حديث آخر: قال الحافظ أبو بكر البيهقي: أنبأنا أبو الحسين بن بِشْران، أنبأنا إسماعيل بن محمد
Başka bir hadis: Hâfız Ebû Bekr el-Beyhakî dedi ki: Bize Ebu'l-Huseyn b. Bişrân bildirdi, bize İsmâîl b. Muhammed bildirdi...
الصفار، حدثنا محمد بن عبيد الله المنادي، حدثنا وهب بن جرير، حدثنا شُعْبَة، عن سِماك، عن مصعب بن سعد، عن سعد، قال: أنزلت في الخمر أربع آيات، فذكر الحديث. قال: صنع رجل من الأنصار طعامًا، فدعانا فشربنا الخمر قبل أن تحرم حتى انتشينا، فتفاخرنا، فقالت الأنصار: نحن أفضل. وقالت قريش: نحن أفضل. فأخذ رجل من الأنصار لَحْي جَزُور، فضرب به أنف سعد ففزره، وكان أنف سعد مفزورًا. فنزلت آية الخمر: (إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ [وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ]) إلى قوله تعالى: (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) أخرجه مسلم من حديث شعبة.
es-Saffâr bildirdi, bize Muhammed b. Ubeydillâh el-Münâdî anlattı, bize Vehb b. Cerîr anlattı, bize Şu'be, Simâk'tan, [o da] Mus'ab b. Sa'd'dan, [o da] Sa'd'dan anlattı; dedi ki: "İçki hakkında dört ayet indi" deyip hadisi zikretti. Dedi ki: "Ensâr'dan bir adam bir yemek yaptı ve bizi davet etti. Henüz haram kılınmadan önce içki içtik, nihayet sarhoş olduk ve birbirimize karşı övünmeye başladık. Ensâr: 'Biz daha üstünüz' dedi; Kureyş de: 'Biz daha üstünüz' dedi. Bunun üzerine Ensâr'dan bir adam bir deve çene kemiğini alıp Sa'd'ın burnuna vurdu ve onu yardı. Sa'd'ın burnu yarık idi. Bunun üzerine içki ayeti indi: (إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ [وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ]) Yüce Allah'ın: (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) kavline kadar." Bunu Müslim, Şu'be hadisinden tahric etti.
حديث آخر: قال البيهقي: وأخبرنا أبو نصر بن قتادة، أنبأنا أبو علي الرفاء، حدثنا علي بن عبد العزيز، حدثنا حجاج بن مِنْهال، حدثنا ربيعة بن كلثوم، حدثني أبي، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: إنما نزل تحريم الخمر في قبيلتين من قبائل الأنصار، شربوا فلما أن ثمل القوم عبث بعضهم ببعض، فلما أن صحوا جعل الرجل يرى الأثر بوجهه ورأسه ولحيته، فيقول: صنع هذا بي، أخي فلان -وكانوا إخوة ليس في قلوبهم ضغائن والله لو كان بي رؤوفًا رحيمًا ما صنع هذا بي، حتى وقعت الضغائن في قلوبهم فأنزل الله هذه الآية: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ [فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاةِ] (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) فقال ناس من المتكلفين: هي رجس، وهي في بطن فلان، وقد قتل يوم أحد، فأنزل الله: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا [إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ])
Başka bir hadis: el-Beyhakî dedi ki: Bize Ebû Nasr b. Katâde haber verdi, bize Ebû Ali er-Raffâ' bildirdi, bize Ali b. Abdilazîz anlattı, bize Haccâc b. Minhâl anlattı, bize Rebîa b. Külsûm anlattı, bana babam Saîd b. Cübeyr'den, [o da] İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: "İçkinin haram kılınması Ensâr kabilelerinden iki kabile hakkında inmiştir. İçtiler, topluluk sarhoş olunca da birbirleriyle hırlaşıp sataştılar. Ayıldıklarında kişi yüzünde, başında ve sakalında izler görmeye başladı da: 'Bunu bana kardeşim falan yaptı' -halbuki onlar kalplerinde kin bulunmayan kardeşlerdi- 'Vallahi bana karşı şefkatli ve merhametli olsaydı bana bunu yapmazdı' demeye başladı. Nihayet kalplerine kin girdi. Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ [فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاةِ] (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) Bunun üzerine [gereksiz ayrıntılara dalıp] kendini zora sokan bazı insanlar: 'O bir pisliktir ve falanın karnındadır, oysa o Uhud günü öldürülmüştü' dediler. Bunun üzerine Allah: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا [إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ]) ayetini indirdi."
ورواه النسائي في التفسير عن محمد بن عبد الرحيم صاعقة، عن حجاج بن منهال.
Bunu Nesâî de Tefsir'de Muhammed b. Abdirrahîm Sâika'dan, [o da] Haccâc b. Minhâl'den rivayet etmiştir.
حديث آخر: قال ابن جرير: حدثني محمد بن خَلَف، حدثنا سعيد بن محمد الجرْمي، عن أبي تُمَيْلَة، عن سلام مولى حفص أبي القاسم، عن أبي بريدة، عن أبيه قال: بينا نحن قُعُود على شراب لنا، ونحن رَمْلة، ونحن ثلاثة أو أربعة، وعندنا باطية لنا، ونحن نشرب الخمر حلا إذ قمت حتى آتي رسول الله ﷺ فأسلم عليه، إذ نزل تحريم الخمر: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ) إلى آخر الآيتين (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ)؟ فجئت إلى أصحابي فقرأتها إلى قوله: (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُون)؟ قال: وبعض القوم شَربته في يده، قد شرب بعضها وبقي بعض في الإناء، فقال بالإناء تحت شفته العليا، كما يفعل الحجام، ثم صبوا ما في باطيتهم فقالوا: انتهينا ربنا.
Başka bir hadis: İbn Cerîr dedi ki: Bana Muhammed b. Halef anlattı, bize Saîd b. Muhammed el-Cermî, Ebû Temîle'den, [o da] Ebü'l-Kâsım Hafs'ın âzatlısı Sellâm'dan, [o da] Ebû Büreyde'den, [o da] babasından anlattı; dedi ki: "Biz kumluk bir yerde, üç veya dört kişi olarak içkimizin başında oturuyorduk. Yanımızda büyük bir kadeh/küp (bâtiye) vardı ve biz içkiyi helal olarak içiyorduk. Derken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına varıp ona selam vermek üzere kalktım. Tam o sırada içkinin haram kılınışı indi: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ) her iki ayetin sonuna kadar (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ) ? Bunun üzerine arkadaşlarımın yanına geldim ve: (فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُون) kavline kadar [ayeti] okudum." [Büreyde] dedi ki: "Topluluktan birinin içeceği elindeydi; bir kısmını içmiş, kapta da bir kısmı kalmıştı. Hacamatçının yaptığı gibi kabı üst dudağının altında tuttu. Sonra küplerinde (bâtiye) olanı döktüler ve: 'Vazgeçtik Rabbimiz' dediler."
حديث آخر: قال البخاري: حدثنا صَدَقة بن الفضل، أخبرنا ابن عُيَينة، عن عمرو، عن جابر
Başka bir hadis: Buhârî dedi ki: Bize Sadaka b. el-Fadl anlattı, bize İbn Uyeyne haber verdi, [o da] Amr'dan, [o da] Câbir'den [nakletti]:
قال: صَبَّح ناس غداة أحد الخمر، فَقُتلوا من يومهم جميعًا شهداء، وذلك قبل تحريمها.
Dedi ki: "Uhud sabahı bazı insanlar sabahleyin içki içtiler, sonra hepsi aynı gün şehit olarak öldürüldüler. Bu, içkinin haram kılınmasından önceydi."
هكذا رواه البخاري في تفسيره من صحيحه وقد رواه الحافظ أبو بكر البزار في مسنده: حدثنا أحمد بن عَبْدة، حدثنا سفيان، عن عمرو بن دينار سمع جابر بن عبد الله يقول: اصطبح ناس الخمر من أصحاب النبي ﷺ ثم قتلوا شهداء يوم أحد، فقالت اليهود: فقد مات بعض الذين قتلوا وهي في بطونهم. فأنزل الله: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا) ثم قال: وهذا إسناد صحيح. وهو كما قال، ولكن في سياقته غرابة.
Buhârî Sahîh'inin tefsir bölümünde böyle rivayet etmiştir. Hâfız Ebû Bekir el-Bezzâr da Müsned'inde şöyle rivayet etmiştir: Bize Ahmed b. Abde anlattı, bize Süfyân, Amr b. Dînâr'dan anlattı; o Câbir b. Abdillâh'ı şöyle derken işitmiştir: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı kimseler sabahleyin içki içtiler, sonra Uhud günü şehit olarak öldürüldüler. Yahudiler: 'Öldürülenlerin bir kısmı karınlarında içki olduğu halde öldüler' dediler. Bunun üzerine Allah: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا) ayetini indirdi." Sonra [Bezzâr]: "Bu sahih bir isnaddır" dedi. Durum onun dediği gibidir, fakat rivayet edilişinde bir gariplik vardır.
