وقوله: (مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ) قال ابن عباس، وسعيد بن جبير، وعكرمة: أي من أعدل ما تطعمون أهليكم.
O'nun: { مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ } “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavli hakkında İbn Abbâs, Saîd b. Cübeyr ve İkrime: "Ailenize yedirdiğinizin en dengelisinden/orta kalitede olanından" demişlerdir.
وقال عطاء الخراساني: من أمثل ما تطعمون أهليكم. قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا أبو خالد الأحمر، عن حجاج، عن أبي إسحاق السَّبِيعي، عن الحارث، عن علي قال: خبز ولبن، خبز وسمن.
Atâ el-Horasânî ise: "Ailenize yedirdiğinizin en münasip olanından" demiştir. İbn Ebî Hâtim şöyle dedi: Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Ebû Hâlid el-Ahmer, Haccâc'dan, o Ebû İshâk es-Sebîî'den, o Hâris'ten, o da Ali'den şöyle dediğini rivayet etti: "Ekmek ve süt, ekmek ve sade yağdır."
وقال ابن أبي حاتم: أنبأنا يونس بن عبد الأعلى قراءة، حدثنا سفيان بن عييْنَة، عن سليمان -يعني ابن أبي المغيرة-عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: كان الرجل يقوت بعض أهله قوت دون وبعضهم قوتًا فيه سعَة، فقال الله تعالى: (مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ) أي: من الخبز والزيت.
İbn Ebî Hâtim şöyle dedi: Bize Yûnus b. Abdila'lâ kırâat yoluyla haber verdi, bize Süfyân b. Uyeyne, Süleymân'dan -yani İbn Ebî'l-Muğîre'den-, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle demiştir: "Kişi ailesinin bir kısmına düşük gıda, bir kısmına da bol gıda veriyordu. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ } “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” buyurdu, yani: Ekmek ve zeytinyağından."
وحدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا وَكِيع عن إسرائيل، عن جابر، عن عامر، عن ابن عباس: (مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ) قال: من عسرهم ويسرهم.
Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Vekî', İsrâîl'den, o Câbir'den, o Âmir'den, o da İbn Abbâs'tan: { مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ } “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Onların darlığından ve bolluğundandır."
وحدثنا عبد الرحمن بن خَلَف الحِمْصِي، حدثنا محمد بن شُعَيب -يعني ابن شابور-حدثنا شَيْبان بن عبد الرحمن التميمي، عن لَيْث بن أبي سليم، عن عاصم الأحول، عن رجل يقال له: عبد الرحمن، عن ابن عمر أنه قال: (مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ) قال: الخبز واللحم، والخبز والسمن، والخبز واللبن، والخبز والزيت، والخبز والخل.
Bize Abdurrahman b. Halef el-Hımsî rivayet etti, bize Muhammed b. Şuayb -yani İbn Şâbûr- rivayet etti, bize Şeybân b. Abdirrahmân et-Temîmî, Leys b. Ebî Süleym'den, o Âsım el-Ahvel'den, o Abdurrahman denilen bir adamdan, o da İbn Ömer'den: { مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ } “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Ekmek ve et, ekmek ve sade yağ, ekmek ve süt, ekmek ve zeytinyağı, ekmek ve sirkedir."
وحدثنا علي بن حرب الموصلي، حدثنا أبو معاوية، عن عاصم، عن ابن سيرين، عن ابن عمر
Bize Ali b. Harb el-Mevsılî rivayet etti, bize Ebû Muâviye, Âsım'dan, o İbn Sîrîn'den, o da İbn Ömer'den [şöyle] rivayet etti:
في قوله: (مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ) قال: الخبز والسمن، والخبز والزيت، والخبز والتمر، ومن أفضل ما تطعمون أهليكم: الخبز واللحم.
O'nun: { مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ } “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavli hakkında şöyle demiştir: "Ekmek ve sade yağ, ekmek ve zeytinyağı, ekmek ve hurmadır. Ailenize yedirdiğinizin en üstünü ise ekmek ve ettir."
ورواه ابن جرير عن هَنَّاد وابن وَكِيع كلاهما عن أبي معاوية. ثم روى ابن جرير عن عُبَيدة والأسود، وشُرَيح القاضي، ومحمد بن سِيرِين، والحسن، والضحاك، وأبي رَزِين: أنهم قالوا نحو ذلك، وحكاه ابن أبي حاتم عن مكحول أيضًا.
Bunu İbn Cerîr, Hennâd ve İbn Vekî'den -her ikisi de Ebû Muâviye'den olmak üzere- rivayet etmiştir. Sonra İbn Cerîr Ubeyde, el-Esved, Şüreyh el-Kâdî, Muhammed b. Sîrîn, el-Hasan, ed-Dahhâk ve Ebû Rezîn'den onların da buna benzer söylediklerini rivayet etti. Bunu İbn Ebî Hâtim de Mekhûl'den aktarmıştır.
واختار ابن جرير أن المراد بقوله: (مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ) أي: في القلة والكثرة.
İbn Cerîr, O'nun: { مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ } “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavli ile kastedilenin azlık ve çokluk bakımından [orta halli olan] olduğu görüşünü tercih etmiştir.
ثم اختلف العلماء في مقدار ما يطعمهم، فقال ابن أبي حاتم:
Daha sonra ilim adamları onlara yedirilecek miktar hususunda ihtilaf etmişlerdir. İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir:
حدثنا أبو سعيد حدثنا أبو خالد الأحمر، عن حجاج، عن حُصَيْن الحارثي، عن الشعبي، عن الحارث، عن علي [﵁] في قوله: (مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ) قال: يغذيهم ويعشيهم.
Bize Ebû Saîd rivayet etti, bize Ebû Hâlid el-Ahmer, Haccâc'dan, o Husayn el-Hârisî'den, o eş-Şa'bî'den, o el-Hâris'ten, o da Ali'den [radıyallâhu anh] : { مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ } “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavli hakkında: "Onlara öğle ve akşam yemeği yedirir" dediğini rivayet etti.
وقال الحسن ومحمد بن سيرين: يكفيه أن يطعم عشرة مساكين أكلة واحدة خبزًا ولحمًا، زاد الحسن: فإن لم يجد فخبزًا وسمنًا ولبنًا، فإن لم يجد فخبزًا وزيتًا وخلا حتى يشبعوا.
Hasan ve Muhammed b. Sîrîn şöyle demişlerdir: "On yoksula ekmek ve etten bir öğün yemek yedirmesi yeterlidir." Hasan şunu da eklemiştir: "Eğer bulamazsa ekmek, sade yağ ve süt [yedirir]; onu da bulamazsa doyuncaya kadar ekmek, zeytinyağı ve sirke [yedirir]."
وقال آخرون: يطعم كل واحد من العشرة نصف صاع من بُرّ أو تمر، ونحوهما. هذا قول عمر، وعلي، وعائشة، ومجاهد، والشعبي، وسعيد بن جبير، وإبراهيم النَّخَعي، وميمون بن مِهْران، وأبي مالك، والضحاك، والحاكم ومكحول، وأبي قلابة، ومُقَاتِل بن حَيَّان.
Başkaları ise şöyle demiştir: "On kişiden her birine buğdaydan veya hurmadan ve benzerlerinden yarım sâ' yedirir." Bu; Ömer, Ali, Âişe, Mücâhid, eş-Şa'bî, Saîd b. Cübeyr, İbrâhîm en-Nehaî, Meymûn b. Mihrân, Ebû Mâlik, ed-Dahhâk, el-Hâkim , Mekhûl, Ebû Kılâbe ve Mukâtil b. Hayyân'ın kavlidir.
وقال أبو حنيفة: نصف صاع [من] بر، وصاع مما عداه.
Ebû Hanîfe ise: "Buğdaydan yarım sâ' [ve] onun dışındakilerden bir sâ'dır" demiştir.
وقد قال أبو بكر بن مَرْدُويه: حدثنا محمد بن أحمد بن الحسن الثقفي، حدثنا عبيد بن الحسن بن يوسف، حدثنا محمد بن معاوية، حدثنا زياد بن عبد الله بن الطُّفَيل بن سَخْبَرَة بن أخي عائشة لأمه، حدثنا عمرو بن يعلى، عن المنهال بن عمرو، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: كفَّر رسولُ الله ﷺ بصاع من تمر، وأمر الناس به، ومن لم يجد فنصف صاع من بُرٍّ.
Ebû Bekr b. Merdûye şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ahmed b. el-Hasen es-Sekafî rivayet etti, bize Ubeyd b. el-Hasen b. Yûsuf rivayet etti, bize Muhammed b. Muâviye rivayet etti, bize Âişe'nin anne bir kardeşinin oğlu Ziyâd b. Abdillâh b. et-Tufeyl b. Sahbere rivayet etti, bize Amr b. Ya'lâ, el-Minhâl b. Amr'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir sâ' hurma ile kefaret ödedi ve insanlara da bunu emretti; kim bulamazsa buğdaydan yarım sâ' [ödesin buyurdu]."
ورواه ابن ماجه، عن العباس بن يزيد، عن زياد بن عبد الله البكائي، عن عُمر بن عبد الله بن يعلى الثقفي، عن المنهال بن عمرو، به.
Bunu İbn Mâce; el-Abbâs b. Yezîd'den, o Ziyâd b. Abdillâh el-Bükâî'den, o Ömer b. Abdillâh b. Ya'lâ es-Sekafî'den, o da el-Minhâl b. Amr'dan bu şekilde rivayet etmiştir.
لا يصح هذا الحديث لحال عُمر بن عبد الله هذا فإنه مجمع على ضعفه، وذكروا أنه كان يشرب الخمر. وقال الدارقطني: متروك.
Bu hadis, bahsi geçen Ömer b. Abdillâh'ın durumu sebebiyle sahih değildir. Çünkü onun zayıf olduğu konusunda icmâ vardır ve içki içtiğini nakletmişlerdir. Dârekutnî de: "Metrûktur" demiştir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا ابن إدريس، عن داود -يعني ابن أبي هند-عن عِكْرِمة، عن ابن عباس: مُدٌّ من بر -يعني لكل مسكين-ومعه إدامه.
