تفسير هذه السبع:
Bu yedinin tefsiri:
وذلك بما ثبت في الصحيحين من حديث سليمان بن بلال، عن ثَوْر بن زيد، عن سالم أبي الغيث، عن أبي هريرة؛ أن رسول الله ﷺ قال: "اجْتَنِبُوا السبعَ المُوبِقَاتِ" قيل: يا رسول الله، وما هُنَّ؟ قال: "الشِّركُ بالله، وقَتْلُ النَّفْس التي حَرَّمَ الله إلا بالحق، والسِّحرُ، وأكْلُ الربا، وأكل مال اليتيم، والتَّوَلِّي يوم الزَّحْف، وقَذْفُ المحصنَات المؤمنات الغافلات" .
Bu da Sahîhayn'da Süleyman b. Bilâl hadisinden, o Sevr b. Zeyd'den, o Sâlim Ebü'l-Gays'tan, o da Ebû Hureyre'den sabit olan rivayetledir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Helak edici yedi şeyden kaçının!" buyurdu. "Ey Allah'ın Resûlü, onlar nelerdir?" denildi. Şöyle buyurdu: "Allah'a ortak koşmak, hak ile olması müstesna Allah'ın haram kıldığı bir cana kıymak, sihir [yapmak], faiz yemek, yetim malı yemek, savaş meydanından kaçmak ve hiçbir şeyden haberi olmayan iffetli mümin kadınlara iftira atmaktır" .
طريق أخرى عنه: قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا فَهْد بن عَوْف، حدثنا أبو عَوَانة، عن عَمْرو بن أبي سلمة، عن أبيه، عن أبي هريرة؛ أن رسول الله ﷺ قال: "الكبائر سَبْعٌ، أولها الإشراكُ بالله، ثم قَتْل النَّفْس بغير حقها، وأكْلُ الرِّبَا، وأَكْلُ مال اليتيمِ إلى أن يكبر، والفِرَارُ من الزَّحْفِ، ورَميُ المحصنات، والانقلاب إلى الأعراب بَعْدَ الهِجْرَةِ" .
Ondan gelen başka bir tarîk: İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Fehd b. Avf anlattı, bize Ebû Avâne Amr b. Ebî Seleme'den, o babasından, o da Ebû Hureyre'den anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Büyük günahlar yedidir: İlki Allah'a ortak koşmak, sonra haksız yere bir cana kıymak, faiz yemek, büyüyünceye kadar yetimin malını yemek, savaştan kaçmak, iffetli kadınlara iftira atmak ve hicretten sonra [tekrar] bedeviliğe dönmektir" .
فالنص على هذه السبع بأنهن كبائر لا ينفي ما عداهن، إلا عند من يقول بمفهوم اللقب، وهو ضعيف عند عدم القرينة، ولا سيما عند قيام الدليل بالمنطوق على عدم المفهوم، كما سنورده من الأحاديث المتضمنة من الكبائر غير هذه السبع، فمن ذلك ما رواه الحاكم في مستدركه حيث قال:
Bu yedinin büyük günah olduğuna dair açık nass (belirtme), lafzın delaletinin (mefhûm-i lakab) tersinin kastedildiğini söyleyen kimseler hariç, bunların dışındakilerin büyük günah olmasını nefyetmez (dışlamaz). Karine bulunmadığında bu görüş zayıftır; hele ki bu yedi [günahın] dışındaki büyük günahları içeren hadislerden aktaracağımız üzere, lafzın sarih anlamının (mantuk) bu mefhuma aykırı olduğunu gösteren delilin bulunması durumunda [daha da zayıftır]. Nitekim Hâkim'in el-Müstedrek'inde rivayet ettiği şu hadis bunlardandır; şöyle demiştir:
حدثنا أحمد بن كامل القاضي، إملاء حدثنا أبو قلابة عبد الملك بن محمد، حدثنا معاذ بن هانئ، حدثنا حَرْب بن شَدَّاد، حدثنا يحيى بن أبي كثير، عن عبد الحميد بن سِنَان، عن عبيد بن عُمَيْر، عن أبيه -يعني عُمَير بن قتادة-﵁ أنه حدثه -وكانت له صحبة-أن رسول الله ﷺ قال في حجة الوداع: "ألا إن أولياء الله المُصَلُّون من يُقِيم الصلواتِ الخمسَ التي كُتبت عليه، ويَصومُ رمضان ويَحتسبُ صومَهُ، يرى أنه عليه حق، ويُعطي زكاةَ ماله يَحْتسِبها، ويجتنب الكبائر التي نهى الله عنها". ثم إن رجلا سأله فقال: يا رسول الله، ما الكبائر؟ فقال: "تسع: الشِّركُ بالله، وقَتْلُ نَفْسِ مؤمن بغير حق وفِرارُ يوم الزّحْفِ، وأكل مال اليتيم، وأكل الرِّبا، وقذفُ المُحصنَة وعقوق الوالدين المسلمين، واستحلال البيت الحرام قبلتكم أحياء وأمواتا، ثم قال: لا يموت رجل لا يعمل هؤلاء الكبائر، ويقيم الصلاة، ويُؤتِي الزكاة، إلا كان مع النبي ﷺ في دار أبوابها مصاريع من ذَهَبٍ".
Bize Kadı Ahmed b. Kâmil imlâ yoluyla anlattı, bize Ebû Kılâbe Abdülmelik b. Muhammed anlattı, bize Muâz b. Hânî anlattı, bize Harb b. Şeddâd anlattı, bize Yahyâ b. Ebî Kesîr Abdülhamîd b. Sinân'dan, o Ubeyd b. Umeyr'den, o da babasından -yani Umeyr b. Katâde radıyallâhu anh'tan, ki kendisi sahabîdir- anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Veda Haccı'nda şöyle buyurdu: "Dikkat edin! Allah'ın namaz kılan dostları; üzerine farz kılınan beş vakit namazı kılan , Ramazan orucunu tutan ve onun orucunun [tutulması gereken] bir hak olduğuna inanarak sevabını Allah'tan bekleyen, malının zekatını sevabını umarak veren ve Allah'ın yasakladığı büyük günahlardan kaçınan kimsedir." Sonra bir adam ona sorup: "Ey Allah'ın Resûlü! Büyük günahlar nelerdir?" dedi. Şöyle buyurdu: "Dokuzdur: Allah'a ortak koşmak, haksız yere bir müminin canına kıymak , savaş günü kaçmak, yetim malı yemek, faiz yemek, iffetli kadına iftira atmak , Müslüman ana-babaya isyan etmek ve dirinizde de ölünüzde de kıbleniz olan Beytü'l-Harâm'ı helal saymak (hürmetini çiğnemek)tir." Sonra şöyle buyurdu: "Bu büyük günahları işlemeyen , namazı kılan ve zekatı veren bir kimse vefat ederse, kapılarının kanatları altından olan bir yurtta Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte olur."
وهكذا رواه الحاكم مطولا وقد أخرجه أبو داود والترمذي مختصرا من حديث معاذ بن هانئ، به وكذا رواه ابن أبي حاتم من حديثه مبسوطًا ثم قال الحاكم: رجاله كلهم يحتج بهم في الصحيحين إلا عبد الحميد بن سنان.
Hâkim bunu bu şekilde uzunca rivayet etmiştir. Ebû Dâvûd ve Tirmizî ise Muâz b. Hânî hadisinden bu isnadla muhtasar (kısaltılmış) olarak tahric etmişlerdir. İbn Ebî Hâtim de onun hadisinden mabsût (uzun/ayrıntılı) olarak rivayet etmiştir. Ardından Hâkim şöyle demiştir: Abdülhamîd b. Sinân müstesna, [bu hadisin] ricalinin (ravilerinin) tamamı Sahîhayn'da kendileriyle ihticac edilen (delil getirilen) kimselerdir.
قلت: وهو حجازي لا يعرف إلا بهذا الحديث، وقد ذكره ابن حِبَّان في كتاب الثقات، وقال البخاري: في حديثه نظر.
Derim ki: O, Hicazlı olup yalnızca bu hadisle bilinmektedir. İbn Hibbân onu Kitâbü's-Sikât'ta zikretmiş, Buhârî ise: "Hadisinde nazar vardır (tenkide açıktır)" demiştir.
وقد رواه ابن جرير، عن سليمان بن ثابت الجحدري، عن سلم بن سلام، عن أيوب بن عتبة، عن يحيى بن أبي كثير، عن عبيد بن عُمَير، عن أبيه، فذكره. ولم يذكر في الإسناد: عبد الحميد بن سنان، فالله أعلم .
İbn Cerîr de bunu Süleyman b. Sâbit el-Cahderî'den, o Selm b. Sellâm'dan, o Eyyûb b. Utbe'den, o Yahyâ b. Ebî Kesîr'den, o Ubeyd b. Umeyr'den, o da babasından rivayet edip zikretmiştir. İsnatta Abdülhamîd b. Sinân'ı zikretmemiştir. En doğrusunu Allah bilir .
حديث آخر في معنى ما تقدم: قال ابن مَرْدُويه: حدثنا عبد الله بن جعفر، حدثنا أحمد بن يونس، حدثنا يحيى بن عبد الحميد، حدثنا عبد العزيز بن مسلم بن الوليد، عن المطلب عن عبد الله بن حنطب عن عبد الله بن عمرو قال: صعد النبي ﷺ المنبر فقال: "لا أقْسِمُ، لا أقْسِمُ". ثم نزل فقال: "أبْشِرُوا، أبْشِرُوا، من صَلَّى الصلوات الخمس، واجْتَنَبَ الكبائر السَّبعَ، نُودِيَ من أبواب الجنة: ادخُل". قال عبد العزيز: لا أعلمه إلا قال: "بسلام". قال المطلب: سمعت من سأل عبد الله بن عَمْرو: أسمعت رسول الله ﷺ يذكرهن؟ قال: نعم: "عقوق الوالدين، وإشْرَاكٌ بالله، وقَتْلُ النفس، وقَذْفُ المُحْصنات، وأكْلُ مالِ اليتيمِ، والفِرارُ من الزَّحفِ، وأكْلُ الرِّبَا" .
Geçen hadislerin manasında başka bir hadis: İbn Merdûye dedi ki: Bize Abdullah b. Ca'fer anlattı, bize Ahmed b. Yûnus anlattı, bize Yahyâ b. Abdülhamîd anlattı, bize Abdülazîz b. Müslim b. el-Velîd el-Muttalib'den, o Abdullah b. Hantab'dan, o da Abdullah b. Amr'dan anlattı; Abdullah b. Amr dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem minbere çıkıp: "Yemin etmiyorum, yemin etmiyorum" buyurdu. Sonra inip şöyle buyurdu: "Müjdelenin, müjdelenin! Kim beş vakit namazı kılar ve yedi büyük günahtan kaçınırsa cennet kapılarından: 'Gir!' diye seslenilir." Abdülazîz dedi ki: Onun "Esenlikle" dediğinden başka bir şey bilmiyorum. El-Muttalib dedi ki: Bir kimsenin Abdullah b. Amr'a: "Onları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in zikrettiğini duydun mu?" diye sorduğunu işittim. O: "Evet; ana-babaya isyan etmek, Allah'a ortak koşmak, bir cana kıymak, iffetli kadınlara iftira atmak, yetim malı yemek, savaştan kaçmak ve faiz yemektir" dedi .
حديث آخر في معناه: قال أبو جعفر بن جرير في التفسير: حدثنا يعقوب، حدثنا ابن عُلَيَّةَ، أخبرنا زياد بن مِخْرَاق عن طيسلة بن مياس قال: كنت مع النَّجدات، فأصبت ذنوبا لا أراها إلا من الكبائر، فلقيت ابن عُمَر فقلت له: إني أصبت ذُنُوبا لا أراها إلا من الكبائر قال: ما هي؟ قلت: أصبت كذا وكذا. قال: ليس من الكبائر. قلت: وأصبت كذا وكذا. قال: ليس من الكبائر قال -بشيء لم يسمه طَيْسَلَة-قال: هي تسع وسأعدهن عليك: الإشراك بالله، وقتل النفس بغير حقها والفرار من الزحف، وقذف المحصنة، وأكل الربا، وأكل مال اليتيم ظلما، وإلحاد في المسجد الحرام، والذي يستسحر وبكاء الوالدين من العقوق. قال زياد: وقال طيسلة لما رأى ابن عمر: فَرَقي. قال: أتخاف النار أن تدخلها؟ قلت: نعم. قال: وتحب أن تدخل الجنة؟ قلت: نعم. قال: أحيّ والداك؟ قلت: عندي أمي. قال: فوالله لئن أنت ألَنْتَ لها الكلام، وأطعمتها الطعام، لتدخلن الجنة ما اجتنبت الموجبات .