حديث آخر: قال أبو داود الطيالسي: حدثنا شعبة، عن أبي إسحاق، عن البراء بن عازب قال: لما نزل تحريم الخمر قالوا: كيف بمن كان يشربها قبل أن تحرم؟ فنزلت: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا) الآية.
Başka bir hadis: Ebû Dâvûd et-Tayâlisî dedi ki: Bize Şu'be, Ebû İshâk'tan, [o da] Berâ b. Âzib'den anlattı; dedi ki: "İçkinin haram kılınması inince: 'O haram kılınmadan önce onu içen kimselerin durumu ne olacak?' dediler. Bunun üzerine: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا) ayeti indi."
ورواه الترمذي، عن بُنْدار، غُنْدَر عن شعبة، به نحو. وقال: حسن صحيح.
Bunu Tirmizî de Bündâr'dan, [o da] Gunder'den, [o da] Şu'be'den benzer şekilde rivayet etti ve: "Hasen sahihtir" dedi.
حديث آخر: قال الحافظ أبو يعلى الموصلي: حدثنا جعفر بن حميد الكوفي، حدثنا يعقوب القمي، عن عيسى بن جارية، عن جابر بن عبد الله قال: كان رجل يحمل الخمر من خيبر إلى المدينة فيبيعها من المسلمين، فحمل منها بمال فقدم بها المدينة، فلقيه رجل من المسلمين فقال: يا فلان، إن الخمر قد حرمت فوضعها حيث انتهى على تَلّ، وسجى عليها بأكسية، ثم أتى النبي ﷺ فقال: يا رسول الله، بلغني أن الخمر قد حرمت؟ قال: "أجل" قال: لي أن أردها على من ابتعتها منه؟ قال: "لا يصلح ردها". قال: لي أن أهديها إلى من يكافئني منها؟ قال: "لا". قال: فإن فيها مالا ليتامى في حجري؟ قال: "إذا أتانا مال البحرين فأتنا نعوّضُ أيتامك من مالهم". ثم نادى بالمدينة، فقال رجل: يا رسول الله، الأوعية ننتفع بها؟. قال: "فَحُلُّوا أوكيتها". فانصبت حتى استقرت في بطن الوادي هذا حديث غريب.
Başka bir hadis: Hâfız Ebû Ya'lâ el-Mevsılî dedi ki: Bize Ca'fer b. Humeyd el-Kûfî anlattı, bize Ya'kûb el-Kummî, Îsâ b. Câriye'den, [o da] Câbir b. Abdillâh'tan anlattı; dedi ki: Bir adam Hayber'den Medine'ye içki taşır ve onu Müslümanlara satardı. Bir keresinde bir mal karşılığında ondan yükleyip Medine'ye getirdi. Müslümanlardan bir adam onunla karşılaşıp: "Ey falan, içki kesinlikle haram kılındı" dedi. Bunun üzerine o, ulaştığı yerde içkiyi bir tepeye koydu ve üzerini elbiselerle örttü. Sonra Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü, içkinin haram kılındığı bana ulaştı [doğru mu]?" dedi. O: "Evet" buyurdu. [Adam]: "Onu kendisinden satın aldığım kimseye iade edebilir miyim?" dedi. "Onu iade etmek uygun olmaz " buyurdu. [Adam]: "Bana karşılık verecek birine onu hediye edebilir miyim?" dedi. "Hayır" buyurdu. [Adam]: "Şüphesiz onda benim himayemdeki yetimlerin bir malı vardır?" dedi. "Bize Bahreyn malı geldiği zaman bize gel, yetimlerine mallarını tazmin edelim/karşılayalım" buyurdu. Sonra Medine'de seslenildi. Bir adam: "Ey Allah'ın Resûlü, kaplardan faydalanabilir miyiz?" dedi. "O halde bağlarını çözün" buyurdu. Kaplar boşaltıldı, öyle ki içki vadinin tabanına kadar aktı. Bu garip bir hadistir.
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا وَكِيع، حدثنا سفيان، عن السُّدِّي، عن أبي هُبيرة -وهو يحيى بن عَبَّاد الأنصاري-عن أنس بن مالك؛ أن أبا طلحة سأل النبي ﷺ عن أيتام في حجره ورثوا خمرا فقال: "أهرقها". قال: أفلا نجعلها خلا؟ قال: "لا".
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Vekî' anlattı, bize Süfyân, es-Süddî'den, [o da] Ebû Hübeyre'den -ki o Yahyâ b. Abbâd el-Ensârî'dir-, [o da] Enes b. Mâlik'ten anlattı; Ebû Talha, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e himayesinde bulunan ve kendilerine içki miras kalan yetimlerin durumunu sordu. Peygamber: "Onu dök" buyurdu. "Onu sirke yapmayalım mı?" dedi. "Hayır" buyurdu.
ورواه مسلم، وأبو داود، والترمذي، من حديث الثوري، به نحوه.
Bunu Müslim, Ebû Dâvûd ve Tirmizî de Sevrî hadisinden benzer şekilde rivayet ettiler.
حديث آخر: قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا عبد الله بن رَجاء، حدثنا عبد العزيز بن
Başka bir hadis: İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Abdullah b. Recâ anlattı, bize Abdülazîz b.
أبي سلمة، حدثنا هلال بن أبي هلال، عن عطاء بن يسار، عن عبد الله بن عمرو قال: إن هذه الآية التي في القرآن: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) قال: هي في التوراة: "إن الله أنزل الحق ليذهب به الباطل، ويبطل به اللعب، والمزامير، والزَّفْن، والكِبَارات -يعني البرابط--والزمارات -يعني به الدف-والطنابير-والشعر، والخمر مرة لمن طعمها. أقسم الله بيمينه وعزة حَيْله من شربها بعد ما حرمتها لأعطشنه يوم القيامة، ومن تركها بعد ما حرمتها لأسقينه إياها في حظيرة القدس".
Ebî Seleme anlattı, bize Hilâl b. Ebî Hilâl, Atâ b. Yesâr'dan, [o da] Abdullah b. Amr'dan anlattı; dedi ki: Kur'an'daki şu ayet: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأنْصَابُ وَالأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) Tevrat'ta [şöyle]dir: "Şüphesiz Allah, bâtılı gidermek, oyunu, çalgıları (mizmar), dansı (zefn), kibârâtı -yani berbatları/udları-, zümmârâtı -yani defi-, tamburları ve şiiri iptal etmek için hakkı indirdi. İçki, onu tadan için acıdır. Allah kendi yeminine ve kudretinin izzetine and içti ki: Kim onu Ben haram kıldıktan sonra içerse, kıyamet gününde onu elbette susuz bırakırım ; kim de Ben haram kıldıktan sonra onu terk ederse, Hazîratü'l-Kuds'te ona elbette onu içiririm."
وهذا إسناد صحيح.
Ve bu, sahih bir isnaddır.
حديث آخر: قال عبد الله بن وَهْب: أخبرني عمرو بن الحارث؛ أن عمرو بن شُعَيب حدثهم، عن أبيه، عن عبد الله بن عمرو بن العاص، عن رسول الله ﷺ قال: "من ترك الصلاة سكرًا مرة واحدة، فكأنما كانت له الدنيا وما عليها فسلبها، ومن ترك الصلاة سكرًا أربع مرات، كان حقًا على الله أن يسقيه من طينة الخبال". قيل: وما طينة الخبال؟ قال: "عصارة أهل جهنم".
Başka bir hadis: Abdullah b. Vehb dedi ki: Bana Amr b. el-Hâris haber verdi; Amr b. Şuayb onlara babasından, [o da] Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan, [o da] Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu anlattı: "Kim sarhoşluk sebebiyle namazı bir defa terk ederse, sanki dünya ve üzerindekiler onunmuş da kendisinden çekilip alınmış gibi olur. Kim de sarhoşluk sebebiyle namazı dört defa terk ederse, Allah'ın ona habâl çamurundan içirmesi bir haktır." "Habâl çamuru nedir?" denildi. "Cehennem ehlinin irinidir/özsuyudur" buyurdu.
ورواه أحمد، من طريق عمرو بن شعيب.
Bunu Ahmed de Amr b. Şuayb tarikiyle rivayet etti.
