki:” {كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ} “«Öyledir, Allah dilediğini yapar.»” Yani Allah'ın emri işte böyle büyüktür; hiçbir şey O'nu âciz bırakamaz ve hiçbir iş O'na güç gelmez.

(قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً) أي: علامة أستدل بها على وجود الولد مني (قَالَ آيَتُكَ أَلا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ إِلا رَمْزًا) أي: إشارة لا تستطيع النطق، مع أنك سوي صحيح، كما في قوله: {ثَلاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا} [مريم: ١٠] ثم أمر بكثرة الذكر والشكر والتسبيح في هذه الحال، فقال: (وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالإبْكَارِ) وسيأتي طرف آخر في بسط هذا المقام في أول سورة مريم، إن شاء الله تعالى.

{قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً} “[Zekeriyyâ]: «Rabbim! Bana bir işaret ver» dedi.” Yani benden çocuğun var olacağına delalet edecek bir alamet ver. {قَالَ آيَتُكَ أَلا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ إِلا رَمْزًا} “[Allah]: «Senin işaretin, üç gün boyunca insanlarla ancak işaretleşerek konuşmandır» buyurdu.” Yani sapasağlam ve sağlıklı olduğun halde, {ثَلاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا} “Sapasağlam olduğun halde üç gece” âyetinde olduğu gibi konuşmaya güç yetiremeyip ancak işaretle [anlaşmandır]. Sonra bu durumdayken çokça zikir, şükür ve tesbihte bulunmasını emrederek: {وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالإبْكَارِ} “Rabbini çokça an, akşam ve sabah O'nu tesbih et” buyurdu. Bu konunun genişçe açıklamasına dair diğer bir kısım Meryem Suresi'nin başında gelecektir, inşâallahü teâlâ.

{وَإِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ (٤٢) يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ (٤٣) ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ (٤٤)}

{وَإِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ (٤٢) يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ (٤٣) ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ (٤٤)} “Hani melekler şöyle demişti: «Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni seçti, seni tertemiz kıldı ve seni âlemlerin kadınlarına üstün kılıp seçti. Ey Meryem! Rabbine divan dur, secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et.» [Ey Muhammed!] Bu, sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Meryem'i hangisi himayesine alacak diye kalemlerini atarlarken sen onların yanında değildin; çekişirlerken de yanlarında değildin.”

هذا إخبار من الله تعالى بما خاطبت به الملائكة مريم، ﵍، عن أمر الله لهم بذلك: أن الله قد اصطفاها، أي: اختارها لكثرة عبادتها وزهادتها وشرفها وطهرها من الأكدار والوسواس واصطفاها ثانيًا مرة بعد مرة لجلالتها على نساء العالمين.

Bu, Allah Teâlâ'nın, meleklerin Meryem'e -aleyhasselâm- Allah'ın kendilerine emretmesiyle hitap ettikleri şu sözleri haber vermesidir: Şüphesiz Allah onu seçmiştir; yani ibadetinin ve zühdünün çokluğu ile şerefi sebebiyle onu seçmiş, kederlerden ve vesveseden arındırmıştır. Yüceliği sebebiyle de onu âlemlerin kadınlarına üstün kılarak tekrar tekrar seçmiştir.

قال عبد الرزاق: أنبأنا مَعْمَر، عن الزهري، عن سعيد بن المسيب في قوله: (إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ) قال: كان أبو هريرة يحدث عن رسول الله ﷺ: "خَيْرُ نِسَاءٍ رَكبْن الإبلَ نِسَاءُ قُرَيْشٍ، أحْناهُ عَلَى وَلَدٍ في صِغَرِهِ، وأرْعَاهُ عَلَى زَوْجٍ فِي ذَاتِ يَدِهِ، ولمَْ تَرْكَبْ مَرْيَمُ بنْتُ عِمْرَانَ بَعِيرًا قَطُّ". لم يخرجوه من هذا الوجه، سوى مسلم فإنه رواه عن محمد بن رافع وعبد بن حُمَيد كلاهما عن عبد الرزاق به.

Abdurrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, Zührî'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den: {إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ} “Şüphesiz Allah seni seçti, seni tertemiz kıldı ve seni âlemlerin kadınlarına üstün kılıp seçti” âyeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: Ebû Hüreyre, Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'den şöyle anlattı: “Develere binen kadınların en hayırlısı Kureyş kadınlarıdır; çocuklarına küçüklüğünde en şefkatli olanı ve kocasının elindekini en iyi koruyup kollayanıdır. İmrân kızı Meryem ise asla bir deveye binmemiştir.” Bu rivayeti bu yoldan Müslim dışındakiler tahrîc etmemiştir; zira Müslim onu Muhammed b. Râfi' ve Abd b. Humeyd'den , her ikisi de Abdurrezzâk'tan bu senedle rivayet etmiştir.

وقال هشام بن عُرْوَة، عن أبيه، عن عبد الله بن جعفر، عن علي بن أبي طالب ﵁ قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "خَيْرُ نِسَائِهَا مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وخَيْرُ نِسَائِهَا خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ". أخرجاه في الصحيحين، من حديث هشام، به مثله .

Hişâm b. Urve babasından, o Abdullah b. Ca'fer'den, o da Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) şöyle rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'i şöyle buyururken işittim: “Kadınlarının en hayırlısı İmrân kızı Meryem'dir; kadınlarının en hayırlısı Huveylid kızı Hatîce'dir.” Bu hadisi Sahîhayn'da Hişâm'ın hadisinden bu şekilde tahrîc etmişlerdir .

وقال الترمذي: حدثنا أبو بكر بن زَنْجَوِيْه، حدثنا عبد الرزاق، حدثنا مَعْمَر، عن قتادة، عن أنس؛ أن رسول الله ﷺ قال: "قَالَ حَسْبُكَ مِنْ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ مَرْيَمُ ابْنَةُ عِمْرَانَ وَخَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ وَفَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ ". تفرد به الترمذي وصححه .

Tirmizî dedi ki: Bize Ebû Bekr b. Zenceveyh anlattı, bize Abdurrezzâk anlattı, bize Ma'mer Katâde'den, o Enes'ten anlattı; Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Âlemlerin kadınlarından [örnek olarak] sana İmrân kızı Meryem, Huveylid kızı Hatîce, Muhammed kızı Fâtıma ve Firavun'un hanımı Âsiye yeter.” Bu hadisi yalnızca Tirmizî rivayet etmiş ve sahih olduğunu belirtmiştir .

وقال عبد الله بن أبي جعفر الرازي، عن أبيه قال: كان ثابت البُنَاني يحدث عن أنس بن مالك؛ أن رسول الله ﷺ قال: "خَيْرُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ أرْبَع، مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وآسِيَةُ امْرَأةُ فِرْعَوْنَ، وَخَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ، وَفَاطِمَةُ بَنْتُ رَسُولِ اللهِ [ﷺ] " رواه ابن مردويه .

Abdullah b. Ebî Ca'fer er-Râzî babasından rivayet etti; o dedi ki: Sâbit el-Bünânî, Enes b. Mâlik'ten Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in şöyle buyurduğunu anlatırdı: “Âlemlerin kadınlarının en hayırlısı dörttür: İmrân kızı Meryem, Firavun'un hanımı Âsiye, Huveylid kızı Hatîce ve Resûlullah'ın [ﷺ] kızı Fâtıma” . Bunu İbn Merdûye rivayet etmiştir .

وروى ابن مردويه من طريق شعبة، عن معاوية بن قُرَّة، عن أبيه قال: قال رسول الله ﷺ: "كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا ثَلاث: مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَخَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ، وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ".

İbn Merdûye de Şu'be tarikiyle Muâviye b. Kurre'den, o da babasından rivayet etti ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: «Erkeklerden pek çok kimse kemale ermiştir; kadınlardan ise sadece üçü kemale ermiştir: İmrân kızı Meryem, Firavun'un hanımı Âsiye ve Huveylid kızı Hatîce. Âişe'nin kadınlara üstünlüğü ise tiridin diğer yemeklere üstünlüğü gibidir.»

وقال ابن جرير: حدثني المثنى، حدثنا آدم العسقلاني، حدثنا شُعْبة، حدثنا عمرو بن مُرَّة، سمعت مُرَّة الهَمْداني بحديث عن أبي موسى الأشعري قال: قال رسول الله ﷺ: "كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ". وقد أخرجه الجماعة إلا أبا داود من طرق عن شعبة به ولفظ البخاري: "كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا آسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَمَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَإنَّ فَضْلَ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ".

İbn Cerîr dedi ki: Bana el-Müsennâ anlattı, bize Âdem el-Askalânî anlattı, bize Şu'be anlattı, bize Amr b. Mürre anlattı; Mürre el-Hemedânî'yi Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den şu hadisi naklederken işittim: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Erkeklerden pek çok kimse kemale erdi; kadınlardan ise İmrân kızı Meryem ve Firavun'un hanımı Âsiye'den başkası kemale ermedi.” Bunu Ebû Dâvûd hariç cemaat Şu'be'den gelen yollarla tahrîc etmişlerdir . Buhârî'nin lafzı şöyledir: “Erkeklerden pek çok kimse kemale erdi; kadınlardan ise Firavun'un hanımı Âsiye ve İmrân kızı Meryem'den başkası kemale ermedi. Şüphesiz Âişe'nin diğer kadınlara üstünlüğü, tirit yemeğinin diğer yemeklere üstünlüğü gibidir.”

وقد استقصيت طرق هذا الحديث وألفاظه في قصة عيسى ابن مريم ﵉، في كتابنا: "البداية والنهاية" ولله الحمد والمنة .

Bu hadisin tariklerini ve lafızlarını «el-Bidâye ve'n-Nihâye» adlı kitabımızda Meryem oğlu Îsâ (aleyhisselâm) kıssasında etraflıca ele aldım; hamd ve minnet Allah'a mahsustur .

ثم أخبر تعالى عن الملائكة: أنهم أمروها بكثرة العبادة والخشوع والخضوع والسجود والركوع والدؤوب في العمل لها، لما يريد الله [تعالى] بها من الأمر الذي قدره وقضاه، مما فيه محنة لها ورفعة في الدارين، بما أظهر الله تعالى فيها من قدرته العظيمة، حيث خلق منها ولدًا من غير أب، فقال تعالى: (يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ) أما القنوت فهو الطاعة في خشوع كما قال تعالى: {بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ} [البقرة: ١١٦].

Sonra Yüce Allah meleklerin ona, Allah'ın [Teâlâ] kendisi hakkında takdir edip hükme bağladığı, içinde kendisi için bir imtihan ve her iki cihanda bir yücelik bulunan emri sebebiyle; Yüce Allah onda babasız bir çocuk yaratarak büyük kudretini gösterdiğinden ötürü çokça ibadet etmeyi, huşû ve huzu duymayı, secde ve rükû etmeyi ve amel işlemeye devam etmeyi emrettiklerini haber vererek şöyle buyurdu: {يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ} “Ey Meryem! Rabbine divan dur, secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et.” Kunût ise huşû içinde yapılan itaattir ; nitekim Yüce Allah: {بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ} “Bilakis, göklerde ve yerde ne varsa hepsi O'nundur; hepsi O'na boyun eğmiştir” buyurmuştur.

وقد قال ابن أبي حاتم: حدثنا يونس بن عبد الأعلى، أخبرنا ابن وهب، أخبرني عَمْرو بن الحارث: أن دَرَّاجا أبا السمح حدثه عن أبي الهيثم، عن أبي سعيد، عن رسول الله ﷺ قال: "كُلُّ حَرْفٍ فِي الْقُرآنِ يُذْكَرُ فِيهِ القُنُوتُ فَهُوَ الطَّاعَةُ". ورواه ابن جرير من حديث ابن لهيعة، عن دَرّاج، به، وفيه نكارة

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Yûnus b. Abdila'lâ anlattı, bize İbn Vehb bildirdi, bana Amr b. el-Hâris bildirdi; Derrâc Ebü's-Semh ona Ebü'l-Heysem'den, o Ebû Saîd'den, o da Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'den şöyle buyurduğunu anlattı: “Kur'an'da kunûtun zikredildiği her harf (kelime), itaattir.” Bunu İbn Cerîr de İbn Lehîa'nın Derrâc'dan rivayetiyle bu senedle rivayet etmiştir; ancak bu rivayette münkerlik vardır .