İbn Ebî Hâtim şöyle dedi: Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize İbn İdrîs, Dâvûd'dan -yani İbn Ebî Hind'den -, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan: "Buğdaydan bir müdd -yani her yoksul için- ve beraberinde katığıdır" dediğini rivayet etti.
ثم قال: ورُوِي عن ابن عمر، وزيد بن ثابت، وسعيد بن المسيب، ومجاهد، وعطاء، وعكرمة، وأبي الشعثاء، والقاسم وسالم، وأبي سلمة بن عبد الرحمن، وسليمان بن يسار، والحسن، ومحمد بن سيرين، والزهري، نحو ذلك.
Sonra şöyle dedi: İbn Ömer, Zeyd b. Sâbit, Saîd b. el-Müseyyeb, Mücâhid, Atâ, İkrime, Ebû'ş-Şa'sâ, el-Kâsım , Sâlim, Ebû Seleme b. Abdirrahmân, Süleymân b. Yesâr, el-Hasan, Muhammed b. Sîrîn ve ez-Zührî'den de buna benzer bir görüş rivayet edilmiştir.
وقال الشافعي: الواجب في كفارة اليمين مُدٌّ بمُدِّ النبي ﷺ لكل مسكين. ولم يتعرض للأدم -واحتج بأمر النبي ﷺ للذي جامع في رمضان بأن يطعم ستين مسكينًا من مكيل يسع خمسة عشر صاعًا لكل واحد منهم مُدٌّ.
Şâfiî şöyle demiştir: "Yemin kefaretinde farz olan, her yoksul için Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in müddü ile bir müddür." Katığa ise değinmemiştir; ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Ramazan'da cinsel ilişkide bulunan kişiye, her birine birer müdd düşecek şekilde on beş sâ' alan bir ölçekten altmış yoksulu doyurmasını emretmesini delil getirmiştir.
وقد ورد حديث آخر صريح في ذلك، فقال أبو بكر بن مردويه: حدثنا أحمد بن علي بن الحسن المقري، حدثنا محمد بن إسحاق السراج، حدثنا قتيبة بن سعيد، حدثنا النضْر بن زُرَارة الكوفي، عن عبد الله بن عُمَر العُمَري، عن نافع، عن ابن عمر؛ أن رسول الله ﷺ كان يقيم كفارة اليمين مدًا من حنطة بالمد الأول.
Bu hususta açıkça başka bir hadis de varid olmuştur. Nitekim Ebû Bekr b. Merdûye şöyle demiştir: Bize Ahmed b. Ali b. el-Hasen el-Mukrî rivayet etti, bize Muhammed b. İshâk es-Serrâc rivayet etti, bize Kuteybe b. Saîd rivayet etti, bize en-Nadr b. Zürâre el-Kûfî, Abdullah b. Ömer el-Ömerî'den, o Nâfi'den, o da İbn Ömer'den rivayet etti ki; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yemin kefaretini ilk müd ile buğdaydan bir müd olarak tayin ederdi.
إسناده ضعيف، لحال النضر بن زرارة بن عبد الأكرم الذهلي الكوفي نزيل بَلْخ، قال فيه أبو حاتم الرازي: هو مجهول مع أنه قد روى عنه غير واحد. وذكره ابن حبان في الثقات وقال: روى عنه قتيبة بن سعيد أشياء مستقيمة، فالله أعلم. ثم إن شيخه العُمَري ضعيف أيضًا.
Belh'e yerleşen en-Nadr b. Zürâre b. Abdilekrem ez-Zühlî el-Kûfî'nin durumundan dolayı isnadı zayıftır. Ebû Hâtim er-Râzî onun hakkında: "Kendisinden birden fazla kişi rivayette bulunmuş olmakla birlikte o meçhuldür" demiştir. İbn Hibbân ise onu es-Sikât'ta zikretmiş ve: "Kuteybe b. Saîd kendisinden müstakim şeyler rivayet etmiştir" demiştir, en doğrusunu Allah bilir. Kaldı ki onun hocası el-Ömerî de zayıftır.
وقال أحمد بن حنبل: الواجب مُدّ من بر، أو مدان من غيره. والله أعلم.
Ahmed b. Hanbel şöyle demiştir: "Farz olan; buğdaydan bir müd veya onun dışındakilerden iki müddür." En doğrusunu Allah bilir.
وقوله: (أَوْ كِسْوَتُهُمْ) قال الشافعي، ﵀: لو دفع إلى كل واحد من العشرة ما يصدق عليه اسم الكسوة من قميص أو سراويل أو إزار أو عمامة أو مقْنَعَة أجزأه ذلك. واختلف أصحابه في القلنسوة: هل تجزئ أم لا؟ على وجهين، فمنهم من ذهب إلى الجواز، احتجاجًا بما رواه ابن أبي حاتم:
O'nun: { أَوْ كِسْوَتُهُمْ } “veya onları giydirmek” kavli hakkında Şâfiî -rahimehullâh- şöyle demiştir: "On kişiden her birine gömlek, şalvar, izâr, sarık veya başörtüsü gibi giysi adının üzerine uygun düştüğü bir şey verirse bu ona yeterlidir." Ashabı ise takke konusunda: 'Yeterli olur mu olmaz mı?' diye iki görüş üzere ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazıları, İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiği şu haberi delil getirerek caiz olduğuna meyletmiştir:
حدثنا أبو سعيد الأشج، وعمار بن خالد الواسطي قالا حدثنا القاسم بن مالك، عن محمد بن الزبير، عن أبيه قال: سألت عمران بن حصين عن قوله: (أَوْ كِسْوَتُهُمْ) قال: لو أن وفدًا قدموا على أميركم وكساهم قلنسوة قلنسوة، قلتم: قد كُسُوا.
Bize Ebû Saîd el-Eşecc ve Ammâr b. Hâlid el-Vâsıtî rivayet edip dediler ki: Bize el-Kâsım b. Mâlik, Muhammed b. ez-Zübeyr'den, o da babasından rivayet etti; o şöyle demiştir: İmrân b. Husayn'a O'nun: { أَوْ كِسْوَتُهُمْ } “veya onları giydirmek” kavlini sordum; şöyle dedi: "Şayet emîrinize bir heyet gelse ve o da onlara birer takke giydirse, siz 'Onlar giydirildi' dersiniz."
ولكن هذا إسناد ضعيف؛ لحال محمد بن الزبير هذا، والله أعلم. وهكذا حكى الشيخ أبو حامد الاسفرايني في الخف وجهين أيضًا، والصحيح عدم الإجزاء.
Fakat bu Muhammed b. ez-Zübeyr'in durumundan dolayı bu isnad zayıftır, en doğrusunu Allah bilir. Şeyh Ebû Hâmid el-İsferâyînî mest hakkında da aynı şekilde iki görüş nakletmiştir; doğru olan ise yeterli olmamasıdır.
وقال مالك وأحمد بن حنبل: لا بد أن يدفع إلى كل واحد منهم من الكسوة ما يصح أن يصلي فيه، إن كان رجلا أو امرأة، كلٌّ بحسبه. والله أعلم.
Mâlik ve Ahmed b. Hanbel şöyle demişlerdir: "Onlardan her birine -erkek olsun kadın olsun her birinin durumuna göre- içinde namaz kılmanın sahih olacağı bir giysi vermesi gerekir." En doğrusunu Allah bilir.
وقال العَوْفي عن ابن عباس: عباءة لكل مسكين، أو ثَمْلَة.
el-Avfî, İbn Abbâs'tan [şöyle rivayet etmiştir]: "Her bir yoksul için bir abâ yahut bir semle (yıpranmış giysi)."
وقال مجاهد: أدناه ثوب، وأعلاه ما شئت.
Mücâhid şöyle demiştir: "Bunun en azı bir elbisedir, en çoğu ise dilediğindir."
وقال لَيْث، عن مجاهد: يجزئ في كفارة اليمين كل شيء إلا التُّبَّان.
Leys, Mücâhid'den: "Kısa don hariç her şey yemin kefaretinde yeterli olur" dediğini aktarmıştır.
وقال الحسن، وأبو جعفر الباقر، وعطاء، وطاوس، وإبراهيم النَّخَعي، وحماد بن أبى سليمان، وأبو مالك: ثوب ثوب.
Hasan, Ebû Ca'fer el-Bâkır, Atâ, Tâvûs, İbrâhîm en-Nehaî, Hammâd b. Ebî Süleymân ve Ebû Mâlik: "Birer elbisedir" demişlerdir.
وعن إبراهيم النخعي أيضًا: ثوب جامع كالملحفة والرداء، ولا يرى الدرع والقميص والخمار ونحوه جامعًا.
İbrâhîm en-Nehaî'den de şöyle rivayet edilmiştir: "Milhafe ve ridâ gibi toparlayıcı (vücudu örten) bir elbisedir. Dır' (entari), gömlek, başörtüsü ve benzerlerini toparlayıcı (yeterli) görmezdi."
وقال الأنصاري، عن أشعث، عن ابن سيرين، والحسن: ثوبان.
el-Ensârî, Eş'as'tan, o İbn Sîrîn ve Hasan'dan: "İkişer elbisedir " dediklerini rivayet etmiştir.
وقال الثوري، عن داود بن أبي هند، عن سعيد بن المسيب: عمامة يلف بها رأسه، وعباءة يلتحف بها.
Sevrî, Dâvûd b. Ebî Hind'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den: "Başına saracağı bir sarık ve bürüneceği bir abâdır" dediğini rivayet etmiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا هَنَّاد، حدثنا ابن المبارك، عن عاصم الأحول، عن ابن سيرين، عن أبي موسى؛ أنه حلف على يمين، فكسا ثوبين من مُعقَّدة البحرين.