حديث آخر: قال أبو داود: حدثنا محمد بن رافع، حدثنا إبراهيم بن عمر الصنعاني، قال: سمعت النعمان -هو ابن أبي شيبة الجَنَدي-يقول عن طاوس، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ قال: "كل مَخمَّر خَمْر، وكل مُسْكِر حَرَام، ومن شرب مسكرًا بخست صلاته أربعين صباحًا، فإن تاب تاب الله عليه، فإن عاد الرابعة كان حقًا على الله أن يُسقيه من طِينة الخَبَال". قيل: وما طينة الخبال يا رسول الله قال: "صديد أهل النار، ومن سقاه صغيرًا لا يعرف حلاله من حرامه، كان حقًا على الله أن يسقيه من طينة الخبال"
Başka bir hadis: Ebû Dâvûd dedi ki: Bize Muhammed b. Râfi' anlattı, bize İbrâhim b. Ömer es-San'ânî anlattı, dedi ki: Nu'mân'ı -ki o İbn Ebî Şeybe el-Cenedî'dir- Tâvûs'tan, [o da] İbn Abbâs'tan, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyururken işittim: "Mayalanmış her şey hamrdır (içkidir) ve her sarhoşluk veren şey haramdır. Kim sarhoşluk veren bir şey içerse kırk sabah namazı eksiltilir (kabul görmez); şayet tövbe ederse Allah onun tövbesini kabul eder. Eğer dördüncü kez tekrarlarsa, Allah'ın ona habâl çamurundan içirmesi bir haktır." "Ey Allah'ın Resûlü, habâl çamuru nedir?" denildi. "Cehennem ehlinin irinidir. Kim helalini haramından ayırt edemeyen bir küçüğe onu içirirse, Allah'ın ona habâl çamurundan içirmesi bir haktır" buyurdu.
تفرد أبو داود.
Bunu Ebû Dâvûd tek başına rivayet etmiştir.
حديث آخر: قال الشافعي، ﵀: أنبأنا مالك، عن نافع، عن ابن عمر، أن رسول الله ﷺ قال: "من شرب الخمر في الدنيا، ثم لم يتب منها حُرمها في الآخرة".
Başka bir hadis: Şâfiî [rahimehullâh] dedi ki: Bize Mâlik, Nâfi'den, [o da] İbn Ömer'den haber verdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kim dünyada içki içer de sonra ondan tövbe etmezse, ahirette ondan mahrum bırakılır."
أخرجه البخاري ومسلم، من حديث مالك، به.
Bunu Buhârî ve Müslim, Mâlik hadisinden bu şekilde tahric etti.
وروى مسلم عن أبي الربيع، عن حماد بن زيد، عن أيوب، عن نافع عن ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ: "كل مُسكر خمر، وكل مسكر حرام، ومن شرب الخمر فمات وهو يُدْمنها ولم يتب منها لم يشربها في الآخرة".
Müslim de Ebü'r-Rebî'den, [o da] Hammâd b. Zeyd'den, [o da] Eyyûb'dan, [o da] Nâfi'den, [o da] İbn Ömer'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Her sarhoşluk veren şey hamrdır (içkidir) ve her sarhoşluk veren şey haramdır. Kim içki içer de ona bağımlı olduğu halde tövbe etmeden ölürse, ahirette onu içemez."
حديث آخر: قال ابن وَهْب: أخبرني عمر بن محمد، عن عبد الله بن يَسار؛ أنه سمع سالم بن
Başka bir hadis: İbn Vehb dedi ki: Bana Ömer b. Muhammed, Abdullah b. Yesâr'dan haber verdi; o da Sâlim b.
عبد الله يقول: قال عبد الله بن عمر: قال رسول الله ﷺ: "ثلاثة لا ينظر الله إليهم يوم القيامة العاق لوالديه، والمُدْمِن الخمر، والمنَّان بما أعطى".
Abdillâh'ı şöyle derken işitmiştir: Abdullah b. Ömer dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Üç kişi vardır ki Allah kıyamet gününde onlara bakmaz: Anne babasına âsi olan (hayırsız evlat), içki bağımlısı ve verdiğini başa kakan kimse."
ورواه النسائي، عن عمرو بن علي، عن يزيد بن زُرَيْع، عن عمر بن محمد العُمَري، به.
Bunu Nesâî de Amr b. Ali'den, [o da] Yezîd b. Zürey'den, [o da] Ömer b. Muhammed el-Ömerî'den aynı şekilde rivayet etmiştir.
وروى أحمد، عن غُنْدَر، عن شعبة، عن يزيد بن أبي زياد، عن مجاهد، عن أبي سعيد، عن النبي ﷺ قال: "لا يدخل الجنة منَّان ولا عاق، ولا مُدْمِن خمر".
Ahmed de Gunder'den, [o da] Şu'be'den, [o da] Yezîd b. Ebî Ziyâd'dan, [o da] Mücâhid'den, [o da] Ebû Saîd'den, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Verdiğini başa kakan, anne babasına âsi olan ve içki bağımlısı cennete giremez."
ورواه أحمد أيضًا، عن عبد الصمد، عن عبد العزيز بن مسلم عن يزيد بن أبي زياد، عن مجاهد، به. وعن مروان بن شجاع، عن خَصِيف، عن مجاهد، به ورواه النسائي عن القاسم بن زكريا، عن الحسين الجَعْفِي، عن زائدة، عن بن ابن أبي زياد، عن سالم بن أبي الجعد ومجاهد، كلاهما عن أبي سعيد، به.
Ahmed bunu yine Abdüssamed'den, [o da] Abdülazîz b. Müslim'den, [o da] Yezîd b. Ebî Ziyâd'dan, [o da] Mücâhid'den aynı şekilde; Mervân b. Şucâ'dan, [o da] Hasîf'ten, [o da] Mücâhid'den aynı şekilde rivayet etti. Nesâî de bunu Kâsım b. Zekeriyyâ'dan, [o da] Hüseyin el-Cu'fî'den, [o da] Zâide'den, [o da] İbn Ebî Ziyâd'dan, [o da] Sâlim b. Ebi'l-Ca'd ve Mücâhid'den, her ikisi de Ebû Saîd'den aynı şekilde rivayet etti.
حديث آخر: قال أحمد: حدثنا عبد الرزاق، حدثنا سفيان، عن منصور، عن سالم بن أبي الجعد، عن جابان، عن عبد الله بن عمرو، عن النبي ﷺ قال: "لا يدخل الجنة عاق، ولا مُدْمِن خمر، ولا منَّان، ولا ولد زنْيَة".
Başka bir hadis: Ahmed dedi ki: Bize Abdürrezzâk anlattı, bize Süfyân, Mansûr'dan, [o da] Sâlim b. Ebi'l-Ca'd'dan, [o da] Câbân'dan, [o da] Abdullah b. Amr'dan, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu anlattı: "Anne babasına âsi olan, içki bağımlısı, verdiğini başa kakan ve zina çocuğu cennete giremez."
وكذا رواه عن يزيد، عن همام، عن منصور، عن سالم، عن جابان، عن عبد الله بن عمرو، به وقد رواه أيضًا عن غُنْدر وغيره، عن شعبة، عن منصور، عن سالم، عن نُبَيْط بن شُرَيط، عن جابان، عن عبد الله بن عمرو، عن النبي ﷺ قال: "لا يدخل الجنة منان، ولا عاق والديه، ولا مدمن خمر".
Bunu aynı şekilde Yezîd'den, [o da] Hemmâm'dan, [o da] Mansûr'dan, [o da] Sâlim'den, [o da] Câbân'dan, [o da] Abdullah b. Amr'dan aynı şekilde rivayet etti. Bunu yine Gunder ve başkalarından, [onlar da] Şu'be'den, [o da] Mansûr'dan, [o da] Sâlim'den, [o da] Nübeyt b. Şurayt'tan, [o da] Câbân'dan, [o da] Abdullah b. Amr'dan, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Verdiğini başa kakan, anne babasına âsi olan ve içki bağımlısı cennete giremez."
ورواه النسائي، من حديث شعبة كذلك، ثم قال: ولا نعلم أحدًا تابع شعبة عن نبيط بن شريط.
Bunu Nesâî de Şu'be hadisinden bu şekilde rivayet etmiş, sonra da: "Nübeyt b. Şurayt rivayetinde Şu'be'ye tâbi olan (destekleyen) birini bilmiyoruz" demiştir.
وقال البخاري: لا يعرف لجابان سماع من عبد الله، ولا لسالم من جابان ولا نبيط.
Buhârî de: "Câbân'ın Abdullah'tan işittiği, Sâlim'in de Câbân'dan veya Nübeyt'ten işittiği bilinmemektedir" demiştir.
وقد روي هذا الحديث من طريق مجاهد، عن ابن عباس -ومن طريقه أيضًا، عن أبي هريرة، فالله أعلم.
Bu hadis Mücâhid tarikiyle İbn Abbâs'tan ve yine onun tarikiyle Ebû Hüreyre'den de rivayet edilmiştir; en doğrusunu Allah bilir.
