Binûn

Nisâ Suresi Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ولهذا قال [الله] منكرا: (وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ) أي: وكيف تأخذون الصداق من المرأة وقد أفضيت إليها وأفضَتْ إليك.

İşte bu sebeple [Allah] bunu kınayarak şöyle buyurdu: (وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ) “Birbirinizle baş başa kalıp kaynaşmışken onu nasıl geri alırsınız?” Yani: Sen onunla, o da seninle baş başa kalıp birbirinize kavuşmuşken kadından mehrini nasıl geri alırsınız?

قال ابن عباس، ومجاهد، والسدي، وغير واحد: يعني بذلك الجماع.

İbn Abbâs, Mücâhid, es-Süddî ve pek çok kimse: "Bununla cima kastedilmektedir" dediler.

وقد ثبت في الصحيحين: أن رسول الله ﷺ قال للمتلاعنين بعد فراغهما من تلاعنهما: "الله يعلم أن أحدكما كاذب. فهل منكما تائب" ثلاثًا. فقال الرجل: يا رسول الله، مالي -يعني: ما أصدقها -قال: "لا مال لك إن كنت صدَقْت عليها فهو بما استحللت من فرجها وإن كنت كذبت عليها فهو أبعد لك منها".

Sahîhayn'da (Buhârî ve Müslim) sâbit olduğuna göre; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem liân yapan karı-kocaya, liânlaşmalarını tamamlamalarının ardından üç defa: « الله يعلم أن أحدكما كاذب. فهل منكما تائب » «Allah, şüphesiz ikinizden birinin yalancı olduğunu bilmektedir. Peki, aranızdan tövbe eden var mı?» buyurdu. Bunun üzerine adam: "Ey Allah'ın Resûlü, ya malım? —yani: ona mehir olarak verdiğim şey—" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurdu: « لا مال لك إن كنت صدَقْت عليها فهو بما استحللت من فرجها وإن كنت كذبت عليها فهو أبعد لك منها » «Sana mal [iadesi] yoktur; şayet ona doğru söylemişsen, o [mehir], kadının fercini kendine helal kılmanın karşılığıdır. Şayet ona yalan söylemişsen (iftira atmışsan), o mal senden ona [ulaşmaktan] çok daha uzaktır.»

وفي سنن أبي داود وغيره عن بصرة بن أكتم أنه تزوج امرأة بكرًا في خدرها، فإذا هي حامل من الزنا، فأتى رسول الله ﷺ فذكر ذلك له. فقضى لها بالصداق وفرَّق بينهما، وأمر بجلدها، وقال: "الولد عبد لك" .

Sünen-i Ebî Dâvûd ve diğerlerinde Basra b. Ektem'den rivayet edildiğine göre, kendisi evinde bekâr olan bir kadınla evlendi; bir de baktı ki kadın zinadan hamiledir . Bunun üzerine Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gelip durumu anlattı. Resûlullah [kadının] mehire hakkı olduğuna hükmetti, aralarını ayırdı, kadına celde vurulmasını (kırbaçlanmasını) emretti ve: "Çocuk senin için bir köledir" buyurdu.

فالصداق في مقابلة البُضْع، ولهذا قال تعالى: (وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ)

Mehir cinsî münasebetin (bud'un) karşılığıdır. İşte bu yüzden Yüce Allah: (وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ) “Birbirinizle baş başa kalıp kaynaşmışken onu nasıl geri alırsınız?” buyurmuştur.

وقوله: (وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا) روي عن ابن عباس ومجاهد، وسعيد بن جبير: أن المراد بذلك العَقْد.

Ve O'nun: (وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا) “ve onlar sizden sağlam bir teminat almışken...” kavli hakkında İbn Abbâs, Mücâhid ve Saîd b. Cübeyr'den: "Bundan maksat nikâh akdidir" dedikleri rivayet edilmiştir.

وقال سفيان الثوري، عن حبيب بن أبي ثابت، عن ابن عباس في قوله: (وَأَخَذْنَ مِنْكُم مِّيثَاقًا [غَلِيظًا] ) قال: قوله: إمساك بمعروف أو تسريح بإحسان.

Süfyân es-Sevrî, Habîb b. Ebî Sâbit'ten, o İbn Abbâs'tan O'nun: (وَأَخَذْنَ مِنْكُم مِّيثَاقًا [غَلِيظًا] ) “ve onlar sizden sağlam bir teminat almışken...” kavli hakkında: "O, Allah'ın: 'Güzellikle tutmak ya da iyilikle salıvermek' kavlidir" dediğini nakletti.

قال ابن أبي حاتم: وروي عن عكرمة، ومجاهد، وأبي العالية، والحسن، وقتادة، ويحيى بن أبي كثير، والضحاك والسدي-نحو ذلك.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: İkrime, Mücâhid, Ebu'l-Âliye, Hasan, Katâde, Yahyâ b. Ebî Kesîr, ed-Dahhâk ve es-Süddî'den de benzeri rivayet edilmiştir.

وقال أبو جعفر الرازي، عن الربيع بن أنس في الآية هو قوله: أخذتموهن بأمانة الله، واستحللتم فروجهن بكلمة الله، فإن "كلمة الله" هي التشهد في الخطبة. قال: وكان فيما أعطى النبي ﷺ ليلة أسرى به قال له: جعلت أمتك لا تجوز لهم خُطبة حتى يشهدوا أنك عبدي ورسولي. رواه ابن أبي حاتم.

Ebû Ca'fer er-Râzî, Rebî' b. Enes'ten ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: O, [Peygamber'in]: "Siz onları Allah'ın emanetiyle aldınız ve onların tenlerini Allah'ın kelimesiyle kendinize helal kıldınız" sözüdür. Şüphesiz "Allah'ın kelimesi", nikâh hutbesindeki teşehhüddür. Dedi ki: Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem İsrâ gecesinde verilen şeyler arasında Allah'ın ona: "Senin ümmetine, senin Benim kulum ve elçim olduğuna şehadet etmedikçe hiçbir hutbenin caiz olmayacağını takdir ettim" buyurması da vardı. Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir.

وفي صحيح مسلم، عن جابر في خُطبة حِجة الوداع: أن رسول الله ﷺ قال فيها: "واستوصوا بالنساء خيرًا، فإنكم أخذتموهن بأمان الله، واستحللتم فُروجهن بِكَلِمَة الله" .

Sahîh-i Müslim'de Câbir'den gelen Veda Haccı hutbesi rivayetinde Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem o hutbede şöyle buyurduğu yer almaktadır: "Kadınlar hakkında birbirinize hayrı tavsiye ediniz; zira siz onları Allah'ın emanetiyle aldınız ve tenlerini Allah'ın kelimesiyle kendinize helal kıldınız" .

وقوله تعالى: (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ [إِلا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلا] ) يُحَرم تعالى زوجات الآباء تكرمة لهم، وإعظامًا واحترامًا أن توطأ من بعده، حتى إنها لتحرم على الابن بمجرد العقد عليها، وهذا أمر مجمع عليه.

Yüce Allah'ın: (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ [إِلا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلا] ) “Babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin. Ancak geçmişte olanlar müstesna. Kuşkusuz bu, pek çirkin bir hayasızlık, iğrenç bir günah ve pek kötü bir yoldur.” kavli gereğince Yüce [Allah], babalara bir ikram ve onlardan sonra [bu kadınlarla] cima edilmesini önlemek suretiyle onlara gösterilen bir saygı ve hürmet olarak babaların zevcelerini haram kılmaktadır. Öyle ki bu kadınlar sadece nikâh akdiyle dahi oğula haram olur; bu husus icma ile sabittir.

قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا مالك بن إسماعيل، حدثنا قيس بن الربيع عن أشعث بن سَوَّار، عن عدي بن ثابت، عن رجل من الأنصار قال: لما توفي أبو قَيْس -يعني ابن الأسلت-وكان من صالحي الأنصار، فخطب ابنَه قيس امرأته، فقالت: إنما أعُدُّكَّ ولدا وأنت من صالحي قومك، ولكن آتي رسول الله ﷺ فأستأمره. فأتت رسول الله ﷺ فقالت: إن أبا قيس تُوفِّي. فقال: "خيرا". ثم قالت: إن ابنه قيسًا خطبني وهو من صالحي قومه. وإنما كنت أعده ولدًا، فما ترى؟ فقال لها: "ارجعي إلى بيتك". قال: فنزلت هذه الآية (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ [إِلا مَا قَدْ سَلَفَ]) الآية.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam, bize Mâlik b. İsmâîl, bize Kays b. er-Rebî‘, Eş‘as b. Sevvâr'dan, o Adiy b. Sâbit'ten, o da Ensâr'dan bir adamdan [naklen] şöyle dediğini rivayet etti: Ebû Kays -yani İbnü'l-Eslet- vefat ettiğinde -ki o Ensâr'ın sâlihlerindendi- oğlu Kays, onun hanımına talip oldu. Kadın: "Ben seni ancak bir evlat sayarım, sen de kavminin sâlihlerindensin; fakat Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gideyim de ona danışayım" dedi. Bunun üzerine Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gelip: "Ebû Kays vefat etti" dedi. [Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Hayırdır» buyurdu. Sonra [kadın]: "Oğlu Kays bana talip oldu; oysa kendisi kavminin sâlihlerindendir. Ben ise onu ancak bir evlat saymaktaydım, ne buyurursun?" dedi. Bunun üzerine [Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem] ona: «Evine dön» buyurdu. [Ravi] dedi ki: Bunun üzerine şu ayet indi: { وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ [إِلا مَا قَدْ سَلَفَ] } “Babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin. [Ancak geçmişte olanlar müstesna.]” ayeti.

وقال ابن جرير: حدثنا القاسم، حدثنا، حسين، حدثنا حَجَّاج، عن ابن جُرَيْج، عن عِكْرمة في قوله: (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) [الآية] قال: نزلت في أبي قيس ابن الأسلت، خُلِّفَ على أم عبيد الله بنت صخر وكانت تحت الأسلت أبيه، وفي الأسود بن خَلَفَ، وكان خلف على ابنة أبي طلحة بن عبد العُزّى بن عُثمان بن عبد الدار، وكانت عند أبيه خَلَف، وفي فاخِتَة ابنة الأسود بن المطلب بن أسد، كانت عند أمية بن خَلَف، فخُلِّف عليها صفوان ابن أمية .

İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Kâsım, bize Hüseyin, bize Haccâc, İbn Cüreyc'den, o İkrime'den O'nun: (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) [الآية] “Babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin. Ancak geçmişte olanlar müstesna.” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Bu ayet, babası el-Eslet'in nikâhı altında bulunan Ümmü Ubeydillâh bint Sahr ile evlenmek isteyen Ebû Kays b. el-Eslet hakkında; babası Halef'in nikâhı altında iken babasından sonra Ebû Talha b. Abdiluzzâ b. Osmân b. Abdiddâr'ın kızıyla evlenen el-Esved b. Halef hakkında; ve Ümeyye b. Halef'in nikâhı altında iken ondan sonra Safvân b. Ümeyye'nin kendisiyle evlendiği el-Esved b. el-Muttalib b. Esed'in kızı Fâhite hakkında nazil olmuştur.