İbn Cerîr şöyle demiştir: Bize Hennâd rivayet etti, bize İbnu'l-Mübârek, Âsım el-Ahvel'den, o İbn Sîrîn'den, o da Ebû Mûsâ'dan rivayet etti ki; kendisi bir yemin etmiş, bunun üzerine Bahreyn dokuması desenli kumaştan ikişer parça elbise giydirmiştir.
وقال ابن مردويه: حدثنا سليمان بن أحمد، حدثنا أحمد بن المعلى، حدثنا هشام بن عمار، حدثنا إسماعيل بن عياش، عن مقاتل بن سليمان، عن أبي عثمان، عن أبي عياض، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ في قوله: (أَوْ كِسْوَتُهُمْ) قال: "عباءة لكل مسكين". حديث غريب.
İbn Merdûye şöyle demiştir: Bize Süleymân b. Ahmed rivayet etti, bize Ahmed b. el-Muallâ rivayet etti, bize Hişâm b. Ammâr rivayet etti, bize İsmâîl b. Ayyâş, Mukâtil b. Süleymân'dan, o Ebû Osmân'dan, o Ebû İyâz'dan, o Âişe'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den O'nun: { أَوْ كِسْوَتُهُمْ } “veya onları giydirmek” kavli hakkında: "Her yoksul için bir abâdır" buyurduğunu rivayet etti. Garip bir hadistir.
وقوله: (أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ) أخذ أبو حنيفة بإطلاقها، فقال: تجزئ الكافرة كما تجزئ المؤمنة. وقال الشافعي وآخرون: لا بد أن تكون مؤمنة. وأخذ تقييدها بالإيمان من كفارة القتل؛ لاتحاد الموجب وإن اختلف السبب ولحديث معاوية بن الحكم السلمي، الذي هو في موطأ مالك ومسند الشافعي وصحيح مسلم: أنه ذكر أن عليه عتق رقبة، وجاء معه بجارية سوداء، فقال لها رسول الله ﷺ: "أين الله؟ " قالت: في السماء. قال: "من أنا؟ " قالت: رسول الله. قال: "أعتقها فإنها مؤمنة". الحديث بطوله.
O'nun: { أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ } “ya da bir köle azat etmektir” kavlini Ebû Hanîfe mutlaklığı üzere almış ve şöyle demiştir: "Mümin köle yeterli olduğu gibi kâfir köle de yeterli olur." Şâfiî ve diğerleri ise: "Mümin olması şarttır" demişlerdir. Onu imanla kayıtlamayı, sebep farklı olsa da hüküm birliği sebebiyle adam öldürme kefaretinden almışlardır; ayrıca Mâlik'in Muvatta'ında, Şâfiî'nin Müsned'inde ve Sahîh-i Müslim'de yer alan Muâviye b. el-Hakem es-Sülemî hadisi sebebiyle de [böyle hükmetmişlerdir]: Kendisinin üzerinde bir köle azat etme borcu olduğunu zikretmiş ve beraberinde siyah bir cariye getirmişti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Allah nerede?" diye sormuş, o da: "Göktedir" demiştir. [Peygamber]: "Ben kimim?" demiş, o: "Allah'ın Resûlüsün" demiştir. Bunun üzerine: "Onu azat et, çünkü o mümindir" buyurmuştur. Hadis uzunca devam etmektedir.
فهذه خصال ثلاث في كفارة اليمين، أيُّها فَعَلَ الحانثُ أجزأ عنه بالإجماع. وقد بدأ بالأسهل فالأسهل، فالإطعام أيسر من الكسوة، كما أن الكسوة أيسر من العتق، فَرُقىَ فيها من الأدنى إلى الأعلى. فإن لم يقدر المكلف على واحدة من هذه الخصال الثلاث كفر بصيام ثلاثة أيام، كما قال تعالى: (فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ)
İşte yemin kefaretinde bu üç haslet vardır ki, yeminini bozan kimse bunlardan hangisini yaparsa icmâ ile ona yeterli olur. Burada en kolay olandan daha zor olana doğru başlanmıştır; zira giydirmek köle azat etmekten daha kolay olduğu gibi, doyurmak da giydirmekten daha kolaydır; böylece en aşağı olandan en yukarı olana doğru yükseltilmiştir. Eğer mükellef bu üç hasletten birine güç yetiremezse, Allah Teâlâ'nın: { فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ } “Kim [bunları] bulamazsa üç gün oruç tutmalıdır” buyurduğu gibi, üç gün oruç tutarak kefaret öder.
وروى ابن جرير، عن سعيد بن جبير والحسن البصري أنهما قالا من وجد ثلاثة دراهم لزمه الإطعام وإلا صام.
İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr ve Hasan-ı Basrî'den onların şöyle dediklerini rivayet etmiştir: "Üç dirhem bulan kimseye yedirmek gerekir, aksi takdirde oruç tutar."
وقال ابن جرير، حاكيًا عن بعض متأخري متفقهة زمانه أنه قال: جائز لمن لم يكن له فضل عن
İbn Cerîr, kendi zamanının sonraki dönem fakihlerinden birinden naklen onun şöyle dediğini rivayet etmiştir: [...] fazlası olmayan kimsenin,
رأس مال يتصرف به لمعاشه ما يكفر به بالإطعام، أن يصوم إلا أن يكون له كفاية، ومن المال ما يتصرف به لمعاشه، ومن الفضل عن ذلك ما يكفر به عن يمينه.
yedirme yoluyla kefaret ödemeye yetmeyen kimsenin oruç tutması caizdir; meğerki yeterli miktarı, geçimi için işlettiği malı ve bundan da yemininin kefaretini ödeyecek kadar bir fazlalığı bulunsun."
ثم اختار ابن جرير: أنه الذي لا يفضل عن قوته وقوت عياله في يومه ذلك ما يخرج به كفارة اليمين.
Sonra İbn Cerîr şunu tercih etmiştir: O [oruç tutacak kimse], o gününde kendi azığından ve ailesinin azığından yemin kefaretini çıkaracağı miktarda bir fazlalığı kalmayan kimsedir.
واختلف العلماء: هل يجب فيها التتابع، أو يستحب ولا يجب ويجزئ التفريق؟ على قولين: أحدهما أنه لا يجب التتابع، هذا منصوص الشافعي في كتاب "الأيمان"، وهو قول مالك، لإطلاق قوله: (فَصِيَامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ) وهو صادق على المجموعة والمفرقة، كما في قضاء رمضان؛ لقوله: {فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ} [البقرة: ١٨٤].
İlim adamları, bunda [üç gün oruçta] peş peşe olmanın vacip olup olmadığı veya müstehap olup vacip olmadığı ve ayrı ayrı tutmanın da yeterli olup olmayacağı hususunda iki görüş üzere ihtilaf etmişlerdir: Bunlardan birincisi peş peşe olmanın vacip olmadığıdır; bu, Şâfiî'nin "el-Eymân" kitabındaki nassı olup Mâlik'in de kavlidir. Çünkü O'nun: { فَصِيَامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ } “üç gün oruç tutmalıdır” kavli mutlaktır ve Ramazan kazasında O'nun: { فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ } [el-Bakara: 184] “tutamadığı günler sayısınca başka günlerde [tutar]” buyruğunda olduğu gibi hem peş peşe hem de ayrı ayrı günlere şamildir.
ونص الشافعي في موضع آخر في "الأم" على وجوب التتابع، كما هو قول الحنفية والحنابلة؛ لأنه قد روي عن أبي بن كعب وغيرهم أنهم كانوا يقرءونها: "فصيام ثلاثة أيام متتابعات".
Şâfiî "el-Ümm"de başka bir yerde peş peşe olmanın vacip olduğunu açıkça belirtmiştir; Hanefîler ile Hanbelîlerin kavli de böyledir. Çünkü Übey b. Ka'b ve başkalarından bunu: "Peş peşe üç gün oruç tutsun" şeklinde okudukları rivayet edilmiştir.
قال أبو جعفر الرازي، عن الربيع، عن أبي العالية، عن أبي بن كعب أنه كان يقرؤها: "فصيام ثلاثة أيام متتابعات".
Ebû Ca'fer er-Râzî; er-Rebî'den, o Ebû'l-Âliye'den, o da Übey b. Ka'b'dan onun bunu: "Peş peşe üç gün oruç tutsun" şeklinde okuduğunu rivayet etmiştir.
وحكاها مجاهد، والشعبي، وأبو إسحاق عن عبد الله بن مسعود.
Bunu Mücâhid, eş-Şa'bî ve Ebû İshâk, Abdullah b. Mes'ûd'dan aktarmışlardır.
وقال إبراهيم: في قراءة عبد الله بن مسعود: "فصيام ثلاثة أيام متتابعات".
İbrâhîm: "Abdullah b. Mes'ûd'un kırâatinde: 'Peş peşe üç gün oruç tutsun' şeklindedir" demiştir.
وقال الأعمش: كان أصحاب ابن مسعود يقرؤونها كذلك.
A'meş de şöyle demiştir: "İbn Mes'ûd'un arkadaşları bunu böyle okuyorlardı."
وهذه إذا لم يثبت كونها قرآنا متواترًا، فلا أقل من أن يكون خبر واحد، أو تفسيرًا من الصحابي، وهو في حكم المرفوع.
Bu mütevâtir Kur'an olduğu sabit olmasa bile, en azından bir ahad haber veya sahabî tefsiridir ki bu da merfû hükmündedir.
وقال أبو بكر بن مردويه: حدثنا محمد بن علي، حدثنا محمد بن جعفر الأشعري، حدثنا الهيثم بن خالد القرشي، حدثنا يزيد بن قيس، عن إسماعيل بن يحيى، عن ابن عباس قال: لما نزلت آية الكفارات قال حذيفة: يا رسول الله، نحن بالخيار؟ قال: "أنت بالخيار، إن شئت أعتقت، وإن شئت كسوت، وإن شئت أطعمت، فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام متتابعات".