Aynı manada başka bir hadis: Ebû Ca'fer b. Cerîr tefsirinde dedi ki: Bize Ya'kûb anlattı, bize İbn Uleyye anlattı, bize Ziyâd b. Mihrâk Taysale b. Meyyâs'tan haber verdi; Taysale dedi ki: Necedât (Necedât fırkası) ile beraberdim. Büyük günahlardan olduğunu düşündüğüm bazı günahlar işledim. İbn Ömer ile karşılaştım ve ona: "Ben ancak büyük günahlardan sayabileceğim günahlar işledim" dedim. "Onlar nedir?" dedi. "Şunu ve şunu işledim" dedim. "Bunlar büyük günahlardan değildir" dedi. "Ve şunu şunu işledim" dedim. "Bunlar büyük günahlardan değildir" dedi. Taysale'nin isimlendirmediği bir şey hakkında konuştu ve şöyle dedi: "Onlar dokuzdur, sana onları sayayım: Allah'a ortak koşmak, haksız yere bir cana kıymak , savaştan kaçmak, iffetli kadına iftira atmak, faiz yemek, yetim malını zulümle yemek, Mescid-i Harâm'da haktan sapmak (ilhad), sihir yapan ve ana-babanın itaatsizlik sebebiyle ağlaması." Ziyâd dedi ki: Taysale, İbn Ömer'in benim korkumu gördüğünde şöyle dediğini söyledi: "Cehenneme girmekten korkuyor musun?" "Evet" dedim. "Cennete girmeyi seviyor musun (istiyor musun)?" dedi. "Evet" dedim. "Ana-baban sağ mı?" dedi. "Yanımda annem var" dedim. Şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun ki, eğer ona tatlı söz söyler ve ona yemek yedirirsen, helak edici günahlardan kaçındığın müddetçe mutlaka cennete girersin" .
طريق أخرى: قال ابن جرير: حدثنا سليمان بن ثابت الْجَحْدَرِي الواسطي، حدثنا سلم بن سلام، حدثنا أيوب بن عتبة، عن طَيْسَلة بن علي النهدي قال: أتيت ابن عمر وهو في ظل أرَاك يوم
Başka bir tarîk: İbn Cerîr dedi ki: Bize Süleymân b. Sâbit el-Cahderî el-Vâsıtî anlattı, bize Selm b. Sellâm anlattı, bize Eyyûb b. Utbe anlattı, Taysale b. Alî en-Nehdî'den rivayetle o şöyle dedi: Arefe günü İbn Ömer'in yanına gittim; bir erâk ağacının gölgesindeydi...
عَرَفة، وهو يصب الماء على رأسه ووجهه قلت أخبرني عن الكبائر؟ قال: هي تسع. قلت: ما هي؟ قال: الإشراك بالله، وقذف المحصنة -قال: قلت: قبل القتل ؟ قال: نعم وَرَغْمَا -وقتل النفس المؤمنة، والفِرارُ من الزَّحْفِ، والسِّحْرُ، وأكْلُ الربا، وأكل مال اليتيم، وعُقوق الوالدين المسلمين، وإلْحاد بالبيت الحرام، قبْلَتكم أحياء وأمواتا .
İbn Ömer'in yanına vardım; bir erâk ağacının gölgesindeydi ve başına ve yüzüne su döküyordu. [Ona] : "Bana büyük günahları haber ver" dedim. "Onlar dokuzdur" dedi. "Onlar nedir?" dedim. Şöyle dedi: "Allah'a ortak koşmak, iffetli kadına iftira atmak -[Taysale] dedi ki: 'Öldürmeden önce mi?' dedim ; 'Evet, burnu yere sürtülse de [öyledir]' dedi- mümin bir cana kıymak, savaştan kaçmak, sihir, faiz yemek, yetim malı yemek, Müslüman ana-babaya isyan etmek ve dirinizde de ölünüzde de kıbleniz olan Beytü'l-Harâm'da haktan sapmaktır (ilhad)" .
هكذا رواه من هذين الطريقين موقوفا، وقد رواه علي بن الجَعْدِ، عن أيوب بن عتبة، عن طيسلة بن علي [النهدي] قال: أتيت ابن عمر عَشِيَّةَ عَرَفَةَ، وهو تحت ظلِّ أرَاكة، وهو يَصُبُّ الماء على رأسه، فسألته عن الكبائر، فقال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "هُنّ سبع". قال: قلت: وما هُنّ؟ قال: "الإشراك بالله، وقذف المحصنة -قال: قلت: قبل الدم؟ قال: نعم ورغما -وقتلُ النفس المؤمنة، والفرار من الزَّحفِ، والسِّحرُ، وأكل الربا، وأكل مال اليتيم، وعُقوق الوالدين، وإلحاد بالبيت الحرامِ قِبْلَتَكُم أحياء وأمواتا".
Bunu bu iki tarîkten mevkuf olarak rivayet etmiştir. Ali b. el-Ca'd da bunu Eyyûb b. Utbe'den, o Taysale b. Alî [en-Nehdî]'den rivayet etmiştir; Taysale dedi ki: Arefe akşamı İbn Ömer'in yanına vardım; bir erâk ağacının gölgesi altındaydı ve başına su döküyordu. Ona büyük günahları sordum, şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Onlar yedidir" buyurduğunu işittim. "Onlar nelerdir?" dedim. Şöyle buyurdu: "Allah'a ortak koşmak, iffetli kadına iftira atmak -[Taysale] dedi ki: 'Kan [dökmekten] önce mi ?' dedim; 'Evet, burnu yere sürtülse de [öyledir]' dedi- mümin bir cana kıymak, savaştan kaçmak, sihir, faiz yemek, yetim malı yemek, ana-babaya isyan etmek ve dirinizde de ölünüzde de kıbleniz olan Beytü'l-Harâm'da haktan sapmaktır ."
وكذا رواه الحسن بن موسى الأشيب، عن أيوب بن عتبة اليماني -وفيه ضعف -والله أعلم.
Bunu Hasan b. Mûsâ el-Eşeyyeb de Eyyûb b. Utbe el-Yemânî'den -ki kendisinde zayıflık vardır - bu şekilde rivayet etmiştir. En doğrusunu Allah bilir.
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا زكريا بن عَديّ، حدثنا بَقِيَّة، عن بَحير بن سعد عن خالد بن مَعْدان: أن أبا رُهْم السمعي حدثهم، عن أبي أيوب قال: قال رسول الله ﷺ: "من عَبَدَ الله لا يُشرِكُ به شيئا، وأقام الصلاة، وآتى الزكاة، وصام رمضان، واجْتَنَبَ الكبائر، فله الجنة -أو دخل الجنة" فسأله رجل: ما الكبائر؟ فقال الشرك بالله، وقَتْلُ نفس مسلمة، والفِرار يوم الزَّحْف".
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Zekeriyyâ b. Adiy anlattı, bize Bakiyye Bahîr b. Sa'd'dan , o Hâlid b. Ma'dân'dan anlattı; Ebû Ruhm es-Sem'î onlara Ebû Eyyûb'dan nakletmiştir ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmaksızın ibadet eder, namazı kılar, zekatı verir, Ramazan orucunu tutar ve büyük günahlardan kaçınırsa, ona cennet vardır -yahut cennete girer-." Bir adam ona: "Büyük günahlar nelerdir?" diye sordu. O da : "Allah'a ortak koşmak, Müslüman bir cana kıymak ve savaş günü kaçmaktır" buyurdu.
ورواه أحمد أيضًا والنسائي، من غير وجه، عن بقية .
Bunu Ahmed ve Nesâî de Bakiyye'den farklı yollarla rivayet etmişlerdir .
حديث آخر: روى الحافظ أبو بكر ابن مردويه في تفسيره، من طريق سليمان بن داود اليماني -وهو ضعيف-عن الزهري، عن أبي بكر بن محمد بن عَمْرو بن حزم، عن أبيه، عن جده قال: كتب رسول الله ﷺ إلى أهل اليمن كتابا فيه الفرائض والسنن والديات، وبعث به مع عمرو بن حزم، قال: وكان في الكتاب: "إن أكبر الكبائر عند الله يوم القيامة: إشْراكٌ باللهِ وقَتْل النفْسِ المؤمنة بغير حَقٍّ، والفِرارُ في سبيل الله يوم الزَّحْفِ، وعُقوق الوالدين، ورَمْي المحصنة، وتَعَلُّم السحر، وأكل الربا، وأكل مال اليتيم".
Başka bir hadis: Hâfız Ebû Bekr İbn Merdûye Tefsir'inde, -zayıf bir râvi olan- Süleymân b. Dâvûd el-Yemânî tarîkiyle ez-Zührî'den, o Ebû Bekr b. Muhammed b. Amr b. Hazm'dan, o babasından, o da dedesinden şöyle dediğini rivayet etmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Yemen halkına farzları, sünnetleri ve diyetleri içeren bir mektup yazdı ve bunu Amr b. Hazm ile gönderdi. Dedi ki: Mektupta şu yazılıydı: «Kıyamet gününde Allah katında büyük günahların en büyüğü: Allah'a ortak koşmak, bir mümin cana haksız yere kıymak, savaş meydanında Allah yolunda [cihad ederken] kaçmak, anne-babaya isyan etmek, namuslu ve iffetli kadına iftira atmak, büyü öğrenmek, faiz yemek ve yetim malı yemektir.»
حديث آخر: فيه ذكر شهادة الزور؛ قال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن جعفر، حدثنا شعبة، حدثني عُبَيد الله بن أبي بكر قال: سمعت أنس بن مالك قال: ذكر رسول الله ﷺ الكبائر -أو سئل عن الكبائر-فقال: "الشِّرْكُ بالله، وقَتْلُ النفْسِ، وعُقوق الوالدين". وقال: "ألا أنبئكم بأكبر الكبائر؟ " قال: "قول الزور -أو شهادة الزور". قال شعبة: أكبر ظنى أنه قال"شهادة الزور" .
Yalancı şahitliğin zikredildiği başka bir hadis; İmam Ahmed dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, bize Şu'be anlattı, bana Ubeydullah b. Ebî Bekr anlattı; dedi ki: Enes b. Mâlik'in şöyle dediğini duydum: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem büyük günahları zikretti -yahut büyük günahlardan soruldu- ve şöyle buyurdu: "Allah'a ortak koşmak, cana kıymak ve ana-babaya isyan etmektir." Ve: "Size büyük günahların en büyüğünü haber vereyim mi?" dedi, sonra: "Yalan sözdür -yahut yalancı şahitliktir-" buyurdu. Şu'be: "Kuvvetli zannıma göre o: 'Yalancı şahitliktir' dedi" demiştir .
أخرجاه من حديث شعبة به. وقد رواه ابن مَرْدُويه من طريقين آخرين غريبين عن أنس، بنحوه .
Bunu [Buhârî ve Müslim] bu şekilde Şu'be hadisinden tahric etmişlerdir . İbn Merdûye de Enes'ten gelen iki garip tarîkle benzerini rivayet etmiştir .
حديث آخر: أخرجه الشيخان من حديث عبد الرحمن بن أبي بَكْرة، عن أبيه قال: قال النبي ﷺ: "ألا أنبئكم بأكبر الكبائر؟ "، قلنا: بلى يا رسول الله، قال: "الإشراك بالله، وعقوق الوالدين" وكان متكئا فجلس فقال: "ألا وشهادة الزور، ألا وقول الزور". فما زال يكررها حتى قلنا: ليته سكت .
Başka bir hadis: İki Şeyh (Buhârî ve Müslim) bunu Abdurrahman b. Ebî Bekre'den, o da babasından tahric etmişlerdir ; babası dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Size büyük günahların en büyüğünü haber vereyim mi?" buyurdu. Biz: "Evet, ey Allah'ın Resûlü" dedik. Şöyle buyurdu: "Allah'a ortak koşmak ve ana-babaya isyan etmektir." Dayanmış vaziyette idi, doğrulup oturdu ve: "Dikkat edin, bir de yalan şahitliktir! Dikkat edin, bir de yalan sözdür!" buyurdu. Bunu durmaksızın tekrar etti, öyle ki biz: "Keşke sussa" dedik .