وقد زعم السُّهيلي أن نكاح نساء الآباء كان معمولا به في الجاهلية؛ ولهذا قال: (إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) كما قال {وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأُخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ} قال: وقد فعل ذلك كِنَانة بن خزيمة، تزوج بامرأة أبيه، فأولدها ابنه النضْر بن كنانة قال: وقد قال ﷺ: "وُلِدتُ من نِكاحٍ لا من سِفَاحٍ". قال: فدل على أنَّه كان سائغًا لهم ذلك، فإن أراد أن ذلك كان عندهم يعدونه نكاحًا فيما بينهم، فقد قال ابن جرير: حدثنا محمد بن عبد الله المخرمي حدثنا قُرَاد، حدثنا ابن عيينة عن عمر، عن عكرمة، عن ابن عباس قال: كان أهل الجاهلية يُحَرِّمون ما حرم الله، إلا امرأة الأب والجمع بين الأختين، فأنزل الله: (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ) {وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأُخْتَيْنِ} وهكذا قال عطاء وقتادة. ولكن فيما نقله السهيلي من قصة كنانة نظر، والله أعلم. على كل تقدير فهو حرام في هذه الأمة، مُبَشَّع غاية التبشع ولهذا قال: (إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلا) ولهذا قال [تعالى] {وَلا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ} [الأنعام: ١٥١] وقال {وَلا تَقْرَبُوا الزِّنَا إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلا} [الإسراء: ٣٢] فزاد هاهنا: (وَمَقْتًا) أي: بُغْضًا، أي هو أمر كبير في نفسه، ويؤدي إلى مقت الابن أباه بعد أن يتزوج بامرأته، فإن الغالب أن من تزوج بامرأة يبغض من كان زوجها قبله؛ ولهذا حرمت أمهات المؤمنين على الأمة؛ لأنهن أمهات، لكونهن زوجات النبي ﷺ، وهو كالأب [للأمة] بل حقه أعظم من حق الآباء بالإجماع، بل حبه مقدم على حب النفوس صلوات الله وسلامه عليه.

es-Süheylî, babaların hanımlarıyla evlenmenin Câhiliye döneminde uygulanan bir âdet olduğunu iddia etmiştir; işte bu sebeple {وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأُخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ} “İki kız kardeşi bir arada almanız da [haram kılındı]; ancak geçmişte olanlar müstesna” buyurduğu gibi burada da: (إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) “ancak geçmişte olanlar müstesna” buyurmuştur. [Süheylî] dedi ki: Kinâne b. Huzeyme de bunu yapmış, babasının karısıyla evlenmiş ve ondan oğlu en-Nadr b. Kinâne doğmuştur. Yine dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ben zinadan değil, nikâhtan doğdum" buyurmuştur. [Süheylî] dedi ki: Bu da göstermektedir ki bu durum onlar için meşru idi. Eğer bununla, Câhiliye ehlinin bunu kendi aralarında bir nikâh saydığını kastettiyse, nitekim İbn Cerîr şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Abdillâh el-Muharramî anlattı, bize Kurâd anlattı, bize İbn Uyeyne, Amr'dan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletti: "Câhiliye ehli; babanın hanımı ile iki kız kardeşi bir arada nikâhlamak dışında, Allah'ın haram kıldığı her şeyi haram sayarlardı. Bunun üzerine Allah: (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ) “Babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin” ve {وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأُخْتَيْنِ} “İki kız kardeşi bir arada almanız da [haram kılındı]” ayetlerini indirdi." Atâ ve Katâde de böyle demiştir. Ancak Süheylî'nin Kinâne kıssasından naklettiği hususta tereddüt (nazar) vardır, en doğrusunu Allah bilir. Her hâlükârda bu durum bu ümmette haramdır, son derece çirkindir . İşte bu yüzden: (إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلا) “Kuşkusuz bu, pek çirkin bir hayasızlık, iğrenç bir günah ve pek kötü bir yoldur” buyurmuştur. Nitekim Yüce [Allah] {وَلا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ} [el-En'âm: 151] “Kötülüklerin açığına da gizlisine de yaklaşmayın” buyurmuş; yine {وَلا تَقْرَبُوا الزِّنَا إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلا} [el-İsrâ: 32] “Zinaya yaklaşmayın. Çünkü o, son derece çirkin bir hayasızlık ve çok kötü bir yoldur” buyurmuştur. Burada ise buna (وَمَقْتًا) yani "öfke/nefret sebebi" kelimesini eklemiştir. Yani bu, kendi içinde büyük bir günahtır ve oğulun, hanımıyla evlendikten sonra babasına nefret duymasına yol açar; zira ekseriyetle bir kadınla evlenen kimse, o kadının kendisinden önceki kocasından nefret eder. İşte bu sebeple Müminlerin Anneleri ümmete haram kılınmıştır; çünkü onlar Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem zevceleri olmaları hasebiyle annelerdir, o da [ümmet için] bir baba gibidir; bilakis onun hakkı icma ile babaların hakkından daha büyüktür, dahası onun sevgisi bizzat can sevgisinden önde gelir; Allah'ın salât ve selâmı onun üzerine olsun.

وقال عَطاء بن أبي رَباح في قوله: (ومقتا) أي: يمقت الله عليه (وَسَاءَ سَبِيلا) أي: وبئس طريقا لمن سلكه من الناس، فمن تعاطاه بعد هذا فقد ارتد عن دينه، فيقتل، ويصير ماله فيئا لبيت المال. كما رواه الإمام أحمد وأهل السنن، من طرق، عن البراء بن عازب، عن خاله أبي بردة -وفي رواية: ابن عمر-وفي رواية: عن عمه: أنه بعثه رسول الله ﷺ إلى رجل تزوج امرأة أبيه من بعده أن يقتله ويأخذ ماله.

Atâ b. Ebî Rabâh, O'nun: (ومقتا) “iğrenç bir günah” kavli hakkında: "Yani Allah ona gazap eder", (وَسَاءَ سَبِيلا) “ve pek kötü bir yoldur” kavli hakkında da: "İnsanlardan o yola giren kimse için ne kötü bir yoldur! Kim bundan sonra bu işe cüret ederse dininden irtidat etmiş olur; dolayısıyla öldürülür ve malı Beytülmâl'e fey olarak aktarılır" demiştir. Nitekim İmam Ahmed ve Sünen sahipleri muhtelif yollardan Berâ b. Âzib'den, o dayısı Ebû Bürde'den -bir rivayette: İbn Ömer'den, bir rivayette ise: amcasından- rivayet ettiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu, kendisinden sonra babasının hanımıyla evlenen bir adama, onu öldürmesi ve malını alması için göndermiştir.

وقال الإمام أحمد: حدثنا هُشَيْم، حدثنا أشعث، عن عدي بن ثابت، عن البراء بن عازب قال:

İmam Ahmed dedi ki: Bize Huşeym tahdis etti, bize Eş‘as, Adiyy b. Sâbit’ten, o da Berâ b. Âzib’den [şöyle] rivayet etti:

مرَّ بي عمي الحارث بن عمرو، ومعه لواء قد عقده له النبي ﷺ فقلت له: أي عم، أين بعثك النبي [ﷺ] ؟ قال: بعثني إلى رجل تزوج امرأة أبيه فأمرني أن أضرب عنقه .

Amcam el-Hâris b. Amr, yanında Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem kendisi için bağladığı bir sancakla yanıma uğradı. Ona: "Ey amca! Peygamber [sallallâhu aleyhi ve sellem] seni nereye gönderdi?" dedim. O da: "Beni babasının hanımıyla evlenen bir adama gönderdi ve onun boynunu vurmamı emretti" dedi.

مسألة:

Mesele:

وقد أجمع العلماءُ على تحريم من وطئها الأبُ بتزويج أو ملك أو بشبهة أيضًا، واختلفوا فيمن باشرها بشهوة دون الجماع، أو نظر إلى ما لا يحل له النظر إليه منها لو كانت أجنبية. فعن الإمام أحمد ﵀ أنها تحرم أيضا بذلك. قد روى [الحافظ] ابن عساكر في ترجمة خُدَيْج الحِصْنِيّ مولى معاوية قال: اشترى لمعاوية جارية بيضاء جميلة، فأدخلها عليه مجردة وبيده قضيب. فجعل يهوي به إلى متاعها ويقول: هذا المتاع لو كان له متاع! اذهب بها إلى يزيد بن معاوية. ثم قال: لا ادع لي ربيعة بن عمرو الجُرَشِي -وكان فقيها-فلما دخل عليه قال: إن هذه أتيت بها مجردة، فرأيت منها ذاك وذاك، وإني أردت أن أبعث بها إلى يزيد. فقال: لا تفعل يا أمير المؤمنين، فإنها لا تصلح له. ثم قال: نعم ما رأيت. ثم قال: ادع لي عبد الله بن مسعدة الفزاري، فدعوته، وكان آدم شديد الأدمة، فقال: دونك هذه، بَيض بها ولدك. قال: و [قد] كان عبد الله بن مسعدة هذا وهبه رسول الله ﷺ لابنته فاطمة فربته ثم أعتقته ثم كان بعد ذلك مع معاوية من الناس عَلَى عَلِي [بن أبي طالب] ﵁.

Âlimler, nikâhla, mülk edinmeyle veya şüphe yoluyla dahi olsa babanın cima ettiği kadının [oğula] haram olduğu hususunda icma etmişlerdir . Cima olmaksızın kadına şehvetle dokunan veya yabancı bir kadın olması durumunda bakması helal olmayan yerlerine bakan kimse hakkında ise ihtilaf etmişlerdir. İmam Ahmed'den rahimehullâh gelen rivayete göre kadın bu durumda da haram olur. Nitekim [Hâfız] İbn Asâkir, Muâviye'nin mevlası Hudeyc el-Hısnî'nin biyografisinde rivayet etmiştir; o şöyle demiştir: Muâviye için beyaz tenli, güzel bir cariye satın alındı. Cariyeyi çırılçıplak vaziyette Muâviye'nin huzuruna soktu; Muâviye'nin elinde bir çubuk vardı. Çubuğu cariyenin mahrem yerine doğru uzatıp: "Şayet faydası olsaydı bu ne güzel bir faydalanma aracıydı! Onu Yezîd b. Muâviye'ye götürün" demeye başladı. Sonra: "Hayır, bana Rebîa b. Amr el-Cüreşî'yi çağırın" dedi; o bir fakihti. Yanına girince Muâviye: "Bu cariye bana çıplak olarak getirildi; ondan şunları şunları gördüm. Onu Yezîd'e göndermek istemiştim" dedi. Rebîa: "Bunu yapma ey Müminlerin Emiri, zira o kadın ona uygun olmaz" dedi. Muâviye: "Ne güzel görüş bildirdin" dedi. Sonra: "Bana Abdullah b. Mes'ade el-Fezârî'yi çağırın" dedi; ben de onu çağırdım; o esmer, son derece koyu tenliydi. Muâviye: "Al bu senin olsun, bununla doğacak çocuğunu beyazlatırsın" dedi. [Hudeyc] dedi ki: Bu Abdullah b. Mes'ade'yi vaktiyle Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kızı Fâtıma'ya hediye etmişti; Fâtıma onu büyütüp azat etti. Daha sonra bu zat, Muâviye ile birlikte Ali [b. Ebî Tâlib]'e radıyallâhu anh karşı olan insanlardan biri oldu.

{حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاتُكُمْ وَبَنَاتُ الأَخِ وَبَنَاتُ الأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأُخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٢٣)}

{حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاتُكُمْ وَبَنَاتُ الأَخِ وَبَنَاتُ الأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأُخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٢٣)} “Size şunlarla evlenmek haram kılındı: Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeş kızları, kız kardeş kızları, sizi emziren sütanalarınız, sütkardeşleriniz, karılarınızın anaları, kendileriyle zifafa girdiğiniz karılarınızdan olup evlerinizde bulunan üvey kızlarınız -eğer analarıyla zifafa girmemişseniz size bir sakınca yoktur-, kendi sulbünüzden gelen oğullarınızın zevceleri ve iki kız kardeşi bir arada almanız. Ancak geçmişte olanlar müstesnadır. Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.”

هذه الآية الكريمة هي آية تحريم المحارم من النسب، وما يتبعه من الرضاع والمحارم بالصهر، كما قال ابن أبي حاتم:

Bu kerim ayet; nesepten [doğan] mahremlerin, buna tâbi olan süt emme mahremlerinin ve sıhriyet yoluyla mahrem olanların haram kılınmasını bildiren ayettir. Nitekim İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir:

حدثنا أحمد بن سِنان، حدثنا عبد الرحمن بن مهدي، عن سفيان بن حبيب، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: حُرمت عليكم سبع نَسَبًا، وسبع صِهْرًا، وقرأ: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ) الآية.

Bize Ahmed b. Sinân, bize Abdurrahman b. Mehdî, Süfyân b. Habîb'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "Size nesepten yedi, sıhriyetten yedi [kadın] haram kılındı." Ardından: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ) “Size şunlarla evlenmek haram kılındı: Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz...” ayetini okudu.

وحدثنا أبو سعيد بن يحيى بن سعيد، حدثنا أبو أحمد، حدثنا سفيان، عن الأعمش، عن إسماعيل بن رجاء عن عُمَير مولى ابن عباس، عن ابن عباس قال: يحرم من النسب سبع ومن الصهر سبع، ثم قرأ: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاتُكُمْ وَبَنَاتُ الأخِ وَبَنَاتُ الأخْتِ) فهن النسب.

Bize Ebû Saîd b. Yahyâ b. Saîd, bize Ebû Ahmed, bize Süfyân, el-A'meş'ten, o İsmâil b. Recâ'dan, o İbn Abbâs'ın azatlısı Umeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "Nesepten yedi, sıhriyetten yedi [kadın] haram olur." Sonra: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاتُكُمْ وَبَنَاتُ الأخِ وَبَنَاتُ الأخْتِ) “Size şunlarla evlenmek haram kılındı: Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeş kızları, kız kardeş kızları...” ayetini okudu; işte bunlar nesep yoluyla haram olanlardır .