Ebû Bekir b. Merdeveyh şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Alî anlattı, bize Muhammed b. Ca'fer el-Eş'arî anlattı, bize el-Heysem b. Hâlid el-Kureşî anlattı, bize Yezîd b. Kays, İsmâîl b. Yahyâ'dan, o da İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Kefaretler ayeti indiğinde Huzeyfe: "Ey Allah'ın Resûlü, biz muhayyer miyiz (serbest mi bırakıldık)?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Sen muhayyersin; dilersen bir köle azat edersin, dilersen giydirirsin, dilersen yedirirsin. Kim de [bunları] bulamazsa peş peşe üç gün oruç tutsun" buyurdu.
وهذا حديث غريب جدًا.
Bu hadis pek gariptir.
وقوله: (ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ) قال ابن جرير: معناه لا تتركوها بغير تكفير. (كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ) أي: يوضحها وينشرها لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ)
[Allah Teâlâ'nın] şu buyruğu hakkında: { ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ } “Yemin ettiğinizde yeminlerinizin kefareti işte budur; yeminlerinizi koruyun.” İbn Cerîr şöyle demiştir: Bunun manası; onları kefaretsiz bırakmayın [demektir]. { كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ } “Allah ayetlerini size işte böyle açıklar” yani: [onları] açıklar ve yayar { لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ } “umulur ki şükredersiniz.”
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٩٠) إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ (٩١) وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلاغُ الْمُبِينُ (٩٢) لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (٩٣)}
{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٩٠) إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ (٩١) وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلاغُ الْمُبِينُ (٩٢) لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (٩٣) } “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak şeytan işi birer pisliktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz. (90) Şeytan, içki ve kumar ile ancak aranıza düşmanlık ve kin sokmak; sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçtiniz değil mi? (91) Allah'a itaat edin, Resûl'e de itaat edin ve sakının. Eğer yüz çevirirseniz bilin ki Resûlümüzün üzerine düşen ancak apaçık tebliğdir. (92) İman edip salih ameller işleyenlere; sakındıkları, iman ettikleri ve salih ameller işledikleri, sonra sakınıp iman ettikleri, sonra yine sakınıp iyilik ettikleri takdirde [önceden] tatmış oldukları şeylerden ötürü bir günah yoktur. Allah iyilik edenleri sever. (93)”
يقول تعالى ناهيًا عباده المؤمنين عن تعاطي الخمر والميسر، وهو القمار.
Yüce Allah, mümin kullarını içkiyi ve kumar demek olan meysiri kullanmaktan nehyederek şöyle buyurmaktadır:
وقد ورد عن أمير المؤمنين علي بن أبي طالب أنه قال: الشَطْرَنج من الميسر. رواه ابن أبي حاتم، عن أبيه، عن عُبَيس بن مرحوم، عن حاتم، عن جعفر بن محمد، عن أبيه، عن علي، به.
Müminlerin emiri Alî b. Ebî Tâlib'den onun: "Satranç meysirdendir (kumardandır)" dediği rivayet edilmiştir. Bunu İbn Ebî Hâtim; babasından, o Ubeys b. Merhûm'dan, o Hâtim'den, o Ca'fer b. Muhammed'den, o babasından, o da Alî'den bu şekilde rivayet etmiştir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا محمد بن إسماعيل الأحمسي حدثنا وَكِيع، عن سفيان، عن لَيْث، عن عطاء ومجاهد وطاوس -قال سفيان: أو اثنين منهم-قالوا: كل شيء من القمار فهو من الميسر، حتى لعب الصبيان بالجوز.
İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize Muhammed b. İsmâîl el-Ahmesî anlattı, bize Vekî', Süfyân'dan, o Leys'ten, o Atâ, Mücâhid ve Tâvûs'tan -Süfyân: Ya da onlardan ikisinden, dedi- anlattı; onlar şöyle dediler: "Kumara dair her şey meysirdendir, hatta çocukların cevizle oynaması bile."
ورُوي عن راشد بن سعد وحمزة بن حبيب وقالا حتى الكعاب، والجوز، والبيض التي تلعب بها الصبيان، وقال موسى بن عقبة، عن نافع، عن ابن عمر قال: الميسر هو القمار.
Râşid b. Sa'd ve Hamza b. Habîb'den de rivayet edilmiş olup ikisi: "Hatta çocukların oynadığı aşık kemikleri, ceviz ve yumurtalar bile [meysirdendir]" demişlerdir. Mûsâ b. Ukbe, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den: "Meysir, kumardır" dediğini rivayet etmiştir.
وقال الضحاك، عن ابن عباس قال: الميسر هو القمار، كانوا يتقامرون في الجاهلية إلى مجيء الإسلام، فنهاهم الله عن هذه الأخلاق القبيحة.
Dahhâk, İbn Abbâs'tan naklen onun şöyle dediğini zikretmiştir: "Meysir kumardır; Câhiliye döneminde İslâm gelinceye kadar kumar oynarlardı da Allah onları bu çirkin ahlaktan nehyetti."
وقال مالك، عن داود بن الحُصَيْن: أنه سمع سعيد بن المسيب يقول: كان ميسر أهل الجاهلية بيع اللحم بالشاة والشاتين.
Mâlik, Dâvûd b. el-Husayn'dan, onun Saîd b. el-Müseyyeb'i şöyle derken işittiğini rivayet etmiştir: "Câhiliye ehlinin meysiri, eti bir koyun veya iki koyun karşılığında satmaktı."
وقال الزهري، عن الأعرج قال: الميسر والضرب بالقداح على الأموال والثمار.
Zührî, el-A'rec'den onun şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Meysir, mallar ve meyveler üzerine oklarla çekiliş yapmaktır."
وقال القاسم بن محمد: كل ما ألهى عن ذكر الله وعن الصلاة، فهو من الميسر.
el-Kâsım b. Muhammed: "Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoyan her şey meysirdendir" demiştir.
رواهن ابن أبي حاتم.
Bunları İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن منصور الرمادي، حدثنا هشام بن عمار، حدثنا صدقة، حدثنا عثمان بن أبي العاتكة، عن علي بن يزيد، عن القاسم، عن أبي أمامة، عن أبي موسى الأشعري، عن النبي ﷺ قال: "اجتنبوا هذه الكِعَاب الموسومة التي يزجر بها زجرًا فإنها من الميسر". حديث غريب.
İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize Ahmed b. Mansûr er-Remâdî anlattı, bize Hişâm b. Ammâr anlattı, bize Sadaka anlattı, bize Osmân b. Ebi'l-Âtike, Ali b. Yezîd'den, [o] el-Kâsım'dan, [o] Ebû Ümâme'den, [o] Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti ki şöyle buyurmuştur: «Kendisiyle fal bakılan şu damgalı zarlardan sakının; şüphesiz onlar kumardandır.» [Bu], garîb bir hadistir.
وكأن المراد بهذا هو النرد، الذي ورد في الحديث به في صحيح مسلم، عن بُرَيدة بن الحُصَيب الأسلمي قال: قال رسول الله ﷺ: "من لعب بالنَّرْدَشير فكأنما صَبَغ يده في لحم خنزير ودَمه". وفي موطأ مالك ومسند أحمد، وسنني أبي داود وابن ماجه، عن أبي موسى الأشعري قال: قال رسول الله ﷺ: "من لعب بالنرد فقد عصى الله ورسوله". وروي موقوفًا عن أبي موسى من قوله، فالله أعلم.
Bununla kastedilen sanki tavladır; nitekim Sahîh-i Müslim'de Büreyde b. el-Husayb el-Eslemî'den gelen hadiste geçtiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Tavla oynayan kimse, sanki elini domuzun etine ve kanına batırmış gibidir" buyurmuştur. Muvatta-ı Mâlik'te, Müsned-i Ahmed'de ve Ebû Dâvûd ile İbn Mâce'nin Sünen'lerinde Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Tavla oynayan kimse, muhakkak ki Allah'a ve Resûlü'ne isyan etmiştir" buyurmuştur. Ebû Mûsâ'nın kendi sözü olarak mevkuf bir şekilde de rivayet edilmiştir; en doğrusunu Allah bilir.
وقال الإمام أحمد: حدثنا مكي بن إبراهيم حدثنا الجُعَيْد، عن موسى بن عبد الرحمن الخطمي، أنه سمع محمد بن كعب وهو يسأل عبد الرحمن يقول: أخبرني، ما سمعت أباك يقول عن رسول الله ﷺ؟ فقال عبد الرحمن: سمعت أبي يقول: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "مثل الذي يلعب بالنرد، ثم يقوم فيصلي، مثل الذي يتوضأ بالقَيْح ودم الخنزير ثم يقوم فيصلي".
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Mekkî b. İbrâhîm anlattı, bize el-Cuayd, Mûsâ b. Abdirrahmân el-Hatmî'den anlattı; o, Muhammed b. Ka'b'ı Abdurrahmân'a: "Bana haber ver, babanın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den ne söylediğini işittin?" diye sorarken işitmiştir. Bunun üzerine Abdurrahmân şöyle demiştir: Babamı, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işitirken dinledim: "Tavla oynayıp sonra kalkarak namaz kılan kimsenin durumu, irin ve domuz kanı ile abdest alıp sonra kalkarak namaz kılan kimsenin durumu gibidir."
وأما الشطرنج فقد قال عبد الله بن عمر: أنه شرّ من النرد. وتقدم عن علي أنه قال: هو من الميسر، ونص على تحريمه مالك، وأبو حنيفة، وأحمد، وكرهه الشافعي، رحمهم الله تعالى.
Satranca gelince; Abdullah b. Ömer onun tavladan daha şerli olduğunu söylemiştir. Alî'den de onun meysirden olduğunu söylediği daha önce geçmişti. Mâlik, Ebû Hanîfe ve Ahmed onun haram olduğunu açıkça belirtmişler; Şâfiî ise -Allah Teâlâ onlara rahmet etsin- mekruh görmüştür.
وأما الأنصاب، فقال ابن عباس، ومجاهد، وعطاء، وسعيد بن جبير، والحسن، وغير واحد: هي حجارة كانوا يذبحون قرابينهم عندها.