وقال مجاهد: كانت مريم، ﵍، تقوم حتى تتورم كعباها، والقنوت هو: طول الركوع في الصلاة، يعني امتثالا لقوله تعالى: (يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ) بل قال الحسن: يعني اعبدي لربك (وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ) أي: كوني منهم.

Mücâhid şöyle dedi: Meryem (aleyhasselâm), topukları şişinceye kadar namazda kıyama dururdu. Kunût ise; namazda rükûyu uzatmaktır. Yani Yüce Allah'ın: {يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ} “Ey Meryem! Rabbine divan dur” buyruğuna uymaktır. Hatta Hasan [el-Basrî] şöyle demiştir: Yani Rabbine ibadet et demektir. {وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ} “Secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et” [buyruğu] ise; yani onlardan biri ol demektir.

وقال الأوزاعي: ركدت في محرابها راكعة وساجدة وقائمة، حتى نزل الماء الأصفر في قدميها، ﵂.

Evzâî dedi ki: Ayaklarına sarı su ininceye kadar mihrabında rükû ederek, secde ederek ve kıyamda durarak ibadete devam etti (aleyhasselâm).

وقد ذكر الحافظ ابن عساكر في ترجمتها من طريق محمد بن يونس الكُدَيمي -وفيه مقال-: حدثنا علي بن بحر بن بَرّي، حدثنا الوليد بن مسلم، عن الأوزاعي، عن يحيى بن أبي كثير في قوله: (يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي) قال: سَجَدت حتى نزل الماء الأصفر في عينيها .

Hâfız İbn Asâkir onun biyografisinde, Muhammed b. Yûnus el-Küdeymî -ki kendisi hakkında tenkit vardır- yoluyla zikredip şöyle demiştir: Bize Ali b. Bahr b. Berrî anlattı, bize Velîd b. Müslim, Evzâî'den, o Yahyâ b. Ebî Kesîr'den: {يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي} “Ey Meryem! Rabbine divan dur ve secde et” âyeti hakkında şöyle dediğini anlattı: «Gözlerine sarı su ininceye kadar secde etti» .

وذكر ابن أبي الدنيا: حدثنا الحسن بن عبد العزيز، حدثنا ضَمْرة، عن ابن شَوْذَب قال: كانت مريم، ﵍، تغتسل في كل ليلة.

İbn Ebî'd-Dünyâ zikretti: Bize el-Hasan b. Abdilazîz anlattı, bize Damre, İbn Şevzeb'den anlattı; o şöyle dedi: Meryem (aleyhasselâm) her gece yıkanırdı.

ثم قال تعالى لرسوله [عليه أفضل الصلوات والسلام] بعدما أطلعه على جلية الأمر: (ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ) أي: نقصه عليك (وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ) أي: ما كنت عندهم يا محمد فَتُخْبرهم عنهم معاينة عما جرى، بل أطلعك الله على ذلك كأنك كنت حاضرا وشاهدًا لما كان من أمرهم حين اقترعوا في شأن مريم أيهم يكفلها، وذلك لرغبتهم في الأجر.

Sonra Yüce Allah, meselenin hakikatini Resûlü'ne [salât ve selamların en faziletlisi onun üzerine olsun] bildirdikten sonra şöyle buyurdu: {ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ} “Bu, sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir” yani sana anlattığımız haberlerdendir. {وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ} “Meryem'i hangisi himayesine alacak diye kalemlerini atarlarken sen onların yanında değildin; çekişirlerken de yanlarında değildin.” Yani ey Muhammed! Sen onların yanında değildin ki olan biteni bizzat görerek onlardan haber veresin ; bilakis Meryem'i hangisinin himaye edeceği konusunda sevap kazanma arzusuyla kur'a çektikleri sırada onların durumu ne idiyse, sanki bizzat orada bulunmuş ve şahit olmuşsun gibi Allah bunu sana bildirmiştir.

قال ابن جرير: حدثنا القاسم، حدثنا الحسين، حدثني حجاج، عن ابن جُرَيْج، عن القاسم بن أبي بَزَّة، أنه أخبره عن عكرمة -وأبي بكر، عن عكرمة-قال: ثم خَرَجَتْ بها -يعني أم مريم بمريم-تحملها في خرقها إلى بني الكاهن بن هارون أخي موسى، ﵉ -قال: وهم يومئذ يلون في بيت المقدس ما يلي الحَجَبَة من الكعبة-فقالت لهم: دُونكم هذه النَّذِيرة فإني حررتها وهي ابنتي، ولا تدخل الكنيسة حائض، وأنا لا أردها إلى بيتي؟ فقالوا هذه ابنة إمامنا -وكان عمران يؤمهم في الصلاة-وصاحب قرباننا فقال زكريا: ادفعوها إليَّ: فإن خالتها تحتي. فقالوا: لا تطيب أنفسنا، هي ابنة إمامنا فذلك حين اقترعوا بأقلامهم عليها التي يكتبون بها التوراة، فَقَرَعَهُم زكريا، فكفلها

İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Kâsım anlattı, bize el-Hüseyn anlattı, bana Haccâc, İbn Cüreyc'den , o Kâsım b. Ebî Bezze'den anlattı; o İkrime'den -ve Ebû Bekr de İkrime'den- şöyle dediğini bildirdi: Sonra annesi Meryem'i kundağı içinde taşıyarak Mûsâ'nın kardeşi Hârun'un oğlu Kâhin'in oğullarına götürdü (aleyhimesselâm) -râvi dedi ki: Onlar o gün Beytülmakdis'te, Kâbe perdedarlarının yaptığı vazifeyi üstleniyorlardı - ve onlara: «Şu adanmış çocuğu alın; zira ben onu hür kıldım, o benim kızımdır. Hayızlı bir kadın mabede giremez ve ben de onu evime geri götüremem» dedi. Onlar: «Bu bizim imamımızın -ki İmrân onlara namaz kıldırırdı- ve kurban sahibimizin kızıdır» dediler. Bunun üzerine Zekeriyyâ: «Onu bana verin; çünkü teyzesi benim nikâhımdadır» dedi. Onlar: «Gönlümüz buna razı olmaz; o bizim imamımızın kızıdır» dediler. İşte bu, Tevrat'ı yazdıkları kalemleriyle onun üzerine kur'a çektikleri vakittir. Zekeriyyâ kur'ada onlara üstün geldi ve onu himayesine aldı .

وقد ذكر عكرمة أيضًا، والسدي، وقتادة، والربيع بن أنس، وغير واحد -دخل حديث بعضهم في بعض-أنهم دخلوا إلى نهر الأردن واقترعوا هنالك على أن يلقوا أقلامهم [فيه] فأيهم ثبت في جَرْية الماء فهو كافلها، فألقوا أقلامهم فاحتملها الماء إلا قلم زكريا فإنه ثبت. ويقال: إنه ذهب صُعُدًا يشق جرية الماء، وكان مع ذلك كبيرهم وسيدهم، وعالمهم وإمامهم ونبيهم صلوات الله

Ayrıca İkrime, es-Süddî, Katâde, er-Rebî‘ b. Enes ve pek çok kişi -rivayetleri birbiri içerisine geçmiş olarak- şöyle zikretmişlerdir: Onlar Ürdün nehrine vardılar ve kalemlerini [oraya] atmak üzere orada kur'a çektiler; kimin [kalemi] suyun akıntısında sabit kalırsa Meryem'in bakımını o üstlenecekti. Kalemlerini attılar; Zekeriyyâ'nın kalemi hariç hepsini su sürükleyip götürdü, onun kalemi ise sabit kaldı. Hatta suyun akıntısını yararak yukarı doğru gittiği de söylenir. Bununla birlikte o, onların büyüğü, efendisi, âlimi, imamı ve peygamberi idi; Allah'ın salâtları

وسلامه عليه سائر النبيين [والمرسلين]

ve selâmı onun ve diğer bütün peygamberlerin [ve resullerin] üzerine olsun.

{إِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٤٥)}

{إِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٤٥)} “Hani melekler şöyle demişti: «Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni, Kendisinden bir kelime ile müjdeliyor. Adı Meryem oğlu Îsâ Mesîh'tir; dünyada da ahirette de itibarlıdır ve Allah'a yakın kılınanlardandır.»”

هذه بشارة من الملائكة لمريم، ﵍، بأن سيوجد منها ولد عظيم، له شأن كبير. قال الله تعالى: (إِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ) أي: بولد يكون وجوده بكلمة من الله، أي: بقوله له: "كن" فيكون، وهذا تفسير قوله: {مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ} [آل عمران: ٣٩] كما ذكره الجمهور على ما سبق بيانه (اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ) أي يكون مشهورًا بهذا في الدنيا، يعرفه المؤمنون بذلك.

Bu, meleklerin Meryem'e (aleyhasselâm) kendisinden büyük bir şana sahip yüce bir çocuğun dünyaya geleceğine dair bir müjdesidir. Yüce Allah şöyle buyurdu: {إِذْ قَالَتِ الْمَلائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ} “Hani melekler: «Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni, Kendisinden bir kelime ile müjdeliyor» demişti.” Yani varlığı Allah'tan bir kelime ile, yani O'nun ona "Ol" demesiyle vücut bulacak bir çocuk ile; nitekim bu, daha önce açıklandığı üzere cumhurun da belirttiği gibi: {مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak” âyetinin tefsiridir. {اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ} “Adı Meryem oğlu Îsâ Mesîh'tir” yani dünyada bu isimle tanınacak, müminler onu bu isimle bilecektir.

وسمي المسيح، قال بعض السلف: لكثرة سياحته. وقيل: لأنه كان مسيح القدمين: [أي] لا أخْمَص لهما. وقيل: لأنه [كان] إذا مسح أحدًا من ذوي العاهات برئ بإذن الله تعالى.

Ona Mesîh denilmesi hakkında Selef'ten bazıları: «Çok seyahat ettiği (yeryüzünü dolaştığı) içindir» demiştir. Bir görüşe göre: «Ayak tabanları düz olduğu, [yani] ayak çukuru bulunmadığı içindir » denilmiştir. Bir diğer görüşe göre de: «Hastalık veya özür sahibi birine dokunduğunda (meshettiğinde) [o kimse] Yüce Allah'ın izniyle iyileştiği içindir» denilmiştir.

وقوله: (عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ) نسبة له إلى أمه، حيث لا أب له (وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ) أي: له وجاهة ومكانة عند الله في الدنيا، بما يوحيه الله إليه من الشريعة، وينزل عليه من الكتاب، وغير ذلك مما منحه به، وفي الدار الآخرة يشفع عند الله فيمن يأذن له فيه، فيقبل منه، أسوة بإخوانه من أولي العزم، صلوات الله عليهم.

Âyetteki: {عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ} “Meryem oğlu Îsâ” ifadesi, babası olmadığı için onun annesine nispet edilmesidir. {وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ} “Dünyada da ahirette de itibarlıdır ve Allah'a yakın kılınanlardandır” yani Allah'ın ona vahyedeceği şeriat, indireceği kitap ve ona bahşettiği diğer lütuflar sebebiyle dünyada Allah katında bir itibarı ve mevkii vardır; ahiret yurdunda ise Allah'ın izin verdiği kimselere şefaat edecek ve ülü'l-azm kardeşleri (aleyhimüsselâm) gibi şefaati kabul edilecektir.

{وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا وَمِنَ الصَّالِحِينَ (٤٦) قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٤٧)}

{وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا وَمِنَ الصَّالِحِينَ (٤٦) قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٤٧)} “«O, beşikte de yetişkinliğinde de insanlarla konuşacak ve salihlerden olacaktır.» [Meryem:] «Rabbim! Bana hiçbir insan dokunmamışken benim nasıl çocuğum olabilir?» dedi. [Melek] dedi ki: «Öyledir; Allah dilediğini yaratır. Bir işe hükmettiğinde ona sadece 'Ol!' der, o da hemen oluverir.»”

وقوله: (وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا) أي: يدعو إلى عبادة الله وحده لا شريك له، في حال صغره، معجزة وآية، و [في] حال كهوليته حين يوحي الله إليه بذلك (وَمِنَ الصَّالِحِينَ) أي: في قوله وعمله، له علم صحيح وعمل صالح.

Âyetteki: {وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا} “Beşikte de yetişkinliğinde de insanlarla konuşur” ifadesi; yani küçüklük çağında bir mucize ve alamet olarak, yetişkinlik çağında [da] Allah'ın kendisine vahyettiği sırada insanları tek olan ve ortağı bulunmayan Allah'a ibadete çağırır, demektir. {وَمِنَ الصَّالِحِينَ} “Ve o salihlerdendir” yani sözünde ve amelinde salih olup doğru bir ilme ve salih bir amele sahiptir.

قال محمد بن إسحاق، عن يزيد بن عبد الله بن قُسَيط، عن محمد بن شرحبيل، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "مَا تَكَلَّمَ مَوْلُود فِي صِغَرِهِ إلا عِيسَى وصَاحِبَ جُرَيْج" .

Muhammed b. İshâk, Yezîd b. Abdillâh b. Kuseyt'ten, o Muhammed b. Şurahbîl'den, o da Ebû Hüreyre'den rivayet etti; Ebû Hüreyre dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Îsâ ve Cüreyc'in arkadaşı (bebek) dışında çocukken konuşan hiçbir yeni doğmuş bebek olmamıştır” .

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو الصقر يحيى بن محمد بن قَزْعَة، حدثنا الحسين -يعني المروزي-حدثنا جرير -يعني ابن حازم-عن محمد، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ قال: "لمَْ يَتَكَّلَمْ فِي المهدِ إلا ثَلاثَة، عِيسى، وصَبِيٌّ كَانَ فِي زَمَنِ جُرَيْج، وصبيٌّ آخَرُ".

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebu's-Sakr Yahyâ b. Muhammed b. Kaz'a anlattı, bize el-Hüseyn -yani el-Mervezî- anlattı, bize Cerîr -yani İbn Hâzim- Muhammed'den, o da Ebû Hüreyre'den, o da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: «لَمْ يَتَكَلَّمْ فِي الْمَهْدِ إِلَّا ثَلَاثَةٌ، عِيسَى، وَصَبِيٌّ كَانَ فِي زَمَنِ جُرَيْجٍ، وَصَبِيٌّ آخَرُ» «Beşikte sadece üç kişi konuşmuştur: Îsâ, Cüreyc zamanındaki bir çocuk ve bir başka çocuk.»

فلما سمعت بشارة الملائكة لها بذلك، عن الله، ﷿، قالت في مناجاتها: (رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ) تقول: كيف يوجد هذا الولد مني وأنا لست بذات زوج ولا من عزمي أن أتزوج، ولست بَغيا؟ حاشا لله. فقال لها الملك -عن الله، ﷿، في جواب هذا السؤال-: (كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ) أي: هكذا أمْرُ الله عظيم، لا يعجزه شيء. وصرح هاهنا بقوله: (يَخْلُقُ) ولم يقل: "يفعل" كما في قصة زكريا، بل نص هاهنا على أنه يخلق؛ لئلا يبقى شبهة، وأكد ذلك بقوله: (إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ) أي: فلا يتأخر شيئًا، بل يوجد عقيب الأمر بلا مهلة، كقوله تعالى: {وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ} [القمر: ٥٠] أي: إنما نأمر مرة واحدة لا مثنوية فيها، فيكون ذلك الشيء سريعًا كلمح بالبصر .

Meryem, Azîz ve Celîl olan Allah'tan meleklerin bu müjdesini işitince, münacatında: {رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ} “Rabbim! Bana hiçbir insan dokunmamışken benim nasıl çocuğum olabilir?” dedi. Şöyle diyordu: «Benim bir kocam yokken, evlenme niyetinde de değilken ve iffetsiz de değilken -hâşâ- benden bu çocuk nasıl var olabilir?» Melek ona -Azîz ve Celîl olan Allah'tan, bu sorunun cevabında- şöyle dedi: {كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ} “«Öyledir, Allah dilediğini yaratır.»” Yani Allah'ın emri işte böyle büyüktür, hiçbir şey O'nu âciz bırakamaz. Zekeriyyâ kıssasında olduğu gibi burada "yapar" demeyip {يَخْلُقُ} “yaratır” ifadesini açıkça kullandı; bilakis hiçbir şüphe kalmasın diye burada 'yaratır' diye kesin olarak belirtti ve bunu şu buyruğuyla pekiştirdi: {إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ} “Bir işin olmasını dilediğinde ona sadece «Ol!» der, o da hemen oluverir.” Yani hiçbir şey gecikmez ; bilakis Yüce Allah'ın: {وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ} “Bizim emrimiz ancak bir tek keredir, göz açıp kapama gibidir” buyruğunda olduğu gibi emrin hemen ardından hiç beklemeden meydana gelir. Yani Biz sadece bir defa emrederiz, onun tekrarı yoktur; o şey de göz açıp kapama gibi derhal oluverir .

{وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنْجِيلَ (٤٨) وَرَسُولا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الأَكْمَهَ وَالأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٤٩) وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (٥٠) إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٥١)}

{وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنْجِيلَ (٤٨) وَرَسُولا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الأَكْمَهَ وَالأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٤٩) وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (٥٠) إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٥١)} “«Ve ona Kitab'ı, hikmeti, Tevrat'ı ve İncil'i öğretecektir.» (48) Onu İsrâiloğullarına bir elçi kılacak [ve o şöyle diyecektir]: «Şüphesiz ben size Rabbinizden bir âyet (mucize) ile geldim: Size çamurdan kuş biçiminde bir şey yapar, ona üflerim de Allah'ın izniyle hemen bir kuş oluverir; anadan doğma körü ve alacalıyı iyileştirir, Allah'ın izniyle ölüleri diriltirim; evlerinizde ne yiyip ne biriktirdiğinizi size haber veririm. Eğer inanıyorsanız, şüphesiz bunda sizin için kesin bir delil vardır. (49) Benden önceki Tevrat'ı doğrulayıcı olarak ve size haram kılınan bazı şeyleri helâl kılmak için [geldim]. Size Rabbinizden bir âyet (mucize) getirdim. Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin. (50) Şüphesiz Allah, benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir; öyleyse O'na kulluk edin. İşte dosdoğru yol budur.» (51)”

يقول تعالى -مخبرا عن تمام بشارة الملائكة لمريم بابنها عيسى، عليه السلام-أن الله يعلمه (الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ) الظاهر أن المراد بالكتاب هاهنا الكتابة. والحكمة تقدم الكلام على تفسيرها في سورة البقرة .

Yüce Allah -meleklerin Meryem'e oğlu Îsâ (aleyhisselâm) hakkındaki müjdesinin tamamını haber vererek- Allah'ın ona {الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ} “Kitab'ı ve hikmeti” öğreteceğini bildirmektedir. Görünen o ki burada 'Kitap'tan kasıt yazı yazmaktır. Hikmetin tefsirine dair açıklama ise Bakara Suresi'nde geçmişti .

(وَالتَّوْرَاةَ وَالإنْجِيلَ) فالتوراة: هو الكتاب الذي أنزله الله على موسى بن عمران. والإنجيل: الذي أنزله الله على عيسى عليهما السلام، وقد كان [عيسى] ﵇، يحفظ هذا وهذا.

{وَالتَّوْرَاةَ وَالإنْجِيلَ} “Tevrat'ı ve İncil'i”; Tevrat, Allah'ın İmrân oğlu Mûsâ'ya indirdiği kitaptır. İncil ise Allah'ın Îsâ'ya (aleyhimesselâm) indirdiği kitaptır; [Îsâ] (aleyhisselâm) bu ikisini de ezbere bilirdi.

وقوله: (وَرَسُولا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ) أي: [و] يجعله رسولا إلى بني إسرائيل، قائلا لهم: (أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ) وكذلك كان يفعل: يصور من الطين شكل طير، ثم ينفخُ فيه، فيطير عيانًا بإذن الله، ﷿، الذي جعل هذا معجزة يَدُلّ على أن الله أرسله.

Âyetteki: {وَرَسُولا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ} “Ve İsrâiloğullarına bir elçi” ifadesi; yani [ve] onu İsrâiloğullarına bir peygamber kılar; o da onlara şöyle der: {أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ} “«Şüphesiz ben size Rabbinizden bir mucize getirdim: Ben size çamurdan kuş biçiminde bir şey yapar, ona üflerim de Allah'ın izniyle hemen bir kuş oluverir.»” Nitekim o böyle yapıyordu: Çamurdan kuş sureti yapıyor, sonra ona üflüyor ve o, bunu Allah'ın kendisini gönderdiğine delalet eden bir mucize kılan Azîz ve Celîl olan Allah'ın izniyle gözler önünde uçuyordu.

(وَأُبْرِئُ الأكْمَهَ) قيل: هو الذي يبصر نهارًا ولا يبصر ليلا. وقيل بالعكس. وقيل: هو الأعشى. وقيل: الأعمش. وقيل: هو الذي يولد أعمى. وهو أشبه؛ لأنه أبلغ في المعجزة وأقوى في التحدي (والأبرص) معروف.

{وَأُبْرِئُ الأكْمَهَ} “«Körü iyileştiririm...»” [ifadesindeki ekmeh hakkında] şöyle denilmiştir: O, gündüz görüp gece görmeyen kimsedir. Bunun tersi olduğu da söylenmiştir. A‘şâ (gece körü) olduğu söylenmiştir. A‘meş (gözü zayıf gören/sulanan) olduğu da söylenmiştir. Doğuştan kör olan kimse olduğu da söylenmiştir ki en uygun olanı da budur; çünkü mucize olma bakımından daha beliğ ve meydan okuma açısından daha güçlüdür. {وَالأبْرَصَ} “«...ve alacalıyı [iyileştiririm]»” [ifadesi] ise malumdur (bilinen bir hastalıktır).

(وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ) قال كثير من العلماء: بعث الله كل نبي من الأنبياء بمعجزة تناسب أهل زمانه، فكان الغالب على زمان موسى، ﵇، السحر وتعظيم السحرة. فبعثه الله بمعجزة بَهَرَت الأبصار وحيرت كل سحار، فلما استيقنوا أنها من عند العظيم الجبار انقادوا للإسلام، وصاروا من الأبرار. وأما عيسى، ﵇، فبُعث في زمن الأطباء وأصحاب علم الطبيعة، فجاءهم من الآيات بما لا سبيل لأحد إليه، إلا أن يكون مؤيدًا من الذي شرع الشريعة. فمن أين للطبيب قدرة على إحياء الجماد، أو على مداواة الأكمه، والأبرص، وبعث من هو في قبره رهين إلى يوم التناد؟ وكذلك محمد ﷺ بعثه [الله] في زمن الفصحاء والبلغاء ونحارير الشعراء، فأتاهم بكتاب من الله، ﷿، لو اجتمعت الإنس والجن على أن يأتوا بمثله، أو بعشر سور من مثله، أو بسورة من مثله لم يستطيعوا أبدًا، ولو كان بعضهم لبعض ظهيرا، وما ذاك إلا لأن كلام الرب لا يشبهه كلام الخلق أبدًا.

{وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ} “Ve Allah'ın izniyle ölüleri diriltirim.” Pek çok âlim şöyle demiştir: Allah her peygamberi kendi zamanının insanlarına uygun bir mucize ile göndermiştir. Mûsâ (aleyhisselâm)'ın zamanında sihir ve sihirbazlara değer vermek hâkimdi; bu yüzden Allah onu gözleri kamaştıran ve bütün büyücüleri hayrete düşüren bir mucize ile gönderdi. Onlar bunun yüce ve mutlak galip olan Allah katından olduğunu kesin olarak anlayınca İslâm'a teslim oldular ve iyilerden oldular. Îsâ (aleyhisselâm) ise tabipler ve tabiat ilmi ehlinin bulunduğu bir zamanda gönderildi; onlara, şeriatı koyan Allah tarafından desteklenmiş bir kimseden başkasının asla güç yetiremeyeceği mucizeler getirdi. Zira bir hekimde cansız maddeye hayat verme yahut anadan doğma körü ve alacalıyı tedavi etme ve çağrışma gününe kadar kabrinde rehin kalmış olan kimseyi diriltme gücü nerede bulunur? Aynı şekilde Muhammed'i de (sallallâhu aleyhi ve sellem) [Allah] fesahat, belagat ve usta şairler çağında gönderdi. Onlara Azîz ve Celîl olan Allah'tan öyle bir kitap getirdi ki, insanlar ve cinler onun bir benzerini yahut benzeri on sureyi veya benzeri tek bir sureyi getirmek için bir araya gelseler, birbirlerine arka çıksalar dahi bunu asla yapamazlar. Bunun sebebi ise yalnızca Rabbin kelâmına hiçbir mahlûkun sözünün asla benzememesidir.

وقوله: (وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ) أي: أخبركم بما أكل أحدكم الآن، وما هو مدخر [له] في بيته لغده (إِنَّ فِي ذَلِكَ) أي: في ذلك كله (لآيَةً لَكُمْ) أي: على صدْقي فيما جئتكم به. (إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ)

Ve O'nun: {وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ} “«Evlerinizde ne yediğinizi ve ne biriktirdiğinizi size haber veririm.»” sözü; yani sizden birinizin şu an ne yediğini ve yarını için evinde [kendisine] neyin biriktirilmiş olduğunu size haber veririm, [demektir]. {إِنَّ فِي ذَلِكَ} “«Şüphesiz bunda...»” yani bütün bunlarda, {لآيَةً لَكُمْ} “«...sizin için bir delil vardır.»” yani size getirdiğim şeylerde doğru söylediğime [dair bir delil vardır]. {إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ} “«Eğer inanmış kimselerseniz.»”

(وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ) أي: مقرر لهم ومُثَبّت (وَلأحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ) فيه دلالة على أن عيسى، ﵇، نسَخ بعض شريعة التوراة، وهو الصحيح من القولين، ومن العلماء من قال: لم ينسخ منها شيئًا، وإنما أحَلّ لهم بعض ما كانوا يتنازعون فيه فأخطؤوا، فكشف لهم عن المغطى في ذلك، كما قال في الآية الأخرى: {وَلأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ} [الزخرف: ٦٣] والله أعلم.

{وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ} “«Benden önceki Tevrat'ı doğrulayıcı olarak...»” yani onlar için [Tevrat'ı] onaylayıcı ve pekiştirici olarak [geldim]. {وَلأحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ} “«...ve size haram kılınan bazı şeyleri helal kılmak için [geldim].»” Bunda Îsâ (aleyhisselâm)'ın Tevrat şeriatının bir kısmını nesh ettiğine delil vardır ki iki görüşten doğru olanı budur. Âlimlerden bazıları ise şöyle demiştir: Ondan hiçbir şeyi nesh etmedi, sadece hakkında ihtilaf edip yanılgıya düştükleri bazı şeyleri onlara helal kıldı ve bu hususta üzeri örtülü olan şeyi onlara açıkladı ; nitekim diğer ayette şöyle buyurmuştur: {وَلأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ} “«ve hakkında ihtilaf ettiğiniz şeylerin bir kısmını size açıklamak için [geldim].»” [Zuhruf: 63]. Doğrusunu Allah bilir.

ثم قال: (وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ) أي: بحجة ودلالة على صدقي فيما أقوله لكم. (فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ * إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ) أي: أنا وأنتم سواء في العبودية له والخضوع والاستكانة إليه (هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ)

Sonra şöyle dedi: {وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ} “«Ve size Rabbinizden bir delil getirdim.»” yani size söylediklerimde doğru olduğuma dair bir delil ve hüccet ile [geldim]. {فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ * إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ} “«Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Şüphesiz Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir; öyleyse O'na kulluk edin.»” Yani O'na kullukta, boyun eğmede ve O'na teslimiyette ben ve siz eşitiz. {هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ} “«İşte dosdoğru yol budur.»”

{فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (٥٢)}

{فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (٥٢)} “Îsâ onlardan inkârı sezince: «Allah yolunda benim yardımcılarım kimdir?» dedi. Havariler: «Biz Allah'ın [dininin] yardımcılarıyız, Allah'a iman ettik; şahit ol ki biz muhakkak Müslümanlarız» dediler. (52)”

يقول تعالى: (فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى) أي: استشعر منهم التصميم على الكفر والاستمرار على الضلال قال: (مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ) قال مجاهد: أي من يَتبعني إلى الله؟ وقال سفيان الثوري وغيره: من أنصاري مع الله؟ وقول مجاهد أقربُ.

Allah Teâlâ şöyle buyurur: {فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى} “Îsâ sezince...” yani onların inkârda kararlı olduklarını ve sapıklıkta devam edeceklerini hissedince, {مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ} “«Allah yolunda benim yardımcılarım kimdir?»” dedi. Mücâhid: «Yani Allah'a [giden yolda] bana kim uyar?» demektir, dedi. Süfyân es-Sevrî ve başkaları ise: «Allah ile beraber benim yardımcılarım kimdir?» demektir, dediler. Mücâhid'in sözü [gerçeğe] daha yakındır.

والظاهر أنه أراد من أنصاري في الدعوة إلى الله؟ كما كان النبي ﷺ يقول في مواسم الحج، قبل أن يهاجر: "مَنْ رَجُل يُؤْوِيني عَلى [أن] أبلغ كلامَ رَبِّي، فإنَّ قُرَيْشًا قَدْ مَنَعُونِي أنْ أُبَلِّغَ كَلامَ

Zahir olan (açıkça anlaşılan), onun: "Allah'a davette benim yardımcılarım kimdir?" manasını kastetmiş olmasıdır. Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de hicret etmeden önce hac mevsimlerinde şöyle buyuruyordu: «Rabbimin kelâmını tebliğ etmem [üzere] beni barındıracak bir adam [yok mu]? Çünkü Kureyş, Rabbimin kelâmını tebliğ etmeme...»

رَبِّي" حتى وجد الأنصار فآووه ونصروه، وهاجر إليهم فآسوه ومنعوه من الأسود والأحمر. وهكذا عيسى ابن مريم، انْتدَبَ له طائفة من بني إسرائيل فآمنوا به وآزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه. ولهذا قال تعالى مخبرًا عنهم: (قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ * رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنزلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ) الحواريون، قيل: كانوا قَصّارين وقيل: سموا بذلك لبياض ثيابهم، وقيل: صيادين. والصحيح أن الحواري الناصر، كما ثبت في الصحيحين أن رسول الله ﷺ لما نَدبَ الناس يوم الأحزاب، فانتدب الزبير، ثم ندبهم فانتدَبَ الزبير [ثم ندبهم فانتدب الزبير] فقال: "إنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَاريًا وَحَوَارِيي الزُّبَيْرُ" .

“...Rabbimin [kelâmını tebliğ etmeme engel oldu].” Nihayet Ensâr'ı buldu; onlar da onu barındırdılar ve ona yardım ettiler. O da onlara hicret etti; onlar da onunla dertleştiler/ona destek oldular ve onu siyah ve kırmızı [herkese] karşı korudular. Meryem oğlu Îsâ da böyledir ; İsrâiloğullarından bir topluluk ona icabet etti, ona iman ettiler, onu destekleyip ona yardım ettiler ve onunla birlikte indirilen nura uydular. Bu sebeple Allah Teâlâ onlardan haber vererek şöyle buyurdu: {قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ * رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنزلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ} “«Havariler: Biz Allah'ın yardımcılarıyız, Allah'a iman ettik; şahit ol ki biz muhakkak Müslümanlarız. Rabbimiz! İndirdiğine iman ettik ve Peygamber'e uyduk; artık bizi şahitlerle beraber yaz dediler.»” Havariler; onların çamaşır yıkayıcı oldukları söylenmiştir. Elbiselerinin beyazlığından dolayı böyle isimlendirildikleri de söylenmiştir. Balıkçı oldukları da söylenmiştir. Doğru olan ise havârînin yardımcı olduğudur. Nitekim iki Sahîh'te sabit olduğuna göre, Ahzâb günü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) insanları [göreve] çağırdığında Zübeyr icabet etti. Sonra onları çağırdı, Zübeyr icabet etti [sonra onları çağırdı, Zübeyr icabet etti] ve şöyle buyurdu: “Şüphesiz her peygamberin bir havârisi (sadık yardımcısı) vardır; benim havârim de Zübeyr'dir.”

{رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ (٥٣) وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ (٥٤)}

{رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ (٥٣) وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ (٥٤)} “«Rabbimiz! İndirdiğine iman ettik ve Peygamber'e uyduk; artık bizi şahitlerle beraber yaz.» (53) [Tuzak kuranlar] tuzak kurdular; Allah da tuzak kurdu. Allah, tuzak kuranların en hayırlısıdır. (54)”

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشَجّ، حدثنا وكيع، حدثنا إسرائيل، عن سماك، عن عكرمة، عن ابن عباس في قوله: (فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ) قال مع أمة محمد ﷺ. وهذا إسناد جيد.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Vekî' rivayet etti, bize İsrâîl, Simâk'tan, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ} “«Bizi şahitlerle beraber yaz»” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: «Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ümmetiyle beraber [yaz].» Bu isnad ceyyiddir (güzeldir).

ثم قال تعالى مخبرا عن [ملأ] بني إسرائيل فيما هَمُّوا به من الفتك بعيسى، ﵇، وإرادته بالسوء والصَّلب، حين تمالؤوا عليه وَوَشَوا به إلى ملك ذلك الزمان، وكان كافرًا، فأنْهَوا إليه أن هاهنا رجلا يضل الناس ويصدهم عن طاعة الملك، وَيُفَنِّد الرعايا، ويفرق بين الأب وابنه إلى غير ذلك مما تقلدوه في رقابهم ورموه به من الكذب، وأنه ولد زانية حتى استثاروا غضب الملك، فبعث في طلبه من يأخذه ويصلبه ويُنَكّل به، فلما أحاطوا بمنزله وظنوا أنهم قد ظَفروا به، نجاه الله من بينهم، ورفعه من رَوْزَنَة ذلك البيت إلى السماء، وألقى الله شبهه على رجل [ممن] كان عنده في المنزل، فلما دخل أولئك اعتقدوه في ظلمة الليل عيسى، ﵇، فأخذوه وأهانوه وصلبوه، ووضعوا على رأسه الشوك. وكان هذا من مكر الله بهم، فإنه نجى نبيه ورفعه من بين أظهرهم، وتركهم في ضلالهم يعمهون، يعتقدون أنهم قد ظفروا بطَلبتِهم، وأسكن الله في قلوبهم قسوة وعنادا للحق ملازما لهم، وأورثهم ذلة لا تفارقهم إلى يوم التناد؛ ولهذا قال تعالى: (وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ).