حديث آخر: فيه ذكر قتل الولد، وهو ثابت في الصحيحين، عن عبد الله بن مسعود قال: قلت: يا رسول الله، أيّ الذنب أعظم؟ -وفي رواية: أكبر-قال: "أن تجعل لله نِدا وهو خَلَقكَ" قلت: ثم أيّ؟ قال: "أن تَقْتُلَ ولدك خَشْيَةَ أن يَطْعَم معك". قلت: ثم أيّ؟ قال: "أن تُزاني حَلِيلَةَ جارِك" ثم قرأ: {وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ [وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلا بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا]} إلى قوله: {إِلا مَنْ تَابَ} [الفرقان: ٦٨ - ٧٠] .
Çocuğu öldürmenin zikredildiği başka bir hadis; bu Sahîhayn'da Abdullah b. Mes'ûd'dan sabittir; o dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü, hangi günah en büyüktür? -bir rivayette: daha büyüktür?-" dedim. "Seni yaratmış olduğu halde Allah'a bir denk (ortak) koşmandır" buyurdu. "Sonra hangisidir?" dedim. "Seninle birlikte yemek yiyecek (beslenecek) korkusuyla çocuğunu öldürmendir" buyurdu. "Sonra hangisidir?" dedim. "Komşunun hanımıyla zina etmendir" buyurdu. Sonra şu ayeti okudu: {وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ [وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلا بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا]} “Onlar ki Allah ile beraber başka bir ilaha yalvarmazlar [ve Allah'ın haram kıldığı canı haksız yere öldürmezler ve zina etmezler. Kim bunu yaparsa cezaya çarpar]” {إِلا مَنْ تَابَ} [el-Furkân: 68-70] “Tevbe eden müstesna” ayetine kadar .
حديث آخر فيه ذكر شرب الخمر. قال ابن أبي حاتم: أخبرنا يونس بن عبد الأعلى، أخبرنا ابن وهب، حدثني أبو صخر: أن رجلا حَدّثه عن عمرة بن حزم أنه سمع عبد الله بن عَمْرو بن العاص وهو بالحِجْر بمكة وسُئل عن الخمر، فقال: والله إنَّ عظيمًا عند الله الشيخُ مثلي يكذبُ في هذا المقام على رسول الله ﷺ، فذهب فسأله ثم رجع فقال: سألته عن الخمر فقال: "هي أكبر الكبائر، وأم الفواحش، من شرب الخمر ترك الصلاة ووقع على أمه وخالته وعمته" غريب من هذا الوجه.
İçki içmenin zikredildiği başka bir hadis . İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Yûnus b. Abdila'lâ haber verdi, bize İbn Vehb haber verdi, bana Ebû Sahr anlattı ki: Bir adam ona Amre b. Hazm'dan naklen anlatmış; o, Abdullah b. Amr b. el-Âs'ı Mekke'de Hıcr'da iken işitmiştir. Kendisine içki sorulmuş, o da: "Allah'a yemin olsun ki, benim gibi bir yaşlının bu makamda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yalan isnat etmesi Allah katında büyük bir şeydir (günahtır)" demiş, sonra gidip sormuş ve dönüp şöyle demiştir: "Ona içkiyi sordum, şöyle buyurdu: 'O, büyük günahların en büyüğü ve çirkinliklerin anasıdır. Kim içki içerse namazı terk eder ve annesiyle, teyzesiyle ve halasıyla [zina yoluyla] münasebette bulunur'" . Bu tarîkten gariptir.
طريق أخرى: رواها الحافظ أبو بكر بن مَرْدُويه من حديث عبد العزيز بن محمد الدَّرَاوَرْدي، عن داود بن صالح، عن سالم بن عبد الله، عن أبيه: أن أبا بكر الصديق، ﵁، وعُمَر بن
Başka bir tarîk: Bunu Hâfız Ebû Bekr b. Merdûye, Abdülazîz b. Muhammed ed-Derâverdî'nin hadisinden nakletmiştir; o Dâvûd b. Sâlih'ten, o Sâlim b. Abdillâh'tan, o da babasından [rivayet etmiştir]: Ebû Bekr es-Sıddîk radıyallâhu anh ve Ömer b.
الخطاب وأناسًا من أصحاب رسول الله ﷺ، ورضي الله عنهم أجمعين، جلسوا بعد وفاة رسول الله ﷺ، فذكروا أعظم الكبائر، فلم يكن عندهم ما ينتهون إليه، فأرسلوني إلى عبد الله بن عَمْرو بن العاص أسأله عن ذلك، فأخبرني أن أعظم الكبائر شرب الخمر، فأتيتهم فأخبرتهم، فأنكروا ذلك، فوثبوا إليه حتى أتوه في داره، فأخبرهم أنهم تحدثوا عند رسول الله ﷺ أن مَلِكا من بني إسرائيل أخذ رجلا فخيَّره بين أن يشرب خمرًا أو يقتل نفسا، أو يزاني أو يأكل لحم خنزير، أو يقتله فاختار شُرْبَ الخمر وإنه لما شربها لم يمتنع من شَيْء أراده منه، وإن رسول الله ﷺ قال لنا مجيبا: "ما من أحد يشرب خمرًا إلا لم تُقْبَلْ له صَلاةٌ أربعين ليلة، ولا يموت أحد في مَثَانَتِهِ منها شيء إلا حَرَّم الله عليه الجنة فإنْ مات في أربعين ليلة مات ميتَةً جاهلية".
el-Hattâb ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı kimseler -Allah hepsinden razı olsun-, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatından sonra oturdular ve en büyük günahları andılar; ancak varıp dayanacakları kesin bir bilgi yanlarında yoktu. Bunun üzerine bunu kendisine sormam için beni Abdullah b. Amr b. el-Âs'a gönderdiler. O da bana en büyük günahın içki içmek olduğunu haber verdi. Onlara gelip haber verdim, bunu kabul etmediler ve hemen fırlayıp onun evine kadar geldiler. Bunun üzerine [Abdullah b. Amr] onlara, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında şöyle konuştuklarını anlattı: İsrâiloğulları'ndan bir kral bir adamı yakaladı ve onu içki içmek, bir cana kıymak, zina etmek veya domuz eti yemek yahut kendisini öldürmesi arasında serbest bıraktı. O da içki içmeyi tercih etti . İçkiyi içince, kralın kendisinden istediği hiçbir şeyden geri durmadı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de bize cevap olarak şöyle buyurdu: "İçki içen hiçbir kimse yoktur ki kırk gece namazı kabul olunmasın ve mesanesinde ondan bir şey varken vefat eden hiçbir kimse yoktur ki Allah ona cenneti haram kılmasın. Şayet kırk gece içinde ölürse cahiliye ölümüyle ölür."
هذا حديث غريب من هذا الوجه جدًا، وداود بن صالح هو التَّمار المدني مولى الأنصار، قال الإمام أحمد: لا أرى به بأسا. وذكره ابن حبان في الثقات، ولم أر أحدًا جرحه .
Bu, bu tarîkten oldukça garip bir hadistir. Dâvûd b. Sâlih, ensarın azatlısı olan Medineli et-Temmâr'dır . İmam Ahmed: "Onda bir sakınca görmüyorum" demiştir. İbn Hibbân da onu es-Sikât'ta zikretmiştir; onu cerheden (kusurlu bulan) bir kimse görmedim .
حديث آخر: عن عبد الله بن عَمْرو وفيه ذكْرُ اليمين الغَمُوس. قال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن جعفر، حدثنا شُعْبة، عن فراس، عن الشعبي، عن عبد الله بن عَمْرو، عن النبي ﷺ أنه قال: "أكبر الكبائر الإشراك بالله، وعُقُوق الوالدين، أو قَتْل النَّفْس -شعبة الشاك-واليمين الغَمُوس". ورواه البخاري والترمذي والنسائي من حديث شعبة: زاد البخاري وشيبان، كلاهما عن فراس، به .
Abdullah b. Amr'dan gelen ve içinde yemin-i gamûsun (yalan yere yapılan yeminin) zikredildiği başka bir hadis. İmam Ahmed dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, bize Şu'be Firâs'tan, o Şa'bî'den, o Abdullah b. Amr'dan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Büyük günahların en büyüğü: Allah'a ortak koşmak, ana-babaya isyan etmek -yahut bir cana kıymak, şüphe eden Şu'be'dir- ve yemin-i gamûstur." Bunu Buhârî, Tirmizî ve Nesâî Şu'be hadisinden rivayet etmişlerdir; Buhârî ve Şeybân fazlalık yapmış olup her ikisi de Firâs'tan bu şekilde rivayet etmişlerdir .
حديث آخر: في اليمين الغموس: "قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أبو صالح كاتب الليث، حدثنا الليث بن سعد، حدثنا هشام بن سعد، عن محمد بن يزيد بن مهاجر بن قُنْفُذ التيمي، عن أبي أمامة الأنصاري، عن عبد الله بن أنيس الجهني، عن رسول الله ﷺ قال: أكبر الكبائر الشرك بالله، وعُقوق الوالدين، واليمين الغَمُوس، وما حَلَفَ حالف بالله يمين صَبْر فأدخل فيها مثل جناح البعوضة، إلا كانت وكتة في قلبه إلى يوم القيامة". وهكذا رواه الإمام أحمد في مسنده، وعبد بن حميد في تفسيره، كلاهما عن يونس بن محمد المؤدّب، عن الليث بن سعد، به. وأخرجه الترمذي [في تفسيره] عن عبد بن حميد [به] ثم قال: وهذا حديث حسن غريب، وأبو أمامة الأنصاري هذا هو ابن ثعلبة، ولا يعرف اسمه. وقد رَوَى عن النبي ﷺ أحاديث .
Yemin-i gamûs hakkında başka bir hadis: İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Leys'in kâtibi Ebû Sâlih anlattı, bize Leys b. Sa'd anlattı, bize Hişâm b. Sa'd Muhammed b. Yezîd b. Muhâcir b. Kunfuz et-Teymî'den, o Ebû Ümâme el-Ensârî'den, o Abdullah b. Üneys el-Cühenî'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den anlattı; şöyle buyurdu: "Büyük günahların en büyüğü : Allah'a ortak koşmak, ana-babaya isyan etmek ve yemin-i gamûstur. Bir kimse zorlayıcı bir hak yemini (yemîn-i sabr) ile Allah'a yemin edip de ona sivrisinek kanadı kadar [yalan] karıştırırsa, bu kıyamet gününe kadar kalbinde bir leke (karalık) olarak kalır." Bunu İmam Ahmed Müsned'inde ve Abd b. Humeyd tefsirinde, her ikisi de Yûnus b. Muhammed el-Müeddib'den, o Leys b. Sa'd'dan naklen bu şekilde rivayet etmişlerdir. Tirmizî de [tefsirinde] bunu Abd b. Humeyd'den [bu şekilde] tahric etmiş, sonra da şöyle demiştir: "Bu hadis hasen gariptir. Bu Ebû Ümâme el-Ensârî ise İbn Sa'lebe'dir ve ismi bilinmemektedir . Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den hadisler rivayet etmiştir ."
قال شيخنا الحافظ أبو الحجاج المِزِّي: وقد رواه عبد الرحمن بن إسحاق المدني، عن محمد بن زيد، عن عبد الله بن أبي أمامة، عن أبيه عن عبد الله بن أنيس. فزاد عبد الله بن أبي أمامة.
Hocamız Hâfız Ebü'l-Haccâc el-Mizzî dedi ki: Bunu Abdurrahman b. İshâk el-Medenî Muhammed b. Zeyd'den, o Abdullah b. Ebî Ümâme'den, o babasından, o da Abdullah b. Üneys'ten rivayet etmiştir; böylece Abdullah b. Ebî Ümâme'yi [senede] eklemiştir.
قلت: هكذا وقع في تفسير ابن مَرْدُويه وصحيح ابن حبّان، من طريق عبد الرحمن بن
Derim ki: İbn Merdûye Tefsîri'nde ve Sahîh-i İbn Hibbân'da Abdurrahman b.
إسحاق كما ذكره شيخنا، فسَح اللهُ في أجله .
İshâk tarîkiyle -ömrü uzun olsun- hocamızın zikrettiği gibi yer almıştır .