Ensâb'a gelince; İbn Abbâs, Mücâhid, Atâ, Saîd b. Cübeyr, el-Hasan ve pek çok kimse: "Onlar, yanında kurbanlarını kestikleri taşlardır" demişlerdir.
وأما الأزلام فقالوا أيضًا: هي قداح كانوا يستقسمون بها.
Ezlâm'a gelince; yine onlar: "Kendileriyle kısmet aradıkları oklardır" demişlerdir.
وقوله: (رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ) قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: أي سَخَط من عمل الشيطان. وقال سعيد بن جبير: إثم. وقال زيد بن أسلم: أي شر من عمل الشيطان.
O'nun: { رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ } “şeytan işi birer pisliktir” kavli hakkında Alî b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan: "Yani şeytanın amelinden bir gazaptır" dediğini rivayet etmiştir. Saîd b. Cübeyr: "Günahtır" demiştir. Zeyd b. Eslem de: "Yani şeytanın amelinden bir şerdir" demiştir.
(فَاجْتَنِبُوهُ) الضمير عائد على الرجس، أي اتركوه (لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) وهذا ترغيب.
{ فَاجْتَنِبُوهُ } “Onlardan kaçının”; zamir ricse (pisliğe) racidir, yani onu terk edin { لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } “ki kurtuluşa eresiniz”; bu ise bir teşviktir.
ثم قال تعالى: (إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) وهذا تهديد وترهيب.
Sonra Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: { إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ } “Şeytan, içki ve kumar ile ancak aranıza düşmanlık ve kin sokmak; sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçtiniz değil mi?” Bu ise bir tehdit ve sakındırmadır.
ذكر الأحاديث الواردة في [بيان] تحريم الخمر:
İçkinin haram kılınmasının [beyanına] dair varit olan hadislerin zikri:
قال الإمام أحمد: حدثنا سُرَيج حدثنا أبو مَعْشَر، عن أبي وَهْب مولى أبي هريرة، عن أبي هريرة قال: حرمت الخمر ثلاث مرات، قدم رسول الله ﷺ المدينة، وهم يشربون الخمر ويأكلون الميسر، فسألوا رسول الله ﷺ عنهما، فأنزل الله: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ} إلى آخر الآية [البقرة: ٢١٩]. فقال الناس: ما حرم علينا، إنما قال: {فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ} وكانوا يشربون الخمر، حتى كان يوما من الأيام صلى رجل من المهاجرين، أمَّ أصحابه في
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Süreyc anlattı, bize Ebû Ma‘şer, Ebû Hüreyre'nin azatlısı Ebû Vehb'den, o da Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle demiştir: İçki üç defada haram kılındı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye geldiğinde onlar içki içiyor ve kumar [geliri] yiyorlardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bu ikisini sordular. Bunun üzerine Allah: { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ } [el-Bakara: 219] —ayetin sonuna kadar— “Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar. De ki: Her ikisinde de büyük bir günah ve insanlara bazı faydalar vardır...” ayetini indirdi. Bunun üzerine insanlar: “Bize haram kılınmadı, sadece: { فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ } “Her ikisinde de büyük bir günah vardır” buyuruldu” dediler ve içki içmeye devam ettiler. Nihayet günlerden bir gün Muhacirler'den bir adam namaz kıldı; arkadaşlarına ...'de imamlık etti
المغرب، خلط في قراءته، فأنزل الله [﷿] آية أغلظ منها: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ} [النساء: ٤٣] وكان الناس يشربون، حتى يأتي أحدهم الصلاة وهو مفيق. ثم أنزلت آية أغلظ من ذلك: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) قالوا: انتهينا ربنا. وقال الناس: يا رسول الله، ناس قتلوا في سبيل الله، [وناس] ماتوا على سرفهم كانوا يشربون الخمر ويأكلون الميسر، وقد جعله الله رجسًا من عمل الشيطان؟ فأنزل الله تعالى: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا) إلى آخر الآية، وقال النبي ﷺ: "لو حرم عليهم لتركوه كما تركتم". انفرد به أحمد.
kıraatinde karıştırdı. Bunun üzerine Allah [azze ve celle] bundan daha ağır bir ayet indirdi: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ } [en-Nisâ: 43] “Ey iman edenler! Siz sarhoşken ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın”. İnsanlar içmeye devam ediyorlardı; öyle ki biri namaza ayılmış olarak geliyordu. Sonra bundan daha da ağır olan ayet indi: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak şeytan işi birer pisliktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz”. [Bunun üzerine]: 'Vazgeçtik Rabbimiz' dediler. İnsanlar: 'Ey Allah'ın Resûlü! Allah yolunda öldürülen kimseler ile [ve kimi kimseler] kendi yataklarında ölen kimseler içki içiyor ve kumar yiyorlardı; oysa Allah onu şeytan ameli bir pislik kıldı [bunların durumu nedir]?' dediler. Bunun üzerine Yüce Allah: { لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا } “İman edip salih ameller işleyenlere... tatmış oldukları şeylerden ötürü bir günah yoktur” ayetinin sonuna kadar indirdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de: "Şayet onlara haram kılınmış olsaydı, sizin bıraktığınız gibi onlar da bırakırlardı" buyurdu. Bunda Ahmed tek kalmıştır.
وقال الإمام أحمد: حدثنا خَلَف بن الوليد، حدثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن أبي مَيْسَرة، عن عمر بن الخطاب [﵁] أنه قال: لما نزل تحريم الخمر قال: اللهم بَيّن لنا في الخمر بيانًا شافيًا. فنزلت هذه الآية التي في البقرة: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ} فَدُعي عمر فقرئت عليه، فقال: اللهم بين لنا في الخمر بيانًا شافيًا. فنزلت الآية التي في سورة النساء: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى) فكان منادي رسول الله ﷺ إذا أقام الصلاة نادى: ألا يقربن الصلاة سكران. فدعي عمر فقرئت عليه، فقال: اللهم بين لنا في الخمر بيانًا شافيًا. فنزلت الآية التي في المائدة، فدعي عمر فقرئت عليه فلما بلغ: (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) قال عمر: انتهينا.
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Halef b. el-Velîd anlattı, bize İsrâîl, Ebû İshâk'tan, o Ebû Meysere'den, o da Ömer b. el-Hattâb'dan [radıyallâhu anh] rivayet etti; o şöyle demiştir: İçkinin haram kılınışı indiği zaman: "Allah'ım! İçki hakkında bize şifa verici (tatmin edici) bir açıklama yap" dedi. Bunun üzerine Bakara'daki şu ayet indi: { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ } “Sana içkiyi ve kumarı sorarlar. De ki: Onlarda büyük bir günah vardır”. Ömer çağrıldı ve bu ona okundu. Bunun üzerine o: "Allah'ım! İçki hakkında bize şifa verici bir açıklama yap" dedi. Bunun üzerine Nisâ sûresindeki şu ayet indi: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى } “Ey iman edenler! Siz sarhoşken namaza yaklaşmayın”. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in münadisi namaza kamet getirdiği zaman: "Dikkat edin, sarhoş olan kesinlikle namaza yaklaşmasın!" diye nida ediyordu . Ömer çağrıldı ve bu ona okundu. Bunun üzerine o: "Allah'ım! İçki hakkında bize şifa verici bir açıklama yap" dedi. Bunun üzerine Mâide'deki ayet indi. Ömer çağrıldı ve bu ona okundu. { فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ } “Artık vazgeçtiniz değil mi?” kısmına ulaşınca Ömer: "Vazgeçtik" dedi.
وهكذا رواه أبو داود، والترمذي، والنسائي من طرق، عن إسرائيل، عن أبي إسحاق عَمْرو بن عبد الله السَّبِيعي وعن أبي ميسرة -واسمه عمرو بن شُرَحبيل الهمداني-عن عُمَر، به. وليس له عنه سواه، قال أبو زُرْعَة: ولم يسمع منه. وصحح هذا الحديث علي بن المديني والترمذي.
Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî de bu hadisi muhtelif yollardan İsrâîl'den, o Ebû İshâk Amr b. Abdillâh es-Sebîî'den, o da Ebû Meysere'den -ki adı Amr b. Şürahbîl el-Hemdânî'dir-, o da Ömer'den bu şekilde rivayet etmişlerdir. Onun bundan başka Ömer'den rivayeti yoktur. Ebû Zür'a: "Ondan işitmemiştir" demiştir. Bu hadisi Alî b. el-Medînî ve Tirmizî sahih kabul etmişlerdir.
وقد ثبت في الصحيحين عن عمر بن الخطاب أنه قال في خطبته على منبر رسول الله ﷺ: أيها الناس، إنه نزل تحريم الخمر وهي من خمسة: من العنب، والتمر، والعسل، والحِنْطَة، والشعير، والخمر ما خامر العقل.
Sahîhayn'da Ömer b. el-Hattâb'ın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in minberinde verdiği hutbede şöyle dediği sabit olmuştur: "Ey insanlar! İçkinin haram kılınışı indi; o beş şeydendir: Üzümden, hurmadan, baldan, buğdaydan ve arpadan. İçki ise aklı örten şeydir."
وقال البخاري: حدثنا إسحاق بن إبراهيم، حدثنا محمد بن بِشْر، حدثنا عبد العزيز بن عمر بن عبد العزيز، حدثني نافع، عن ابن عمر قال: نزل تحريم الخمر وإن بالمدينة يومئذ لخمسة أشربة ما فيها شراب العنب.
Buhârî şöyle demiştir: Bize İshâk b. İbrâhîm anlattı, bize Muhammed b. Bişr anlattı, bize Abdülazîz b. Ömer b. Abdilazîz anlattı, bana Nâfi', İbn Ömer'den anlattı; o şöyle demiştir: "İçkinin haram kılınışı indiğinde o gün Medine'de beş çeşit içecek vardı, bunların içinde üzüm içeceği yoktu."