Sonra Allah Teâlâ, Îsâ (aleyhisselâm)'a suikast düzenleme, ona kötülük yapma ve onu asma konusundaki girişimleri hususunda İsrâiloğullarının [ileri gelenlerinden] haber vererek buyurdu ; öyle ki ona karşı birleştiler ve onu o dönemin hükümdarına ihbar ettiler. Hükümdar ise bir kâfirdi. Ona, burada insanları saptıran, hükümdara itaatten alıkoyan, tebaayı bozan, baba ile oğulun arasını ayıran bir adam olduğunu ilettiler. Boyunlarına vebal aldıkları ve ona attıkları diğer iftiraları ve onun bir zina çocuğu olduğunu da [söyleyerek] nihayet kralın öfkesini kabarttılar. Bunun üzerine kral, onu yakalayıp asacak ve cezalandıracak kimseler gönderdi. Onun evini kuşattıklarında ve onu ele geçirdiklerini sandıklarında, Allah onu onların arasından kurtardı ve o evin penceresinden göğe yükseltti. Allah onun benzerini evde bulunanlardan bir adama verdi. İçeri girdiklerinde gecenin karanlığında onu Îsâ (aleyhisselâm) zannettiler; böylece onu yakalayıp aşağıladılar, astılar ve başına dikenler koydular. Bu ise Allah'ın onlara kurduğu bir tuzaktı; zira O, peygamberini kurtarıp onların arasından yükseltti ve onları kendi sapıklıkları içinde bocalayıp durur vaziyette, hedeflerine ulaştıklarını zanneder halde bıraktı. Allah onların kalplerine katılık ve haktan kopmayan bir inat yerleştirdi ve çağrışma gününe kadar yakalarını bırakmayacak bir zilleti onlara miras bıraktı. İşte bu yüzden Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ} “[Tuzak kuranlar] tuzak kurdular; Allah da tuzak kurdu. Allah, tuzak kuranların en hayırlısıdır.”

{إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (٥٥) فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٥٦) وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (٥٧) ذَلِكَ نَتْلُوهُ عَلَيْكَ مِنَ الآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ (٥٨)}

{إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (٥٥) فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٥٦) وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (٥٧) ذَلِكَ نَتْلُوهُ عَلَيْكَ مِنَ الآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ (٥٨)} “O vakit Allah şöyle buyurmuştu: «Ey Îsâ! Şüphesiz seni vefat ettirecek olan, seni kendime yükseltecek olan, inkâr edenlerden seni tertemiz kılacak olan ve sana tabi olanları kıyamet gününe kadar inkâr edenlerin üstünde tutacak olan Benim. Sonra dönüşünüz Banadır; ayrılığa düştüğünüz şeyler hakkında aranızda Ben hükmedeceğim. (55) İnkâr edenlere gelince, onlara dünyada da ahirette de şiddetli bir azapla azap edeceğim ve onların hiçbir yardımcıları olmayacaktır. (56) İman edip salih ameller işleyenlere gelince, [Allah] onların mükâfatlarını eksiksiz verecektir. Allah zalimleri sevmez. (57) İşte bu sana okuduğumuz, ayetlerden ve hikmet dolu Zikir'dendir.» (58)”

اختلف المفسرون في قوله: (إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ) فقال قتادة وغيره: هذا من المقدم والمؤخر، تقديره: إني رافعك إلي ومتوفيك، يعني بعد ذلك.

Müfessirler {إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ} “Şüphesiz seni vefat ettirecek ve seni Kendime yükselteceğim” ayeti hakkında ihtilaf etmişlerdir. Katâde ve başkaları şöyle demiştir: Bu, takdim ve tehir (kelimelerin yer değiştirmesi) kabilindendir; takdiri de şöyledir: «Seni Kendime yükseltecek ve [daha] sonra da seni vefat ettireceğim.»

وقال علي بن أبي طلحة عن ابن عباس: (إِنِّي مُتَوَفِّيكَ) أي: مميتك.

Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan {إِنِّي مُتَوَفِّيكَ} “«Seni vefat ettirecek olan...»” ifadesi hakkında: «Yani seni öldürecek olan [Benim]» dediğini rivayet etmiştir.

وقال محمد بن إسحاق، عمن لا يتهم، عن وَهْب بن مُنَبِّه، قال: توفاه الله ثلاث ساعات من النهار حين رفعه الله إليه.

Muhammed b. İshâk, itham olunmayacak bir kimseden, o da Vehb b. Münebbih'ten şöyle dediğini rivayet etmiştir: «Allah onu Kendisine yükselttiği vakit gündüzün üç saati kadar onu vefat ettirdi.»

قال ابن إسحاق: والنصارى يزعمون أن الله توفاه سبع ساعات ثم أحياه.

İbn İshâk dedi ki: Hristiyanlar ise Allah'ın onu yedi saat vefat ettirip sonra dirilttiğini iddia etmektedirler.

وقال إسحاق بن بشر عن إدريس، عن وهب: أماته الله ثلاثة أيام، ثم بعثه، ثم رفعه.

İshâk b. Bişr , İdrîs'ten, o da Vehb'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: «Allah onu üç gün öldürdü, sonra diriltti, sonra da yükseltti.»

وقال مطر الوراق: متوفيك من الدنيا وليس بوفاة موت وكذا قال ابن جرير: توفيه هو رفعه.

Matar el-Verrâk ise şöyle demiştir: «Seni dünyadan vefat ettirecek olanım , yoksa bu ölüm anlamında bir vefat değildir .» İbn Cerîr de böyle demiştir: «Onun vefatı, onun yükseltilmesidir.»

وقال الأكثرون: المراد بالوفاة هاهنا: النوم، كما قال تعالى: {وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ } [الأنعام: ٦٠] وقال تعالى: {اللَّهُ يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ } [الزمر: ٤٢] وكان رسول الله ﷺ يقول -إذا قام من النوم-: "الْحَمْدُ لله الَّذِي أحْيَانَا بَعْدَمَا أمَاتَنَا وإلَيْهِ النُّشُورُ"، وقال الله تعالى: {وَبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا * وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ} إلى قوله [تعالى] {وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا * بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا * وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا} [النساء: ١٥٦ - ١٥٩] والضمير في قوله: {قَبْلَ مَوْتِهِ} عائد على عيسى، ﵇، أي: وإن من أهل الكتاب إلا يؤمن بعيسى قبل موت عيسى، وذلك حين ينزل إلى الأرض قبل يوم القيامة، على ما سيأتي بيانه، فحينئذ يؤمن به أهل الكتاب كلّهم؛ لأنه يضع الجزية ولا يقبل إلا الإسلام.

Çoğunluk ise şöyle demiştir: Buradaki vefattan kasıt uykudur. Nitekim Allah Teâlâ: {وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ} “Geceleyin sizi vefat ettiren (uyutan) ve gündüzün ne işlediğinizi bilen O'dur ” [En'âm: 60] buyurmuştur. Yine Allah Teâlâ: {اللَّهُ يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ} “Allah, ölümleri vaktinde canları alır; ölmeyenleri de uykularında [alır]. Artık ölümüne hükmettiğini tutar, diğerini ise belirlenmiş bir süreye kadar salıverir. Şüphesiz bunda düşünen bir kavim için ayetler vardır ” [Zümer: 42] buyurmuştur. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) uykudan kalktığında şöyle derdi: “Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah'a hamdolsun; dönüş yalnız O'nadır.” Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا * وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ} “İnkârlarından ve Meryem'e büyük bir iftirada bulunmalarından, bir de: «Biz Allah'ın elçisi Meryem oğlu Îsâ Mesîh'i öldürdük» demelerinden ötürü...” ayetinden [Teâlâ'nın] şu sözüne kadar: {وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا * بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا * وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا} “...Halbuki onu kesin olarak öldürmediler. Bilakis Allah onu Kendisine yükseltti. Allah Azîzdir, Hakîmdir. Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona mutlaka iman etmesin; kıyamet gününde de o, onların aleyhine şahit olacaktır” [Nisâ: 156-159]. {قَبْلَ مَوْتِهِ} “Ölmeden önce” sözündeki zamir Îsâ (aleyhisselâm)'a dönmektedir; yani Kitap ehlinden her biri, Îsâ'nın ölümünden önce ona mutlaka iman edecektir . Bu ise ileride açıklanacağı üzere, kıyamet gününden önce yeryüzüne indiği vakit olacaktır. İşte o zaman Kitap ehlinin hepsi ona iman edecektir; çünkü o cizyeyi kaldıracak ve İslâm'dan başkasını kabul etmeyecektir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أحمد بن عبد الرحمن، حدثنا عبد الله بن أبي جعفر، عن أبيه، حدثنا الربيع بن أنس، عن الحسن أنه قال في قوله: (إِنِّي مُتَوَفِّيكَ) يعني وفاة المنام، رفعه الله في منامه. قال الحسن: قال رسول الله ﷺ لليهود: "إنَّ عِيسَى لمَْ يَمُتْ، وَإنَّه رَاجِع إلَيْكُمْ قَبْلَ يَوْمِ الْقَيامَةِ" .

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam rivayet etti, bize Ahmed b. Abdirrahmân rivayet etti, bize Abdullah b. Ebî Ca'fer, babasından rivayet etti, bize Rebî' b. Enes, Hasan'dan O'nun: {إِنِّي مُتَوَفِّيكَ} “«Şüphesiz seni vefat ettirecek olan Benim»” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: «Uyku vefatı kastedilmektedir; Allah onu uykusunda yükseltti.» Hasan dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Yahudilere şöyle buyurdu: “Şüphesiz Îsâ ölmedi ve o kıyamet gününden önce size dönecektir.”

وقوله تعالى: (وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا) أي: برفعي إياك إلى السماء (وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ) وهكذا وقع؛ فإن المسيح، ﵇، لما رفعه الله إلى السماء تَفَرَّقت أصحابه شيَعًا بعده؛ فمنهم من آمن بما بعثه الله به على أنه عبد الله ورسوله وابن أمته، ومنهم من غلا فيه فجعله ابن الله، وآخرون قالوا: هو الله. وآخرون قالوا: هو ثالث ثلاثة. وقد حكى الله مقالاتهم في القرآن، ورَد على كل فريق، فاستمروا كذلك قريبا من ثلاثمائة سنة، ثم نَبَع لهم ملك

Allah Teâlâ'nın: {وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا} “«Seni inkâr edenlerden arındıracak olan...»” yani: Seni göğe yükseltmek suretiyle [onlardan temizleyecek olan], {وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ} “«...ve sana uyanları kıyamet gününe kadar inkâr edenlerin üstünde tutacak olan [Benim]»” buyruğu da aynen böyle gerçekleşmiştir. Zira Allah Mesîh'i -aleyhisselâm- göğe yükseltince, vefatının ardından ashabı fırkalara ayrıldı. Onlardan bir kısmı Allah'ın onunla gönderdiği hakikate iman ederek onun Allah'ın kulu, elçisi ve cariyesinin (Meryem'in) oğlu olduğunu kabul etti. Bir kısmı onun hakkında aşırılığa kaçarak onu Allah'ın oğlu kıldı. Diğerleri: «O, Allah'tır» dediler. Başka bir grup ise: «O, üçün üçüncüsüdür» dedi. Allah onların bu sözlerini Kur'an'da zikretmiş ve her bir gruba reddiye vermiştir. Onlar yaklaşık üç yüz yıl bu hâl üzere devam ettiler; sonra onların karşısına bir kral çıktı...

من ملوك اليونان، يقال له: قسطنطين، فدخل في دين النصرانية، قيل: حيلة ليفسده، فإنه كان فيلسوفا، وقيل: جهلا منه، إلا أنه بَدل لهم دين المسيح وحرفه، وزاد فيه ونقص منه، ووضعت له القوانين والأمانة الكبيرة -التي هي الخيانة الحقيرة-وأحل في زمانه لحم الخنزير، وصَلّوا له إلى المشرق وصوروا له الكنائس، وزادوا في صيامهم عشرة أيام من أجل ذنب ارتكبه، فيما يزعمون. وصار دين المسيح دين قسطنطين إلا أنه بنى لهم من الكنائس والمعابد والصوامع والديارت ما يزيد على اثنى عشر ألف معبد، وبنى المدينة المنسوبة إليه، واتبعه الطائفة المَلْكِيَّة منهم. وهم في هذا كله قاهرون لليهود، أيَّدهم الله عليهم لأنهم أقرب إلى الحق منهم، وإن كان الجميع كفار، عليهم لعائن الله.