وقال الزهري: حدثني أبو بكر بن عبد الرحمن بن الحارث بن هشام، أن أباه قال: سمعت عثمان بن عفان يقول: اجتنبوا الخمر، فإنها أم الخبائث، إنه كان رجل فيمن خلا قبلكم يتعبد ويعتزل الناس، فَعَلقته امرأة غَوية، فأرسلت إليه جاريتها فقالت: إنا ندعوك لشهادة. فدخل معها، فطفقت
Zührî şöyle dedi: Ebû Bekr b. Abdirrahmân b. el-Hâris b. Hişâm bana babasının şöyle dediğini nakletti: Osmân b. Affân'ı [radıyallâhu anh] şöyle derken işittim: «İçkiden sakının; zira o, bütün kötülüklerin anasıdır. Sizden önceki [ümmetler] içinde ibadete düşkün ve insanlardan uzak duran bir adam vardı. Baştan çıkarıcı bir kadın ona tutuldu ve câriyesini ona gönderip: "Biz seni bir şahitlik için çağırıyoruz" dedi. Bunun üzerine adam onunla birlikte içeri girdi. [Câriye] başladı...»
كلما دخل بابًا أغلقته دونه، حتى أفضى إلى امرأة وضيئة عندها غلام وباطية خمر، فقالت: إني والله ما دعوتك لشهادة ولكن دعوتك لتقع عَليّ أو تقتل هذا الغلام، أو تشرب هذا الخمر. فسقته كأسًا، فقال: زيدوني، فلم يَرِم حتى وقع عليها، وقتل النفس، فاجتنبوا الخمر فإنها لا تجتمع هي والإيمان أبدا إلا أوشك أحدهما أن يخرج صاحبه.
o her bir kapıdan girdikçe arkasından kapıyı kilitledi; nihayet yanında bir köle çocuk ve bir küp/kadeh içki bulunan güzel bir kadının yanına vardı. Kadın: 'Vallahi ben seni şahitlik için çağırmadım; fakat seni ya benimle beraber olasın (ilişkiye giresin) ya bu çocuğu öldüresin ya da bu içkiyi içesin diye çağırdım' dedi. Kadın ona bir kadeh sundu, adam: 'Bana artırın' dedi. [İçtikten sonra] adam kadınla beraber olmadan ve cana kıymadan oradan ayrılmadı. İçkiden sakının! Çünkü o ve iman asla bir arada bulunmaz; muhakkak ki ikisinden biri diğerini çıkarmaya yaklaşır."
رواه البيهقي وهذا إسناد صحيح. وقد رواه أبو بكر بن أبي الدنيا في كتابه "ذم المسكر" عن محمد بن عبد الله بن بَزِيع، عن الفضيل بن سليمان النميري، عن عمر بن سعيد، عن الزهري، به مرفوعًا والموقوف أصح، والله أعلم.
Bunu Beyhakî rivayet etti ve bu, sahih bir isnaddır. Ebû Bekir b. Ebi'd-Dünyâ da bunu "Zemmü'l-Müskir" adlı kitabında Muhammed b. Abdillâh b. Bezî'den, [o da] Fudayl b. Süleymân en-Nümeyrî'den, [o da] Ömer b. Saîd'den, [o da] Zührî'den aynı şekilde merfû olarak rivayet etmiştir. Ancak mevkûf olanı daha sahihtir; en doğrusunu Allah bilir.
وله شاهد في الصحيحين، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "لا يزني الزاني حين يزني وهو مؤمن، ولا يسرق سرقة حين يسرقها وهو مؤمن، ولا يشرب الخمر حين يشربها وهو مؤمن".
Bunun İki Sahîh'te (Sahîhayn) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğuna dair bir şâhidi (destekleyici rivayeti) vardır: "Zina eden kişi, zina ettiği sırada mümin olarak zina etmez. Hırsızlık yapan kişi, hırsızlık yaptığı sırada mümin olarak hırsızlık etmez. İçki içen kişi, içki içtiği sırada mümin olarak içki içmez."
وقال أحمد بن حنبل: حدثنا أسود بن عامر، أخبرنا إسرائيل، عن سِماك، عن عِكْرِمَة، عن ابن عباس قال: لما حرمت الخمر قال أناس: يا رسول الله، أصحابنا الذين ماتوا وهم يشربونها؟ فأنزل الله: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا) الآية. قال: ولما حُوّلت القبلة قال أناس: يا رسول الله، أصحابنا الذين ماتوا وهم يصلون إلى بيت المقدس؟ فأنزل الله: {وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ } [البقرة: ١٤٣].
Ahmed b. Hanbel dedi ki: Bize Esved b. Âmir anlattı, bize İsrâil, Simâk'tan, [o da] İkrime'den, [o da] İbn Abbâs'tan haber verdi; dedi ki: İçki haram kılındığında bazı insanlar: "Ey Allah'ın Resûlü, onu içerek ölen arkadaşlarımızın durumu ne olacak?" dediler. Bunun üzerine Allah: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا) ayetini indirdi. Dedi ki: Kıble değiştirildiğinde de bazı insanlar: "Ey Allah'ın Resûlü, Beytülmakdis'e doğru namaz kılarak vefat eden arkadaşlarımızın durumu ne olacak?" dediler. Bunun üzerine Allah: {وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ } [el-Bakara: 143] “Allah sizin imanınızı zayi edecek değildir” ayetini indirdi.
وقال الإمام أحمد: حدثنا داود بن مِهْران الدباغ، حدثنا داود -يعني العطار-عن ابن خُثَيْم، عن شَهْرِ بن حَوْشَب، عن أسماء بنت يزيد، أنها سمعت النبي ﷺ يقول: "من شرب الخمر لم يَرْضَ الله عنه أربعين ليلة، إن مات مات كافرًا، وإن تاب تاب الله عليه. وإن عاد كان حقًا على الله أن يسقيه من طِينة الخَبَال". قالت: قلت: يا رسول الله، وما طينة الخبال؟ قال: "صديد أهل النار".
İmam Ahmed dedi ki: Bize Dâvûd b. Mihrân ed-Debbâğ anlattı, bize Dâvûd -yani el-Attâr-, İbn Huseym'den, [o da] Şehr b. Havşeb'den, [o da] Esmâ bint Yezîd'den anlattı; o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işitmiştir: "Kim içki içerse Allah kırk gece ondan razı olmaz. Şayet ölürse kâfir olarak ölür, tövbe ederse Allah onun tövbesini kabul eder. Eğer tekrar [içmeye] dönerse Allah'ın ona habâl çamurundan içirmesi bir haktır." [Esmâ] dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü, habâl çamuru nedir?" dedim. "Cehennem ehlinin irinidir" buyurdu.
وقال الأعمش، عن إبراهيم، عن علقمة، عن عبد الله بن مسعود أن النبي ﷺ قال لما نزلت: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا) فقال النبي ﷺ: "قيل لي: أنت منهم".
A'meş, İbrâhim'den, [o da] Alkame'den, [o da] Abdullah b. Mes'ûd'dan [nakletti]: (لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا) ayeti indiği zaman Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bana: 'Sen onlardansın' denildi" buyurdu.
وهكذا رواه مسلم، والترمذي، والنسائي، من طريقه.
Bunu Müslim, Tirmizî ve Nesâî de onun tarikiyle böyle rivayet ettiler.
وقال عبد الله بن الإمام أحمد: قرأت على أبي، حدثنا علي بن عاصم، حدثنا إبراهيم الهجري، عن أبي الأحوص، عن عبد الله بن مسعود قال: قال رسول الله ﷺ: "إياكم وهاتان الكعبتان الموسمتان اللتان تزجران زجرًا، فإنهما مَيْسِر العَجَم".
İmam Ahmed'in oğlu Abdullah şöyle dedi: Babama okudum; [o da] bize Ali b. Âsım'ın rivayet ettiğini [söyledi], [Ali] bize İbrâhim el-Hecerî'nin Ebü'l-Ahvas'tan, [onun da] Abdullah b. Mes'ûd'dan [naklettiğini söyledi ve İbn Mes'ûd] şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Üzeri işaretlenmiş ve hızla yuvarlanan şu iki zardan sakının; zira o ikisi Acemlerin kumarıdır.»
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٩٤) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ (٩٥)}
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٩٤) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ (٩٥)} “Ey iman edenler! Allah, ellerinizin ve mızraklarınızın ulaşabileceği bir avla sizi mutlaka imtihan edecektir ki, gaybda (kimsenin görmediği yerde) kendisinden kimin korktuğunu Allah meydana çıkarsın. Kim bundan sonra sınırı aşarsa onun için can yakıcı bir azap vardır. (94) Ey iman edenler! İhramlı iken avı öldürmeyin. Sizden kim onu kasten öldürürse, yaptığı işin vebalini tatması için öldürdüğü o hayvana denk bir evcil hayvan ceza olarak gerekir; buna içinizden adalet sahibi iki kişi hükmeder ve bu, Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olur; yahut yoksulları doyurmak şeklinde bir kefaret veya buna denk oruç tutmaktır. Allah geçmiştekileri affetmiştir. Kim tekrar dönerse, Allah ondan intikam alır. Allah mutlak güç sahibidir, intikam sahibidir. (95)”
قال الوالبي، عن ابن عباس قوله: (لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ) قال: هو الضعيف من الصيد وصغيره، يبتلي الله به عباده في إحرامهم، حتى لو شاؤوا يتناولونه بأيديهم. فنهاهم الله أن يقربوه.
el-Vâlibî, İbn Abbâs'tan nakille Allah'ın: (لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ) kavli hakkında şöyle dedi: "O, avın zayıfı ve küçüğüdür. Allah, ihramlı hallerinde kullarını bununla imtihan eder; öyle ki dileseler elleriyle bile tutabilirler. Allah onlara av hayvanına yaklaşmayı yasaklamıştır."