حديث آخر: قال أبو داود الطيالسي: حدثنا محمد بن أبي حميد، عن المصري -يعني أبا طعمة
Başka bir hadis: Ebû Dâvûd et-Tayâlisî şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ebî Humeyd, el-Mısrî'den -yani Ebû Tu'me'den-
قارئ مصر -قال: سمعت ابن عمر يقول: نزلت في الخمر ثلاث آيات، فأول شيء نزل: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ} الآية [البقرة: ٢١٩] فقيل: حرمت الخمر. فقالوا: يا رسول الله، ننتفع بها كما قال الله تعالى. قال: فسكت عنهم ثم نزلت هذه الآية: {لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى} [النساء: ٤٣]. فقيل: حرمت الخمر، فقالوا: يا رسول الله، إنا لا نشربها قرب الصلاة، فسكت عنهم ثم نزلت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) فقال رسول الله ﷺ: "حرمت الخمر".
Mısır kurrâsından- anlattı; dedi ki: İbn Ömer'i şöyle derken işittim: "İçki hakkında üç ayet indi. İlk inen şey: { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ } [el-Bakara: 219] “Sana içkiyi ve kumarı sorarlar...” ayeti oldu. Bunun üzerine: 'İçki haram kılındı' denildi. Onlar: 'Ey Allah'ın Resûlü, Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibi ondan faydalanıyoruz' dediler. [İbn Ömer] dedi ki: Resûlullah onlara karşı sustu. Sonra şu ayet indi: { لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى } [en-Nisâ: 43] “Siz sarhoşken namaza yaklaşmayın”. Bunun üzerine: 'İçki haram kılındı' denildi. Onlar: 'Ey Allah'ın Resûlü, biz onu namaz vaktine yakın içmeyiz' dediler. Resûlullah yine onlara karşı sustu. Sonra { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak şeytan işi birer pisliktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz” [ayeti] indi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'İçki haram kılındı' buyurdu."
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا يعلى، حدثنا محمد بن إسحاق، عن القعقاع بن حكيم؛ أن عبد الرحمن بن وَعْلَة قال: سألت ابن عباس عن بيع الخمر، فقال: كان لرسول الله ﷺ صديق من ثقيف -أو: من دوس-فلقيه يوم الفتح براوية خمر يهديها إليه، فقال رسول الله ﷺ: "يا فلان، أما علمت أن الله حرمها؟ " فأقبل الرجل على غلامه فقال: اذهب فبعها. فقال رسول الله ﷺ: "يا فلان، بماذا أمرته؟ " فقال: أمرته أن يبيعها. قال: "إن الذي حرم شربها حرم بيعها". فأمر بها فأفرغت في البطحاء.
Başka bir hadis: İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Ya'lâ anlattı, bize Muhammed b. İshâk, Ka'kâ' b. Hakîm'den anlattı; Abdurrahmân b. Va'le şöyle demiştir: İbn Abbâs'a içki satmayı sordum, o da şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Sakîf'ten -veya Devs'ten- bir dostu vardı. Fetih günü ona hediye etmek üzere bir tulum içki ile karşılaştı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey falan! Allah'ın onu haram kıldığını bilmedin mi?" buyurdu. Adam kölesine yönelip: "Git, onu sat" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey falan, ona neyi emrettin?" buyurdu. Adam: "Onu satmasını emrettim" dedi. [Resûlullah]: "Onu içmeyi haram kılan, satmasını da haram kılmıştır" buyurdu. Bunun üzerine onun dökülmesini emretti de Bathâ'ya döküldü.
رواه مسلم من طريق ابن وَهْب، عن مالك، عن زيد بن أسلم. ومن طريق ابن وهب أيضًا، عن سليمان بن بلال، عن يحيى بن سعيد كلاهما -عن عبد الرحمن بن وَعْلَة، عن ابن عباس، به. ورواه النسائي، عن قتيبة، عن مالك، به.
Müslim bunu İbn Vehb tarikiyle Mâlik'ten, o Zeyd b. Eslem'den rivayet etmiştir. Yine İbn Vehb tarikiyle Süleymân b. Bilâl'den, o Yahyâ b. Saîd'den rivayet etmiş olup her ikisi de Abdurrahmân b. Va'le'den, o da İbn Abbâs'tan bu şekilde rivayet etmişlerdir. Nesâî de Kuteybe'den, o Mâlik'ten bu şekilde rivayet etmiştir.
حديث آخر: قال الحافظ أبو يعلى الموصلي: حدثنا محمد بن أبي بكر المقدمي، حدثنا أبو بكر الحنفي، حدثنا عبد الحميد بن جعفر، عن شَهْر بن حَوْشَب، عن تميم الداري أنه كان يهدي لرسول الله ﷺ راوية من خمر، فلما أنزل الله تحريم الخمر جاء بها، فلما رآها رسول الله ﷺ ضحك وقال: "إنها قد حرمت بعدك". قال: يا رسول الله، فأبيعها وأنتفع بثمنها؟ فقال رسول الله ﷺ: "لعن الله اليهود، حرم عليهم شُحُوم البقر والغنم، فأذابوه، وباعوه، والله حَرّم الخمر وثمنها".
Başka bir hadis: Hâfız Ebû Ya'lâ el-Mevsılî şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ebî Bekr el-Mukaddemî anlattı, bize Ebû Bekr el-Hanefî anlattı, bize Abdülhamîd b. Ca'fer, Şehr b. Havşeb'den, o Temîm ed-Dârî'den anlattı; o, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir tulum içki hediye ederdi. Allah içkinin haram kılınışını indirince yine onu getirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu görünce güldü ve: "O, senden sonra kesinlikle haram kılındı" buyurdu. [Temîm]: "Ey Allah'ın Resûlü! Onu satıp bedelinden faydalansam olmaz mı?" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah Yahudilere lanet etsin; sığır ve koyunların iç yağları onlara haram kılınınca onu erittiler ve sattılar. Allah içkiyi de onun bedelini de haram kılmıştır" buyurdu.
وقد رواه أيضًا الإمام أحمد فقال: حدثنا رَوْح، حدثنا عبد الحميد بن بَهْرام قال: سمعت شهر بن حوشب قال: حدثني عبد الرحمن بن غَنْم: أن الداري كان يهدي لرسول الله ﷺ كل عام راوية من خمر، فلما كان عام حُرّمت جاء براوية، فلما نظر إليه ضحك فقال أشعرت أنها قد حرمت بعدك؟ فقال: يا رسول الله، ألا أبيعها وأنتفع بثمنها؟ فقال رسول الله ﷺ: "لعن الله اليهود، انطلقوا إلى ما حُرّم عليهم من شحم البقر والغنم فأذابوه، فباعوه به ما يأكلون، وإن الخمر حرام
Bunu İmâm Ahmed de rivayet edip şöyle demiştir: Bize Ravh anlattı, bize Abdülhamîd b. Behrâm anlattı, dedi ki: Şehr b. Havşeb'den işittim, o şöyle dedi: Bana Abdurrahmân b. Ganm anlattı: [Temîm] ed-Dârî, her yıl Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir tulum içki hediye ederdi. [İçkinin] haram kılındığı yıl olunca yine bir tulum getirdi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] ona bakınca tebessüm edip şöyle buyurdu: «Senden sonra onun haram kılındığını fark etmedin mi?» O da: "Ey Allah'ın Resûlü, onu satıp bedelinden faydalanmayayım mı?" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Allah Yahudilere lanet etsin! Kendilerine sığır ve koyunların iç yağı haram kılınınca onu eritip sattılar ve onun [bedeliyle] yiyeceklerini aldılar. Şüphesiz içki haramdır...
وثمنها حرام، وإن الخمر حرام وثمنها حرام، وإن الخمر حرام وثمنها حرام".
bedeli de haramdır; şüphesiz içki haramdır, bedeli de haramdır; şüphesiz içki haramdır, bedeli de haramdır."
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا قُتَيْبَةُ بن سعيد، حدثنا ابن لَهِيعَة، عن سليمان بن عبد الرحمن، عن نافع بن كَيسان أن أباه أخبره أنه كان يتجر في الخمر في زمن رسول الله ﷺ، وأنه أقبل من الشام ومعه خمر في الزقاق، يريد بها التجارة، فأتى بها رسول الله ﷺ فقال: يا رسول الله، إني جئتك بشراب طيب فقال رسول الله ﷺ: "يا كيسان، إنها قد حرمت بعدك". قال: فأبيعها يا رسول الله؟ فقال رسول الله ﷺ: "إنها قد حرمت وحرم ثمنها". فانطلق كيسان إلى الزقاق، فأخذ بأرجلها ثم هراقها.
Başka bir hadis: İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Kuteybe b. Saîd anlattı, bize İbn Lehîa, Süleymân b. Abdirrahmân'dan, o Nâfi' b. Keysân'dan anlattı; babası ona Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında içki ticareti yaptığını, Şam'dan yanında tulumlar içinde ticaretini yapmak istediği içkiyle geldiğini ve onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirip: "Ey Allah'ın Resûlü, sana hoş bir içecekle geldim" dediğini haber vermiştir. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey Keysân! O senden sonra haram kılındı" buyurdu. [Keysân]: "Onu satayım mı ey Allah'ın Resûlü?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "O da haram kılındı, bedeli de haram kılındı" buyurdu. Bunun üzerine Keysân tulumların yanına gitti, bacaklarından tutup hepsini boşalttı.
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا يحيى بن سعيد، عن حميد، عن أنس قال: كنت أسقي أبا عبيدة بن الجراح، وأبي بن كَعْب، وسُهَيْل بن بيضاء، ونفرًا من أصحابه عند أبي طلحة وأنا أسقيهم، حتى كاد الشراب يأخذ منهم، فأتى آت من المسلمين فقال: أما شعرتم أن الخمر قد حرمت؟ فما قالوا: حتى ننظر ونسأل، فقالوا: يا أنس اكف ما بقي في إنائك، فوالله ما عادوا فيها، وما هي إلا التمر والبسر، وهي خمرهم يومئذ.