وقد استدل جمهور العلماء على تحريم المخلوقة من ماء الزاني عليه بعموم قوله تعالى: (وبناتكم)؛ فإنها بنت فتدخل في العموم، كما هو مذهب أبي حنيفة، ومالك، وأحمد بن حنبل. وقد حُكيَ عن الشافعي شيء في إباحتها؛ لأنها ليست بنتًا شرعية، فكما لم تدخل في قوله تعالى: {يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ} فإنها لا ترث بالإجماع، فكذلك لا تدخل في هذه الآية. والله أعلم.

Âlimlerin cumhuru; zâni adamın kendi suyundan (zinasından) doğan kızın ona haram olduğuna Yüce Allah'ın: (وبناتكم) “kızlarınız” kavlinin umumiliğini delil getirmişlerdir; zira o da bir kız çocuğudur ve bu genele dâhildir; Ebû Hanîfe, Mâlik ve Ahmed b. Hanbel'in mezhebi budur. Şâfiî'den ise onun helal olduğuna dair bir görüş nakledilmiştir; zira o şer'î bir kız çocuk değildir, dolayısıyla Yüce Allah'ın: {يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ} “Allah size çocuklarınız hakkında tavsiye eder” kavline dâhil olmadığı ve icma ile miras alamadığı gibi bu ayete de dâhil olmaz. En doğrusunu Allah bilir.

وقوله: (وَأُمَّهَاتُكُمُ اللاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ) أي كما تحرم عليك أمك التي ولدتك، كذلك يحرم عليك أمك التي أرضعتك؛ ولهذا روى البخاري ومسلم في الصحيحين من حديث مالك بن أنس، عن عبد الله بن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم، عن عمرة بنت عبد الرحمن، عن عائشة أم المؤمنين أن رسول الله ﷺ قال: "إن الرضاعة تحرم ما تحرّم الولادة"، وفي لفظ لمسلم: "يَحْرُم من الرضاعة ما يَحْرُم من النسب" .

O'nun: (وَأُمَّهَاتُكُمُ اللاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ) “sizi emziren sütanalarınız, sütkardeşleriniz...” kavli, yani seni doğuran öz annen sana nasıl haram oluyorsa, seni emziren sütannen de sana öylece haram olur demektir. İşte bu sebeple Buhârî ve Müslim Sahîhayn'da Mâlik b. Enes'in hadisinden; o Abdullah b. Ebî Bekr b. Muhammed b. Amr b. Hazm'dan, o Amre bint Abdirrahmân'dan, o da Müminlerin Annesi Âişe'den rivayet etmişlerdir ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Doğumun haram kıldığını süt emzirme de haram kılar." Müslim'in bir lafzında ise: "Nesepten haram olanlar sütten de haram olur" şeklindedir.

وقد قال بعض الفقهاء: كما يحرم بالنسب يحرم بالرضاع إلا في أربع صور. وقال بعضهم: ست صور، هي مذكورة في كتب الفروع. والتحقيق أنه لا يستثنى شيء من ذلك؛ لأنه يوجد مثل بعضها في النسب، وبعضها إنما يحرم من جهة الصهر، فلا يرد على الحديث شيء أصلا البتة، ولله الحمد.

Bazı fakihler şöyle demiştir: Dört suret hariç, nesep sebebiyle haram olan her şey süt sebebiyle de haram olur. Bazıları ise altı suret demiş olup bunlar füru' fıkıh kitaplarında zikredilmiştir. Tahkik edilen şudur ki bunlardan hiçbir şey istisna edilmez; zira bazısının benzeri nesepte de vardır, bazısı ise ancak sıhriyet yönünden haram olur. Dolayısıyla hadise kesinlikle hiçbir istisna terettüp etmez ; hamd Allah'a mahsustur.

ثم اختلف الأئمة في عدد الرضعات المحرمة، فذهب ذاهبون إلى أنه يحرم مجرد الرضاع لعموم هذه الآية. وهذا قول مالك، ويحكى عن ابن عمر، وإليه ذهب سعيد بن المُسَيَّب، وعُرْوَة بن الزبير، والزُّهْرِي.

Sonra imamlar haram kılan emzirme sayısında ihtilaf etmişlerdir. Bir kesim, bu ayetin umumiliği gereği sadece bir kez emzirmenin bile haram kılacağı görüşüne varmıştır. Bu Mâlik'in görüşüdür; İbn Ömer'den de rivayet edilmiştir; Saîd b. el-Müseyyeb, Urve b. ez-Zübeyr ve ez-Zührî de bu görüşe gitmiştir.

وقال آخرون: لا يحرم أقل من ثلاث رضعات لما ثبت في صحيح مسلم، من طريق هشام بن عروة عن أبيه، عن عائشة؛ أن رسول الله ﷺ قال: "لا تُحرِّم المصةُ والمصتان" .

Diğerleri ise: "Üç emzirmeden azı haram kılmaz" dediler; zira Sahîh-i Müslim'de Hişâm b. Urve tarikinden, babasından, Âişe'den sabit olduğuna göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bir veya iki emiş haram kılmaz" buyurmuştur.

وقال قتادة، عن أبي الخليل، عن عبد الله بن الحارث، عن أم الفضل قالت: قال رسول الله ﷺ:

Katâde, Ebu'l-Halîl'den, o Abdullah b. el-Hâris'ten, o da Ümmü'l-Fadl'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

"لا تُحرم الرَّضْعَة ولا الرضعتان، والمصَّة ولا المصتان"، وفي لفظ آخر: "لا تحرم الإمْلاجَة ولا الإملاجتان" رواه مسلم .

"Bir ya da iki defa emme, bir ya da iki defa emiş haram kılmaz." Diğer bir lafızda ise: "Bir ya da iki defa memeyi ağza alıp emmek haram kılmaz" buyurmuştur. Bunu Müslim rivayet etmiştir .

وممن ذهب إلى هذا القول الإمام أحمد بن حنبل، وإسحاق بن راهويه، وأبو عبيد، وأبو ثور. ويحكى عن علي، وعائشة، وأم الفضل، وابن الزبير، وسليمان بن يسار، وسعيد بن جبير، ﵏.

Bu görüşe varanlar arasında İmam Ahmed b. Hanbel, İshâk b. Râhûye, Ebû Ubeyd ve Ebû Sevr bulunmaktadır. Bu görüş Ali, Âişe, Ümmü'l-Fadl, İbnü'z-Zübeyr, Süleymân b. Yesâr ve Saîd b. Cübeyr'den radıyallâhu anhüm de nakledilmektedir .

وقال آخرون: لا يحرم أقل من خمس رضعات، لما ثبت في صحيح مسلم من طريق مالك، عن عبد الله بن أبي بكر، عن عَمْرة عن عائشة، ﵂، قالت: كان فيما أنزل [الله] من القرآن: عشر رضعات معلومات يحرمن. ثم نسخن بخمس معلومات، فتوفي رسول الله صلى لله عليه وسلم وهن فيما يقرأ من القرآن.

Başkaları ise: "Beş emzirmeden azı haram kılmaz" dediler; zira Sahîh-i Müslim'de Mâlik tarikinden, Abdullah b. Ebî Bekr'den, Amre'den, Âişe'den radıyallâhu anhâ sabit olduğuna göre o şöyle demiştir: [Allah'ın] Kur'an'dan indirdiği ayetler arasında: "Bilinen on emzirme haram kılar" hükmü vardı. Sonra bunlar "bilinen beş emzirme" ile neshedildi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ettiğinde bunlar hâlâ Kur'an'dan okunan ayetler arasındaydı.

وروى عبد الرزاق، عن معمر، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة نحو ذلك .

Abdürrezzâk; Ma'mer'den, ez-Zührî'den, Urve'den, Âişe'den benzerini rivayet etmiştir .

وفي حديث سَهْلة بنت سهيل: أن رسول الله ﷺ أمرها أن تُرضِع مولى أبي حذيفة خمس رضعات وكانت عائشة تأمر من يريد أن يدخل عليها أن يُرْضع خمس رضعات. وبهذا قال الشافعي، ﵀ [تعالى] وأصحابه. ثم ليعلم أنه لا بد أن تكون الرضاعة في سن الصغر دون الحولين على قول الجمهور. وكما قدمنا الكلام على هذه المسألة في سورة البقرة، عند قوله: {يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ} [الآية: ٢٣٣].

Sehle bint Süheyl hadisinde geçtiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona, Ebû Huzeyfe'nin azatlısını beş defa emzirmesini emretmiştir . Âişe de yanına girmesini istediği kimselere beş defa emzirilmesini emrederdi. Şâfiî rahimehullâh [Teâlâ] ve ashabı bu görüşü benimsemiştir. Bilinmelidir ki cumhurun görüşüne göre emzirmenin çocukluk çağında, iki yaştan önce olması şarttır. Nitekim bu meselenin izahını daha önce Bakara Suresi'nde: {يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ} [Ayet: 233] “Emzirmeyi tamamlatmak isteyen için analar çocuklarını tam iki yıl emzirirler” kavlinin tefsirinde yapmıştık.

واختلفوا: هل يحرم لبن الفَحْل، كما هو قول جمهور الأئمة الأربعة وغيرهم؟ وإنما يختص الرضاع بالأم فقط، ولا ينتشر إلى ناحية الأب كما هو لبعض السلف؟ على قولين، تحرير هذا كله في كتاب "الأحكام الكبير ".

Dört mezhep imamının ve diğerlerinin cumhurunun görüşü doğrultusunda erkeğin sütü (lebenü'l-fahl) haram kılar mı, yoksa Selef'ten bazılarının dediği gibi emzirme sadece anneye mi mahsustur da baba tarafına sirayet etmez mi diye iki görüş üzerinde ihtilaf etmişlerdir; bütün bunların etraflıca incelenmesi "el-Ahkâmü'l-Kebîr" adlı kitaptadır.

وقوله: (وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ) أما أم المرأة فإنها تحرم بمجرد العقد على ابنتها، سواء دخل بها أو لم يدخل. وأما الربيبة وهي بنت المرأة فلا تحرم بمجرد العقد على أمها حتى يدخل بها، فإن طلق الأم قبل الدخول بها جاز له أن يتزوج بنتها، ولهذا قال: (وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ) [أي] في تزويجهن، فهذا خاص بالربائب وحدهن.

O'nun: (وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ) “karılarınızın anaları, kendileriyle zifafa girdiğiniz karılarınızdan olup evlerinizde bulunan üvey kızlarınız -eğer analarıyla zifafa girmemişseniz size bir sakınca yoktur-...” kavline gelince: Kadının annesi (kaynana), kızıyla sadece nikâh akdi yapılmasıyla -ister zifafa girilsin ister girilmesin- [damada] haram olur. Kadının önceki kocasından olan kızı (üvey kız/rebîbe) ise annesiyle sadece nikâh akdi yapılmakla haram olmaz; ta ki onunla zifafa girilinceye kadar. Eğer zifafa girmeden önce anneyi boşarsa, onun kızıyla evlenmesi caizdir. İşte bu sebeple: (وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ) “kendileriyle zifafa girdiğiniz karılarınızdan olup evlerinizde bulunan üvey kızlarınız -eğer analarıyla zifafa girmemişseniz size bir sakınca yoktur-” [yani] onlarla evlenmenizde bir sakınca yoktur buyurmuştur; bu hüküm sadece üvey kızlara mahsustur.

وقد فهم بعضُهم عود الضمير إلى الأمهات [و] الربائب فقال: لا تحرم واحدة من الأم ولا

Bazıları ise zamirin annelere [ve] üvey kızlara [birlikte] döndüğünü anlamış ve şöyle demiştir: Ne anne ne de

البنت بمجرد العقد على الأخرى حتى يدخل بها؛ لقوله: (فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ)

kız diğeriyle sadece nikâh akdi yapılmasıyla haram olmaz; ta ki onunla zifafa girilinceye kadar; zira Allah: (فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ) “eğer analarıyla zifafa girmemişseniz size bir sakınca yoktur” buyurmuştur.

وقال ابن جرير: حدثنا ابن بشار، حدثنا ابن أبي عدي وعبد الأعلى، عن سعيد عن قتادة، عن خِلاس بن عَمْرو، عن علي، ﵁، في رجل تزوج امرأة فطلقها قبل أن يدخل بها، أيتزوج أمها؟ قال: هي بمنزلة الربيبة.

İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Beşşâr, bize İbn Ebî Adiy ve Abdül'a'lâ, Saîd'den, o Katâde'den, o Hılâs b. Amr'dan, o da Ali'den radıyallâhu anh bir kadınla evlenip de zifafa girmeden onu boşayan adamın onun annesiyle evlenip evlenemeyeceği hakkında naklettiğine göre Ali: "O kadın da üvey kız (rebîbe) konumundadır" dedi.