وقال مجاهد: (تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ) يعني: صغار الصيد وفراخه (وَرِمَاحِكُمْ) يعني: كباره.
Mücâhid de: (تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ) yani: Avın küçükleri ve yavruları; (وَرِمَاحِكُمْ) yani: Avın büyükleri, dedi.
وقال مُقَاتِل بن حَيَّان: أنزلت هذه الآية في عُمْرة الحُدَيْبِيَّة، فكانت الوحش والطير والصيد تغشاهم في رحالهم، لم يروا مثله قط فيما خلا فنهاهم الله عن قتله وهم محرمون.
Mukâtil b. Hayyân dedi ki: "Bu ayet Hudeybiye umresinde indi. Yabani hayvanlar, kuşlar ve av hayvanları konaklama yerlerinde onların etrafını sarıyordu ; daha önce geçmişte benzerini hiç görmemişlerdi. Allah ihramlı iken onu öldürmelerini onlara yasakladı."
(لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ) يعني: أنه تعالى يبتليهم بالصيد يغشاهم في رحالهم، يتمكنون من أخذه بالأيدي والرماح سرًا وجهرًا ليظهر طاعة من يطيع منهم في سره وجهره، كما قال تعالى: {إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ} [الملك: ١٢].
(لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ) Yani: Yüce Allah onları, konaklama yerlerinde çevrelerini saran ve elleriyle yahut mızraklarıyla gizlide ve açıkta yakalamaya güç yetirebilecekleri avla imtihan etmektedir ki, içlerinden gizlisinde de açığında da Kendisine itaat edenin itaati ortaya çıksın. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ} [el-Mülk: 12] “Görmedikleri halde Rablerinden korkanlar var ya, işte onlar için bir bağışlanma ve büyük bir mükâfat vardır.”
وقوله هاهنا: (فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ) قال السدي وغيره: يعني بعد هذا الإعلام والإنذار والتقدم (فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ) أي: لمخالفته أمر الله وشرعه.
Buradaki: (فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ) kavli hakkında es-Süddî ve başkaları: "Yani bu bildirme, uyarma ve önceden haber vermeden sonra" dedi. (فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ) Yani: Allah'ın emrine ve şeriatına muhalefet ettiği için [onun için acı bir azap vardır].
ثم قال تعالى: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ) وهذا تحريم منه تعالى لقتل الصيد في حال الإحرام، ونهي عن تعاطيه فيه. وهذا إنما يتناول من حيث المعنى المأكول وما يتولد منه ومن غيره، فأما غير المأكول من حيوانات البر، فعند الشافعي يجوز للمحرم قتلها. والجمهور على تحريم قتلها أيضًا، ولا يستثنى من ذلك إلا ما ثبت في الصحيحين من طريق الزهري، عن عُرْوَة، عن عائشة أم المؤمنين؛ أن رسول الله ﷺ قال: "خمس فَواسِق يُقْتَلْنَ في الحِلِّ والحَرَم الغُراب والحدأة، والعَقْرب، والفأرة، والكلب العَقُور".
Sonra Yüce Allah: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ) buyurdu. Bu, ihram halindeyken avı öldürmeyi Yüce Allah'ın haram kılması ve bu durumdayken avlanmaya yeltenmeyi yasaklamasıdır. Bu yasak, mana itibarıyla eti yenen ve eti yenenle yenmeyenden doğan hayvanları kapsar. Eti yenmeyen kara hayvanlarına gelince; Şâfiî'ye göre ihramlının onları öldürmesi caizdir. Cumhur ise onların öldürülmesini de haram saymaktadır; bundan yalnızca İki Sahîh'te Zührî tarikiyle Urve'den, [o da] Müminlerin Annesi Âişe'den sabit olan rivayet istisna edilir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Beş fâsık (zararlı) hayvan vardır ki hem Hıll bölgesinde hem de Harem bölgesinde öldürülür: Karga, çaylak, akrep, fare ve yırtıcı/saldırgan köpek."
وقال مالك، عن نافع، عن ابن عمر؛ أن رسول الله ﷺ قال: "خمس من الدواب ليس على المحرم في قتلهن جُنَاح: الغراب، والحدأة، والعقرب، والفأرة، والكلب العقور". أخرجاه.
Mâlik, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Hayvanlardan beş tanesi vardır ki ihramlının onları öldürmesinde bir günah yoktur: Karga, çaylak, akrep, fare ve yırtıcı/saldırgan köpek." Bu hadisi her iki imam [Buhârî ve Müslim] de tahriç etmiştir.
ورواه أيوب، عن نافع، عن ابن عمر، مثله. قال أيوب، قلت لنافع: فالحية؟ قال: الحية لا شك
Bunu Eyyûb da Nâfi'den, o da İbn Ömer'den benzer şekilde rivayet etmiştir. Eyyûb şöyle dedi: Nâfi'e "Peki ya yılan?" diye sordum. O da: "Yılan hususunda hiçbir şüphe
فيها، ولا يختلف في قتلها.
onun öldürülmesinde ihtilaf edilmez" dedi.
ومن العلماء -كمالك وأحمد-من ألحق بالكلب العقور الذئب، والسَّبْعُ، والنِّمْر، والفَهْد؛ لأنها أشد ضررًا منه فالله أعلم. وقال سفيان بن عيينة وزيد بن أسلم: الكلب العقور يشمل هذه السباع العادية كلّها. واستأنس من قال بهذا بما روي أن رسول الله ﷺ لما دعا على عتبة بن أبي لهب قال: "اللهم سَلِّط عليه كلبك بالشام" فأكله السبع بالزرقاء، قالوا: فإن قتل ما عداهن فَدَاها كالضبع والثعلب وهر البر ونحو ذلك.
Âlimlerden Mâlik ve Ahmed gibi bazıları, kurdu, yırtıcı hayvanı, kaplanı ve parsı yırtıcı köpeğe ilhak etmişlerdir; çünkü bunlar ondan daha fazla zararlıdır, en doğrusunu Allah bilir. Süfyân b. Uyeyne ve Zeyd b. Eslem ise şöyle demiştir: Yırtıcı köpek, bu saldırgan yırtıcı hayvanların hepsini kapsar. Bu görüşü savunanlar, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Utbe b. Ebî Leheb'e beddua ettiğinde: "Allah'ım, Şam'da onun üzerine köpeğini musallat et!" buyurduğu ve onu Zerkâ'da bir yırtıcı hayvanın parçalayıp yediği rivayetiyle istidlalde bulunmuşlardır. Dediler ki: Şayet bunların dışındakileri öldürürse sırtlan, tilki, yaban kedisi ve benzerlerinde olduğu gibi onun fidyesini öder.
قال مالك: وكذا يستثنى من ذلك صغار هذه الخمس المنصوص عليها، وصغار الملحق بها من السباع العوادي.
Mâlik dedi ki: Aynı şekilde bu nass ile belirtilen beş hayvanın yavruları ile bunlara ilhak edilen saldırgan yırtıcı hayvanların yavruları da bundan istisna edilir.
وقال الشافعي [﵀] يجوز للمحرم قتل كل ما لا يؤكل لحمه، ولا فرق بين صغاره وكباره. وجعل العلة الجامعة كونها لا تؤكل.
Şâfiî [rahimehullâh] ise şöyle demiştir: İhramlının eti yenmeyen her hayvanı öldürmesi caizdir; bunun küçüğü ile büyüğü arasında bir fark yoktur. O, [hükmü] toplayıcı illeti bunların etinin yenmemesi olarak kabul etmiştir.
وقال أبو حنيفة: يقتل المحرم الكلب العقور والذئب؛ لأنه كلب بري، فإن قتل غيرهما فَدَاه، إلا أن يصول عليه سبع غيرهما فيقتله فلا فداء عليه. وهذا قول الأوزاعي، والحسن بن صالح بن حيي.