Başka bir hadis: İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Yahyâ b. Saîd, Humeyd'den, o da Enes'ten anlattı; dedi ki: "Ebû Talha'nın yanında Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'a, Übey b. Ka'b'a, Süheyl b. Beydâ'ya ve onun arkadaşlarından bir gruba içki sunuyordum; içecek onları neredeyse sarhoş edecek duruma gelmişken Müslümanlardan biri gelip: 'İçkinin haram kılındığını fark etmediniz mi?' dedi. Onlar: 'Bakalım, soralım' bile demediler; 'Ey Enes, kabında kalanı dök!' dediler. Vallahi bir daha ona dönmediler. O ise ancak olgun hurma ve koruk hurmaydı; o gün onların içkisi buydu."
أخرجاه في الصحيحين -من غير وجه-عن أنس وفي رواية حماد بن زيد، عن ثابت، عن أنس قال: كنتُ ساقي القوم يوم حُرّمت الخمر في بيت أبي طلحة، وما شرابهم إلا الفَضيخ البسرُ والتمرُ، فإذا مناد ينادي، قال: اخرج فانظر. فإذا مناد ينادي: ألا إن الخمر قد حُرّمت، فَجرت في سِكَكِ المدينة، قال: فقال لي أبو طلحة: اخرج فَأهْرقها. فهرقتها، فقالوا -أو: قال بعضهم: قُتل فلان وفلان وهي في بطونهم. قال: فأنزل الله: (ليس على الذين آمنوا وعملوا الصالحات جناح فيما طعموا) الآية.
Bunu Sahîhayn'da birden çok yoldan Enes'ten rivayet etmişlerdir. Hammâd b. Zeyd'in Sâbit'ten, onun da Enes'ten rivayetinde şöyle demiştir: "İçkinin haram kılındığı gün Ebû Talha'nın evinde topluluğun sakisi bendim. Onların içeceği ise koruk ve olgun hurmadan yapılan fadîh içkisinden ibaretti. Birden bir münadinin nida ettiğini işittik. [Ebû Talha]: 'Çık da bak' dedi. Bir de baktım ki bir münadi: 'Haberiniz olsun, içki haram kılındı!' diye nida ediyordu. [İçkiler] Medine sokaklarında aktı gitti. [Enes] dedi ki: Ebû Talha bana: 'Çık da onu dök' dedi; ben de döktüm. [İnsanlar] -veya bazısı-: 'Falan ve falan karınlarında o varken öldürüldüler' dediler. [Enes] dedi ki: Bunun üzerine Allah: { لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا } “İman edip salih ameller işleyenlere... tatmış oldukları şeylerden ötürü bir günah yoktur” ayetini indirdi.
وقال ابن جرير: حدثنا محمد بن بَشَّار، حدثني عبد الكبير بن عبد المجيد حدثنا عباد بن راشد، عن قتادة، عن أنس بن مالك قال: بينما أنا أدير الكأس على أبي طلحة، وأبي عبيدة بن الجراح، ومعاذ بن جبل، وسهيل بن بيضاء، وأبي دُجَانة، حتى مالت رؤوسهم من خَليط بُسْر وتمر. فسمعت مناديًا ينادي: ألا إن الخمر قد حُرّمت! قال: فما دخل علينا داخل ولا خرج منا خارج، حتى أهرقنا الشراب، وكسرنا القلال، وتوضأ بعضنا واغتسل بعضنا، وأصبنا من طيب أمّ سليم، ثم خرجنا إلى المسجد، فإذا رسول الله ﷺ يقرأ: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ)
İbn Cerîr şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, bana Abdülkebîr b. Abdilmecîd anlattı, bize Abbâd b. Râşid, Katâde'den, o da Enes b. Mâlik'ten [şöyle dediğini] anlattı: "Ben Ebû Talha, Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh, Muâz b. Cebel, Süheyl b. Beydâ ve Ebû Dücâne'ye kadehleri dolaştırırken koruk ve olgun hurma karışımından [yaptıkları içki yüzünden] başları dönmeye başlamıştı. Birden bir münadinin: 'Haberiniz olsun, içki haram kılınmıştır!' diye seslendiğini işittim." [Enes] dedi ki: "İçkiyi dökünceye, küpleri kırıncaya, kimimiz abdest alıp kimimiz gusledinceye ve Ümmü Süleym'in kokusundan sürününceye kadar yanımıza ne bir kimse girdi ne de içimizden biri dışarı çıktı. Sonra mescide çıktık; bir de baktık ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak şeytan ameli birer murdardır. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz” [ayetini] okuyordu.
إلى قوله: (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) فقال رجل: يا رسول الله، فما منزلة من مات وهو يشربها؟ فأنزل الله: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا [إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ]) الآية، فقال رجل لقتادة: أنت سَمعتَه من أنس بن مالك؟ قال: نعم. وقال رجل لأنس بن مالك: أنت سمعته من رسول الله ﷺ؟ قال: نعم -أو: حدثني من لم يكذب، ما كنا نكذب، ولا ندري ما الكذب.
{ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ } “Artık vazgeçtiniz değil mi?” kavline kadar okuyordu. Bunun üzerine bir adam: 'Ey Allah'ın Resûlü, onu içerken ölenlerin makamı nedir?' dedi. Bunun üzerine Allah: { لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا [إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ] } “İman edip salih ameller işleyenlere; sakındıkları, iman ettikleri ve salih ameller işledikleri takdirde tatmış oldukları şeylerden ötürü bir günah yoktur” ayetini indirdi. Bir adam Katâde'ye: 'Sen bunu Enes b. Mâlik'ten bizzat işittin mi?' dedi. O: 'Evet' dedi. Bir adam da Enes b. Mâlik'e: 'Sen bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den bizzat işittin mi?' dedi. O: 'Evet -veya: Yalan söylemeyen biri bana anlattı; biz yalan söylemezdik ve yalanın ne olduğunu da bilmezdik' dedi."
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا يحيى بن إسحاق، أخبرني يحيى بن أيوب، عن عبيد الله بن زَحر، عن بكر بن سوادة، عن قيس بن سعد بن عبادة؛ أن رسول الله ﷺ قال: "إن ربي ﵎ حرم عَلَيّ الخمر، والكُوبَة، والقنّين. وإياكم والغُبيراء فإنها ثلث خمر العالم".
Başka bir hadis: İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Yahyâ b. İshâk anlattı, bana Yahyâ b. Eyyûb, Ubeydullâh b. Zahr'dan, o Bekr b. Sevâde'den, o Kays b. Sa'd b. Ubâde'den haber verdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Rabbim tebâreke ve teâlâ bana içkiyi, kûbeyi (küçük davulu) ve gannîni (ud/çalgı aletini) haram kıldı. Gubeyrâ'dan (darı şarabından) da sakının; zira o, âlemin içkisinin üçte biridir."
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا يزيد، حدثنا فرج بن فضالة، عن إبراهيم بن عبد الرحمن بن رافع عن أبيه، عن عبد الله بن عَمْرو قال: قال رسول الله ﷺ: "إن الله حرم على أمتي الخمر والميسر والمزْر، والكُوبة والقِنّين. وزادني صلاة الوتر". قال يزيد: القنين: البرابط. تفرد به أحمد.
Başka bir hadis: İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Yezîd anlattı, bize Ferec b. Fedâle, İbrâhîm b. Abdirrahmân b. Râfi'den , o babasından, o Abdullah b. Amr'dan anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah ümmetime içkiyi, kumârı, mızrı (arpa/darı içkisini), kûbeyi ve gannîni haram kıldı. Bana vitir namazını da ilave etti." Yezîd: "Gannîn: Berâbıt (ud benzeri telli çalgılar) demektir" demiştir. Bunda Ahmed tek kalmıştır.
وقال أحمد أيضا: حدثنا أبو عاصم -وهو النبيل-أخبرنا عبد الحميد بن جعفر، حدثنا يزيد بن أبي حبيب، عن عمرو بن الوليد، عن عبد الله بن عمرو؛ أن رسول الله ﷺ قال: "من قال علي ما لم أقل فليتبوأ مقعده من جهنم". قال: وسمعت رسول الله ﷺ يقول: "إن الله حرم الخمر والميسر والكوبة والغبيراء، وكل مسكر حرام". تفرد به أحمد أيضا
Ahmed yine şöyle demiştir: Bize Ebû Âsım -ki en-Nebîl'dir- anlattı, bize Abdülhamîd b. Ca'fer haber verdi, bize Yezîd b. Ebî Habîb, Amr b. el-Velîd'den, o Abdullah b. Amr'dan anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kim benim üzerime söylemediğim bir şeyi söylerse, cehennemdeki yerine hazırlansın." [Abdullah b. Amr] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken de işittim: "Şüphesiz Allah içkiyi, kumârı, kûbeyi ve gubeyrâyı haram kılmıştır; sarhoşluk veren her şey haramdır." Bunda da Ahmed tek kalmıştır.
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا وَكِيع، حدثنا عبد العزيز بن عمر بن عبد العزيز، عن أبي طعمة -مولاهم-وعن عبد الرحمن بن عبد الله الغافقي أنهما سمعا ابن عمر يقول: قال رسول الله ﷺ: "لعنت الخمر على عشرة وجوه: لعنت الخمر بعينها وشاربها، وساقيها، وبائعها، ومُبتاعها، وعاصرها، ومُعتصرها، وحاملها، والمحمولة إليه، وآكل ثمنها".
Başka bir hadis: İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Vekî' anlattı, bize Abdülazîz b. Ömer b. Abdilazîz, azatlıları Ebû Tu'me'den ve Abdurrahmân b. Abdillâh el-Gâfikî'den anlattı; her ikisi İbn Ömer'i şöyle derken işitmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İçki on yönden lanetlenmiştir: İçkinin bizzat kendisine, onu içene, sunana, satana, satın alana, sıkana, sıktırana, taşıyana, kendisine taşınana ve bedelini yiyene lanet edilmiştir."
ورواه أبو داود وابن ماجه، من حديث وكيع، به.
Bunu Ebû Dâvûd ve İbn Mâce, Vekî' hadisinden bu şekilde rivayet etmişlerdir.