حديث آخر: عن عبد الله بن عمرو، في التسبب إلى شتم الوالدين. قال ابن أبي حاتم: حدثنا عَمْرو بن عبد الله الأودي، حدثنا وكيع، عن مِسْعر وسفيان، عن سعد بن إبراهيم، عن حُمَيد بن عبد الرحمن، عن عبد الله بن عمرو -رفعه سفيان إلى النبي ﷺ، ووقفه مسعر على عبد الله بن عمرو -قال: "من الكبائر أن يَشْتُم الرجلُ والديه": قالوا: وكيف يشتم الرجل والديه؟ قال: "يَسُبُّ الرجلُ أبا الرجل فيسبَّ أباه، ويسُبُّ أمَّه فيسب أمه" .
Ana-babaya küfredilmesine sebep olma hakkında Abdullah b. Amr'dan gelen başka bir hadis. İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Amr b. Abdillâh el-Evdî anlattı, bize Vekî' Mis'ar ve Süfyân'dan, onlar Sa'd b. İbrâhîm'den, o Humeyd b. Abdirrahmân'dan, o da Abdullah b. Amr'dan anlattı -Süfyân bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e merfu kılmış, Mis'ar ise Abdullah b. Amr'da mevkuf bırakmıştır-; şöyle buyurdu: "Kişinin ana-babasına sövmesi büyük günahlardandır." "Kişi ana-babasına nasıl söver?" dediler. Şöyle buyurdu: "Kişi bir adamın babasına söver, o da onun babasına söver; onun annesine söver, o da onun annesine söver" .
وقد أخر هذا الحديث البخاري عن أحمد بن يونس، عن إبراهيم بن سعد بن إبراهيم بن عبد الرحمن بن عوف، عن أبيه، عن عمه حميد بن عبد الرحمن بن عوف، عن عبد الله بن عَمْرو قال: قال رسول الله ﷺ: "إن من أكبر الكبائر أن يَلْعَن الرجلُ والديه". قالوا: وكيفَ يَلْعَنُ الرجلُ والديه؟ ! قال: "يَسُبُّ الرجلُ أبا الرجل فيسبَّ أباه، ويسُبُّ أمَّه فيسب أمه".
Bu hadisi Buhârî de Ahmed b. Yûnus'tan, o İbrâhîm b. Sa'd b. İbrâhîm b. Abdirrahmân b. Avf'tan, o babasından, o amcası Humeyd b. Abdirrahmân b. Avf'tan, o da Abdullah b. Amr'dan tahric etmiştir; Abdullah b. Amr dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kişinin ana-babasına lanet etmesi büyük günahların en büyüklerindendir." "Kişi ana-babasına nasıl lanet eder?!" dediler. Şöyle buyurdu: "Kişi bir adamın babasına söver, o da onun babasına söver; onun annesine söver, o da onun annesine söver."
وهكذا رواه مسلم من حديث سفيان وشعبة ويزيد بن الهاد، ثلاثتهم عن سعد بن إبراهيم، به مرفوعا بنحوه. وقال الترمذي: صحيح .
Bunu Müslim de Süfyân, Şu'be ve Yezîd b. el-Hâd hadisinden rivayet etmiştir; her üçü de Sa'd b. İbrâhîm'den bu şekilde merfu olarak benzerini nakletmişlerdir. Tirmizî: "Sahihtir" demiştir .
وثبت في الصحيح عن رسول الله ﷺ أنه قال: "سِبابُ المسلم فُسُوقٌ، وقِتاله كُفْر" .
Sahih'te Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğu sabit olmuştur: "Müslümana sövmek fâsıklık, onunla savaşmak ise küfürdür" .
حديث آخر في ذلك: قال ابن أبي حاتم: حدثنا عبد الرحمن بن إبراهيم دُحَيم، حدثنا عمرو بن أبي سلمة، حدثنا زهير بن محمد، عن العلاء بن عبد الرحمن، عن أبيه، عن أبي هريرة، أن رسول الله ﷺ قال: "من أكبر الكبائر عِرْضُ الرجل المسلم، والسَّبَّتَان والسَّبَّة " .
Bu hususta başka bir hadis: İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Abdurrahman b. İbrâhîm Duhaym anlattı, bize Amr b. Ebî Seleme anlattı, bize Züheyr b. Muhammed el-Alâ b. Abdirrahmân'dan, o babasından, o da Ebû Hureyre'den anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Büyük günahların en büyüklerindendir: Müslüman kişinin ırzı [hakkında ileri geri konuşmak] ve bir sövmeye karşılık iki sövmedir " .
هكذا روي هذا الحديث، وقد أخرجه أبو داود في كتاب الأدب في سننه، عن جعفر بن مسافر، عن عمرو بن أبي سلمة، عن زهير بن محمد، عن العلاء، عن أبيه، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ قال: "من أكبر الكبائر استطالةُ المرْءِ في عِرْضِ رجلٍ مسلم بغير حق، ومن الكبائر السبتان بالسبة".
Bu hadis böylece rivayet edilmiştir. Ebû Dâvûd Sünen'inde Kitâbü'l-Edeb'de Ca'fer b. Müsâfir'den, o Amr b. Ebî Seleme'den, o Züheyr b. Muhammed'den, o el-Alâ'dan, o babasından, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den tahric etmiştir; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Büyük günahların en büyüklerindendir : Kişinin haksız yere Müslüman bir adamın ırzına dil uzatmasıdır ; bir sövmeye karşılık iki sövgüde bulunmak da büyük günahlardandır."
وكذا رواه ابن مَرْدُويه من طريق عبد الله بن العلاء بن زَيْر عن العلاء، عن أبيه، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ، فذكر مثله .
İbn Merdûye de Abdullah b. el-Alâ b. Zeyr tarîkiyle el-Alâ'dan, o babasından, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini zikrederek bu şekilde rivayet etmiştir .
حديث آخر: في ذكْرُ الجمع بين الصلاتين من غير عذر؛ قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا
Özürsüz olarak iki namazı birleştirmenin zikri hakkında başka bir hadis: İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize [...] anlattı:
نُعَيم بن حماد، حدثنا مُعْتَمِر بن سليمان، عن أبيه، عن حَنَش عن عكرمة، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ قال: "من جمع بين الصَّلاتين من غير عُذْرٍ، فقد أتى بابًا من أبواب الكبائر". وهكذا رواه أبو عيسى الترمذي عن أبي سلمة يحيى بن خلف، عن المعتمر بن سليمان، به ثم قال: حَنَش هو أبو علي الرحبي، وهو حسين بن قيس، وهو ضعيف عند أهل الحديث، ضعفه أحمد وغيره .
Nuaym b. Hammâd anlattı, bize Mu'temir b. Süleyman babasından, o Haneş'ten , o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den anlattı; şöyle buyurdu: "Kim özürsüz olarak iki namazı birleştirirse, büyük günah kapılarından bir kapıya varmış olur." Ebû Îsâ et-Tirmizî de bunu Ebû Seleme Yahyâ b. Halef'ten, o Mu'temir b. Süleyman'dan naklen bu şekilde rivayet etmiş, sonra şöyle demiştir: Haneş , Ebû Alî er-Rahabî'dir; o da Hüseyin b. Kays'tır ve hadis ehli nezdinde zayıftır, Ahmed ve başkaları onu zayıf saymışlardır .
وقد روى ابن أبي حاتم: حدثنا الحسن بن محمد بن الصباح، حدثنا إسماعيل بن عُلَيَّة، عن خالد الحذاء، عن حميد بن هلال، عن أبي قتادة -يعنى العدوي-قال: قرئ علينا كتابُ عمر: من الكبائر جمع بين الصلاتين -يعني بغير عذر-والفِرَار من الزَّحْفِ، والنُّهْبَة.
İbn Ebî Hâtim rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan b. Muhammed b. es-Sabbâh anlattı, bize İsmâil b. Uleyye Hâlid el-Hazzâ'dan, o Humeyd b. Hilâl'den, o Ebû Katâde'den -yani el-Adevî'den- anlattı; dedi ki: Bize Ömer'in mektubu okundu: "İki namazı -yani özürsüz yere- birleştirmek, savaştan kaçmak ve yağmacılık yapmak büyük günahlardandır."
وهذا إسناد صحيح: والغرض أنه إذا كان الوعيد فيمن جمع بين الصلاتين كالظهر والعصر تقديما أو تأخيرًا، وكذا المغرب والعشاء هما من شأنه أن يجمع بسبب من الأسباب الشرعية، فإذا تعاطاه أحد بغير شيء من تلك الأسباب يكون مرتكبا كبيرة، فما ظنك بمن ترك الصلاةِ بالكلية؟ ولهذا روى مسلم في صحيحه، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "بين العبد وبين الشرك ترك الصلاة " وفي السنن عنه، ﵇، أنه قال: "العهد الذي بيننا وبينهم الصلاة، فمن تَرَكَها فقد كَفر" وقال: "من ترك صلاةَ العَصْرِ فقد حبطَ عَمَلُه" وقال: "من فاتته صَلاةُ الْعَصْرِ فكأنما وَتِرَ أهله وماله" .
Bu sahih bir isnattır. Maksat şudur: Şer'î bir sebepten ötürü birleştirilmesi caiz olan öğle ile ikindi ve keza akşam ile yatsı gibi iki namazı öne alarak veya erteleyerek birleştiren kimse hakkındaki tehdit böyle olursa ve bu sebeplerden hiçbiri olmaksızın bunu yapan kimse büyük günah işlemiş sayılırsa, namazı tamamen terk eden kimse hakkında ne zannedersin? Bundan dolayıdır ki Müslim Sahîh'inde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Kul ile şirk arasında namazı terk etmek vardır" . Sünen'lerde de ondan aleyhisselâm şöyle buyurduğu yer almıştır: "Bizimle onlar arasındaki ahit namazdır; kim onu terk ederse küfre düşmüş olur" . Ve şöyle buyurmuştur: "Kim ikindi namazını terk ederse ameli boşa gitmiştir" . Ve şöyle buyurmuştur: "İkindi namazını kaçıran kimse, sanki ailesi ve malı elinden alınmış (yıkıma uğramış) gibidir" .
حديث آخر: فيه اليأسُ من رَوْح الله، والأمنُ من مَكْر الله. قال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن عمرو بن أبي عاصم النبيل، حدثنا أبي، حدثنا شَبِيب بن بِشْر، عن عكرمة، عن ابن عباس؛ أن رسول الله ﷺ كان متكئًا فدخل عليه رجل فقال: ما الكبائر؟ فقال: "الشِّرْكُ بالله، واليأس من رَوْح الله، والقُنوط من رحمة الله، والأمن من مكر الله، وهذا أكبر الكبائر".
Başka bir hadis: Allah'ın rahmet ve ferahlığından (ravh) ümit kesmek ile Allah'ın azabından ve tuzağından (mekr) emin olmanın zikri hakkında. İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed b. Amr b. Ebî Âsım en-Nebîl anlattı, bize babam anlattı, bize Şebîb b. Bişr İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yaslanmış vaziyette iken yanına bir adam girdi ve: "Büyük günahlar nelerdir?" dedi. Şöyle buyurdu: "Allah'a ortak koşmak, Allah'ın ferahlığından ümit kesmek, Allah'ın rahmetinden yeise düşmek ve Allah'ın mekrinden emin olmaktır; işte bu, büyük günahların en büyüğüdür."
وقد رواه البزار، عن عبد الله بن إسحاق العطار، عن أبي عاصم النبيل، عن شبيب بن بشر، عن عكرمة، عن ابن عباس؛ أن رجلا قال: يا رسول الله، ما الكبائر؟ قال: "الإشراك بالله، واليأس من رَوْح الله، والقُنوط من رحمة الله ﷿".
Bezzâr da bunu Abdullah b. İshâk el-Attâr'dan, o Ebû Âsım en-Nebîl'den, o Şebîb b. Bişr'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etmiştir: Bir adam: "Ey Allah'ın Resûlü, büyük günahlar nelerdir?" diye sordu. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Allah'a şirk koşmak, Allah'ın ferahlık ve lütfundan (ravh) ümit kesmek ve Azîz ve Celîl olan Allah'ın rahmetinden yeise düşmektir (tamamen ümitsizliğe kapılmaktır).» buyurdu.