...Yunan krallarından Konstantin denilen biri ortaya çıkıp Hristiyanlık dinine girdi. Bir hile olsun ve onu bozsun diye girdiği söylenmiştir, çünkü o bir filozoftu; cehaletinden girdiği de söylenmiştir. Ancak o, Mesîh'in dinini onlar için değiştirdi, tahrif etti, ona eklemeler yaptı ve ondan eksiltti. Onun için kanunlar ve büyük emanet -ki o alçakça bir hıyanettir- konuldu; onun zamanında domuz eti helal kılındı, onun için doğuya doğru ibadet ettiler , kiliseleri onun için resimlerle süslediler ve iddialarına göre işlediği bir günahtan ötürü oruçlarına on gün eklediler. Böylece Mesîh'in dini Konstantin'in dini haline geldi ; şu kadar var ki o, onlar için on iki binden fazla kilise, mabet, manastır ve ibadethane inşa etti ve kendisine nispet edilen şehri kurdu. Onlardan Melkî fırkası da ona tabi oldu . Bütün bunlarla beraber onlar Yahudilere üstün durumdaydılar; Allah onları onlara karşı destekledi , çünkü hepsi kâfir olup üzerlerine Allah'ın laneti olsa da onlar Yahudilere nispetle hakka daha yakındılar.

فلما بعث الله محمدًا ﷺ، فكان من آمن به يؤمن بالله وملائكته وكتبه ورسله على الوجه الحق -كانوا هم أتباع كُل نبي على وجه الأرض-إذ قد صدقوا الرسول النبي الأمي، خاتم الرسل، وسيد ولد آدم، الذي دعاهم إلى التصديق بجميع الحق، فكانوا أولى بكل نبي من أمته، الذين يزعمون أنهم على ملّته وطريقته، مع ما قد حَرّفوا وبدلوا.

Allah Muhammed'i (sallallâhu aleyhi ve sellem) gönderince, ona iman edenler Allah'a, meleklerine, kitaplarına ve peygamberlerine hakiki anlamda iman etmiş oldular; böylece onlar yeryüzündeki her peygamberin gerçek takipçileri oldular. Çünkü onlar ümmî peygamber olan, peygamberlerin sonuncusu ve Âdemoğlunun efendisi olan o elçiyi tasdik ettiler; o ki onları bütün hakikatleri tasdik etmeye çağırmıştı. Böylece onlar, tahrif ve tebdil etmiş olmalarına rağmen kendi peygamberlerinin milleti ve yolu üzerinde olduklarını iddia eden ümmetlerinden ziyade her peygambere daha lâyık oldular .

ثم لو لم يكن شيء من ذلك لكان قد نسخ الله بشريعته شريعة جميع الرسل بما بعث به محمدًا ﷺ من الدين الحق، الذي لا يغير ولا يبدل إلى قيام الساعة، ولا يزال قائما منصورًا ظاهرا على كل دين. فلهذا فتح الله لأصحابه مشارق الأرض ومغاربها، واحتازوا جميع الممالك، ودانت لهم جميعُ الدول، وكسروا كسرى، وقَصروا قيصر، وسلبوهما كُنُوزَهما، وأنفقت في سبيل الله، كما أخبرهم بذلك نبيهم عن ربهم، ﷿، في قوله: {وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا} الآية [النور: ٥٥] ولهذا لما كانوا هم المؤمنين بالمسيح حقا سلبوا النصارى بلاد الشام وأَجْلَوهم إلى الروم، فلجؤوا إلى مدينتهم القسطنطينية، ولا يزال الإسلام وأهله فوقهم إلى يوم القيامة. وقد أخبر الصادق المصدوق أمَّته بأن آخرهم سيفتحون القسطنطينية، ويستفيؤون ما فيها من الأموال، ويقتلون الروم مَقْتلة عظيمة جدا، لم ير الناس مثلها ولا يرون بعدها نظيرها، وقد جمعت في هذا جزءا مفردا. ولهذا قال تعالى: (وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ) أي: يوم القيامة (فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ * فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ) وكذلك فعل تعالى بمن كفر بالمسيح من اليهود، أو غلا فيه وأطراه من النصارى؛ عَذبهم في الدنيا بالقتل والسبي وأخْذ الأموال وإزالة الأيدي عن

Sonra, bütün bunlar olmamış olsaydı bile, Allah, Muhammed'i sallallâhu aleyhi ve sellem kıyamet kopuncaya kadar değiştirilemeyecek ve tahrif edilemeyecek olan, her daim ayakta, muzaffer ve diğer bütün dinlere üstün gelecek hak din ile göndererek, onun şeriatıyla bütün peygamberlerin şeriatını neshetmiş (hükmünü kaldırmış) olurdu. İşte bu sebeple Allah, onun ashabına yeryüzünün doğularını ve batılarını fethetmeyi nasip etti. Onlar bütün memleketleri ele geçirdiler, bütün devletler onlara boyun eğdi. Kisrâ'yı kırdılar (yıktılar), Kayser'i sindirip köşeye sıkıştırdılar, ikisinin de hazinelerini ellerinden aldılar ve [bu hazineler] Allah yolunda harcandı. Nitekim peygamberleri, aziz ve celil olan Rabbinden naklen şu ayette onlara bunu haber vermişti: {وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا} “Allah, içinizden iman edip salih ameller işleyenlere vadetmiştir ki: Kendilerinden öncekileri egemen kıldığı gibi onları da yeryüzünde mutlaka egemen kılacak, onlar için razı olduğu dinlerini sağlamlaştırıp yerleştirecek ve korkularının ardından onları mutlaka güvene kavuşturacaktır...” [Nûr: 55]. İşte bundan dolayıdır ki onlar Mesîh'e gerçekten iman edenler oldukları için, Şam diyarlarını Hristiyanların elinden aldılar ve onları Rum diyarına sürdüler; onlar da şehirleri olan Konstantinopolis'e sığındılar. İslam ve mensupları, kıyamet gününe kadar onların üzerinde üstün olmaya devam edecektir. Sâdık ve Masdûk (doğru sözlü ve doğrulanmış) olan [Peygamber], ümmetine, onların sonuncularının Konstantinopolis'i fethedeceğini, oradaki malları ganimet olarak alacaklarını ve Rumları insanların benzerini ne gördüğü ne de bundan sonra göreceği son derece büyük bir kırıma uğratacaklarını haber vermiştir; nitekim bu konuda müstakil bir cüz derlemiştim. Bundan dolayı Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ} “Sana uyanları kıyamet gününe kadar inkâr edenlerin üstünde tutacağım. Sonra dönüşünüz banadır...” yani: Kıyamet günündedir; {فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ * فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ} “Ayrılığa düştüğünüz hususlarda aranızda ben hükmedeceğim. İnkâr edenlere gelince, onları dünyada da ahirette de şiddetli bir azapla cezalandıracağım; onların hiçbir yardımcısı da olmayacaktır.” Nitekim Allah Teâlâ, Yahudilerden Mesîh'i inkâr edenlere veya Hristiyanlardan onun hakkında aşırıya gidip onu haddinden fazla övenlere de aynısını yaptı; onları dünyada öldürülmekle, esir alınmakla, mallarının zaptedilmesiyle ve ellerindeki hakimiyetin çekilip alınmasıyla

الممالك، وفي الدار الآخرة عَذابُهم أشد وأشق {وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ} [الرعد: ٣٤].

...hükümranlıklarına son verme suretiyle cezalandırdı; ahiret yurdunda ise azapları daha şiddetli ve daha çetindir: {وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ} “Onları Allah'tan koruyacak hiçbir kimse de yoktur” [Ra'd: 34].

(وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ) أي: في الدنيا والآخرة، في الدنيا بالنصر والظفر، وفي الآخرة بالجنات العاليات (وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ)

{وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ} “«İman edip salih ameller işleyenlere gelince, [Allah] onların mükâfatlarını eksiksiz verecektir .»” Yani dünyada ve ahirette; dünyada yardım ve zaferle, ahirette ise yüce cennetlerle [verecektir]. {وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ} “«Allah zalimleri sevmez.»”

ثم قال تعالى: (ذَلِكَ نَتْلُوهُ عَليْكَ مِنَ الآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ) أي: هذا الذي قَصَصْنَاه عليك يا محمد في أمر عيسى ومبدأ ميلاده وكيفية أمره، هو مما قاله الله تعالى، وأوحاه إليك ونزله عليك من اللوح المحفوظ، فلا مرية فيه ولا شك، كما قال تعالى في سورة مريم: {ذَلِكَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ * مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ} [مريم: ٣٤ - ٣٥] وهاهنا قال تعالى.

Sonra Allah Teâlâ: {ذَلِكَ نَتْلُوهُ عَليْكَ مِنَ الآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ} “İşte bu sana okuduğumuz, ayetlerden ve hikmet dolu Zikir'dendir” buyurdu; yani ey Muhammed, Îsâ'nın durumu, doğumunun başlangıcı ve halinin keyfiyeti hakkında sana anlattığımız bu hususlar, Allah Teâlâ'nın buyurduğu, sana vahyettiği ve Levh-i Mahfûz'dan sana indirdiği şeylerdendir; bunda hiçbir şüphe ve tereddüt yoktur. Nitekim Allah Teâlâ Meryem Suresi'nde şöyle buyurmuştur: {ذَلِكَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ * مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ} “Hakkında şüpheye düştükleri Meryem oğlu Îsâ, hak söz olarak işte budur. Allah'ın çocuk edinmesi olacak şey değildir; O bundan münezzehtir. Bir işe hükmettiği zaman ona sadece «Ol!» der, o da hemen oluverir” [Meryem: 34-35]. Burada ise Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

{إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٥٩) الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (٦٠) فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ (٦١)}

{إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٥٩) الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (٦٠) فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ (٦١)} “Şüphesiz Allah katında Îsâ'nın durumu, Âdem'in durumu gibidir. Onu topraktan yarattı, sonra ona «Ol!» dedi, o da hemen oluverdi. (59) Hak Rabbindendir; artık şüphe edenlerden olma! (60) Sana gelen ilimden sonra, kim bu hususta seninle tartışırsa de ki: «Gelin, çocuklarımızı ve çocuklarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım; sonra lanetleşelim de Allah'ın lanetini yalancıların üzerine kılalım.» (61)”

يقول تعالى: (إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِنْدَ اللَّهِ) في قدرة الله تعالى حيث خلقه من غير أب (كَمَثَلِ آدَمَ) فإن الله تعالى خلقه من غير أب ولا أم، بل (خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ) والذي خلق آدم قادر على خلق عيسى بطريق الأولى والأحرى، وإن جاز ادعاء البنوة في عيسى بكونه مخلوقا من غير أب، فجواز ذلك في آدم بالطريق الأولى، ومعلوم بالاتفاق أن ذلك باطل، فدعواها في عيسى أشد بطلانا وأظهر فسادًا. ولكن الرب، ﷿، أراد أن يظهر قدرته لخلقه، حين خَلَق آدم لا من ذكر ولا من أنثى؛ وخلق حواء من ذكر بلا أنثى، وخلق عيسى من أنثى بلا ذكر كما خلق بقية البرية من ذكر وأنثى، ولهذا قال تعالى في سورة مريم: {وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ} [مريم: ٢١].