وقال أحمد: حدثنا حسن، حدثنا ابن لَهِيعة، حدثنا أبو طِعْمة، سمعت ابن عمر يقول: خرج رسول الله ﷺ إلى المربد، فخرجت معه فكنت عن يمينه، وأقبل أبو بكر فتأخرت عنه، فكان عن يمينه وكنت عن يساره. ثم أقبل عمر فتنحيت له، فكان عن يساره. فأتى رسول الله ﷺ المربد، فإذا بزقاق على المربد فيها خمر -قال ابن عمر-: فدعاني رسول الله ﷺ بالمدية -قال ابن عمر: وما عرفت المدية إلا يومئذ -فأمر بالزقاق فشقت، ثم قال: "لعنت الخمر وشاربها، وساقيها، وبائعها، ومبتاعها،
Ahmed [b. Hanbel] şöyle dedi: Bize Hasen anlattı, bize İbn Lehîa anlattı, bize Ebû Tı'me anlattı; [şöyle dedi]: İbn Ömer'i şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mirbed'e çıktı. Ben de onunla birlikte çıktım ve sağ tarafındaydım. Derken Ebû Bekir geldi, ben onun için geriye çekildim; böylece o [Resûlullah'ın] sağında, ben ise solunda oldum. Sonra Ömer geldi, ben onun için de kenara çekildim; böylece o [Resûlullah'ın] solunda yer aldı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mirbed'e vardı; bir de gördü ki Mirbed'de içinde şarap bulunan tulumlar var. -İbn Ömer dedi ki:- Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem beni müdye (bıçak) ile çağırdı -İbn Ömer dedi ki: Müdye kelimesini ancak o gün öğrendim.- Tulumların [kesilmesini] emretti ve yarıldılar. Sonra şöyle buyurdu: «Şaraba, onu içene, sunana, satana, satın alana... lânet edilmiştir.»
وحاملها، والمحمولة إليه، وعاصرها، ومعتصرها، وآكل ثمنها".
taşıyana, kendisine taşınana, sıkana, sıktırana ve bedelini yiyene lanet edilmiştir."
وقال أحمد: حدثنا الحكم بن نافع، حدثنا أبو بكر بن أبي مريم، عن ضَمْرة بن حبيب قال: قال عبد الله بن عمر: أمرني رسول الله ﷺ أن آتيه بمدية وهي الشفرة، فأتيته بها فأرسل بها فأرهفت ثم أعطانيها وقال: "اغد عليَّ بها". ففعلت فخرج بأصحابه إلى أسواق المدينة، وفيها زقاق الخمر قد جلبت من الشام، فأخذ المدية مني فشق ما كان من تلك الزقاق بحضرته، ثم أعطانيها وأمر أصحابه الذين كانوا معه أن يمضوا معي وأن يعاونوني، وأمرني أن آتي الأسواق كلها فلا أجد فيها زق خمر إلا شققته، ففعلت، فلم أترك في أسواقها زقًّا إلا شققته.
Ahmed şöyle demiştir: Bize el-Hakem b. Nâfi' anlattı, bize Ebû Bekir b. Ebî Meryem, Damra b. Habîb'den anlattı; dedi ki: Abdullah b. Ömer şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana bir müdye yani büyükçe bir bıçak getirmemi emretti. Ben de onu kendisine getirdim. Onu gönderip biletilmesini sağladı, sonra bana verip: "Sabahleyin bununla bana gel" buyurdu. Ben de öyle yaptım. Ashâbıyla birlikte Medine pazarlarına çıktı; orada Şam'dan getirilmiş içki tulumları vardı. Bıçağı benden alıp huzurunda bulunan o tulumları yardı. Sonra bıçağı bana verdi ve beraberindeki ashâbına benimle gitmelerini ve bana yardım etmelerini emretti. Bana da bütün pazarları dolaşmamı, içinde içki bulunan ne kadar tulum bulursam yarmamı emretti. Ben de öyle yaptım; pazarlarında yarmadık hiçbir tulum bırakmadım.
حديث آخر: قال عبد الله بن وَهب: أخبرني عبد الرحمن بن شُرَيْح، وابن لَهِيعة، والليث بن سعد، عن خالد بن يزيد، عن ثابت بن يزيد الخولاني أخبره: أنه كان له عم يبيع الخمر، وكان يتصدق، فنهيته عنها فلم ينته، فقدمت المدينة فتلقيت ابن عباس، فسألته عن الخمر وثمنها، فقال: هي حرام وثمنها حرام. ثم قال ابن عباس، ﵁: يا معشر أمة محمد، إنه لو كان كتاب بعد كتابكم، ونبي بعد نبيكم، لأنزل فيكم كما أنزل فيمن قبلكم، ولكن أخر ذلك من أمركم إلى يوم القيامة، ولَعمري لهو أشد عليكم، قال ثابت: فلقيت عبد الله بن عمر فسألته عن ثمن الخمر، فقال: سأخبرك عن الخمر، إني كنت عند رسول الله ﷺ في المسجد، فبينما هو محتب حَلّ حُبْوَته ثم قال: "من كان عنده من هذه الخمر فليأتنا بها". فجعلوا يأتونه، فيقول أحدهم: عندي راوية. ويقول الآخر: عندي زقٌّ أو: ما شاء الله أن يكون عنده، فقال رسول الله ﷺ: "اجمعوه ببقيع كذا وكذا ثم آذنوني". ففعلوا، ثم آذنوه فقام وقمت معه، فمشيت عن يمينه وهو متكئ عليّ، فألحقنا أبو بكر، ﵁، فأخرني رسول الله ﷺ، فجعلني عن شماله، وجعل أبا بكر في مكاني. ثم لحقنا عمر بن الخطاب، ﵁ فأخرني، وجعله عن يساره، فمشى بينهما. حتى إذا وقف على الخمر قال للناس: "أتعرفون هذه قالوا: نعم، يا رسول الله، هذه الخمر". قال: "صدقتم". قال: "فإن الله لعن الخمر وعاصرها ومعتصرها، وشاربها وساقيها، وحاملها والمحمولة إليه، وبائعها ومشتريها وآكل ثمنها". ثم دعا بسكين فقال: "اشحذوها". ففعلوا، ثم أخذها رسول الله ﷺ يخرق بها الزقاق، قال: فقال الناس: في هذه الزقاق منفعة، قال: "أجل، ولكني إنما أفعل ذلك غضبًا لله، ﷿، لما فيها من سخطه". فقال عمر: أنا أكفيك يا رسول الله؟ قال: "لا".
Başka bir hadis: Abdullah b. Vehb şöyle demiştir: Bana Abdurrahmân b. Şüreyh, İbn Lehîa ve Leys b. Sa'd, Hâlid b. Yezîd'den, o Sâbit b. Yezîd el-Havlânî'den haber verdi; o şöyle bildirmiştir: Onun içki satan ve sadaka veren bir amcası vardı. Onu bundan nehyettim ama vazgeçmedi. Medine'ye geldim ve İbn Abbâs ile karşılaştım ; ona içkiyi ve bedelini sordum. O: "O haramdır, bedeli de haramdır" dedi. Sonra İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ]: "Ey Muhammed ümmeti topluluğu! Şayet kitabınızdan sonra bir kitap, peygamberinizden sonra da bir peygamber olsaydı, sizden öncekilere indirildiği gibi sizin hakkınızda da [hemen bir hüküm] indirilirdi; fakat sizin bu işiniz kıyamet gününe ertelendi. Ömrüme yemin olsun ki bu sizin için çok daha çetindir" dedi. Sâbit dedi ki: Sonra Abdullah b. Ömer ile karşılaştım ve ona içkinin bedelini sordum. Dedi ki: "Sana içkiyi haber vereyim; ben mescitte Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydım. Kendisi dizlerini karnına çekip oturmuşken (ihtiba halindeyken) bağını çözdü ve: 'Kimin yanında bu içkiden varsa onu bize getirsin' buyurdu. İnsanlar getirmeye başladılar; biri: 'Benim yanımda bir tulum var' diyor, diğeri: 'Benim yanımda bir kırba var' -veya Allah'ın dilediği miktarda yanında olanı- söylüyordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Onu falan falan yerdeki Bakî'de toplayın, sonra bana haber verin' buyurdu. Onlar da öyle yaptılar ve sonra ona haber verdiler. O kalktı, ben de onunla kalktım. Bana yaslanmış halde sağında yürüdüm. Derken Ebû Bekir [radıyallâhu anh] bize yetişti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem beni geriye çekip soluna aldı, Ebû Bekir'i de benim yerime koydu. Sonra Ömer b. el-Hattâb [radıyallâhu anh] bize yetişti; beni geriye alıp onu da soluna koydu ve ikisinin arasında yürüdü. Nihayet içkinin başında durunca insanlara: 'Bunu tanıyor musunuz?' buyurdu. Onlar: 'Evet ey Allah'ın Resûlü, bu içkidir' dediler. O: 'Doğru söylediniz' buyurdu ve ekledi: 'Şüphesiz Allah içkiye, onu sıkana, sıktırana, içene, sunana, taşıyana, kendisine taşınana, satana, satın alana ve bedelini yiyene lanet etmiştir.' Sonra bir bıçak isteyip: 'Bunu bileyin' buyurdu. Onlar da bilediler. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu alıp tulumları delmeye başladı. [İbn Ömer] dedi ki: İnsanlar: 'Bu tulumlarda bir menfaat vardır' dediler. O: 'Evet, fakat ben bunu sırf Allah [azze ve celle] için, onda O'nun gazabı bulunduğu için bir öfke olarak yapıyorum' buyurdu. Bunun üzerine Ömer: 'Ey Allah'ın Resûlü, senin yerine ben yapayım mı?' dedi. Resûlullah: 'Hayır' buyurdu."
قال ابن وَهْب: وبعضهم يزيد على بعض في قصة الحديث. رواه البيهقي.
İbn Vehb dedi ki: "Hadisin kıssasında bazısı bazısının üzerine ziyade etmektedir." Bunu Beyhakî rivayet etti.