وفي إسناده نظر، والأشبه أن يكون موقوفا، فقد روي عن ابن مسعود نحوُ ذلك قال ابن جرير:
İsnadında nazar vardır; mevkuf olması daha muhtemeldir. Nitekim İbn Mes'ûd'dan da benzeri rivayet edilmiştir . İbn Cerîr dedi ki:
حدثنى يعقوب بن إبراهيم، حدثنا هُشَيم، أخبرنا مطرف، عن وَبْرة بن عبد الرحمن، عن أبي الطفيل قال: قال ابن مسعود: أكبر الكبائر الإشراك بالله والإياس من رَوْح الله، والقُنوط من رحمة الله، والأمن من مكر الله.
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, bize Huşeym anlattı, bize Mutarrif Vebere b. Abdirrahmân'dan, o Ebü't-Tufeyl'den haber verdi; dedi ki: İbn Mes'ûd şöyle demiştir: "Büyük günahların en büyüğü: Allah'a ortak koşmak, Allah'ın ferahlığından ümit kesmek , Allah'ın rahmetinden yeise düşmek ve Allah'ın mekrinden emin olmaktır."
وكذا رواه من حديث الأعمش وأبي إسحاق، عن وَبْرة، عن أبي الطفيل، عن ابن مسعود، به ثم رواه من طُرُق عدة، عن أبي الطفيل، عن ابن مسعود. وهو صحيح إليه بلا شك.
Bunu A'meş ve Ebû İshâk hadisinden de bu şekilde Vebere'den, o Ebü't-Tufeyl'den, o da İbn Mes'ûd'dan rivayet etmiştir. Sonra bunu Ebü't-Tufeyl'den, o İbn Mes'ûd'dan olmak üzere birçok tarîkten rivayet etmiştir. Ve bu rivayet, şüphesiz ona kadar sahihtir .
حديث آخر: فيه سوء الظن بالله؛ قال ابن مردويه: حدثنا محمد بن إبراهيم بن بُنْدار، حدثنا أبو حاتم بكر بن عبدان، حدثنا محمد بن مهاجر حدثنا أبو حذيفة البخاري، عن محمد بن عجلان، عن نافع، عن ابن عمر أنه قال:] قال رسول الله ﷺ [ "أكبر الكبائر سوء الظن بالله ﷿". حديث غريب جدًّا.
Başka bir hadis: Allah hakkında kötü zanda bulunmanın zikri hakkında; İbn Merdûye dedi ki: Bize Muhammed b. İbrâhîm b. Bündâr anlattı, bize Ebû Hâtim Bekr b. Abdân anlattı, bize Muhammed b. Muhâcir anlattı, bize Ebû Huzeyfe el-Buhârî Muhammed b. Aclân'dan, o Nâfi'den, o da İbn Ömer'den anlattı; o dedi ki: [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:] "Büyük günahların en büyüğü, aziz ve celil olan Allah hakkında kötü zanda bulunmaktır." Oldukça garip bir hadistir.
حديث آخر: فيه التعرب بعد الهجرة، قد تقدم في رواية عَمْرو بن أبي سلمة، عن أبيه، عن أبي هريرة مرفوعا، قال أبو بكر بن مرْدويه: حدثنا سليمان بن أحمد، حدثنا أحمد بن رشدين، حدثنا عَمْرو بن خالد الحراني، حدثنا ابن لَهِيعة عن يزيد بن أبي حبيب، عن محمد بن سهل ابن أبي حَثْمة عن أبيه قال: سمعت النبي ﷺ يقول: "الكبائر سبع، ألا تسألوني عنهن؟ الشِّركُ بالله، وقَتْلُ النفْسِ، والفِرارُ يوم الزَّحْفِ، وأكْلُ مال اليتيم، وأكل الربا، وقَذْفُ المحصَنَة، والتعرب بعد الهجرة".
Başka bir hadis: Hicretten sonra bedeviliğe dönmenin zikri hakkında; daha önce Amr b. Ebî Seleme'nin babasından, onun da Ebû Hureyre'den merfu rivayetinde geçmişti. Ebû Bekr b. Merdûye dedi ki : Bize Süleyman b. Ahmed anlattı, bize Ahmed b. Rüşdîn anlattı, bize Amr b. Hâlid el-Harrânî anlattı, bize İbn Lehîa Yezîd b. Ebî Habîb'den, o Muhammed b. Sehl b. Ebî Hasme'den , o da babasından anlattı; babası dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: "Büyük günahlar yedidir; bana onları sormaz mısınız? Allah'a ortak koşmak, cana kıymak, savaş günü kaçmak, yetim malı yemek, faiz yemek, iffetli kadına iftira atmak ve hicretten sonra bedeviliğe dönmektir ."
وفي إسناده نظر، ورفعه غلط فاحش والصواب ما رواه ابن جرير: حدثنا تميم بن المنتصر، أخبرنا يزيد، أخبرنا محمد بن إسحاق، عن محمد بن سهيل بن أبي حثْمة عن أبيه قال: إني لفي هذا المسجد -مسجد الكوفة-وعلي، ﵁، يَخْطُب الناسَ على المنبر، فقال: يا أيها الناس، الكبائر سبع فأصاخ الناسُ، فأعادها ثلاث مرات، ثم
[Bu rivayetin] senedinde bir problem (nazar) vardır ve onun merfu kılınması fahiş bir hatadır. Doğru olan ise İbn Cerîr'in rivayet ettiğidir: Bize Temîm b. el-Müntasır anlattı, bize Yezîd haber verdi, bize Muhammed b. İshâk, Muhammed b. Süheyl b. Ebî Hasme'den, o da babasından haber verdi; o şöyle dedi: Ben şu mescitte -Kûfe Mescidi'nde- idim ve Ali radıyallâhu anh minberde insanlara hitap ediyordu. Şöyle dedi: «Ey insanlar! Büyük günahlar yedidir.» Bunun üzerine insanlar kulak kesildiler. [Ali] bunu üç defa tekrarladı, sonra...
قال: لم لا تسألوني عنها؟ قالوا: يا أمير المؤمنين ما هي؟ قال: الإشراك بالله، وقتل النفس التي حرم الله وقذف المحصنة، وأكل مال اليتيم، وأكل الربا، والفرار يوم الزحف، والتعرب بعد الهجرة. فقلت لأبي: يا أبت، التعرب بعد الهجرة، كيف لحق هاهنا؟ قال: يا بني، وما أعظم من أن يهاجر الرجل، حتى إذا وقع سهمه في الفيء، ووجب عليه الجهاد خلع ذلك من عنقه فرجع أعرابيًا كما كان .
[Ali] dedi ki: "Bana onlar hakkında niçin sormuyorsunuz?" Dediler ki: "Ey Müminlerin Emiri, onlar nelerdir?" Dedi ki: "Allah'a ortak koşmak, Allah'ın haram kıldığı canı öldürmek, iffetli kadına iftira atmak, yetim malı yemek, faiz yemek, savaş günü kaçmak ve hicretten sonra bedeviliğe dönmektir." Babama: "Babacığım, hicretten sonra bedeviliğe dönmek buraya nasıl dahil oldu?" dedim. Dedi ki: "Yavrum! Bir adamın hicret edip, payı fey gelirlerine dahil oluncaya ve üzerine cihad farz kılınıncaya kadar [durup da sonra] bunu boynundan çıkarıp atarak eskiden olduğu gibi bir bedeviye dönmesinden daha büyük ne olabilir?"
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا هاشم، حدثنا أبو معاوية -يعني شيبان-عن منصور، عن هلال بن يسَاف، عن سلمة بن قيس الأشجعي قال: قال رسول الله ﷺ في حجة الوداع: "ألا إنما هن أربع: ألا تشركوا بالله شيئًا، ولا تقتلوا النفْسَ التي حَرَّمَ الله إلا بالحق، ولا تَزْنُوا، ولا تسرقوا". قال: فما أنا بأشح عليهن منى، إذ سمعتهن من رسول الله ﷺ.
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Hâşim anlattı, bize Ebû Muâviye -yani Şeybân- Mansûr'dan, o Hilâl b. Yesâf'tan, o da Seleme b. Kays el-Eşcaî'den anlattı; o dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Veda Haccı'nda şöyle buyurdu: "Dikkat edin, onlar yalnızca dörttür: Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamanız, Allah'ın haram kıldığı canı hak olmaksızın öldürmemeniz, zina etmemeniz ve hırsızlık yapmamanızdır." [Seleme] dedi ki: "Onları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiğim andan itibaren onları [başkalarına aktarma ve koruma hususunda] benden daha düşkün/hırslı kimse olmamıştır."
ثم رواه أحمد أيضا والنسائي وابن مردويه، من حديث منصور، بإسناده مثله .
Sonra bunu Ahmed de, Nesâî ve İbn Merdûye de Mansûr hadisinden, onun isnadıyla benzer şekilde rivayet etmiştir .
حديث آخر: تقدم من رواية عُمَر بن المغيرة، عن داود بن أبي هند، عن عكرمة، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ أنه قال: "الإضْرَارُ في الوَصِيَّةِ من الكبائر". والصحيح ما رواه غيره، عن داود، عن عكرمة، عن ابن عباس [قوله] قال ابن أبي حاتم: وهو الصحيح عن ابن عباس من قوله.
Başka bir hadis: Ömer b. el-Mugîre'nin Dâvûd b. Ebî Hind'den, onun İkrime'den, onun da İbn Abbâs'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Vasiyette zarar vermek büyük günahlardandır." buyurduğuna dair rivayeti daha önce geçmişti. Sahih olan ise başkasının Dâvûd'dan, onun İkrime'den, onun da İbn Abbâs'tan [kendi sözü olarak] rivayet ettiğidir. İbn Ebî Hâtim dedi ki: İbn Abbâs'tan onun kendi sözü olarak sahih olan budur.
حديث آخر في ذلك: "قال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيب، حدثنا أحمد بن عبد الرحمن، حدثنا عباد بن عباد، عن جعفر بن الزبير، عن القاسم، عن أبي أمامة؛ أن ناسا من أصحاب النبي ﷺ ذكروا الكبائر وهو متكئ، فقالوا: الشرك بالله، وأكل مال اليتيم، وفرار من الزحف، وقذف المحصنة، وعقوق الوالدين، وقول الزور، والغلول، والسحر، وأكل الربا، فقال رسول الله ﷺ: "فأين تجعلون {الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلا} [آل عمران: ٧٧]؟! إلى آخر الآية. في إسناده ضعف، وهو حسن .
Bu hususta başka bir hadis: İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Kureyb anlattı, bize Ahmed b. Abdirrahmân anlattı, bize Abbâd b. Abbâd Ca'fer b. ez-Zübeyr'den, o el-Kâsım'dan, o da Ebû Ümâme'den anlattı; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından birtakım kimseler , o yaslanmış vaziyette iken büyük günahlardan söz açıp: "Allah'a ortak koşmak, yetim malı yemek, savaştan kaçmak, iffetli kadına iftira atmak, ana babaya itaatsizlik etmek, yalan söz, ganimete hıyanet etmek, sihir ve faiz yemek" dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Peki {الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلا} [Âl-i İmrân: 77] “Allah'a verdikleri sözü ve yeminlerini az bir karşılığa değişenler” [ayetini] nereye koyuyorsunuz?!" buyurdu; ayetin sonuna kadar. İsnadında zayıflık vardır ve o hasendir .
ذكر أقوال السلف في ذلك:
Selefin Bu Husustaki Görüşlerinin Zikri:
قد تقدم ما روي عن أمير المؤمنين عمر وعلي، ﵄، في ضمن الأحاديث المذكورة. وقال ابن جرير:
Müminlerin Emiri Ömer ve Ali'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet edilenler zikredilen hadisler kapsamında daha önce geçmişti. İbn Cerîr dedi ki:
حدثني يعقوب بن إبراهيم، حدثنا ابن عُليَّة، عن ابن عَوْن، عن الحسن: أن ناسا سألوا عبد الله بن عمرو بمصر فقالوا: نرى أشياء من كتاب الله، أمَرَ أن يُعمل بها فلا يعمل بها، فأردنا أن نلقى أمير المؤمنين في ذلك؟ فقدم وقدموا معه، فلقيه عمر، ﵁، فقال: متى قدمت؟
Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm rivayet etti, bize İbn Uleyye, İbn Avn'dan, [o da] el-Hasan'dan rivayet etti: Mısır'da birtakım kimseler Abdullah b. Amr'a sordular ve: "Biz Allah'ın Kitabı'ndan birtakım hususlar görüyoruz ki onlarla amel edilmesi emredilmiştir, fakat amel edilmemektedir. Bu hususta Müminlerin Emiri ile görüşmek istedik." dediler. Bunun üzerine [Abdullah] geldi, onlar da onunla beraber geldiler. Ömer (radıyallâhu anh) onunla karşılaştı ve: "Ne zaman geldin?" dedi.