وحدثنا ابن بشار حدثنا يحيى بن سعيد، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب، عن زيد بن ثابت قال: إذا طلق الرجل امرأته قبل أن يدخل بها فلا بأس أن يتزوج أمها.

Bize İbn Beşşâr, bize Yahyâ b. Saîd, Katâde'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den, o da Zeyd b. Sâbit'ten nakletti; Zeyd: "Kişi hanımını onunla zifafa girmeden önce boşarsa, onun annesiyle evlenmesinde bir sakınca yoktur" dedi.

وفي رواية عن قتادة، عن سعيد، عن زيد بن ثابت؛ أنه كان يقول: إذا ماتت عنده وأخذ ميراثها كُره أن يخلف على أمها، فإذا طلقها قبل أن يدخل بها فإن شاء فعل.

Katâde'den, Saîd'den, Zeyd b. Sâbit'ten gelen bir rivayette ise onun şöyle dediği nakledilmiştir: "Kadın adamın nikâhı altındayken ölür ve adam onun mirasından pay alırsa, annesiyle evlenmesi mekruh olur. Fakat onunla zifafa girmeden önce boşarsa, dilerse [annesiyle] evlenebilir."

وقال ابن المنذر: حدثنا إسحاق، عن عبد الرزاق، عن ابن جريج قال: أخبرني أبو بكر بن حفص، عن مسلم بن عويمر الأجدع أن بكر بن كنانة أخبره أن أباه أنكحه امرأة بالطائف قال: فلم أجامعها حتى توفي عَمي عن أمها، وأمها ذات مال كثير، فقال أبي: هل لك في أمها؟ قال: فسألت ابن عباس وأخبرته الخبر فقال: انكح أمها. قال: فسألت ابن عمر فقال: لا تنكحها. فأخبرت أبي ما قال ابن عباس وما قال ابن عمر، فكتب إلى معاوية وأخبره في كتابه بما قال ابن عُمَر وابن عباس فكتب معاوية: إني لا أحلّ ما حَرم الله، ولا أحرم ما أحل [الله] وأنت وذاك والنساء سواها كثير. فلم ينه ولم يأذن لي، فانصرف أبي عن أمها فلم ينكحها .

İbnü'l-Münzir dedi ki: Bize İshâk, Abdürrezzâk'tan, o İbn Cüreyc'den nakletti; o şöyle dedi: Bana Ebû Bekr b. Hafs, Müslim b. Uveymir el-Ecda'dan bildirdi ki Bekr b. Kinâne ona babasının kendisini Tâif'te bir kadınla evlendirdiğini haber verip şöyle demiştir: Ben onunla henüz cima etmemiştim ki amcam o kadının annesini [dul] bırakarak vefat etti; kadının annesi ise çok mal sahibiydi. Babam: "Onun annesiyle evlenmeye ne dersin?" dedi. [Bekr] dedi ki: Ben de İbn Abbâs'a sordum ve durumu anlattım . İbn Abbâs: "Annesiyle evlen" dedi. Sonra İbn Ömer'e sordum; o: "Onunla evlenme" dedi. Babama İbn Abbâs'ın ve İbn Ömer'in dediklerini anlattım. Bunun üzerine babam Muâviye'ye mektup yazıp mektubunda İbn Ömer ve İbn Abbâs'ın söylediklerini bildirdi. Muâviye mektubunda şöyle yazdı: "Ben Allah'ın haram kıldığını helal kılmam, [Allah'ın] helal kıldığını da haram kılmam. Sen bilirsin; zira ondan başka kadın çoktur." Böylece ne yasakladı ne de bana izin verdi; bunun üzerine babam o kadının annesinden vazgeçti ve onunla evlenmedi .

وقال عبد الرزاق: أخبرنا مَعْمَر، عن سِمَاك بن الفضل، عن رجل، عن عبد الله بن الزبير قال: الربيبة والأم سواء، لا بأس بها إذا لم يدخل بالمرأة. وفي إسناده رجل مبهم لم يسم.

Abdürrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, Simâk b. el-Fadl'dan, o bir adamdan, o da Abdullah b. ez-Zübeyr'den nakletti; o şöyle dedi: "Üvey kız ile anne [hüküm bakımından] birdir; kişi kadınla zifafa girmemişse [annesiyle evlenmesinde] bir sakınca yoktur." Bu rivayetin isnadında ismi zikredilmeyen mübhem bir râvi vardır.

وقال ابن جريج أخبرني عكرمة بن خالد أن مجاهدًا قال له: (وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ) أراد بهما الدخول جميعًا فهذا القول مروى كما ترى عن علي، وزيد بن ثابت، وعبد الله بن الزبير، ومجاهد، وابن جبير وابن عباس، وقد توقف فيه معاوية، وذهب إليه من الشافعية أبو الحسن أحمد بن محمد بن الصابوني، فيما نقله الرافعي عن العبادي. [وقد خالفه جمهور العلماء من السلف والخلف، فرأوا أن الربيبة لا تحرم بمجرد العقد على الأم، وإنها لا تحرم إلا بالدخول بالأم، بخلاف الأم فإنها تحرم بمجرد العقد على الربيبة] .

İbn Cüreyc dedi ki: Bana İkrime b. Hâlid, Mücâhid'in kendisine: (وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ) “karılarınızın anaları, kendileriyle zifafa girdiğiniz karılarınızdan olup evlerinizde bulunan üvey kızlarınız...” ayetinde her ikisinde de zifafa girmeyi kastettiğini söylediğini haber verdi. Görüldüğü üzere bu görüş Ali, Zeyd b. Sâbit, Abdullah b. ez-Zübeyr, Mücâhid, İbn Cübeyr ve İbn Abbâs'tan rivayet edilmiştir; Muâviye bu hususta tevakkuf etmiş; Şâfiîlerden ise er-Râfiî'nin el-Abbâdî'den naklettiğine göre Ebu'l-Hasan Ahmed b. Muhammed b. es-Sâbûnî bu görüşü benimsemiştir. [Selef ve haleften âlimlerin cumhuru ise ona muhalefet etmiş; üvey kızın anneyle sadece nikâh kıyılmakla haram olmayıp ancak anneyle zifafa girmekle haram olacağı; buna mukabil annenin (kaynananın) ise üvey kız ile sadece nikâh akdi kıyılmakla haram olacağı görüşünü savunmuşlardır] .

قال ابن أبي حاتم: حدثنا جعفر بن محمد بن هارون بن عَزْرة حدثنا عبد الوهاب، عن سعيد، عن قتادة، عن عكرمة، عن ابن عباس: أنه كان يقول إذا طلق الرجل امرأة قبل أن يدخل بها أو ماتت لم تحل له أمها، أنه قال: إنها مبهمة، فكرهها.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ca'fer b. Muhammed b. Hârûn b. Azre nakletti, [o şöyle dedi:] Bize Abdülvehhâb, Sa'îd'den, o Katâde'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o [İbn Abbâs] şöyle diyordu: "Kişi bir kadını kendisiyle zifafa girmeden önce boşar veya kadın ölürse, kadının annesi kendisine helal olmaz." O [İbn Abbâs]: "O [hüküm bakımından] mübhemedir (şartsız haram kılınmıştır)" demiş ve bunu uygun görmemiştir.

ثم قال: ورُويَ عن ابن مسعود، وعمران بن حُصَين، ومسروق، وطاوس، وعكرمة، وعطاء، والحسن، ومكحول، وابن سيرين، وقتادة، والزهري نحو ذلك. وهذا مذهب الأئمة الأربعة والفقهاء السبعة، وجمهور الفقهاء قديمًا وحديثًا، ولله الحمد والمنة.

Sonra dedi ki: İbn Mes'ûd, İmrân b. Husayn, Mesrûk, Tâvûs, İkrime, Atâ, Hasan, Mekhûl, İbn Sîrîn, Katâde ve ez-Zührî'den de benzeri rivayet edilmiştir. Bu, dört imamın, yedi fakihin, geçmişten günümüze fakihlerin cumhurunun mezhebidir; hamd ve minnet Allah'a mahsustur.

قال ابن جرير: والصواب، أعنى قَوْلَ من قال: "الأم من المبهمات"؛ لأن الله لم يشرط معهن الدخول كما شرط ذلك مع أمهات الربائب، مع أن ذلك أيضًا إجماع من الحجة التي لا يجوز خلافها فيما جاءت به متفقة عليه. وقد روي بذلك أيضًا عن النبي ﷺ خبر، غير أنَّ في إسناده نظرًا، وهو ما حدثني به المثنى، حدثنا حبان بن موسى، حدثنا ابن المبارك، أخبرنا المثنى بن الصباح، عن عمرو بن شعيب عن أبيه، عن جده عن النبي صلىالله عليه وسلم قال: إذا نكح الرجل المرأة فلا يحل له أن يتزوج أمها، دخل بالبنت أو لم يدخل، وإذا تزوج الأم فلم يدخل بها ثم طلقها، فإن شاء تزوج الابنة .

İbn Cerîr dedi ki: Doğru olan, "Anne mübhemâttandır (mutlak haramlardandır)" diyenin görüşüdür; çünkü Allah, üvey kızların anneleri hakkında zifafı şart koştuğu gibi bunlar hakkında zifafı şart koşmamıştır . Bununla birlikte bu hüküm, üzerinde ittifak ettikleri hususlarda muhalefet edilmesi caiz olmayan icma hüccetine de dayanmaktadır. Nitekim bu konuda Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem isnadında nazar bulunmakla birlikte bir hadis de rivayet edilmiştir ki o da el-Müsennâ'nın bana anlattığı şu rivayettir: Bize Hıbbân b. Mûsâ anlattı, bize İbnü'l-Mübârek anlattı, bize el-Müsennâ b. es-Sabbâh, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o dedesinden, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem nakletti ki şöyle buyurmuştur: "Bir adam bir kadınla nikâhlandığında, ister kızıyla zifafa girsin ister girmesin, artık onun annesiyle evlenmesi helal olmaz. Fakat anneyle evlenir de zifafa girmeden onu boşarsa, dilerse kızıyla evlenebilir" .

ثم قال: وهذا الخبر، وإن كان في إسناده ما فيه، فإن في إجماع الحجة على صحة القول به مُسْتَغْنى عن الاستشهاد على صحته بغيره.

Sonra dedi ki: Bu rivayet, her ne kadar isnadında birtakım illetler bulunsa da hüccet ehlinin bu görüşün sıhhati üzerindeki icmaı, onun sıhhatine başka bir delil getirme ihtiyacını ortadan kaldırmaktadır.

وأما قوله: (وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ) فجمهور الأئمة على أن الربيبة حرام سواء كانت في حجر الرجل أو لم تكن في حجره، قالوا: وهذا الخطاب خرج مخرج الغالب، فلا مفهوم له كقوله تعالى: {وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا} [النور: ٣٣]

O'nun: (وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ) “evlerinizde bulunan üvey kızlarınız...” kavline gelince; imamların cumhuruna göre üvey kız, ister adamın terbiyesi ve himayesi (hicri) altında olsun ister olmasın haramdır. Dediler ki: Bu hitap galip olan duruma binaen varit olmuştur; dolayısıyla Yüce Allah'ın: {وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا} [en-Nûr: 33] “İffetli kalmak isterlerse cariyelerinizi fuhşa zorlamayın” kavlinde olduğu gibi bunun mefhûm-ı muhâlifi (ters anlamı) yoktur.

وفي الصحيحين أن أم حَبيبة قالت: يا رسول الله، انكح أختي بنت أبي سفيان -وفي لفظ لمسلم: عزة بنت أبي سفيان-قال: "أو تحبين ذلك؟ " قالت: نعم، لَسْتُ لك بمُخْليَة، وأحب من شاركني في خير أختي. قال: "فإن ذلك لا يَحل لي". قالت: فإنا نُحَدثُ أنك تريد أن تنكح بنت أبي سلمة. قال "بنْتَ أم سلمة؟ " قالت نعم. قال: "إنها لو لم تكن ربيبتي في حجري ما حَلَّتْ لي، إنها لبنت أخي من الرضاعة، أرضعتني وأبا سلمة ثُوَيْبَة فلا تَعْرضْن علي بناتكن ولا أخواتكن". وفي رواية للبخاري: "إني لو لم أتزوج أم سلمة ما حلت لي" .