Ebû Hanîfe ise şöyle demiştir: İhramlı, yırtıcı köpeği ve kurdu öldürür; çünkü o yabani bir köpektir. Şayet bunların dışındakileri öldürürse fidyesini verir; ancak bunların dışında bir yırtıcı hayvan ona saldırır da onu öldürürse üzerine fidye gerekmez. Bu, Evzâî'nin ve el-Hasen b. Sâlih b. Hayy'ın da görüşüdür.
وقال زُفَر بن الهذيل: يفدي ما سوى ذلك وإن صال عليه.
Züfer b. el-Hüzeyl ise: "Kendisine saldırmış olsa bile bunların dışındakilerin fidyesini verir" demiştir.
وقال بعض الناس: المراد بالغراب هاهنا الأبقع وهو الذي في بطنه وظهره بياض، دون الأدرع وهو الأسود، والأعصم وهو الأبيض؛ لما رواه النسائي عن عمرو بن علي الفَلاس، عن يحيى القَطَّان، عن شعبة، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب، عن عائشة، عن النبي ﷺ قال: "خمس يقتلهن المحرم: الحية، والفأرة، والحدأة، والغراب الأبقع، والكلب العقور".
Bazı âlimler şöyle demiştir: Burada kargadan maksat, siyah olan edra‘ ve beyaz olan a‘sam değil, karnında ve sırtında beyazlık bulunan alaca kargadır (ebka‘) ; zira Nesâî'nin Amr b. Alî el-Fellâs'tan, onun Yahyâ el-Kattân'dan, onun Şu'be'den, onun Katâde'den, onun Saîd b. el-Müseyyeb'den, onun Âişe'den, onun da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: "İhramlının öldüreceği beş hayvan vardır: Yılan, fare, çaylak, alaca karga ve yırtıcı/saldırgan köpek."
والجمهور على أن المراد به أعم من ذلك؛ لما ثبت في الصحيحين من إطلاق لفظه.
Cumhur ise İki Sahîh'te lafzın mutlak olarak sabit olması sebebiyle bundan kastedilenin daha genel olduğu görüşündedir.
وقال مالك، ﵀: لا يقتل المحرم الغراب إلا إذا صال عليه وآذاه.
Mâlik -rahimehullâh- şöyle demiştir: İhramlı, karga kendisine saldırıp eziyet vermedikçe onu öldürmez.
وقال مجاهد بن جَبْر وطائفة: لا يقتله بل يرميه. ويروى مثله عن علي.
Mücâhid b. Cebr ve bir topluluk ise: "Onu öldürmez, bilakis [taş] atıp kovar" demişlerdir. Benzeri Ali'den de rivayet edilmiştir.
وقد روى هُشَيْم: حدثنا يزيد بن أبي زياد، عن عبد الرحمن بن أبي نُعْم، عن أبي سعيد، عن النبي ﷺ؛ أنه سئل عما يقتل المحرم، فقال: "الحية، والعقرب، والفُوَيْسِقَة، ويرمي الغراب ولا يقتله، والكلب العقور، والحدأة، والسبع العادي".
Hüşeym şöyle rivayet etmiştir: Bize Yezîd b. Ebî Ziyâd, Abdurrahmân b. Ebî Nu'm'dan, o Ebû Saîd'den, o da Peygamber'den -sallallâhu aleyhi ve sellem- nakletti; kendisine ihramlının neleri öldürebileceği sorulduğunda şöyle buyurdu: «الحية، والعقرب، والفُوَيْسِقَة، ويرمي الغراب ولا يقتله، والكلب العقور، والحدأة، والسبع العادي» «Yılan, akrep, farecik (fâre), kargaya [taş] atıp kovar ama onu öldürmez, saldırgan köpek, çaylak ve saldırgan yırtıcı hayvan.»
رواه أبو داود عن أحمد بن حنبل، والترمذي عن أحمد بن منيع، كلاهما عن هشيم. وابن ماجه، عن أبي كريم عن محمد بن فضيل، كلاهما عن يزيد بن أبي زياد، وهو ضعيف، به. وقال الترمذي: هذا حديث حسن.
Bunu Ebû Dâvûd Ahmed b. Hanbel'den, Tirmizî de Ahmed b. Menî'den; her ikisi de Hüşeym'den rivayet etti. İbn Mâce ise Ebû Kureyb'den , o Muhammed b. Fudayl'dan rivayet etti; her ikisi de bu isnadla zayıf bir ravi olan Yezîd b. Ebî Ziyâd'dan rivayet etmiştir. Tirmizî: "Bu hasen bir hadistir" dedi.
وقوله تعالى: (وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ) قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا ابن عُلَيَّةَ، عن أيوب قال: نبئت عن طاوس قال: لا يحكم على من أصاب صيدًا خطأ، إنما يحكم على من أصابه متعمدًا.
Yüce Allah'ın: (وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ) kavli hakkında İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Saîd el-Eşecc anlattı, bize İbn Uleyye Eyyûb'dan anlattı, [Eyyûb] dedi ki: Tâvûs'tan bana şöyle bildirildi: "Bir avı hataen vuran kimseye ceza hükmedilmez , ceza ancak onu kasten vurana hükmedilir."
وهذا مذهب غريب عن طاوس، وهو متمسك بظاهر الآية.
Bu, Tâvûs'tan nakledilen garip bir mezheptir ve o, ayetin zahirine tutunmuştur.
وقال مجاهد بن جبر: المراد بالمتعمد هنا القاصد إلى قتل الصيد، الناسي لإحرامه. فأما المتعمد لقتل الصيد مع ذكره لإحرامه، فذاك أمره أعظم من أن يكفر، وقد بطل إحرامه.
Mücâhid b. Cebr dedi ki: "Burada kasten öldürenden maksat , avı öldürmeyi kasteden fakat ihramlı olduğunu unutan kimsedir. İhramlı olduğunu hatırladığı halde avı kasten öldürene gelince, onun durumu kefaret ödemekten daha büyüktür ve ihramı bâtıl olmuştur."
رواه ابن جرير عنه من طريق ابن أبي نَجِيح وليث بن أبي سليم وغيرهما، عنه. وهو قول غريب أيضًا. والذي عليه الجمهور أن العامد والناسي سواء في وجوب الجزاء عليه. قال الزهري: دل الكتاب على العامد، وجرت السنة على الناسي، ومعنى هذا أن القرآن دل على وجوب الجزاء على المتعمد وعلى تأثيمه بقوله: (لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ) وجاءت السنة من أحكام النبي ﷺ وأحكام أصحابه بوجوب الجزاء في الخطأ، كما دل الكتاب عليه في العَمْد، وأيضًا فإن قتل الصيد إتلاف، والإتلاف مضمون في العمد وفي النسيان، لكن المتعمّد مأثوم والمخطئ غير مَلُوم.
Bunu İbn Cerîr ondan, İbn Ebî Necîh, Leys b. Ebî Süleym ve başkaları tarikiyle rivayet etmiştir. Bu da garip bir görüştür. Cumhurun benimsediği görüş ise, üzerine cezanın vacip olması hususunda kasten yapan ile unutanın eşit olduğudur. Zührî şöyle demiştir: "Kitap kasten yapana delalet etmiş , sünnet de unutan hakkında cari olmuştur." Bunun anlamı şudur: Kur'an, (لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ) kavliyle kasten yapanın üzerine cezanın vacip olduğuna ve onun günahkâr olduğuna delalet etmiştir. Sünnet de Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hükümleri ve ashabının hükümleriyle, tıpkı Kitab'ın kasten olan hususunda delalet ettiği gibi, hata halinde de cezanın vacip olduğunu getirmiştir. Ayrıca avı öldürmek bir itlaftır (mala zarar vermektir); itlaf ise kasten olanda da unutma halinde de tazmin edilir. Ancak kasten yapan günahkârdır, hata eden ise kınanmaz.
وقوله: (فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ) وحكى ابن جرير أن ابن مسعود قرأها: "فجزاؤه مثل ما قتل من النعم".
Ayetin: (فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ) kavli hakkında İbn Cerîr, İbn Mes'ûd'un burayı: "Fe cezâühû mislü mâ katele mine'n-ne'am" şeklinde okuduğunu nakletmiştir.