Allah Teâlâ şöyle buyurur: {إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِنْدَ اللَّهِ} “Şüphesiz Allah katında Îsâ'nın durumu...” yani Allah Teâlâ'nın onu babasız yaratmasındaki kudreti bakımından, {كَمَثَلِ آدَمَ} “...Âdem'in durumu gibidir.” Zira Allah Teâlâ onu hem babasız hem de anasız yaratmış, bilakis {خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ} “onu topraktan yaratmış, sonra ona «Ol!» demiş, o da hemen oluvermiştir.” Âdem'i yaratan zât , Îsâ'yı evleviyetle ve öncelikle yaratmaya kadirdir. Şayet Îsâ'nın babasız yaratılmış olmasından dolayı onun hakkında oğulluk iddiasında bulunmak caiz olsaydı, Âdem hakkında bunun caiz olması evleviyetle gerekirdi; oysa bunun ittifakla batıl olduğu bilinmektedir. Dolayısıyla bu iddianın Îsâ hakkında yapılması çok daha batıl ve bozukluğu çok daha açıktır. Ancak Azîz ve Celîl olan Rab, yaratıklarına kudretini göstermek istemiştir; nitekim Âdem'i ne bir erkekten ne de bir dişiden yarattı; Havvâ'yı bir dişiden olmaksızın bir erkekten yarattı; Îsâ'yı bir erkekten olmaksızın bir dişiden yarattı; diğer insanları ise hem bir erkekten hem de bir dişiden yarattı. İşte bu yüzden Meryem Suresi'nde şöyle buyurmuştur: {وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ} “Ve onu insanlara bir mucize kılalım diye...” [Meryem: 21].

وقال هاهنا: (الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ) أي: هذا القول هو الحق في عيسى، الذي لا محيد عنه ولا صحيح سواه، وماذا بعد الحق إلا الضلال.

Burada ise şöyle buyurdu: {الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ} “Hak Rabbindendir; artık şüphe edenlerden olma!” Yani Îsâ hakkındaki gerçek söz budur; bundan başka bir sapma yeri ve bundan başka doğru bir söz yoktur. Hakikatin ötesinde sapıklıktan başka ne vardır!

ثم قال تعالى -آمرا رسوله ﷺ أن يُبَاهِلَ مَنْ عَانَدَ الحق في أمر عيسى بعد ظهور البيانِ: (فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ) أي: نحضرهم في حال المباهلة (ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ) أي: نلتعن (فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ) أي: منا أو منكم.

Sonra Allah Teâlâ -açıklama ortaya çıktıktan sonra Îsâ konusunda hakka inat eden kimseyle lanetleşmesini Resûlü'ne (sallallâhu aleyhi ve sellem) emrederek- şöyle buyurdu: {فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ} “Sana gelen ilimden sonra, kim bu hususta seninle tartışırsa de ki: «Gelin, çocuklarımızı ve çocuklarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım...»” yani mübahele (lanetleşme) anında onları hazır bulunduralım; {ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ} “«...sonra lanetleşelim de Allah'ın lanetini yalancıların üzerine kılalım.»” Yani lanetleşelim {فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ} “«...Allah'ın lanetini yalancıların üzerine kılalım»” yani bizden veya sizden [olan yalancıların üzerine].

وكان سبب نزول هذه المباهلة وما قبلها من أول السورة إلى هنا في وفد نجران، أن النصارى حين

Bu mübâhelenin ve surenin başından buraya kadar olan önceki kısmın iniş sebebi Necrân heyeti hakkında idi; şöyle ki Hristiyanlar o vakit

قدموا فجعلوا يُحَاجّون في عيسى، ويزعمون فيه ما يزعمون من البنوة والإلهية، فأنزل الله صَدْرَ هذه السورة رَدا عليهم، كما ذكره الإمام محمد بن إسحاق بن يَسَار وغيره.

...geldiklerinde Îsâ hakkında tartışmaya başladılar ve onun hakkında oğulluk ve ilahlık gibi iddialarda bulundular. Bunun üzerine Allah, İmam Muhammed b. İshâk b. Yesâr ve başkalarının zikrettiği gibi, onlara bir reddiye olarak bu surenin baş tarafını indirdi.

قال ابن إسحاق في سيرته المشهورة وغيره: وقَدم على رسول الله ﷺ وفد نصارى نَجْران، ستون راكبا، فيهم أربعة عَشرَ رجلا من أشرافهم يؤول إليهم أمرهم، وهم: العاقب، واسمه عبد المسيح، والسيد، وهو الأيْهَم، وأبو حارثة بن علقمة أخو بكر بن وائل، وأويس الحارث وزيد، وقيس، ويزيد، ونبيه، وخويلد، وعمرو، وخالد، وعبد الله، وَيُحَنَّس.

İbn İshâk meşhur Siret'inde ve diğerleri şöyle demiştir: Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) Necrân Hristiyanlarının heyeti geldi ; altmış süvari idiler. İçlerinde işlerinin kendilerine dayandığı eşrafından on dört kişi vardı. Bunlar: Âkıb -ki adı Abdülmesîh'tir-, Seyyid -ki el-Eyhem'dir-, Bekr b. Vâil'in kardeşi Ebû Hârise b. Alkame, Üveys el-Hâris , Zeyd, Kays, Yezîd, Nübeyh, Huveylid, Amr, Hâlid, Abdullah ve Yuhannes idi.

وأمْرُ هؤلاء يؤول إلى ثلاثة منهم، وهم: العاقب وكان أمير القوم وذا رأيهم وصاحب مشورتهم، والذي لا يصدرون إلا عن رأيه، والسيد وكان عالمهم وصاحب رَحْلهم ومُجتمعهم، وأبو حارثة بن علقمة وكان أسْقُفهم وحَبْرَهم وإمامهم وصاحب مدارسهم، وكان رجلا من العرب من بني بكر بن وائل، ولكنه تَنَصَّر، فعظمته الروم وملوكها وشرفوه، وبنوا له الكنائس وَمَوَّلُوه وأخْدَموه، لما يعلمونه من صلابته في دينهم. وقد كان يعرف أمر رسول الله ﷺ وشأنه وصفته بما علمه من الكتب المتقدمة جيدا، ولكن احتمله جهله على الاستمرار في النصرانية لما يرى [من] تعظيمه فيها ووجاهته عند أهلها.

Bunların işleri ise içlerinden üç kişiye dönüyordu: Âkıb -ki o kavmin emiri, görüş ve istişare sahibiydi ve sadece onun görüşü doğrultusunda hareket ederlerdi-, Seyyid -ki o onların âlimi, kervanlarının ve toplantılarının yöneticisiydi- ve Ebû Hârise b. Alkame -ki o onların piskoposu, bilgini, önderi ve medreselerinin yöneticisiydi-. Ebû Hârise, Bekr b. Vâil kabilesinden bir Arap adamıydı, ancak Hristiyanlaşmıştı; dinlerindeki sağlamlığını bildikleri için Rumlar ve onların kralları ona tazim etmiş, onu şereflendirmiş, onun için kiliseler inşa etmiş, ona mal vermiş ve hizmetçiler tahsis etmişlerdi. O, önceki kitaplardan iyice bildiği bilgilerle Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) durumunu, şanını ve vasfını tanıyordu; fakat bu dinde gördüğü [tazim] ve din mensupları nezdindeki itibarı sebebiyle cehaleti onu Hristiyanlıkta kalmaya sevk etti.

قال ابن إسحاق: وحدثني محمد بن جعفر بن الزبير، قال: قَدِموا على رسول الله ﷺ المدينة فدخلوا عليه مَسْجِدَه حين صلى العصر، عليهم ثياب الحبرَات: جُبَب وأرْدية، في جَمَال رجال بني الحارث بن كعب. قال: يقول بعض من رآهم من أصحاب النبي ﷺ: ما رأينا بعدهم وفدا مثلهم. وقد حانت صلاتهم، فقاموا في مسجد رسول الله ﷺ يصلون، فقال رسول الله ﷺ: دَعُوهم فصلّوا إلى المشرق.

İbn İshâk dedi ki: Bana Muhammed b. Ca'fer b. ez-Zübeyr anlattı, dedi ki: Medine'de Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) huzuruna geldiler ve ikindiyi kıldığı vakitte mescidine girdiler. Üzerlerinde Hıbere kumaşından elbiseler -cübbeler ve ridalar- vardı; Hâris b. Ka'b oğullarının erkeklerinin güzelliği içindeydiler. Dedi ki: Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabından onları görenlerden bazıları: «Onlardan sonra onlar gibi bir heyet görmedik» demiştir. İbadet vakitleri gelmişti; Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) mescidinde ibadet etmek üzere kalktılar. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): «Onları bırakın» dedi ve doğuya doğru ibadet ettiler.

قال: فكلم رسول الله ﷺ منهم أبو حارثة بن علقمة، والعاقب عبد المسيح، أو السيّد الأيهم، وهم من النصرانية على دين الملك، مع اختلاف أمرهم، يقولون: هو الله، ويقولون: هو ولد الله، ويقولون: هو ثالث ثلاثة. تعالى الله [عن ذلك علوًا كبيرا] وكذلك قول النصرانية، فهم يحتجون في قولهم: "هو الله" بأنه كان يحيي الموتى، ويُبْرئُ الأسقامَ، ويخبر بالغيوب، ويخلق من الطين كهيئة الطير، ثم ينفخ فيه فيكون طيرا وذلك كله بأمر الله، وليجعله آية للناس.

Dedi ki: Onlardan Ebû Hârise b. Alkame ile el-Âkıb Abdülmesîh yahut es-Seyyid el-Eyhem Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile konuştular. Kendi aralarındaki ihtilaflarla birlikte Hristiyanlıkta kralın dini üzerindeydiler; «O Allah'tır» diyorlar, «O Allah'ın çocuğudur» diyorlar ve «O üçün üçüncüsüdür» diyorlar. Allah [bundan pek yücedir ve çok büyüktür] . Hristiyanlığın görüşü de böyledir; «O Allah'tır» sözlerine, onun ölüleri dirilttiğini, hastaları iyileştirdiğini, gaybları haber verdiğini ve çamurdan kuş biçiminde yaratıp sonra ona üfleyince bir kuş oluverdiğini delil getiriyorlar; oysa bunların hepsi Allah'ın emriyledir ve O'nun bunu insanlara bir mucize kılması içindir.

ويحتجون في قولهم بأنه ابن الله، يقولون: لم يكن له أب يعلم، وقد تكلم في المهد بشيء لم يصنعه أحد من بني آدم قبله.

Onun Allah'ın oğlu olduğu yönündeki sözlerine ise şöyle delil getiriyorlar: «Onun bilinen bir babası yoktu ve beşikte daha önce Âdemoğlundan hiçbir kimsenin yapmadığı bir şeyi konuşmuştu» diyorlar.

ويحتجون في قولهم بأنه ثالث ثلاثة، بقول الله تعالى: فعلنا، وأمرنا، وخلقنا، وقضينا؛ فيقولون: لو كان واحدًا ما قال إلا فعلتُ وقضيتُ وأمرتُ وخلقتُ؛ ولكنه هو وعيسى ومَرْيَم وفي

Onun üçün üçüncüsü olduğu yönündeki sözlerine ise Yüce Allah'ın: «Yaptık, emrettik, yarattık ve hükmettik» buyruklarını delil getirip şöyle diyorlar: «Eğer bir [tek] olsaydı mutlaka 'Yaptım, hükmettim, emrettim ve yarattım' derdi; fakat o; Kendisi, İsa ve Meryem'dir.» Ve

كل ذلك من قولهم قد نزل القرآن.

...onların bu sözlerinin hepsi hakkında Kur'an inmiştir.

فلما كلمه الحَبْران قال لهما رسول الله ﷺ: "أسْلِمَا" قالا قد أسلمنا. قال: "إنَّكُمَا لَمْ تُسْلِمَا فأسْلِما" قالا بلى، قد أسلمنا قبلك. قال: "كَذَبْتُمَا، يمْنَعُكُمَا مِنَ الإسْلامِ دُعَاؤكُما لله ولدا، وَعِبَادَتُكُمَا الصَّلِيبَ وأكْلُكُمَا الخِنزيرَ". قالا فمن أبوه يا محمد؟ فَصَمَتَ رسول الله ﷺ عنهما فلم يجبهما، فأنزل الله في ذلك من قولهم، واختلاف أمرهم، صَدْرَ سورة آل عمران إلى بضع وثمانين آية منها.