فقال: منذ كذا وكذا قال: أبإذن قدمت؟ قال: فلا أدري كيف رد عليه. فقال: يا أمير المؤمنين، إن ناسا لقوني بمصر فقالوا: إنا نرى أشياء من كتاب الله، أمر أن يعمل بها فلا يعمل بها فأحبوا أن يلقوك في ذلك فقال: اجمعهم لي. قال: فجمعتهم له -قال ابن عون: أظنه قال: في بَهْو-فأخذ أدناهم رجلا فقال: نشدتك بالله وبحق الإسلام عليك، أقرأت القرآن كله؟ قال: نعم قال فهل أحصيته في نفسك؟ قال اللهم لا. قال: ولو قال: نعم لخصمه. قال: فهل أحصيته في بصرك؟ فهل أحصيته في لفظك؟ هل أحصيته في أمرك ؟ ثم تتبعهم حتى أتى على آخرهم. قال: فثكلت عمر أمه. أتكلِّفونه أن يقيم الناس على كتاب الله؟! قد علم ربنا أنه ستكون لنا سيئات. قال: وتلا (إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلا كَرِيمًا]) ثم قال: هل علم أهل المدينة -أو قال: هل علم أحد-بما قدمتم؟ قالوا: لا. قال: لو علموا لوعظت بكم.
[Abdullah]: "Şu şu zamandan beri" dedi. [Ömer]: "İzinle mi geldin?" dedi. [Hasan] dedi ki: Ona nasıl cevap verdiğini bilmiyorum. Sonra [Abdullah]: "Ey Müminlerin Emiri! Mısır'da birtakım insanlar benimle karşılaştılar ve: 'Biz Allah'ın Kitabı'ndan birtakım şeyler görüyoruz ki amel edilmesi emredilmiş ama onlarla amel edilmiyor ' dediler. Bu hususta seninle görüşmek istediler." dedi. [Ömer]: "Onları bana topla." dedi. [Abdullah] dedi ki: Onları onun için topladım -İbn Avn dedi ki: Sanırım 'bir salonda' dedi- [Ömer] içlerinden kendisine en yakın olan adamı tuttu ve: "Allah aşkına ve üzerindeki İslâm hakkı için sana soruyorum , Kur'an'ın tamamını okudun mu?" dedi. Adam: "Evet" dedi. [Ömer]: "Peki onu nefsinde tastamam uyguladın mı?" dedi. Adam: "Allah'ım, hayır!" dedi. [Hasan] dedi ki: Şayet "Evet" deseydi ona delille üstün gelirdi. [Ömer] dedi ki: "Peki onu gözünde tastamam uyguladın mı? Sözünde tastamam uyguladın mı? İşinde tastamam uyguladın mı?" Sonra sonuncularına varıncaya kadar onları bir bir sorguladı. Sonra [Ömer] dedi ki: "Anası Ömer'i kaybetsin! İnsanları Allah'ın Kitabı üzerine tastamam ikame etmesini ona mı yüklüyorsunuz?! Rabbimiz muhakkak bilmiştir ki bizim kötülüklerimiz olacaktır." Dedi ki: Ve {إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلا كَرِيمًا} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız, sizin kusurlarınızı örteriz ve sizi şerefli bir makama girdiririz” [ayetini] okudu. Sonra dedi ki: "Medine halkı -veya: bir kimse- ne için geldiğinizi bildi mi?" "Hayır" dediler. Dedi ki: "Şayet bilselerdi, sizinle [başkalarına] ibretlik bir vaaz verirdim."
إسناد حسن ومتن حسن، وإن كان من رواية الحسن عن عمر، وفيها انقطاع، إلا أن مثل هذا اشتهر فتكفي شهرته .
İsnadı hasendir ve metni hasendir; gerçi Hasan'ın Ömer'den rivayetidir ve bunda inkıta vardır, ancak bunun benzeri şöhret bulmuştur , dolayısıyla şöhreti kâfidir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن سنان، حدثنا أبو أحمد -يعني الزبيري-حدثنا علي بن صالح، عن عثمان بن المغيرة، عن مالك بن جوين، عن علي، ﵁، قال: الكبائر الإشراك بالله، وقتل النفس، وأكل مال اليتيم، وقذف المحصنَة، والفرار من الزَّحْف، والتعرب بعد الهجرة، والسِّحْر، وعُقوق الوالدين، وأكل الربا، وفراق الجماعة، ونكث الصفقة.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed b. Sinân anlattı, bize Ebû Ahmed -yani ez-Zübeyrî- anlattı, bize Ali b. Sâlih Osmân b. el-Mugîre'den, o Mâlik b. Cüveyn'den, o da Ali radıyallâhu anh'tan anlattı; o dedi ki: "Büyük günahlar: Allah'a ortak koşmak, cana kıymak, yetim malı yemek, iffetli kadına iftira atmak, savaş günü kaçmak, hicretten sonra bedeviliğe dönmek, sihir, ana babaya itaatsizlik etmek, faiz yemek, cemaatten ayrılmak ve biati bozmaktır."
وتقدم عن ابن مسعود أنه قال: أكبر الكبائر الإشراك بالله، واليأس من روح الله، والقنوط من رحمة الله، والأمن من مكر الله، ﷿.
Daha önce İbn Mes'ûd'dan şöyle dediği geçmişti: "Büyük günahların en büyüğü: Allah'a ortak koşmak, Allah'ın ferahlığından ümit kesmek, Allah'ın rahmetinden yeise düşmek ve aziz ve celil olan Allah'ın mekrinden emin olmaktır."
وروى ابن جرير، من حديث الأعمش، عن أبي الضحى، عن مسروق، والأعمش، عن إبراهيم، عن علقمة، كلاهما عن ابن مسعود قال: الكبائر من أول سورة النساء إلى ثلاثين آية منها. ومن حديث سفيان الثوري وشعبة، عن عاصم بن أبي النَّجُود، عن زِرّ بن حُبيشِ، عن ابن مسعود قال: الكبائر من أول سورة النساء إلى ثلاثين آية منها ثم تلا (إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ [نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلا كَرِيمًا])
İbn Cerîr, A'meş hadisinden, Ebü'd-Duhâ'dan, o Mesrûk'tan; ve A'meş'ten, o İbrâhîm'den, o Alkame'den, her ikisinin de İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Büyük günahlar, Nisâ Sûresi'nin başından onun otuzuncu ayetine kadar olanlardır." Süfyân es-Sevrî ve Şu'be hadisinden, Âsım b. Ebi'n-Necûd'dan, o Zirr b. Hubeyş'ten, o da İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Büyük günahlar, Nisâ Sûresi'nin başından onun otuzuncu ayetine kadar olanlardır." Sonra {إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلا كَرِيمًا} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız, sizin kusurlarınızı örteriz ve sizi şerefli bir makama girdiririz” [ayetini] okudu.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا المنذر بن شاذان، حدثنا يعلى بن عبيد، حدثنا صالح بن حيان، عن ابن بريدة، عن أبيه قال: أكبر الكبائر: الشرك بالله، وعقوق الوالدين، ومنع فضول الماء بعد الري، ومنع طروق الفحل إلا بجُعْلٍ.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize el-Münzir b. Şâzân anlattı, bize Ya'lâ b. Ubeyd anlattı, bize Sâlih b. Hayyân, İbn Büreyde'den, o da babasından [naklen] anlattı; o şöyle dedi: "Büyük günahların en büyüğü: Allah'a ortak koşmak, anne babaya asi olmak, [kendi hayvanları] suya kandıktan sonra suyun fazlasını [başkasına vermekten] men etmek ve ücret verilmedikçe damızlık erkeğin aşmasını men etmektir."
وفي الصحيحين، عن النبي ﷺ أنه قال: "لا يُمنَع فَضْلُ الماءِ ليمنع به الكلأ" وفيهما عنه ﷺ أنه قال: "ثلاثة لا ينظرُ الله إليهم يوم القيامة ولا يُزكِّيهم ولهم عذاب أليم: رجل على فَضْلِ ماء بالفَلاةِ يمنعه ابن السَّبيل"، وذكر الحديث بتمامه .
Sahîhayn'da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Otlaktan men etmek için suyun fazlası men edilmez." Yine ikisinde ondan sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Üç kişi vardır ki kıyamet gününde Allah onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz ve onlar için elem verici bir azap vardır: Çölde suyun fazlasına sahip olup da onu yolcudan esirgeyen adam..." ve hadisi bütünüyle zikretti .
وفي مسند الإمام أحمد، من حديث عَمْرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده مرفوعا: "من مَنَعَ فَضْلَ الماءِ وفَضْلَ الكَلأ منعه الله فضله يوم القيامة" .
İmam Ahmed'in Müsned'inde Amr b. Şuayb'ın babasından, onun da dedesinden merfu olarak gelen hadiste: "Kim suyun fazlasını ve otlağın fazlasını men ederse, kıyamet gününde Allah da ona lütfunu men eder." [buyrulmuştur].
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا الحسين بن محمد بن شَنَبَة الواسطي، حدثنا أبو أحمد حدثنا سفيان، عن الأعمش، عن مسلم، عن مسروق، عن عائشة، قالت: ما أُخِذ على النِّساء من الكبائر. قال ابن أبي حاتم: يعني قوله: {عَلَى أَنْ لا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلا يَسْرِقْنَ [وَلا يَزْنِينَ وَلا يَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَلا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلا يَعْصِينَكَ] } الآية [الممتحنة: ١٢].
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize el-Hüseyin b. Muhammed b. Şenebe el-Vâsıtî anlattı, bize Ebû Ahmed anlattı, bize Süfyân el-A'meş'ten, o Müslim'den, o Mesrûk'tan, o da Âişe'den anlattı; o şöyle dedi: "Kadınlardan alınan [biat şartları] büyük günahlardandır." İbn Ebî Hâtim dedi ki: Yani O'nun: {عَلَى أَنْ لا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلا يَسْرِقْنَ وَلا يَزْنِينَ وَلا يَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَلا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلا يَعْصِينَكَ} [el-Mümtehine: 12] “Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamak, hırsızlık yapmamak, zina etmemek, çocuklarını öldürmemek, elleriyle ayakları arasında bir iftira uydurup getirmemek ve sana karşı gelmemek üzere” ayetini kastetmektedir.
وقال ابن جرير: حدثني يعقوب بن إبراهيم، حدثنا ابن علية، حدثنا زياد بن مِخْراق، عن معاوية بن قُرَّة قال: أتينا أنس بن مالك، فكان فيما حدثنا قال: لم أر مثل الذي بلغنا عن ربنا تعالى ثم لم نخرج له عن كل أهل ومال. ثم سكت هُنية ثم قال: والله لما كلفنا ربنا أهون من ذلك، لقد تجاوز لنا عما دون الكبائر، فما لنا ولها، ثم تلا (إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ [نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلا كَرِيمًا]) .
İbn Cerîr dedi ki: Bana Ya'kūb b. İbrâhîm anlattı, bize İbn Uleyye anlattı, bize Ziyâd b. Mıhrâk Muâviye b. Kurre'den anlattı; o dedi ki: Enes b. Mâlik'e geldik. Bize anlattıkları arasında şöyle dedi: "Rabbimiz Teâlâ'dan bize ulaşan [emirler ve ikazlar] gibisini görmedim ki sonra biz O'nun uğrunda bütün ailemizi ve malımızı geride bırakmış olmayalım." Sonra bir süre sustu, ardından dedi ki: "Vallahi Rabbimizin bizi mükellef kıldığı şey bundan daha kolaydır; O, büyük günahların dışındakileri bizim için bağışlamıştır. Öyleyse bizim büyük günahlarla ne işimiz var?!" Sonra {إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلا كَرِيمًا} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız, sizin kusurlarınızı örteriz ve sizi şerefli bir makama girdiririz” [ayetini] okudu.
أقوال ابن عباس في ذلك:
İbn Abbâs'ın Bu Husustaki Görüşleri:
روى ابن جرير، من حديث المعتمر بن سليمان، عن أبيه، عن طاوس قال: ذكروا عند ابن عباس الكبائر فقالوا: هي سبع، فقال: هي أكثر من سبع وسبع. قال سليمان: فما أدري كم قالها من مرة.