Sahîhayn'da geçtiğine göre Ümmü Habîbe şöyle demiştir: Ey Allah'ın Resûlü, kız kardeşim Ebû Süfyân'ın kızıyla -Müslim'in bir lafzında: Ebû Süfyân'ın kızı İzze ile- evlen! O: "Bunu gerçekten ister misin?" buyurdu. O: "Evet, ben senin yanında yalnız kalacak [tek eşin olacak] değilim; benimle bir hayrı paylaşmasını en çok istediğim kişi de kız kardeşimdir" dedi. [Allah Resûlü] buyurdu ki: "Bu bana helal olmaz" . Ümmü Habîbe: "Biz senin Ebû Seleme'nin kızıyla evlenmek istediğini konuşuyoruz" dedi. [Resûlullah]: "Ümmü Seleme'nin kızı mı?" buyurdu. [Ümmü Habîbe]: "Evet" dedi. [Resûlullah]: "O benim terbiyem altındaki (hicrimdeki) üvey kızım olmasaydı bile bana helal olmazdı; çünkü o süt kardeşimin kızıdır . Beni de Ebû Seleme'yi de Süveybe emzirmiştir. Dolayısıyla kızlarınızı ve kız kardeşlerinizi bana teklif etmeyiniz" buyurdu. Buhârî'nin bir rivayetinde ise: "Ben Ümmü Seleme ile evlenmemiş olsaydım bile o bana helal olmazdı" [buyurmuştur].

فجعل المناط في التحريم مجرد تزويجه أم سلمة وحكم بالتحريم لذلك، وهذا هو مذهب الأئمة الأربعة والفقهاء السبعة وجمهور الخلف والسلف. وقد قيل بأنه لا تحرم الربيبة إلا إذا كانت في حجر الرجل، فإذا لم يكن كذلك فلا تحرم.

Böylece [Allah Resûlü] haramlığın illetini sadece Ümmü Seleme ile evlenmiş olmasına bağlamış ve bundan dolayı haram olduğuna hükmetmiştir. Dört mezhep imamının, fukahâ-i seb'anın (yedi fakihin), selef ve halef cumhurunun mezhebi de budur. Üvey kızın ancak adamın terbiyesi ve himayesi (hicri) altında bulunduğu takdirde haram olacağı, şayet böyle değilse haram olmayacağı da söylenmiştir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو زُرْعة، حدثنا إبراهيم بن موسى، أنبأنا هشام -يعني ابن يوسف-عن ابن جريج، حدثني إبراهيم بن عبيد بن رفاعة، أخبرني مالك بن أوس بن الحدثان قال: كانت عندي امرأة فتوفيت، وقد ولدت لي، فوجِدْت عليها، فلقيني علي بن أبي طالب فقال: مالك؟ فقلت: توفيت المرأة. فقال علي: لها ابنة؟ قلت: نعم، وهي بالطائف. قال: كانت في حجرك؟ قلت: لا هي بالطائف قال: فانكحها. قلت: فأين قول الله [﷿] (وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ) قال: إنها لم تكن في حجْرك، إنما ذلك إذا كانت في حجرك.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Zür'a anlattı, bize İbrâhîm b. Mûsâ anlattı, bize Hişâm -yani İbn Yûsuf- İbn Cüreyc'den bildirdi, bana İbrâhîm b. Ubeyd b. Rıfâa anlattı, bana Mâlik b. Evs b. el-Hadesân haber verip dedi ki: Yanımda bir hanımım vardı ve vefat etti; benden çocuğu da olmuştu. Bundan dolayı çok üzüldüm. Ali b. Ebî Tâlib ile karşılaştım; bana: "Neyin var?" dedi. Ben de: "Hanımım vefat etti" dedim. Ali: "Onun [başkasından] kızı var mı?" diye sordu. "Evet, Tâif'tedir" dedim. "Senin terbiyen altında (hicrinde) mıydı?" dedi. "Hayır, Tâif'tedir" dedim. O da: "Öyleyse onunla evlen" dedi. Ben: "Peki, Allah [Azze ve Celle]'nin (وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ) “terbiyeniz altında bulunan üvey kızlarınız” kavli nerede kaldı?" dedim. O: "O senin terbiyen altında (hicrinde) değildi; o [hüküm] ancak senin terbiyen altında olduğu zamandır" dedi.

هذا إسناد قوي ثابت إلى علي بن أبي طالب، على شرط مسلم، وهو قول غريب جدًّا، وإلى هذا ذهب داود بن علي الظاهري وأصحابه. وحكاه أبو القاسم الرافعي عن مالك، ﵀، واختاره ابن حزم، وحكى لي شيخنا الحافظ أبو عبد الله الذهبي أنه عَرَض هذا على الشيخ الإمام تقي الدين ابن تيمية، ﵀، فاستشكله، وتوقف في ذلك، والله أعلم .

Bu, Müslim'in şartına göre Ali b. Ebî Tâlib'e ulaşan güçlü ve sabit bir isnaddır; fakat son derece garip bir görüştür. Dâvûd b. Ali ez-Zâhirî ve arkadaşları bu görüşe gitmişlerdir. Ebü'l-Kâsım er-Râfiî bunu Mâlik'ten -rahimehullâh- nakletmiş, İbn Hazm da bunu tercih etmiştir. Şeyhimiz Hâfız Ebû Abdillâh ez-Zehebî, bunu Şeyh İmam Takıyyüddîn İbn Teymiyye'ye -rahimehullâh- arz ettiğini, onun bunu müşkil görüp bu konuda tevakkuf ettiğini (hüküm vermekten çekindiğini) bana anlattı. Doğrusunu en iyi Allah bilir .

وقال ابن المنذر: حدثنا علي بن عبد العزيز، حدثنا الأثرم، عن أبي عبيدة قوله: (اللاتِي فِي حُجُورِكُم) قال: في بيوتكم.

İbnü'l-Münzir dedi ki: Bize Ali b. Abdilazîz anlattı, bize el-Esrem, Ebû Ubeyde'den nakletti ki o, O'nun: (اللاتِي فِي حُجُورِكُم) kavli hakkında: "Evlerinizde bulunan [kızlarınız]" demiştir.

وأما الربيبة في ملك اليمين فقد قال الإمام مالك بن أنس، عن ابن شهاب: أن عمر بن الخطاب سُئلَ عن المرأة وبنتها من ملك اليمين توطأ إحداهما بعد الأخرى؟ فقال عمر: ما أحب أن أخبرهما جميعًا. يريد أن أطَأهُمَا جميعا بملك يميني. وهذا منقطع.

Sağ elinizin malik olduğu (cariye) üvey kıza gelince; İmam Mâlik b. Enes, İbn Şihâb'dan nakletti ki: Ömer b. el-Hattâb'a, sağ elin malik olduğu kadın ve kızı hakkında birbiri ardınca bunlarla cinsel ilişkide bulunulup bulunulamayacağı soruldu. Ömer: "İkisi hakkında da [helaldir diye] haber vermeyi istemem" dedi; yani sağ elimin mülkiyetiyle ikisiyle de cinsel ilişkide bulunmayı [uygun görmem] demek istedi. Bu [rivayet] münkatıdır.

وقال سُنَيد بن داود في تفسيره: حدثنا أبو الأحوص، عن طارق بن عبد الرحمن عن قيس قال: قلت لابن عباس: أيقع الرجل على امرأة وابنتها مملوكين له؟ فقال: أحلتهما آية وحرمتهما آية، ولم أكن لأفعله.

Süneyd b. Dâvûd tefsirinde şöyle dedi: Bize Ebu'l-Ahvas, Târık b. Abdirrahmân'dan, o da Kays'tan nakletti ki o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a: "Kişi, mülkiyeti altında bulunan bir kadın ve kızıyla cinsel ilişkide bulunabilir mi?" diye sordum. O da: "Bir ayet onları helal kılmış, bir ayet de haram kılmıştır; fakat ben bunu yapacak değilim" dedi.

قال الشيخ أبو عُمَر بن عبد البر، ﵀: لا خلاف بين العلماء أنَّه لا يحل لأحد أن يطأ امرأة وابنتها من ملك اليمين، لأن الله حرم ذلك في النكاح، قال: (وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ) وملك اليمين هم تبع للنكاح، إلا ما روي عن عُمَر وابن عباس، وليس على ذلك أحد من أئمة الفتوى ولا من تبعهم. وروى هشام عن قتادة: بنت الربيبة وبنت ابنتها لا تصلح وإن كانت أسفل ببطون كثيرة. وكذا قال قتادة عن أبي العالية.

Şeyh Ebû Ömer b. Abdilberr -rahimehullâh- şöyle dedi: Âlimler arasında, kişinin sağ elinin malik olduğu kadın ve kızıyla cinsel ilişkide bulunmasının helal olmadığı hususunda ihtilaf yoktur; çünkü Allah bunu nikâhta haram kılmış ve: (وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ) buyurmuştur. Mülk-i yemîn (cariyeler) ise nikâha tâbidir. Ömer ve İbn Abbâs'tan rivayet edilen [farklı görüşler] müstesna olup; fetva imamlarından ve onlara tâbi olanlardan hiç kimse bu görüş üzere değildir. Hişâm, Katâde'den rivayet etti ki: Üvey kızın kızı ve onun kızının kızı, araya birçok nesil (batın) girse bile helal olmaz. Katâde, Ebu'l-Âliye'den de böyle nakletmiştir.

ومعنى قوله تعالى: (اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ) أي: نكحتموهن. قاله ابن عباس وغير واحد.

Yüce Allah'ın: (اللاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ) “kendileriyle zifafa girdiğiniz...” kavlinin anlamı; yani onlarla cinsel ilişkide bulunduğunuz [kadınlar] demektir. Bunu İbn Abbâs ve birden fazla kişi söylemiştir.

وقال ابن جريج عن عطاء: هو أن تهدى إليه فيكشف ويفتش ويجلس بين رجليها. قلت: أرأيت إن فعل ذلك في بيت أهلها. قال: هو سواء، وحسبه قد حرم ذلك عليه ابنتها.

İbn Cüreyc, Atâ'dan nakletti: "[Duhûl], kadının kendisine gelin olarak getirilmesi, onun da [kadının üzerini] açması, yoklaması ve iki bacağı arasına oturmasıdır." Dedim ki: "Bunu ailesinin evinde yaparsa ne dersin?" Şöyle dedi: "Birdir (fark etmez); bu kadarı kızını ona haram kılmaya yeterlidir."

وقال ابن جرير: وفي إجماع الجميع على أن خلوة الرجل بامرأته لا يُحرم ابنتها عليه إذا طلقها قبل مسيسها ومُبَاشرتها أو قبل النظر إلى فرجها بشهوة، ما يدل على أن معنى ذلك هو الوصول إليها بالجماع.

İbn Cerîr dedi ki: Kişinin hanımıyla baş başa kalmasının (halvetinin), onunla temas ve cinsellik yaşamadan veya şehvetle fercine bakmadan önce boşarsa kızını ona haram kılmayacağı hususundaki icma; bunun anlamının cima yoluyla ona ulaşmak olduğunu göstermektedir.

وقوله: (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ) أي: وحُرمت عليكم زوجات أبنائكم الذين ولدتموهم من أصلابكم، يحترز بذلك عن الأدعياء الذين كانوا يَتَبَنَونهم في الجاهلية، كما قال تعالى: {فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ [إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا] } الآية [الأحزاب: ٣٧].

O'nun: (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ) “Kendi sulbünüzden gelen oğullarınızın eşleri...” kavli; yani kendi sulbünüzden doğurduğunuz oğullarınızın eşleri size haram kılınmıştır. Bununla, Yüce Allah'ın: {فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ [إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا] } [el-Ahzâb: 37] “Sonunda Zeyd o kadından ilişiğini kesince, evlatlıkları eşleriyle ilişkilerini kestiklerinde müminlere bir güçlük olmasın diye seni onunla evlendirdik” ayetinde olduğu gibi, Câhiliye döneminde evlat edindikleri evlatlıklar hariç tutulmaktadır.

وقال ابن جُرَيْج: سألت عطاء عن قوله: (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ) قال: كنا نُحَدِّث، والله أعلم، أن رسول الله ﷺ لما نكح امرأة زيد، قال المشركون بمكة في ذلك، فأنزل الله [﷿] (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ) ونزلت: {وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ} [الأحزاب: ٤]. ونزلت: {مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ} [الأحزاب: ٤٠].