Bu iki bilgin onunla konuşunca Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onlara: “Müslüman olun” dedi. Onlar: «Biz zaten Müslüman olduk» dediler. O: “Siz Müslüman olmadınız, Müslüman olun” buyurdu. Onlar: «Hayır, biz senden önce Müslüman olduk» dediler. O şöyle buyurdu: “Yalan söylediniz! Allah'a çocuk isnat etmeniz , haça tapmanız ve domuz eti yemeniz sizi İslâm'dan alıkoymaktadır.” Onlar: «Peki onun babası kimdir ey Muhammed?» dediler. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onlara karşı sustu ve cevap vermedi. Bunun üzerine Allah, onların bu sözleri ve aralarındaki ihtilaf hakkında Âl-i İmrân Suresi'nin başından seksen küsur ayetine kadar indirdi.

ثم تَكَلَّم ابن إسحاق على التفسير إلى أن قال: فلما أتى رسول الله ﷺ الخبر من الله، والفَصْلُ من القضاء بينه وبينهم، وأمر بما أمر به من ملاعنتهم إنْ رَدّوا ذلك عليه، دعاهم إلى ذلك؛ فقالوا: يا أبا القاسم، دَعْنَا ننظر في أمرنا، ثم نأتيك بما نريد أن نفعل فيما دعوتنا إليه، فانصرفوا عنه، ثم خَلَوْا بالعاقب، وكان ذا رأيهم، فقالوا: يا عبدَ المسيح، ماذا ترى؟ فقال: والله يا معشر النصارى لقد عرَفْتم أن محمدًا لنبيٌّ مرسل، ولقد جاءكم بالفَصْل من خَبَر صاحبكم، ولقد علمتم أنه ما لاعَن قوم نبيًا قط فبقي كبيرهم، ولا نبت صَغيرهم، وإنه للاستئصال منكم إن فعلتم، فإن كنتم [قد] أبيتم إلا إلف دينكم والإقامة على ما أنتم عليه من القول في صاحبكم، فوادعُوا الرجلَ وانصرفوا إلى بلادكم.

Sonra İbn İshâk tefsir hususunda konuştu ve nihayet şöyle dedi: Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) Allah'tan haber ve kendisiyle onlar arasında kesin hüküm gelip bunu reddettikleri takdirde onlarla lanetleşmesi emredilince, onları buna davet etti. Onlar: «Ey Ebe'l-Kâsım, durumumuza bir bakalım; sonra bizi davet ettiğin şey hususunda ne yapmak istediğimize dair sana geliriz» dediler. Onun huzurundan ayrıldılar, sonra görüş sahibi olan Âkıb ile baş başa kaldılar ve: «Ey Abdülmesîh, ne dersin?» dediler. O şöyle dedi: «Vallahi ey Hristiyan topluluğu! Siz Muhammed'in gönderilmiş bir peygamber olduğunu kesinlikle bildiniz; size arkadaşınızın (Îsâ'nın) haberinden kesin hükmü getirmiştir. Andolsun ki bir kavim bir peygamberle lanetleştiğinde ne büyüklerinin hayatta kaldığını ne de küçüklerinin yetiştiğini gördünüz! Eğer bunu yaparsanız bu sizin için kökten yok oluştur . Şayet dininize bağlı kalmaktan ve arkadaşınız hakkındaki bu sözünüzde ısrar etmekten başka bir şeyi [zaten] kabul etmiyorsanız, o adamla sulh yapın ve memleketinize dönün.»

فأتوا النبي ﷺ، فقالوا: يا أبا القاسم، قد رأينا ألا نلاعنك، ونتركك على دينك، ونرجعَ على ديننا، ولكن ابعث معنا رجلا من أصحابك ترضاه لنا، يحكم بيننا في أشياء اختلفنا فيها من أموالنا، فإنكم عندنا رضًا.

Bunun üzerine Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip şöyle dediler: «Ey Ebe'l-Kâsım! Biz seninle lanetleşmemeyi, seni dinin üzere bırakıp kendi dinimize dönmeyi uygun gördük. Ancak bizim için razı olacağın ashabından bir adamı bizimle gönder de, mallarımız hususunda aramızda ihtilaf ettiğimiz şeylerde hüküm versin; zira sizler bizim yanımızda razı olunan kimselersiniz.»

قال محمد بن جعفر: فقال رسول الله ﷺ: "ائْتُونِي الْعَشِيَّة أبعث معكم القوي الأمين"، فَكان عمر بن الخطاب يقول: ما أحببت الإمارة قَطّ حُبّي إياها يومئذ، رجاء أن أكون صاحبها، فَرُحْتُ إلى الظهر مُهَجّرا، فلما صلى رسول الله ﷺ الظهرَ سلَّم، ثم نَظَر عن يمينه وعن يساره، فجعلت أتطاول له ليراني، فلم يَزَلْ يلتمس ببصره حتى رأى أبا عُبَيدة بن الجَرَّاح، فدعاه: "اخْرُجْ معهم، فَاقْضِ بينهم بِالْحَقِّ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ". قال عمر: فذهب بها أبو عبيدة، ﵁ .

Muhammed b. Ca'fer dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Akşamleyin bana gelin, sizinle güçlü ve güvenilir (emîn) birini göndereyim” buyurdu. Ömer b. el-Hattâb şöyle derdi: «O kişi ben olayım ümidiyle o günkü arzum kadar hiçbir zaman yöneticiliği arzu etmemiştim. Sıcağın şiddetinde öğle vaktine erkenden gittim. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) öğleyi kıldırıp selam verince sağına ve soluna baktı; beni görsün diye uzanmaya başladım. Gözleriyle aramaya devam etti, nihayet Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'ı gördü ve onu çağırıp: 'Onlarla beraber çık ve aralarında ihtilaf ettikleri hususlarda hak ile hüküm ver' buyurdu.» Ömer: «Ebû Ubeyde (radıyallâhu anh) bu görevi alıp gitti» dedi.

وقد روى ابن مردويه من طريق محمد بن إسحاق، عن عاصم بن عمر بن قتادة، عن محمود بن لبيد، عن رافع بن خُدَيْج: أن وفد أهل نجران قدموا على رسول الله ﷺ فذكر نحوه، إلا أنه قال في الأشراف: كانوا اثني عشر. وذكر بقيته بأطول من هذا السياق، وزيادات أخَر.

İbn Merdûye, Muhammed b. İshâk tarikiyle Âsım b. Ömer b. Katâde'den, o Mahmûd b. Lebîd'den, o da Râfi' b. Hadîc'den: «Necrân halkının heyeti Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) geldi...» diyerek benzerini rivayet etmiştir; ancak o eşraf hakkında: «On iki kişi idiler» demiştir. Hadisin devamını ise bu rivayetten daha uzun ve başka ziyadelerle zikretmiştir.

وقال البخاري: حدثنا عباس بن الحسين، حدثنا يحيى بن آدم، عن إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن صِلَة بن زُفَر، عن حذيفة قال: جاء العاقبُ والسيدُ صاحبا نجران إلى رسول الله ﷺ يريدان أن

Buhârî şöyle dedi: Bize Abbâs b. el-Hüseyn anlattı, bize Yahyâ b. Âdem, İsrâîl'den, o Ebû İshâk'tan, o Sıla b. Züfer'den, o da Huzeyfe'den [şöyle dediğini] anlattı: «Necrân'ın iki ileri geleni el-Âkıb ve es-Seyyid, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) [gelerek]... arzu ettiler

يلاعناه، قال: فقال أحدهما لصاحبه: لا تَفْعَلْ، فوالله إن كان نبيا فلاعناه لا نفلحُ نحنُ ولا عَقبنا من بعدنا. قالا إنا نعطيك ما سألتنا، وابعث معنا رجلا أمينًا، ولا تبعث معنا إلا أمينا. فقال: "لأبْعَثَنَّ مَعَكُمْ رَجُلا أمينًا حَقَّ أمِينٍ"، فاستشرفَ لها أصحابُ رسول الله ﷺ، فقال: "قُمْ يَا أبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحٍِ" فلما قام قال رسول الله ﷺ: "هَذَا أمِينُ هذه الأمَّةِ".

«...onunla lanetleşmek isteyerek geldiler. Dedi ki: Biri arkadaşına: 'Bunu yapma; vallahi eğer o bir peygamber ise ve biz onunla lanetleşirsek ne biz ne de bizden sonraki neslimiz asla felaha eremeyiz' dedi. Dediler ki: 'Bizden istediğin şeyi sana veririz; bizimle güvenilir bir adam gönder, bizimle ancak güvenilir birini gönder.' Bunun üzerine: 'Sizinle mutlaka güvenilir, tam anlamıyla güvenilir bir adam göndereceğim' buyurdu. Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabı buna talip olarak başlarını kaldırdılar; o ise: 'Kalk ey Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh!' buyurdu. O ayağa kalkınca Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Bu, bu ümmetin emînidir' buyurdu.»

[و] رواه البخاري أيضا، ومسلم، والترمذي، والنسائي، وابن ماجة من طرق عن أبي إسحاق السَّبِيعي، عن صِلَة، عن حذيفة، بنحوه.

[Ve] bunu Buhârî de, Müslim, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce Ebû İshâk es-Sebîî tarikiyle, Sıla'dan, o da Huzeyfe'den benzer şekilde rivayet etmişlerdir.

وقد رواه أحمد، والنسائي، وابن ماجة، من حديث إسرائيل عن أبي إسحاق، عن صلَة عن ابن مسعود، بنحوه .

Bunu Ahmed, Nesâî ve İbn Mâce, İsrâîl'in Ebû İshâk'tan, onun Sıla'dan, onun da İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiği hadis olarak benzer şekilde rivayet etmişlerdir .

وقال البخاري: حدثنا أبو الوليد، حدثنا شعبة، عن خالد، عن أبي قِلابة، عن أنس عن النبي ﷺ قال: "لكل أُمَّةٍ أمينٌ وأمين هذه الأمَّة أبُو عبيدة بْنُ الْجَرَّاحِ" .

Buhârî dedi ki: Bize Ebu'l-Velîd rivayet etti, bize Şu'be, Hâlid'den, o Ebû Kılâbe'den, o Enes'ten rivayet etti; Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Her ümmetin bir emîni vardır; bu ümmetin emîni de Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'tır.”

وقال الإمام أحمد: حدثنا إسماعيل بن يزيد الرَّقِّي أبو يزيد، حدثنا فُرَات، عن عبد الكريم ابن مالك الجزَري" عن عكرمة، عن ابن عباس، قال: قال أبو جهل: إن رأيتُ رسول الله ﷺ يصلي عند الكعبة لآتينه حتى أطَأ على عنقه. قال: فقال: "لو فعلَ لأخَذته الملائكةُ عيانًا، ولو أن اليهود تمنَّوا الموت لماتوا ورأوا مقاعدهم من النار، ولو خرج الذين يباهلون رسول الله ﷺ لرَجَعوا لا يجدون مالا ولا أهلا" .

İmam Ahmed dedi ki: Bize İsmâîl b. Yezîd er-Rakkî Ebû Yezîd rivayet etti, bize Furât, Abdülkerîm b. Mâlik el-Cezerî'den rivayet etti, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Ebû Cehil: «Eğer Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) Kâbe'nin yanında namaz kılarken görürsem, mutlaka gelip boynuna basacağım» dedi. Dedi ki: Bunun üzerine [Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)] şöyle buyurdu: “Eğer bunu yapsaydı melekler onu göz göre göre yakalardı. Şayet Yahudiler ölümü temenni etselerdi ölürler ve cehennemdeki yerlerini görürlerdi. Eğer Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile lanetleşmeye çıkanlar [lanetleşmeye] çıksalardı, geri döndüklerinde ne bir mal ne de bir aile bulurlardı.”