İbn Cerîr, Mu'temir b. Süleymân'ın babasından, onun da Tâvûs'tan rivayet ettiği hadiste şöyle dediğini rivayet etti: İbn Abbâs'ın yanında büyük günahları zikrettiler ve: "Onlar yedidir" dediler. Bunun üzerine o: "Onlar yedi ve yediden daha çoktur" dedi. Süleymân dedi ki: Bunu kaç defa söylediğini bilmiyorum.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا قُبَيْصَة، حدثنا سفيان، عن ليث، عن طاوس قال: قلت لابن عباس: ما السبع الكبائر؟ قال: هي إلى السبعين أقرب منها إلى السبع.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Kabîsa anlattı, bize Süfyân Leys'ten, o Tâvûs'tan anlattı; o dedi ki: İbn Abbâs'a: "Yedi büyük günah nedir?" dedim. Dedi ki: "Onlar yetmişe, yediye olduğundan daha yakındır."
ورواه ابن جرير، عن ابن حميد، عن ليث، عن طاوس قال: جاء رجل إلى ابن عباس فقال: أرأيت الكبائر السبع التي ذكرهن الله؟ ما هن؟ قال: هن إلى السبعين أدنى منهن إلى سبع .
Bunu İbn Cerîr, İbn Humeyd'den, o Leys'ten, o Tâvûs'tan şöyle rivayet etmiştir: Bir adam İbn Abbâs'a gelip: "Allah'ın zikrettiği yedi büyük günah hakkında ne dersin, onlar nelerdir?" dedi. O da: "Onlar yetmişe, yediye olduğundan daha yakındır ." dedi.
وقال عبد الرزاق: أخبرنا معمر عن طاوس، عن أبيه قال: قيل لابن عباس: الكبائر سبع؟ قال: هن إلى السبعين أقرب، وكذا قال أبو العالية الرياحي، ﵀.
Abdürrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, Tâvûs'tan, o babasından bildirdi; o dedi ki: İbn Abbâs'a: "Büyük günahlar yedi [tane] midir?" denildi. O: "Onlar yetmişe daha yakındır." dedi. Ebü'l-Âliye er-Riyâhî rahimehullâh da böyle demiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا المثنى، حدثنا أبو حذيفة، حدثنا شِبْل، عن قيس عن سعد، عن سعيد بن جُبير؛ أن رجلا قال لابن عباس: كم الكبائر؟ سبع؟ قال: هن إلى سبعمائة أقرب منها إلى سبع، غير أنه لا كبيرة مع استغفار، ولا صغيرة مع إصرار. وكذا رواه ابن أبي حاتم، من حديث شبل، به.
İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Müsennâ anlattı, bize Ebû Huzeyfe anlattı, bize Şibl Kays'tan, o Sa'd'dan, o da Saîd b. Cübeyr'den anlattı: Bir adam İbn Abbâs'a: "Büyük günahlar kaç tanedir? Yedi mi?" dedi. O şöyle dedi: "Onlar yedi yüze, yediye olduğundan daha yakındır; şu kadar var ki istiğfar ile birlikte büyük günah kalmaz, ısrar ile birlikte de küçük günah kalmaz." İbn Ebî Hâtim de bunu Şibl hadisinden onun isnadıyla bu şekilde rivayet etmiştir.
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس في قوله (إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ) قال: الكبائر كل ذنب ختمه الله بنار أو غضب أو لعنة أو عذاب. ورواه ابن جرير.
Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan {إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Büyük günahlar, Allah'ın cehennem ateşi, gazap, lanet veya azap ile mühürlediği [sonunu böyle bildirdiği] her günahtır." Bunu İbn Cerîr rivayet etti.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا علي بن حرب الموصلي، حدثنا ابن فضيل، حدثنا شبيب، عن عكرمة، عن ابن عباس قال: الكبائر: كل ما وعد الله عليه النار كبيرة. وكذا قال سعيد بن جبير والحسن البصري.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ali b. Harb el-Mavsılî anlattı, bize İbn Fudayl anlattı, bize Şebîb İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı; o şöyle dedi: "Büyük günahlar: Allah'ın üzerine ateş [azabı] vadettiği her şey büyük günahtır." Saîd b. Cübeyr ve Hasan-ı Basrî de böyle demiştir.
وقال ابن جرير: حدثني يعقوب، حدثنا ابن علية، أخبرنا أيوب، عن محمد بن سيرين قال: نبئت أن ابن عباس كان يقول: كل ما نهى الله عنه كبيرة. وقد ذكرت الطَّرْفة [فيه] قال: هي النظرة.
İbn Cerîr dedi ki: Bana Ya'kūb anlattı, bize İbn Uleyye anlattı, bize Eyyûb Muhammed b. Sîrîn'den haber verdi; o dedi ki: Bana İbn Abbâs'ın şöyle dediği haber verildi: "Allah'ın nehyettiği her şey büyük günahtır." [Bunun içinde] 'tarfe' de zikredilmiştir ; o: "O, [bir anlık harama] bakıştır." dedi.
وقال أيضا: حدثنا أحمد بن حازم، أخبرنا أبو نعيم، حدثنا عبد الله بن معدان، عن أبي الوليد قال: سألت ابن عباس عن الكبائر فقال هي كل شيء عصى الله فيه فهو كبيرة.
Yine [İbn Cerîr] dedi ki: Bize Ahmed b. Hâzım anlattı, bize Ebû Nuaym haber verdi, bize Abdullah b. Ma'dân Ebü'l-Velîd'den anlattı; o dedi ki: İbn Abbâs'a büyük günahları sordum, "Allah'a karşı isyan edilen her şey, işte o büyük günahtır." dedi.
أقوال التابعين
Tâbiînin Görüşleri
قال ابن جرير: حدثني يعقوب بن إبراهيم، حدثنا ابن عُلَيّة، عن ابن عَوْن، عن محمد قال: سألت عَبِيدة عن الكبائر، فقال: الإشراك بالله، وقتل النفس التي حرم الله بغير حقها، وفرار يوم الزَّحْف، وأكل مال اليتيم بغير حقه، وأكل الربا، والبهتان. قال: ويقولون: أعرابية بعد هجرة. قال ابن عون: فقلت لمحمد: فالسحر؟ قال: إن البهتان يجمع شرا كبيرا .
İbn Cerîr dedi ki: Bana Ya'kūb b. İbrâhîm anlattı, bize İbn Uleyye İbn Avn'dan, o Muhammed'den anlattı; o dedi ki: Abîde'ye büyük günahları sordum, şöyle dedi: "Allah'a ortak koşmak, Allah'ın haram kıldığı canı haksız yere öldürmek, savaş günü kaçmak, yetim malını haksız yere yemek, faiz yemek ve iftiradır." Dedi ki: Ve hicretten sonra bedevilik de derler. İbn Avn dedi ki: Muhammed'e: "Peki ya sihir?" dedim. Dedi ki: "İftira büyük bir şerri içinde toplar ."
وقال ابن جرير: حدثني محمد بن عبيد المُحَاربي حدثنا أبو الأحوص سلام بن سليم، عن أبي إسحاق، عن عُبيد بن عُمَير قال: الكبائر سبع، ليس منهن كبيرة إلا وفيها آية من كتاب الله: الإشراك بالله منهن: {وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ} [الحج: ٣١] و {إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا} [النساء: ١٠] {الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لا يَقُومُونَ إِلا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ} [البقرة: ٢٧٥] و {إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ} [النور: ٢٣] والفرار من الزحف: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا [فَلا تُوَلُّوهُمُ الأدْبَارَ] } [الأنفال: ١٥]، والتعرب بعد الهجرة: {إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى} [محمد: ٢٥]، وقتل المؤمن: {وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا} الآية [النساء: ٩٣].
İbn Cerîr dedi ki: Bana Muhammed b. Ubeyd el-Muhâribî anlattı, bize Ebü'l-Ahvas Sellâm b. Süleym Ebû İshâk'tan, o da Ubeyd b. Umeyr'den anlattı; o dedi ki: Büyük günahlar yedidir; onlardan hiçbir büyük günah yoktur ki hakkında Allah'ın Kitabı'ndan bir ayet bulunmasın: Allah'a ortak koşmak onlardandır: {وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ} [el-Hac: 31] “Kim Allah'a ortak koşarsa, sanki o gökten düşmüş de kendisini kuşlar kapışıyor veya rüzgâr onu [ıssız bir yere] savuruyor gibidir”, ve {إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا} [en-Nisâ: 10] “Haksızlıkla yetimlerin mallarını yiyenler, karınlarına ancak ateş doldururlar”, {الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لا يَقُومُونَ إِلا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ} [el-Bakara: 275] “Faiz yiyenler, ancak şeytan çarpmış kimsenin kalktığı gibi kalkarlar”, ve {إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ} [en-Nûr: 23] “İffetli, [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atanlar...”, savaştan kaçmak: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا فَلا تُوَلُّوهُمُ الأدْبَارَ} [el-Enfâl: 15] “Ey iman edenler! Kâfirlerle toplu halde karşılaştığınızda onlara arkalarınızı dönmeyin [kaçmayın]”, hicretten sonra bedeviliğe dönmek : {إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى} [Muhammed: 25] “Kendilerine hidayet belli olduktan sonra gerisin geri dönenler...”, ve mümini öldürmek: {وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا} [en-Nisâ: 93] “Kim bir mümini kasten öldürürse, onun cezası, içinde ebedî kalacağı cehennemdir” ayeti.
وكذا رواه ابن أبي حاتم من حديث أبي إسحاق، عن عُبَيد، بنحوه.
İbn Ebî Hâtim de bunu Ebû İshâk'ın Ubeyd'den naklettiği hadisten benzer şekilde rivayet etmiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا المثنى، حدثنا أبو حذيفة، حدثنا شبل، عن ابن أبي نَجِيح، عن عطاء -يعني ابن أبي رباح-قال: الكبائر سبع: قتل النَّفْسِ، وأكل الربا وأكل مال اليتيم، ورمي المحصنة، وشهادة الزور، وعقُوق الوالدين، والفِرَار من الزَّحْف.
İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Müsennâ anlattı, bize Ebû Huzeyfe anlattı, bize Şibl İbn Ebî Necîh'ten, o Atâ'dan -yani İbn Ebî Rebâh'tan- anlattı; o şöyle dedi: "Büyük günahlar yedidir: Cana kıymak, faiz yemek, yetim malı yemek, iffetli kadına iftira atmak, yalan şahitlik, ana babaya itaatsizlik etmek ve savaş günü kaçmaktır."
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو زُرْعة، حدثنا عثمان بن أبي شيبة، حدثنا جرير، عن مغيرة قال: كان يقال شَتْمُ أبي بكر وعمر، ﵄، من الكبائر.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Zür'a anlattı, bize Osmân b. Ebî Şeybe anlattı, bize Cerîr Mugîre'den anlattı; o dedi ki: "Ebû Bekr ve Ömer'e (radıyallâhu anhümâ) sövmenin büyük günahlardan olduğu söylenirdi."
قلت: وقد ذهب طائفة من العلماء إلى تكفير من سَبَّ الصحابة، وهو رواية عن مالك بن أنس، ﵀: وقال محمد بن سيرين: ما أظن أحدا ينتقص أبا بكر، وعمر، وهو يحب رسول الله ﷺ. رواه الترمذي.
Derim ki: Bir grup âlim sahâbeye söven kimsenin tekfirine gitmiştir; bu, Mâlik b. Enes'ten (rahimehullâh) bir rivayettir. Muhammed b. Sîrîn ise şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i sevdiği halde Ebû Bekr ve Ömer'in kadrini eksilten [onları kötüleyen] bir kimse olduğunu sanmıyorum." Bunu Tirmizî rivayet etti.
وقال ابن أبي حاتم أيضا: حدثنا يونس، أخبرنا ابن وَهْب، أخبرني عبد الله بن عيَّاش، قال زيد بن أسلم في قول الله ﷿: (إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ) من الكبائر: الشرك، والكفر بآيات الله ورسوله، والسحر، وقتل الأولاد، ومن دعا لله ولدا أو صاحبة، ومثل ذلك من الأعمال، والقول الذي لا يصلح معه عمل، وأما كل ذنب يصلح معه دين، ويقبل معه عمل فإن الله يغفر السيئات بالحسنات.