İbn Cüreyc dedi ki: Atâ'ya: (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ) “Kendi sulbünüzden gelen oğullarınızın eşleri...” kavlini sordum. O şöyle dedi: Allah en iyisini bilir ya, biz şöyle rivayet ederdik: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyd'in hanımıyla evlendiğinde, Mekke'deki müşrikler bu konuda ileri geri konuştular. Bunun üzerine Allah [Azze ve Celle] (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ) “Kendi sulbünüzden gelen oğullarınızın eşleri...” ayetini indirdi; ayrıca {وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ} [el-Ahzâb: 4] “Evlatlıklarınızı da sizin öz oğullarınız kılmamıştır” ayetini ve {مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ} [el-Ahzâb: 40] “Muhammed, sizin erkeklerinizden hiçbirinin babası değildir” ayetini indirdi.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو زرعة، حدثنا محمد بن أبي بكر المقدمي، حدثنا الجرح بن الحارث، عن الأشعث، عن الحسن بن محمد أن هؤلاء الآيات مبهمات: (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ) (أُمَّهَاتُ نِسَائِكُم) ثم قال: وروي عن طاوس وإبراهيم والزهري ومكحول نحو ذلك.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Zür'a anlattı, bize Muhammed b. Ebî Bekr el-Mukaddemî anlattı, bize el-Cereh b. el-Hâris, el-Eş'as'tan, o da el-Hasan b. Muhammed'den nakletti ki şu ayetler mübhemdir (mutlaktır): (وَحَلائِلُ أَبْنَائِكُمُ) “oğullarınızın eşleri...”, (أُمَّهَاتُ نِسَائِكُم) “hanımlarınızın anneleri...”. Sonra dedi ki: Tâvûs, İbrâhîm, ez-Zührî ve Mekhûl'den de benzeri rivayet edilmiştir.

قلت: معنى مبهمات: أي عامة في المدخول بها وغير المدخول، فتحرم بمجرد العقد عليها، وهذا متفق عليه. فإن قيل: فمن أين تحرم امرأة ابنه من الرضاعة، كما هو قول الجمهور، ومن الناس من يحكيه إجماعا وليس من صلبه؟ فالجواب من قوله ﷺ: "يَحْرُم من الرّضاع ما يحرم من النسب".

Ben derim ki: Mübhem olmalarının anlamı ; yani zifafa girilmiş olsun veya girilmemiş olsun genel olmalarıdır; dolayısıyla sadece nikâh akdi yapılmakla haram olur ve bu ittifakla kabul edilmiştir. Şayet: "Kişinin kendi sulbünden olmadığı halde, cumhurun görüşü olduğu ve bazılarının icma olarak naklettiği gibi süt oğlunun karısı nereden haram olmaktadır?" denilirse, buna cevap [Allah Resûlü'nün] sallallâhu aleyhi ve sellem şu kavlidir: "Nesep sebebiyle haram olanlar süt emme (radâ) sebebiyle de haram olur" .

وقوله: (وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ [إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا] ) أي: وحرم عليكم الجمع بين الأختين معًا في التزويج، وكذا في ملك اليمين إلا ما كان منكم في جاهليتكم فقد عفونا عن ذلك وغفرناه. فدل على أنه لا مثنوية فيما يستقبل ولا استثناء فيما سلف، كما قال: {لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلا الْمَوْتَةَ الأُولَى} [الدخان: ٥٦] فدل على أنهم لا يذوقون فيها الموت أبدا. وقد أجمع العلماء من الصحابة والتابعين والأئمة قديمًا وحديثًا على أنه يحرم الجمع بين الأختين في النكاح، ومن أسلم وتحته أختان خير، فيمسك إحداهما ويطلق الأخرى لا محالة.

O'nun: (وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ [إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا] ) “Geçmişte olanlar bir yana, iki kız kardeşi bir arada nikâhlamanız da [size haram kılındı. Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir]” kavli; yani nikâhta iki kız kardeşi bir arada toplamak ve aynı şekilde sağ elinizin malik olduklarında da (cariyelerde) [bunu yapmak] size haram kılınmıştır; ancak Câhiliye döneminizde vuku bulanlar müstesnadır, zira Biz bunu affettik ve bağışladık. Bu, gelecekte böyle bir şeyin asla caiz olmadığına ve geçmişte kalanların da istisna edilmeyeceğine delalet etmiştir; nitekim: {لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلا الْمَوْتَةَ الأُولَى} [ed-Duhân: 56] “Orada ilk ölümden başka ölüm tatmazlar” buyurmuştur ki bu, onların orada asla ölüm tatmayacaklarına delalet etmektedir. Sahabe, tâbiîn ve geçmişten günümüze imamlar olan âlimler, nikâhta iki kız kardeşin bir arada toplanmasının haram olduğu hususunda icma etmişlerdir; kim nikâhı altında iki kız kardeş varken Müslüman olursa muhayyer bırakılır; bunlardan birini tutar ve diğerini kesinlikle boşar.

قال الإمام أحمد بن حنبل: حدثنا موسى بن داود حدثنا ابن لَهِيعة عن أبي وهْب الجيْشاني عن الضحاك بن فيروز، عن أبيه قال: أسلمت وعندي امرأتان أختان، فأمَرني النبي ﷺ أن أطلق

İmam Ahmed b. Hanbel dedi ki: Bize Mûsâ b. Dâvûd rivayet etti, bize İbn Lehîa, Ebû Vehb el-Ceyşânî'den, o ed-Dahhâk b. Fîrûz'dan, o da babasından rivayet etti; [babası] dedi ki: Ben Müslüman olduğumda nikâhım altında iki kız kardeş vardı. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bana boşamayı emretti...

إحداهما .

emretti .

ثم رواه الإمام أحمد، والترمذي، وابن ماجة، من حديث ابن لهيعة. وأخرجه أبو داود والترمذي أيضًا من حديث يزيد بن أبي حبيب، كلاهما عن أبي وهب الجَيْشاني. قال الترمذي: واسمه ديلم بن الهُوشَع، عن الضحاك بن فيروز الديلمي، عن أبيه، به وفي لفظ للترمذي: فقال النبي ﷺ: "اختر أيتهما شئت". ثم قال الترمذي: هذا حديث حسن .

Sonra İmam Ahmed, Tirmizî ve İbn Mâce bunu İbn Lehîa'nın hadisinden rivayet ettiler. Ebû Dâvûd ve Tirmizî de bunu Yezîd b. Ebî Habîb'in hadisinden rivayet ettiler; her ikisi de Ebû Vehb el-Ceyşânî'den nakletmiştir. Tirmizî dedi ki: Adı Deylem b. el-Hûşa'dır; ed-Dahhâk b. Fîrûz ed-Deylemî'den, o babasından bu rivayeti nakletmiştir. Tirmizî'nin bir lafzında şöyledir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "İkisinden hangisini dilersen onu seç" buyurdu. Sonra Tirmizî: "Bu hasen bir hadistir" dedi.

وقد رواه ابن ماجه أيضا بإسناد آخر فقال: حدثنا أبو بكر بن أبي شيبة، حدثنا عبد السلام بن حرب، عن إسحاق بن عبد الله بن أبي فروة، عن أبي وهب الجيشاني عن أبي خراش الرُّعَيْني قال: قدمت على رسول الله ﷺ وعندي أختان تَزَوجْتُهما في الجاهلية، فقال: "إذا رَجَعْتَ فَطلقْ إحداهما " .

İbn Mâce de bunu başka bir isnadla rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Bekr b. Ebî Şeybe anlattı, bize Abdüsselâm b. Harb, İshâk b. Abdillâh b. Ebî Ferve'den, o Ebû Vehb el-Ceyşânî'den, o Ebû Hırâş er-Ruaynî'den nakletti ki o şöyle demiştir: Câhiliye döneminde evlendiğim iki kız kardeş yanımda olduğu halde Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem huzuruna geldim. Şöyle buyurdu: "Döndüğün zaman onlardan birini boşa " .

قلت: فيحتمل أن أبا خراش هذا هو الضحاك بن فيروز، ويحتمل أن يكون غيره، فيكون أبو وهب قد رواه عن اثنين، عن فيروز الديلمي، والله أعلم.

Ben derim ki: Bu Ebû Hırâş'ın ed-Dahhâk b. Fîrûz olması muhtemel olduğu gibi, başkası olması da muhtemeldir; bu durumda Ebû Vehb bunu Fîrûz ed-Deylemî'den nakleden iki kişiden rivayet etmiş olur, en doğrusunu Allah bilir.

وقال ابن مَرْدويه: حدثنا عبد الله بن يحيى بن محمد بن يحيى، حدثنا أحمد بن يحيى الخولاني حدثنا هيثم بن خارجة، حدثنا يحيى بن إسحاق، عن إسحاق بن عبد الله بن أبي فَرْوة عن رُزَيق بن حكيم، عن كثير بن مرة، عن الديلمي قال: قلت: يا رسول الله، إن تحتي أختين؟ قال: "طَلق أيهما شئت" .

İbn Merdûye dedi ki: Bize Abdullâh b. Yahyâ b. Muhammed b. Yahyâ anlattı, bize Ahmed b. Yahyâ el-Havlânî anlattı, bize Heysem b. Hârice anlattı, bize Yahyâ b. İshâk, İshâk b. Abdillâh b. Ebî Ferve'den, o Rüzeyk b. Hukeym'den, o Kesîr b. Mürre'den, o ed-Deylemî'den nakletti ki o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü, nikâhım altında iki kız kardeş var?" dedim. [Allah Resûlü]: "Hangisini dilersen onu boşa" buyurdu.

فالديلمي المذكور أولا هو الضحاك بن فيروز الديلمي [﵁] قال أبو زرعة الدمشقي: كان يصحب عبد الملك بن مروان، والثاني هو أبو فيروز الديلمي، ﵁، وكان من جملة الأمراء باليمن الذين ولوا قتل الأسود العنسي المتنبئ لعنه الله.

İlk zikredilen Deylemî, ed-Dahhâk b. Fîrûz ed-Deylemî'dir [radıyallâhu anh] . Ebû Zür'a ed-Dımaşkî dedi ki: Abdülmelik b. Mervân'ın sohbetinde bulunurdu. İkincisi ise Ebû Fîrûz ed-Deylemî'dir -radıyallâhu anh-; kendisi yalancı peygamber el-Esved el-Ansî'nin -Allah ona lanet etsin- öldürülmesini üstlenen Yemen'deki emirlerdendi.

وأما الجمع بين الأختين في ملك اليمين فحرام أيضا لعموم الآية، وقال ابن أبي حاتم:

Sağ elin malik olduğu (cariyeler) arasında iki kız kardeşi bir arada toplama meselesine gelince; ayetin umumiliği sebebiyle bu da haramdır. İbn Ebî Hâtim dedi ki:

حدثنا أبو زُرْعَة، حدثنا موسى بن إسماعيل، حدثنا حماد بن سلمة، عن قتادة، عن عبد الله بن أبي عنبة -أو عتبة عن ابن مسعود: أنه سئل عن الرجل يجمع بين الأختين، فكرهه، فقال له-يعني السائل-: يقول الله ﷿: {إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} فقال له ابن مسعود: وبعيرك مما ملكت يمينك.

Bize Ebû Zür'a anlattı, bize Mûsâ b. İsmâîl anlattı, bize Hammâd b. Seleme, Katâde'den, [o] Abdullah b. Ebî İnebe -veya Utbe-'den, [o da] İbn Mes'ûd'dan [şöyle] rivayet etti: Kendisine iki kız kardeşi bir arada toplayan adam hakkında soruldu; o da bunu kerih gördü. Bunun üzerine ona -yani soran kişi-: "Azîz ve Celîl olan Allah: {إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “...sağ ellerinizin malik oldukları müstesna...” buyuruyor" dedi. İbn Mes'ûd da ona: "Senin deven de sağ elinin malik olduklarındandır" dedi.

وهذا هو المشهور عن الجمهور والأئمة الأربعة وغيرهم، وإن كان بعض السلف قد توقف في ذلك. قال الإمام مالك، عن ابن شهاب، عن قَبيصة بن ذُؤيب: أن رجلا سأل عثمان بن عفان عن الأختين في ملك اليمين، هل يجمع بينهما؟ فقال عثمان: أحلتهما آية وحَرمتهما آية، وما كنت لأصنع ذلك، فخرج من عنده فلقي رجلا من أصحاب النبي ﷺ، فسأله عن ذلك فقال: لو كان لي من الأمر شيء ثم وجدت أحدا فعل ذلك لجعلته نكالا. قال مالك: قال ابن شهاب: أرَاه علي بن أبي طالب: قال: وبلغني عن الزبير بن العوام مثل ذلك.

Cumhurdan, dört imamdan ve diğerlerinden meşhur olan görüş de budur; gerçi seleften bazıları bu konuda tevakkuf etmiştir. İmam Mâlik, İbn Şihâb'dan, o Kabîsa b. Züeyb'den nakletti ki: Bir adam Osmân b. Affân'a sağ elin malik olduğu iki kız kardeş hakkında ikisinin bir arada toplanıp toplanamayacağını sordu. Osmân: "Bir ayet onları helal kılmış, bir ayet de haram kılmıştır; ben şahsen bunu yapacak değilim" dedi. Adam onun yanından çıkınca Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından bir adamla karşılaştı ve bunu ona sordu. O zat: "Yetki bende olsaydı ve birisinin bunu yaptığını görseydim, onu ibretlik bir cezaya çarptırırdım" dedi. Mâlik dedi ki: İbn Şihâb: "Onun Ali b. Ebî Tâlib olduğunu düşünüyorum" dedi. [İbn Şihâb] dedi ki: Zübeyr b. el-Avvâm'dan da benzeri bana ulaştı.