وفي قوله: (فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ) على كل من القراءتين دليل لما ذهب إليه مالك، والشافعي، وأحمد، والجمهور من وجوب الجزاء من مثل ما قتله المحرم، إذا كان له مثل من الحيوان الإنسي، خلافًا لأبي حنيفة، ﵀، حيث أوجب القيمة سواء كان الصيد المقتول مثليًا أو غير مثلي، قال: وهو مخير إن شاء تصدق بثمنه، وإن شاء اشترى به هديًا. والذي حكم به الصحابة في المثل أولى بالاتباع، فإنهم حكموا في النعامة ببدنة، وفي بقرة الوحش ببقرة، وفي الغزال بعنز وذكْرُ قضايا الصحابة وأسانيدها مقرر في كتاب "الأحكام"، وأما إذا لم يكن الصيد مثليًا فقد حكم ابن عباس فيه بثمنه، يحمل إلى مكة. رواه البيهقي. وقوله: (يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ) يعني أنه يحكم بالجزاء في المثل، أو بالقيمة في غير المثل، عدلان من المسلمين، واختلف العلماء في القاتل: هل يجوز أن يكون أحد الحكمين؟ على قولين:
{ فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ } “Öldürdüğü hayvanın bir benzeri ceza olarak gerekir” ayetinde, her iki kıraate göre de Mâlik, Şâfiî, Ahmed ve cumhurun benimsediği görüşe delil vardır; o da ihramlının öldürdüğü avın evcil hayvanlar arasında bir benzeri bulunduğu takdirde, cezanın onun benzerinden verilmesinin vacip oluşudur. Ebû Hanîfe -rahimehullâh- ise buna muhalefet ederek öldürülen av ister mislî (benzeri olan) ister gayrimislî olsun kıymetin ödenmesini vacip kılmış ve şöyle demiştir: "Kişi muhayyerdir; dilerse onun bedelini sadaka olarak verir, dilerse onunla bir hedy kurbanı satın alır." Benzeri (misl) konusunda sahâbenin hükmettiği şeylere uymak daha evladır. Nitekim onlar deve kuşu için bir deveye (bedene), yaban sığırı için bir sığıra, ceylan için ise bir keçiye hükmetmişlerdir. Sahâbenin bu hükümleri ve isnadlarının zikri "el-Ahkâm" adlı kitapta yer almaktadır. Av mislî olmadığında ise İbn Abbâs onun hakkında, Mekke'ye ulaştırılmak üzere bedelinin ödenmesine hükmetmiştir. Bunu Beyhakî rivayet etmiştir. Ayetteki: { يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ } “Buna içinizden adalet sahibi iki kişi hükmeder” kavli; mislî olanda benzerine, gayrimislî olanda ise kıymetine Müslümanlardan iki adil kişinin hükmedeceğini ifade eder. Âlimler, öldüren kişinin bu iki hakemden biri olmasının caiz olup olmadığı hususunda iki görüş üzere ihtilaf etmişlerdir:
أحدهما: " لا؛ لأنه قد يُتَّهم في حكمه على نفسه، وهذا مذهب مالك.
Birincisi: Hayır; çünkü kendi aleyhine hüküm vermede itham altında kalabilir. Bu, Mâlik'in mezhebidir.
والثاني: نعم؛ لعموم الآية. وهو مذهب الشافعي، وأحمد.
İkincisi: Evet; ayetin umumî oluşu sebebiyle. Bu da Şâfiî ve Ahmed'in mezhebidir.
واحتج الأولون بأن الحاكم لا يكون محكومًا عليه في صورة واحدة.
İlk görüştekiler, hâkimin aynı surette aleyhine hüküm verilen kimse olamayacağını delil getirmişlerdir.
قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أبو نُعَيْم الفضل بن دُكَيْن، حدثنا جعفر -هو ابن بُرْقَان-عن ميمون بن مِهْران؛ أن أعرابيًا أتى أبا بكر قال: قتلت صيدًا وأنا محرم، فما ترى عليَّ من الجزاء؟ فقال أبو بكر، ﵁، لأبي بن كعب وهو جالس عنده: ما ترى فيما قال؟ فقال الأعرابي: أتيتك وأنت خليفة رسول الله ﷺ أسألك، فإذا أنت تسأل غيرك؟ فقال أبو بكر: وما تنكر؟ يقول الله تعالى: (فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ) فشاورت صاحبي حتى إذا اتفقنا على أمر أمرناك به.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Ebû Nuaym el-Fadl b. Dükeyn anlattı, bize Ca'fer -o İbn Burkân'dır- Meymûn b. Mihrân'dan anlattı ki bir bedevi Ebû Bekir'e gelip: "Ben ihramlıyken bir av öldürdüm, benim üzerime ne ceza görürsün?" dedi. Ebû Bekir -radıyallâhu anh- yanında oturmakta olan Übeyy b. Ka'b'a: "Onun söylediği şey hakkında ne görüştesin ?" dedi. Bunun üzerine bedevi: "Ben sana Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in halifesi olduğun için soru sormaya geldim, oysa sen başkasına soruyorsun!" dedi. Ebû Bekir de: "Neyi yadırgıyorsun? Yüce Allah: (فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ) buyuruyor. Ben de arkadaşımla istişare ettim ki bir konuda ittifak ettiğimizde sana onu emredelim" dedi.
وهذا إسناد جيد، لكنه منقطع بين ميمون وبين الصديق، ومثله يحتمل هاهنا. فبين له الصديق الحكم برفق وتُؤدَة، لما رآه أعرابيا جاهلا وإنما دواء الجهل التعليم، فأما إذا كان المعترض منسوبًا إلى العلم، فقد قال ابن جرير:
Bu ceyyid bir isnaddır, ancak Meymûn ile es-Sıddîk arasında munkatıdır; burada böylesi mazur görülebilir. es-Sıddîk onun cahil bir bedevi olduğunu görünce hükmü ona yumuşaklıkla ve sükûnetle açıkladı; zira cehaletin ilacı öğretmektir. İtiraz eden kimse ilme nispet edilen biriyse, İbn Cerîr şöyle demiştir:
حدثنا هَنَّاد وأبو هشام الرفاعي قالا حدثنا وَكِيع بن الجراح، عن المسعودي، عن عبد الملك بن عمير، عن قَبِيصة بن جابر قال: خرجنا حجاجًا، فكنا إذا صلينا الغداة اقتدنا رواحلنا نتماشى نتحدث، قال: فبينما نحن ذات غداة إذ سنح لنا ظبي -أو: برح-فرماه رجل كان معنا بحجر فما أخطأ خُشَّاءه فركب رَدْعه ميتًا، قال: فَعَظَّمْنا عليه، فلما قدمنا مكة خرجت معه حتى أتينا عمر ﵁، قال: فقص عليه القصة قال: وإلى جنبه رجل كأن وجهه قُلْب فضة -يعني عبد الرحمن بن عوف-فالتفت عمر إلى صاحبه فكلمه قال: ثم أقبل على الرجل فقال: أعمدًا قتلته أم خطأ؟ قال الرجل: لقد تعمدت رميه، وما أردت قتله. فقال عمر: ما أراك إلا قد أشركت بين العمد والخطأ، اعمد إلى شاة فاذبحها وتصدق بلحمها واستبق إهابها. قال: فقمنا من عنده، فقلت لصاحبي: أيها الرجل، عَظّم شعائر الله، فما درى أمير المؤمنين ما يفتيك حتى سأل صاحبه: اعمد إلى ناقتك فانحرها، ففعل ذاك. قال قبيصة: ولا أذكر الآية من سورة المائدة: (يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ) قال: فبلغ عمر مقالتي، فلم يفجأنا منه إلا ومعه الدّرّة. قال: فعلا صاحبي ضربًا بالدرة، وجعل يقول: أقتلت في الحرم وسفَّهت الحكم؟ قال: ثم أقبل عليَّ فقلت: يا أمير المؤمنين، لا أحل لك اليوم شيئا يحْرُم عليك مني، قال: يا قبيصة بن جابر، إني أراك شابّ السن، فسيح الصدر، بيّن اللسان، وإن الشاب يكون فيه تسعة أخلاق حسنة وخلق سيئ، فيفسد الخلقُ السيئ الأخلاقَ الحسنة، فإياك وعثرات الشباب.