İbn Ebî Hâtim de şöyle dedi: Bize Yûnus anlattı, bize İbn Vehb haber verdi, bana Abdullah b. Ayyâş bildirdi; Zeyd b. Eslem, aziz ve celil olan Allah'ın: {إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız” kavli hakkında şöyle dedi : "Büyük günahlardan bazıları: Şirk, Allah'ın ayetlerini ve Resûlünü inkâr etmek, sihir, çocukları öldürmek, Allah için çocuk veya eş isnat etmek ve bunlara benzer, beraberinde hiçbir amelin fayda vermeyeceği amel ve sözlerdir. Beraberinde dinin sağlam kaldığı ve amelin kabul edildiği her bir günaha gelince; muhakkak ki Allah kötülükleri iyiliklerle bağışlar."
وقال ابن جرير: حدثنا بِشْر بن معاذ، حدثنا يزيد، حدثنا سعيد، عن قتادة: (إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ) الآية: إنما وعد الله المغفرة لمن اجتنب الكبائر. وذكر لنا أن نبي الله ﷺ قال: "اجْتَنِبُوا الْكَبائر، وسَدِّدُوا، وأبْشِرُوا".
İbn Cerîr dedi ki: Bize Bişr b. Muâz anlattı, bize Yezîd anlattı, bize Saîd Katâde'den {إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız” ayeti hakkında şöyle anlattı: "Allah mağfireti ancak büyük günahlardan kaçınan kimseye vadetmiştir." Bize zikredildiğine göre Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Büyük günahlardan kaçının, doğru ve istikamet üzere olun ve müjdeleniniz!"
وقد روى ابن مردويه من طرق عن أنس، وعن جابر مرفوعا: "شَفَاعَتِي لأهل الكبائر من أمَّتِي" ولكن في إسناده من جميع طرقه ضعف، إلا ما رواه عبد الرزاق: أخبرنا مَعْمَر، عن ثابت، عن أنس قال: قال رسول الله ﷺ: "شَفاعتي لأهْلِ الكبائرِ من أمتي". فإنه إسناد صحيح على شرط الشيخين وقد رواه أبو عيسى الترمذي منفردا به من هذا الوجه، عن عباس العَنْبري، عن عبد الرزاق ثم قال: هذا حديث حسن صحيح وفي الصحيح شاهد لمعناه، وهو قوله ﷺ بعد ذكر الشفاعة: "أترَوْنَها للمؤمنين المتقين؟ لا ولكنها للخاطئين المُتَلَوِّثِينَ".
İbn Merdûye, Enes'ten ve Câbir'den merfu olarak birçok yoldan: "Şefaatim ümmetimden büyük günah sahipleri içindir." [hadisini] rivayet etmiştir; ancak bütün tarîkleriyle isnadında zayıflık vardır. Yalnızca Abdürrezzâk'ın rivayet ettiği müstesnadır: Bize Ma'mer Sâbit'ten, o da Enes'ten haber verdi; o dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şefaatim ümmetimden büyük günah sahipleri içindir." buyurdu. Zira bu, Şeyhayn'ın şartına göre sahih bir isnaddır . Ebû Îsâ et-Tirmizî bu tarîkten, Abbâs el-Anberî'den, o da Abdürrezzâk'tan olmak üzere bunu tek başına rivayet etmiş, sonra da: "Bu, hasen sahih bir hadistir." demiştir . Sahîh'te de bunun anlamına tanıklık eden bir rivayet vardır ki o da [Resûlullah] sallallâhu aleyhi ve sellem'in şefaati zikrettikten sonraki şu buyruğudur: "Onun mümin ve takva sahibi olanlar için olduğunu mu sanıyorsunuz? Hayır, aksine o, günahkâr ve [günahlara] bulaşmış kimseler içindir."
وقد اختلف علماء الأصول والفروع في حد الكبيرة فمن قائل: هي ما عليه حدٌّ في الشرع.
Usûl ve fürû âlimleri büyük günahın (kebîre) tanımı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Kimisine göre o, şeriatta hakkında had cezası belirlenmiş olandır.
ومنهم من قال: هي ما عليه وعيد لخصوصه من الكتاب والسنة. وقيل غير ذلك. قال أبو القاسم عبد الكريم بن محمد الرافعي، في كتابه الشرح الكبير الشهير، في كتاب الشهادات منه: ثم اختلف الصحابة، رضي الله [تعالى] عنهم، فمن بعدهم في الكبائر، وفي الفرق بينها وبين الصغائر، ولبعض الأصحاب في تفسير الكبيرة وجوه:
Kimisi de: "O, Kitap ve Sünnet'te kendisine özel bir tehdit bulunan şeydir." demiştir. Başka şeyler de söylenmiştir. Ebü'l-Kâsım Abdülkerîm b. Muhammed er-Râfiî, meşhur eş-Şerhu'l-Kebîr adlı kitabının "Şahitlikler" bölümünde şöyle demiştir: "Sonra sahâbe (radıyallâhu [Teâlâ] anhüm) ve onlardan sonrakiler büyük günahlar konusunda ve büyük günahlar ile küçük günahlar arasındaki fark hususunda ihtilaf etmişlerdir. [Şâfiî] mezhebi mensuplarının bazısının büyük günahı açıklamada birtakım vecihleri vardır:
أحدها: أنها المعصية الموجبة للحد.
Birincisi: Onun had cezasını gerektiren masiyet olduğudur.
والثاني: أنها المعصية التي يلحق صاحبها الوعيد الشديد بنص كتاب أو سنة. وهذا أكثر ما يوجد لهم، وهو وإلى الأول أميل، لكن الثاني أوفق لما ذكروه عند تفسير الكبائر.
İkincisi: Kitap veya Sünnet nassıyla, sahibine şiddetli tehdit terettüp eden masiyet olduğudur. Onlardan en çok nakledilen budur; ben birinciye daha meyilliyim, ancak ikincisi büyük günahları tefsir ederken zikrettiklerine daha uygundur.
والثالث: قال إمام الحرمين في "الإرشاد" وغيره: كل جريمة تنبئ بقلة اكتراث مرتكبها بالدين ورقة الديانة، فهي مبطلة للعدالة.
Üçüncüsü: İmâmü'l-Haremeyn el-İrşâd'da ve başka yerlerde şöyle demiştir: 'İşleyenin dine aldırış etmediğini ve dindarlığının zayıflığını gösteren her suç adaleti düşürücüdür.'
والرابع: ذكر القاضي أبو سعيد الهروي أن الكبيرة: كل فِعْل نَصَّ الكتاب على تحريمه، وكل معصية توجب في جنسها حدًّا من قتل أو غيره، وترك كل فريضة مأمور بها على الفور، والكذب في الشهادة، والرواية، واليمين.
Dördüncüsü: Kādî Ebû Saîd el-Herevî büyük günahın: Kitabın haram kılındığını açıkça belirttiği her fiil, kendi cinsinde öldürme veya başka bir had cezasını gerektiren her masiyet, derhal yapılması emredilen her farzın terki, şahitlikte, rivayette ve yeminde yalan söylemek olduğunu zikretmiştir.
هذا ما ذكره على سبيل الضبط.
Bu, onun bir kural şeklinde zikrettiği husustur.
ثم قال: وفصل القاضي الروياني فقال: الكبائر سبع: قتل النفس بغير الحق، والزنا، واللواط، وشرب الخمر، والسرقة، وأخذ المال غصبا، والقذف. وزاد في "الشامل" على السبع المذكورة: شهادة الزور. وأضاف إليها صاحب العدة: أكل الربا، والإفطار في رمضان بلا عذر، واليمين الفاجرة، وقطع الرحم، وعقوق الوالدين، والفرار من الزحف، وأكل مال اليتيم، والخيانة في الكيل والوزن، وتقديم الصلاة على وقتها، وتأخيرها عن وقتها، بلا عذر، وضرب المسلم بلا حق، والكذب على النبي ﷺ عمدًا، وسب أصحابه، وكتمان الشهادة بلا عذر، وأخذ الرشوة، والقيادة بين الرجال والنساء، والسعاية عند السلطان، ومنع الزكاة، وترك الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر مع القدرة، ونسيان القرآن بعد تعلمه، وإحراق الحيوان بالنار، وامتناع المرأة من زوجها بلا سبب، واليأس من رحمة الله، والأمن من مكر الله ويقال: الوقيعة في أهل العلم وحملة القرآن. ومما يعد من الكبائر: الظهار، وأكل لحم الخنزير والميتة إلا عن ضرورة.
Sonra dedi ki: Kādî er-Rûyânî ayrıntıya girerek şöyle dedi: Büyük günahlar yedidir: Haksız yere cana kıymak, zina, lûtîlik, içki içmek, hırsızlık, gasp yoluyla mal almak ve iftira. eş-Şâmil'de bu zikredilen yediye yalan şahitliği de eklemiştir. Kitâbu'l-Udde müellifi ise bunlara şunları ilave etmiştir: Faiz yemek, mazeretsiz Ramazan'da oruç bozmak, yalan yere yemin etmek, sıla-i rahmi kesmek, ana babaya itaatsizlik etmek, savaştan kaçmak, yetim malı yemek, ölçü ve tartıda hile yapmak, mazeretsiz olarak namazı vaktinden önce kılmak ve vaktinden sonraya ertelemek, Müslümanı haksız yere dövmek, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem adına kasten yalan söylemek, onun ashabına sövmek, mazeretsiz olarak şahitliği gizlemek, rüşvet almak, kadın ile erkek arasında aracılık/pezevenklik yapmak, yönetici katında koğuculuk/gammazlık yapmak, zekâtı vermemek, gücü yettiği halde emr-i bi'l-ma'rûf ve nehy-i ani'l-münkeri terk etmek, öğrendikten sonra Kur'an'ı unutmak, hayvanı ateşle yakmak, kadının sebepsiz yere kocasından imtina etmesi, Allah'ın rahmetinden ümit kesmek ve Allah'ın mekrinden emin olmak . İlim ehline ve Kur'an hâfızlarına dil uzatmanın da [büyük günah olduğu] söylenir. Büyük günahlardan sayılanlar arasında zıhâr yapmak, zaruret hali dışında domuz eti ve leş yemek de vardır.
ثم قال الرافعي: وللتوقف مجال في بعض هذه الخصال.
Sonra Râfiî dedi ki: Bu hasletlerin bazısında durup düşünmeye [ihtiyatla yaklaşmaya] yer vardır.
قلت: وقد صنف الناس في الكبائر مصنفات، منها ما جمعه شيخنا الحافظ أبو عبد الله الذهبي الذي بلغ نحوا من سبعين كبيرة، وإذا قيل: إن الكبيرة [هى] ما توعد
Derim ki: İnsanlar büyük günahlar hakkında eserler telif etmişlerdir; bunlardan biri de şeyhimiz Hâfız Ebû Abdillâh ez-Zehebî'nin derlediği ve yaklaşık yetmiş büyük günaha ulaştırdığı [eserdir]. Şayet büyük günahın [o], tehdit ettiği...
الشارع عليها بالنار بخصوصها، كما قال ابن عباس، وغيره، وتتبع ذلك، اجتمع منه شيء كثير، وإذا قيل: كل ما نهى الله [تعالى] عنه فكثير جدًّا، والله [تعالى] أعلم.
İbn Abbâs ve başkalarının dediği gibi kendisine özel olarak cehennem ateşiyle tehdit savurduğu şeyler olduğu söylenir ve bu araştırılırsa, bundan pek çok şey bir araya gelir. Şayet Allah [Teâlâ]'nın yasakladığı her şey olduğu söylenirse, o zaman pek çoktur. Allah [Teâlâ] en iyisini bilir.
{وَلا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٣٢)}
{وَلا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٣٢)} “Allah'ın birbirinize üstün kıldığı şeyleri arzu edip durmayın. Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır; kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır. Allah'tan O'nun lütfunu isteyin. Şüphesiz Allah, her şeyi hakkıyla bilendir.”
قال الإمام أحمد: حدثنا سفيان، عن ابن أبي نَجِيح، عن مجاهد قال: قالت أم سلمة: يا رسول الله، يغزو الرجال ولا نغزو، ولنا نصف الميراث. فأنزل الله ﷿: (وَلا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ)
İmâm Ahmed dedi ki: Bize Süfyân, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti; o şöyle dedi: Ümmü Seleme: "Ey Allah'ın Resûlü! Erkekler savaşıyor, biz ise savaşmıyoruz ve bize mirasın yarısı düşüyor!" dedi. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah: (وَلا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ) [ayetini] indirdi.