قال الشيخ أبو عمر بن عبد البر النَّمَري، ﵀، في كتابه "الاستذكار": إنما كني قبيصة بن ذُؤيب عن علي بن أبي طالب، لصحبته عبد الملك بن مروان، وكانوا يستثقلون ذكر علي بن أبي طالب، ﵁.

Şeyh Ebû Ömer b. Abdilberr en-Nemerî -rahimehullâh- "el-İstizkâr" adlı kitabında şöyle dedi: Kabîsa b. Züeyb'in Ali b. Ebî Tâlib'in adını açıkça vermeyip kinaye yapması, Abdülmelik b. Mervân ile olan birlikteliğinden dolayıdır; zira onlar Ali b. Ebî Tâlib'in -radıyallâhu anh- adının anılmasından hoşlanmazlardı.

ثم قال أبو عمر، ﵀: حدثني خلف بن أحمد، ﵀، قراءة عليه: أن خلف بن مطرف حدثهم: حدثنا أيوب بن سليمان وسعيد بن سليمان ومحمد بن عمر بن لبابة قالوا: حدثنا أبو زيد عبد الرحمن بن إبراهيم، حدثنا أبو عبد الرحمن المقري عن موسى بن أيوب الغافقي، حدثني عمي إياس بن عامر قال: سألت علي بن أبي طالب [﵁] فقلت: إن لي أختين مما ملكت يميني، اتخذت إحداهما سرية فولدت لي أولادًا، ثم رغبت في الأخرى، فما أصنع؟ فقال علي، ﵁: تعتق التي كنت تطَأُ ثم تطأ الأخرى. قلت: فإن ناسًا يقولون: بل تَزَوّجها ثم تطأ الأخرى. فقال علي: أرأيت إن طلقها زوجها أو مات عنها أليس ترجع إليك؟ لأن تعتقها أسلم لك. ثم أخذ علي بيدي فقال لي: إنه يحرم عليك ما ملكت يمينك ما يحرم عليك في كتاب الله ﷿ من الحرائر إلا العدد -أو قال: إلا الأربع-ويَحْرُم عليك من الرضاع ما يحرم عليك في كتاب الله من النسب.

Sonra Ebû Ömer -rahimehullâh- dedi ki: Bana Halef b. Ahmed -rahimehullâh- kendisine okunarak anlattı ki: Halef b. Mutarrif onlara şöyle anlatmıştır: Bize Eyyûb b. Süleymân, Saîd b. Süleymân ve Muhammed b. Ömer b. Lübâbe anlattılar ve dediler ki: Bize Ebû Zeyd Abdurrahmân b. İbrâhîm anlattı, bize Ebû Abdirrahmân el-Mukrî , Mûsâ b. Eyyûb el-Gâfıkî'den anlattı, bana amcam İyâs b. Âmir anlatıp dedi ki: Ali b. Ebî Tâlib'e [radıyallâhu anh] sordum ve dedim ki: "Sağ elimin malik olduğu iki kız kardeşim var. Birini kendime cariye edindim ve benden çocukları oldu. Sonra diğerini arzuladım; ne yapmalıyım?" Ali -radıyallâhu anh-: "Cinsel ilişkide bulunduğun kadını azat edersin, sonra diğeriyle cinsel ilişkide bulunursun" dedi. Ben: "Bazı insanlar: 'Aksine, onu evlendirirsin, sonra diğeriyle cinsel ilişkide bulunursun' diyorlar" dedim. Ali: "Düşünsene, kocası onu boşasa veya ölse o tekrar sana dönmez mi? Onu azat etmen senin için daha selametlidir" dedi. Sonra Ali elimden tutarak bana şöyle dedi: "Sayı -veya dört- istisnası dışında, hür kadınlardan Allah Azze ve Celle'nin Kitabı'nda sana haram kılınanlar sağ elinin malik olduklarından da sana haram kılınmıştır. Nesep yönünden Allah'ın Kitabı'nda sana haram olanlar süt emme yönünden de sana haram kılınmıştır."

ثم قال أبو عمر: هذا الحديث رحلة لو لم يصب الرجل من أقصى المشرق أو المغرب إلى مكة غيره لما خابت رحلته .

Sonra Ebû Ömer dedi ki: Bu hadis öyle bir seyahate (rihle) değer ki ; kişi doğunun veya batının en uzak noktasından Mekke'ye kadar gitse ve bundan başka bir hadis elde edemese bile yolculuğu boşa gitmiş sayılmaz .

قلت: وقد روي عن علي نحو ما تقدم عن عثمان، وقال أبو بكر بن مردويه:

Ben derim ki: Ali'den de Osmân'dan daha önce geçen rivayetin benzeri nakledilmiştir. Ebû Bekr b. Merdûye dedi ki:

حدثنا محمد بن أحمد بن إبراهيم، حدثنا محمد بن العباس، حدثني محمد بن عبد الله بن المبارك المخرّمي حدثنا عبد الرحمن بن غَزْوان، حدثنا سفيان، عن عَمْرو بن دينار، عن عكرمة، عن ابن عباس قال: قال لي علي بن أبي طالب: حرمتهما آية وأحلتهما آية -يعني الأختين-قال ابن عباس: يحرمهن علي قرابتي منهن، ولا يحرمهن على قرابة بعضهن من بعض -يعني الإماء-وكانت الجاهلية يحرمون ما تُحَرَّمون إلا امرأة الأب والجمع بين الأختين، فلما جاء الإسلام أنزل الله [عز

Bize Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm rivayet etti, bize Muhammed b. el-Abbâs rivayet etti, bana Muhammed b. Abdillâh b. el-Mubârek el-Muharrimî rivayet etti, bize Abdurrahmân b. Gazvân rivayet etti, bize Süfyân, Amr b. Dînâr'dan, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Ali b. Ebî Tâlib bana: «Onları bir ayet haram kıldı, bir ayet de helal kıldı» —iki [cariye] kız kardeşi kastediyor— dedi. İbn Abbâs dedi ki: «Onları bana kendileriyle olan akrabalığım haram kılar, birbirleriyle olan akrabalıkları bana onları haram kılmaz» —cariyeleri kastediyor—. Câhiliye ehli, babanın eşi ile iki kız kardeşi bir arada bulundurmak müstesna sizin haram kıldığınız şeyleri haram sayarlardı. İslâm gelince Allah [Azze

وجل] (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) (وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) يعني: في النكاح.

ve Celle] (وَلا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) “Geçmişte olanlar bir yana, babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin...” ve (وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الأخْتَيْنِ إِلا مَا قَدْ سَلَفَ) “Geçmişte olanlar bir yana, iki kız kardeşi bir arada nikâhlamanız da [size haram kılındı]” ayetlerini indirdi; yani nikâhta.

ثم قال أبو عمر: روى الإمام أحمد بن حنبل: حدثنا محمد بن سلمة، عن هشام، عن ابن سيرين، عن ابن مسعود قال: يحرم من الإماء ما يحرم من الحرائر إلا العدد. وعن ابن سيرين والشعبي مثل ذلك.

Sonra Ebû Ömer dedi ki: İmam Ahmed b. Hanbel rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Seleme, Hişâm'dan, o İbn Sîrîn'den, o da İbn Mes'ûd'dan nakletti ki şöyle demiştir: Sayı hariç hür kadınlardan haram kılınanlar cariyelerden de haram kılınır. İbn Sîrîn ve eş-Şa'bî'den de bunun benzeri rivayet edilmiştir.

قال أبو عمر، ﵀: وقد روي مثل قول عثمان عن طائفة من السلف، منهم: ابن عباس، ولكنهم اختلف عليهم، ولم يلتفت إلى ذلك أحد من فقهاء الأمصار والحجاز ولا بالعراق ولا ما وراءهما من المشرق ولا بالشام ولا المغرب، إلا من شذ عن جماعتهم باتباع الظاهر ونَفْي القياس، وقد ترك من يعمل ذلك ما اجتمعنا عليه، وجماعة الفقهاء متفقون على أنه لا يحل الجمع بين الأختين بملك اليمين في الوطء، كما لا يحل ذلك في النكاح. وقد أجمع المسلمون على أن معنى قوله [تعالى] (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ [وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاتُكُمْ] ) إلى آخر الآية: أن النكاح وملك اليمين في هؤلاء كلهن سواء، فكذلك يجب أن يكون نظرًا وقياسًا الجمع بين الأختين وأمهات النساء والربائب. وكذلك هو عند جمهورهم، وهم الحجة المحجوج بها من خالفها وشذ عنها، والله المحمود .

Ebû Ömer -rahimehullâh- dedi ki: Osmân'ın görüşünün benzeri seleften aralarında İbn Abbâs'ın da bulunduğu bir gruptan rivayet edilmiştir; ancak onlardan nakledilen rivayetler ihtilaflıdır. Şehirlerin (emsârın), Hicaz'ın, Irak'ın ve bunların ötesindeki doğunun, Şam'ın ve Mağrib'in fakihlerinden hiç kimse buna itibar etmemiştir; ancak zâhire tâbi olarak ve kıyası reddederek cemaatten ayrılanlar (şâz kalanlar) müstesnadır. Bunu uygulayan kişi üzerinde icma ettiğimiz şeyi terk etmiştir. Fakihler cemaati, nikâhta caiz olmadığı gibi mülk-i yemîn (cariye) yoluyla cinsel ilişkide de iki kız kardeşi bir arada toplamanın helal olmadığı hususunda müttefiktirler. Müslümanlar, O'nun [Yüce Allah'ın] ayetin sonuna kadar: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ [وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاتُكُمْ] ) “Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, [halalarınız, teyzeleriniz...] size haram kılındı” kavlinin anlamının; nikâhta ve mülk-i yemînde bütün bunların eşit olduğu hususunda icma etmişlerdir. Dolayısıyla kıyas ve akıl yürütme yoluyla iki kız kardeşin, eşlerin annelerinin ve üvey kızların bir arada toplanması da aynı şekilde olmalıdır. Cumhurun nezdinde de böyledir; onlar, kendilerine muhalefet edenlere ve ayrılanlara karşı delil kılınan hüccettir. Hamd Allah'a mahsustur .

{وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (٢٤)}

{وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (٢٤)} “Sağ ellerinizin malik oldukları (cariyeler) müstesna, evli kadınlar da [size haram kılındı]. Bunlar, Allah'ın üzerinize yazdığı hükmüdür. Bunların dışındakiler ise, iffetli yaşamak ve zina etmemek şartıyla mallarınızla (mehir vererek) istemeniz size helal kılındı. O halde onlardan hangisinden faydalandıysanız, mehirlerini farz kılınmış bir hak olarak verin. Belirlenen mehirden sonra karşılıklı rıza ile anlaştığınız şeyde size bir günah yoktur. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, tam hüküm ve hikmet sahibidir. (24)”

وقوله [تعالى] (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) أي: وحرم عليكم الأجنبيات المحصنات وَهُنَّ المزوجات (إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) يعني: إلا ما ملكتموهن بالسبي، فإنه يحل لكم وطؤهن إذا استبرأتموهن، فإن الآية نزلت في ذلك.

O'nun [Yüce Allah'ın] (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) kavli; yani yabancı muhsan kadınlar -ki onlar evli olanlardır- size haram kılınmıştır. (إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) yani esir alma yoluyla malik olduklarınız müstesnadır; çünkü istibrâ yaptığınızda (rahimlerinin temiz olduğu anlaşıldığında) onlarla cinsel ilişkide bulunmanız size helal olur; zira ayet bu hususta inmiştir.

قال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرزاق، أخبرنا سفيان -هو الثوري-عن عثمان البَتِّي، عن أبي الخليل، عن أبي سعيد الخدري قال: أصبنا نساء من سبي أوطاس، ولهن أزواج، فكرهنا أن نقع عليهن ولهن أزواج، فسألنا النبي ﵌، فنزلت هذه الآية: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) [قال] فاستحللنا فروجهن.

İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdürrezzâk anlattı, bize Süfyân -o es-Sevrî'dir- Osmân el-Bettî'den, o Ebu'l-Halîl'den, o da Ebû Saîd el-Hudrî'den bildirdi ki şöyle demiştir: Evtâs esirlerinden kadınlar elde ettik ve onların kocaları vardı. Kocaları varken onlarla cinsel ilişkide bulunmayı uygun görmedik. Bunun üzerine Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem sorduk ve şu ayet indi: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) “Sağ ellerinizin malik oldukları müstesna, evli kadınlar da [size haram kılındı]”. [Ebû Saîd]: "Böylece onların ferclerini helal saydık" dedi.

وهكذا رواه الترمذي عن أحمد بن منيع، عن هُشَيم، ورواه النسائي من حديث سفيان الثوري وشعبة بن الحجاج، ثلاثتهم عن عثمان البتي، ورواه ابن جرير من حديث أشعث بن سواري عن عثمان البتي، ورواه مسلم في صحيحه من حديث شعبة عن قتادة، كلاهما عن أبي الخليل صالح بن أبي مريم، عن أبي سعيد الخدري، فذكره، وهكذا رواه عبد الرزاق، عن معمر، عن قتادة عن أبي الخليل، عن أبي سعيد، به.

Aynı şekilde bunu Tirmizî, Ahmed b. Menî‘den, o Huşeym’den rivayet etmiştir; Nesâî de Süfyân es-Sevrî ve Şu‘be b. el-Haccâc’ın hadisinden rivayet etmiştir ki her üçü de Osmân el-Bettî’den [rivayet etmiştir]. İbn Cerîr de bunu Eş‘as b. Sevvâr’ın hadisinden, o Osmân el-Bettî’den rivayet etmiştir. Müslim de Sahîh’inde Şu‘be’nin hadisinden, o Katâde’den rivayet etmiştir ki her ikisi de Ebu’l-Halîl Sâlih b. Ebî Meryem’den, o da Ebû Saîd el-Hudrî’den [naklen] bunu zikretmiştir. Aynı şekilde Abdürrezzâk da Ma‘mer’den, o Katâde’den, o Ebu’l-Halîl’den, o da Ebû Saîd’den bu şekilde rivayet etmiştir.

وقد روي من وجه آخر عن أبي الخليل، عن أبي عَلْقَمَةَ الهاشمي، عن أبي سعيد قال الإمام أحمد:

Başka bir vecihten de Ebu'l-Halîl'den, o Ebû Alkame el-Hâşimî'den, o da Ebû Saîd'den rivayet edilmiştir. İmam Ahmed dedi ki:

حدثنا ابن أبي عَدِيّ، عن سعيد، عن قتادة، عن أبي الخليل، عن أبي عَلْقَمَةَ، عن أبي سعيد الخدري؛ أن أصحاب رسول الله ﷺ أصابوا سبايا يوم أوطاس، لهن أزواج من أهل الشرك، فكان أناسًا من أصحاب رسول الله ﷺ كفوا وتأثموا من غشيانهن قال: فنزلت هذه الآية في ذلك: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ)

Bize İbn Ebî Adiyy, Saîd'den, o Katâde'den, o Ebu'l-Halîl'den, o Ebû Alkame'den, o da Ebû Saîd el-Hudrî'den anlattı ki: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı Evtâs günü şirk ehlinden kocaları olan esir kadınlar ele geçirdiler. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından birtakım kimseler onlarla cinsel ilişkide bulunmaktan çekindiler ve bunu günah saydılar . [Râvi] dedi ki: Bunun üzerine bu hususta şu ayet indi: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) “Sağ ellerinizin malik oldukları müstesna, evli kadınlar da [size haram kılındı]”.

وهكذا رواه مسلم وأبو داود والنسائي من حديث سعيد بن أبي عَرُوبة -زاد مسلم: وشعبة-ورواه الترمذي من حديث همام بن يحيى، ثلاثتهم عن قتادة، بإسناده نحوه. وقال الترمذي: هذا حديث حسن، ولا أعلم أن أحدا ذكر أبا علقمة في هذا الحديث إلا ما ذكر همام عن قتادة. كذا قال. وقد تابعه سعيد وشعبة، والله أعلم .

Bunu Müslim, Ebû Dâvûd ve Nesâî, Saîd b. Ebî Arûbe'nin hadisinden -Müslim: "ve Şu'be'den" ziyadesini yaptı-, Tirmizî de Hemmâm b. Yahyâ'nın hadisinden aynı şekilde rivayet ettiler; üçü de Katâde'den onun isnadıyla benzerini rivayet etmiştir. Tirmizî: "Bu hadis hasendir; Hemmâm'ın Katâde'den zikrettiği dışında bu hadiste Ebû Alkame'yi zikreden birini bilmiyorum" dedi. O böyle demiştir; ancak Saîd ve Şu'be de ona mütâbaat etmiştir, en doğrusunu Allah bilir .

وقد روى الطبراني من طريق الضحاك عن ابن عباس: أنها نزلت في سبايا خيبر، وذكر مثل حديث أبي سعيد، وقد ذهب جماعة من السلف إلى أن بيع الأمة يكون طلاقا لها من زوجها، أخذا بعموم هذه الآية. قال ابن جرير: حدثنا ابن مثنى، حدثنا محمد بن جعفر، عن شعبة، عن مغيرة، عن إبراهيم: أنه سُئل عن الأمة تباع ولها زوج؟ قال: كان عبد الله يقول: بيعها طلاقها، ويتلو هذه الآية (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ)

Taberânî, ed-Dahhâk tarikinden İbn Abbâs'tan rivayet etti ki: Bu ayet Hayber esirleri hakkında inmiştir; o da Ebû Saîd'in hadisinin benzerini zikretti. Seleften bir grup, bu ayetin umumiliğini esas alarak cariyenin satılmasının kocası açısından bir boşanma (talak) olduğu görüşüne gitmiştir. İbn Cerîr dedi ki: Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, bize Muhammed b. Ca'fer, Şu'be'den, o Mugîre'den, o da İbrâhîm'den anlattı ki: Kendisine kocası olan bir cariyenin satılması soruldu. O: "Abdullâh [b. Mes'ûd]: 'Onun satılması boşanmasıdır' der ve şu ayeti okurdu: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) 'Sağ ellerinizin malik oldukları müstesna, evli kadınlar da [size haram kılındı]'" dedi.

وكذا رواه سفيان عن منصور، ومغيرة والأعمش عن إبراهيم، عن ابن مسعود قال: بيعها طلاقها. وهو منقطع.

Süfyân da Mansûr'dan, Mugîre'den ve el-A'meş'ten, onlar İbrâhîm'den, o da İbn Mes'ûd'dan aynı şekilde: "Onun satılması boşanmasıdır" dediğini rivayet etmiştir. Bu [rivayet] münkatıdır.

وقال سفيان الثوري، عن خالد، عن أبي قِلابة، عن ابن مسعود قال: إذا بيعت الأمة ولها زوج فسيدها أحق ببضعها.

Süfyân es-Sevrî, Hâlid'den, o Ebû Kılâbe'den, o da İbn Mes'ûd'dan rivayet etti ki şöyle demiştir: Cariye kocası olduğu halde satılırsa, onun cinselliği (büd'u) üzerinde efendisi daha çok hak sahibidir.

ورواه سعيد، عن قتادة قال: إن أبي بن كعب، وجابر بن عبد الله، وابن عباس قالوا: بيعها طلاقها.

Bunu Saîd, Katâde'den rivayet etti ki şöyle demiştir: Übey b. Ka'b, Câbir b. Abdillâh ve İbn Abbâs: "Onun satılması boşanmasıdır" dediler.

وقال ابن جرير: حدثني يعقوب، [حدثنا] ابن علية، عن خالد، عن عكرمة، عن ابن عباس قال: طلاق الأمة ست بيعها طلاقها، وعتقها طلاقها، وهبتها طلاقها، وبراءتها طلاقها، وطلاق زوجها طلاقها.

İbn Cerîr dedi ki: Bana Ya'kûb anlattı, [bize] İbn Uleyye, Hâlid'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti ki şöyle demiştir: Cariyenin boşanması altı [şekilde olur]: Satılması boşanmasıdır, azat edilmesi boşanmasıdır, hibe edilmesi boşanmasıdır, berâeti (istibrâsı) boşanmasıdır ve kocasının boşaması boşanmasıdır.

وقال عبد الرزاق: أخبرنا مَعْمَر، عن الزهري، عن ابن المسيب قوله: (وَالْمُحْصَناَتُ مِنَ النِّسَاءِ) قال: هُن ذوات الأزواج، حرّم الله نكاحهن إلا ما ملكت يمينك فبيعها طلاقها وقال معمر: وقال الحسن مثل ذلك.

Abdürrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, ez-Zührî'den, o da İbnü'l-Müseyyeb'den { وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ } “Evli kadınlar da [size haram kılındı]” kavli hakkında nakletti ki o şöyle demiştir: Onlar evli kadınlardır; Allah, sağ elinin malik oldukları müstesna onlarla evlenmeyi haram kılmıştır, dolayısıyla onun satılması boşanmasıdır. Ma'mer dedi ki: el-Hasan da bunun benzerini söyledi.

وهكذا رواه سعيد بن أبي عَرُوبة، عن قتادة، عن الحسن في قوله: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) قال: إذا كان لها زوج فبيعها طلاقها.

Saîd b. Ebî Arûbe de bunu Katâde'den, o el-Hasan'dan O'nun: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) “Sağ ellerinizin malik oldukları müstesna, evli kadınlar da [size haram kılındı]” kavli hakkında şöyle rivayet etmiştir: "Kocası varsa, satılması onun boşanmasıdır."

وقال عوف، عن الحسن: بيع الأمة طلاقها وبيعُه طلاقُها.

Avf, el-Hasan'dan nakletti ki: Cariyenin satılması onun boşanmasıdır, [köle olan kocanın] satılması da onun boşanmasıdır.

فهذا قول هؤلاء من السلف [﵏] وقد خالفهم الجمهور قديمًا وحديثًا، فرأوا أن بيع الأمة ليس طلاقها ؛ لأن المشتري نائب عن البائع، والبائع كان قد أخرج عن ملكه هذه المنفعة وباعها مسلوبة عنها، واعتمدوا في ذلك على حديث بريرة المخرج في الصحيحين وغيرهما؛ فإن عائشة أم المؤمنين اشترتها وَنَجَّزَتْ عتقها، ولم ينفسخ نكاحها من زوجها مغيث، بل خيرها النبي ﷺ بين الفسخ والبقاء، فاختارت الفسخ، وقصتها مشهورة، فلو كان بيع الأمة طلاقها -كما قال هؤلاء لما خيرها النبي ﷺ، فلما خيرها دل على بقاء النكاح، وأن المراد من الآية المسبيات فقط، والله أعلم.

İşte seleften [rıdvânullâhi aleyhim ecmaîn] bu zatların görüşü budur. Geçmişte ve günümüzde cumhur ise onlara muhalefet etmiş ve cariyenin satılmasının onun boşanması olmadığı görüşünü benimsemiştir; zira alıcı satıcının naibidir (halefidir), satıcı ise bu menfaati mülkünden çıkarmış ve cariyeyi bu haktan yoksun olarak satmıştır. Bu hususta Sahîhayn'da ve diğer kaynaklarda tahriç edilen Berîre hadisine dayanmışlardır; zira Müminlerin Annesi Âişe onu satın almış ve derhal azat etmiştir, fakat kocası Mugîs ile olan nikâhı fesholunmamış, aksine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu feshetmek ile devam ettirmek arasında muhayyer bırakmış, o da feshi seçmiştir. Onun kıssası meşhurdur. Şayet bunların dediği gibi cariyenin satılması boşanması olsaydı, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu muhayyer bırakmazdı. Onu muhayyer bırakması nikâhın devam ettiğine ve ayetten muradın sadece esir alınan kadınlar olduğuna delalet etmiştir. En doğrusunu Allah bilir.

وقد قيل: المراد بقوله: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ) يعني: العفائف حرام عليكم حتى تملكوا عصمتهن بنكاح وشهود ومهور وولي واحدة أو اثنتين أو ثلاثًا أو أربعا. حكاه ابن جرير عن أبي العالية وطاوس وغيرهما. وقال عُمَر وعبيدة: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ) ما عدا الأربع حرام عليكم إلا ما ملكت أيمانكم.

Şöyle de denilmiştir: O'nun (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ) “Evli kadınlar da...” kavlinden kasıt; nikâh, şahitler, mehirler ve veli ile bir, iki , üç veya dört kadının ismetine malik oluncaya kadar iffetli hür kadınlar size haramdır demektir. Bunu İbn Cerîr; Ebu'l-Âliye, Tâvûs ve başkalarından nakletmiştir. Ömer ve Ubeyde ise: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ) “Evli kadınlar da...”, sağ elinizin malik oldukları müstesna, dörtten fazlası size haramdır [demektir] demişlerdir.