Bize Hennâd ve Ebû Hişâm er-Rifâî anlattılar, dediler ki: Bize Vekî' b. el-Cerrâh, el-Mes'ûdî'den, o Abdülmelik b. Umeyr'den, o da Kabîsa b. Câbir'den anlattı; [Kabîsa] dedi ki: Hacılar olarak yola çıktık. Sabah namazını kıldığımızda bineklerimizi öne sürer, birlikte yürür ve konuşurduk. Dedi ki: Bir sabah biz bu haldeyken önümüze bir ceylan çıktı -yahut sağdan sola geçti-. Bizimle beraber olan bir adam ona bir taş attı ve taş tam şakağına isabet etti de hayvan hemen oracıkta cansız yığılıp kaldı. Dedi ki: Biz bunu onun aleyhine çok büyük bir iş olarak gördük. Mekke'ye vardığımızda onunla birlikte çıktım ve nihayet Ömer -radıyallâhu anh-'ın yanına geldik. Dedi ki: Olayı ona anlattı. Dedi ki: Ömer'in yanında yüzü gümüş kalıbı gibi parlak bir adam vardı -yani Abdurrahman b. Avf-. Ömer yanındaki arkadaşına dönüp onunla konuştu. Dedi ki: Sonra adama yönelip: "Onu kasten mi öldürdün yoksa kazara mı?" dedi. Adam: "Ona taş atmayı kasten yaptım ama öldürmeyi kastetmedim" dedi. Ömer: "Görüyorum ki sen kasıt ile hatayı birleştirmişsin; git bir koyun bul, onu boğazla, etini sadaka ver ve derisini de sakla" dedi. Dedi ki: Onun yanından kalktık. Ben arkadaşıma: "Ey adam! Allah'ın şeâirini yücelt! Müminlerin emiri arkadaşına soruncaya kadar sana ne fetva vereceğini bilemedi; git deveye yönel ve onu kurban et!" dedim, o da öyle yaptı. Kabîsa dedi ki: Mâide suresindeki: (يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ) ayeti hatırıma gelmemişti. Dedi ki: Benim bu sözüm Ömer'e ulaştı; çok geçmeden elinde kamçısıyla çıka geldi. Dedi ki: Arkadaşımı kamçıyla dövmeye başladı ve: "Hem Harem'de öldürdün hem de hükmü hafife mi aldın?" demeye başladı. Dedi ki: Sonra bana yöneldi, ben de: "Ey müminlerin emiri! Bugün benden sana haram olan hiçbir şeyi sana helal kılmıyorum" dedim. Ömer dedi ki: "Ey Kabîsa b. Câbir! Ben seni genç yaşta, geniş göğüslü (kavrayışlı), açık ve fasih dilli görüyorum. Ancak gençte dokuz güzel ahlak ve bir kötü ahlak bulunur da o kötü ahlak dokuz güzel ahlakı ifsat eder; gençliğin tökezlemelerinden sakın!"
وقد روى هُشَيْم هذه القصة، عن عبد الملك بن عمير، عن قبيصة، بنحوه. ورواها أيضًا عن حُصَيْن، عن الشعبي، عن قبيصة، بنحوه. وذكرها مرسلة عن عُمَر: بن بكر بن عبد الله المزني، ومحمد بن سِيرين.
Huşeym de bu kıssayı Abdülmelik b. Umeyr'den, o da Kabîsa'dan benzer şekilde rivayet etmiştir. Onu ayrıca Husayn'dan, o Şa'bî'den, o da Kabîsa'dan benzer şekilde rivayet etmiştir. Onu Ömer'den mürsel olarak Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'nin oğlu ve Muhammed b. Sîrîn de zikretmiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا ابن بَشَّار، حدثنا عبد الرحمن، حدثنا شعبة، عن منصور، عن أبي وائل، أخبرني أبو جرير البَجَلِيّ قال: أصبت ظَبْيًا وأنا محرم، فذكرت ذلك لعمر، فقال: ائت رجلين من إخوانك فليحكما عليك. فأتيت عبد الرحمن وسعدًا، فحكما عليّ بتَيْس أعفر.
İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Beşşâr anlattı, bize Abdurrahman anlattı, bize Şu'be Mansûr'dan, o Ebû Vâil'den anlattı; Ebû Cerîr el-Becelî bana şöyle bildirdi: İhramlı iken bir ceylan vurdum. Bunu Ömer'e anlattım, o da: "Kardeşlerinden iki adama git, senin hakkında hüküm versinler" dedi. Ben de Abdurrahman ve Sa'd'a gittim; ikisi benim aleyhime alaca bir tekeye hükmettiler.
وقال ابن جرير: حدثنا ابن وَكِيع، حدثنا ابن عُيَيْنة، عن مُخارق، عن طارق قال: أوطأ أربد ظبيًا فقتلته وهو محرم فأتى عمر؛ ليحكم عليه، فقال له عمر: احكم معي، فحكما فيه جَدْيًا، قد جمع الماء والشجر. ثم قال عمر: (يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ)
İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Vekî' anlattı, bize İbn Uyeyne Muhârik'tan, o da Târık'tan anlattı; dedi ki: Erbed bir ceylanı çiğnedi ve o ihramlı iken hayvanı öldürdü . Bunun üzerine aleyhine hüküm vermesi için Ömer'e geldi. Ömer ona: "Benimle beraber sen de hüküm ver" dedi. İkisi o ceylan hakkında, su ve ot toplamış (otlayıp doymuş) bir oğlağa hükmettiler. Sonra Ömer: (يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ) ayetini okudu.
وفي هذا دلالة على جواز كون القاتل أحد الحكمين، كما قاله الشافعي وأحمد، رحمهما الله.
Bunda, Şâfiî ve Ahmed'in -Allah her ikisine de rahmet eylesin- dediği gibi, öldürenin iki hakemden biri olmasının caiz olduğuna delalet vardır.
واختلفوا: هل تستأنف الحكومة في كل ما يصيبه المحرم، فيجب أن يحكم فيه ذوا عدل، وإن كان قد حكم من قبله الصحابة، أو يكتفي بأحكام الصحابة المتقدمة؟ على قولين، فقال الشافعي وأحمد: يتبع في ذلك ما حكمت به الصحابة وجعلاه شرعًا مقررًا لا يعدل عنه، وما لم يحكم فيه الصحابة يرجع فيه إلى عدلين. وقال مالك وأبو حنيفة: بل يجب الحكم في كل فرد فرد، سواء وجد للصحابة في مثله حكم أم لا؛ لقوله تعالى: (يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ)
İhramlının vurduğu her avda hüküm verme işlemi yeniden mi başlatılır da daha önce sahâbe hüküm vermiş olsa bile adalet sahibi iki kişinin hükmetmesi gerekir, yoksa geçmiş sahâbe hükümleriyle mi yetinilir hususunda iki görüş üzere ihtilaf ettiler. Şâfiî ve Ahmed dediler ki: Bu konuda sahâbenin verdiği hükümlere uyulur ve onlar bunu kendisinden dönülmeyecek yerleşik bir şeriat kılmışlardır; sahâbenin hakkında hüküm vermediği şeylerde ise iki adil hakeme başvurulur. Mâlik ve Ebû Hanîfe ise şöyle demiştir: Yüce Allah'ın: (يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ) kavli gereğince, sahâbenin benzerinde bir hükmü bulunsun veya bulunmasın, her bir ferdi olayda yeniden hüküm verilmesi vaciptir.
وقوله تعالى: (هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ) أي: واصلا إلى الكعبة، والمراد وصوله إلى الحرم، بأن يذبح هناك، ويفرق لحمه على مساكين الحرم. وهذا أمر متفق عليه في هذه الصورة.
Yüce Allah'ın: (هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ) kavli, yani Kâbe'ye ulaşan [bir kurbanlık] demektir. Maksat, orada kesilip etinin Harem yoksullarına dağıtılması suretiyle Harem'e ulaşmasıdır. Bu surette bu husus ittifakla kabul edilmiş bir hükümdür.
وقوله: (أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) أي: إذا لم يجد المحرم مثل ما قتل من النعَم أو لم يكن الصيد المقتول من ذوات الأمثال، أو قلنا بالتخيير في هذا المقام من الجزاء والإطعام والصيام، كما هو قول مالك، وأبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد بن الحسن، وأحد قولي الشافعي، والمشهور عن أحمد ﵏، لظاهر الآية "أو" فإنها للتخيير. والقول الآخر: أنها على الترتيب.
Ayetin: (أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) kavli, yani ihramlı kimse öldürdüğü hayvanın evcil hayvanlardan dengini bulamazsa veya öldürülen av dengi bulunan hayvanlardan değilse yahut -âyetteki "ev / veya" lafzının zahirinin muhayyerlik bildirmesi sebebiyle Mâlik, Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf, Muhammed b. el-Hasen, Şâfiî'nin iki görüşünden biri ve Ahmed'den -rahimehumullâh- meşhur olan görüşte olduğu gibi- bu makamda ceza, yedirme ve oruç arasında muhayyerlik olduğunu söylersek [bu geçerlidir]. Diğer görüş ise bunun tertip (sıraya bağlı) üzere olduğudur.
فصورة ذلك أن يعدل إلى القيمة، فيُقوّم الصيد المقتول عند مالك، وأبي حنيفة وأصحابه، وحماد، وإبراهيم. وقال الشافعي: يقوم مثله من النعم لو كان موجودًا، ثم يشتري به طعام ويتصدق به، فيصرف لكل مسكين مُدٌ منه عند الشافعي، ومالك، وفقهاء الحجاز، واختاره ابن جرير.
Bunun uygulanış şekli şöyledir: Kıymete başvurulur; Mâlik, Ebû Hanîfe ve arkadaşları, Hammâd ve İbrâhîm'e göre öldürülen av hayvanının kıymeti takdir edilir. Şâfiî ise: "Mevcut olsaydı onun kurbanlık hayvanlardan dengi takdir edilir, sonra onunla yiyecek satın alınıp sadaka olarak dağıtılır; Şâfiî'ye, Mâlik'e ve Hicaz fakihlerine göre her bir yoksula bundan bir müdd verilir" demiştir ve İbn Cerîr de bunu tercih etmiştir.
وقال أبو حنيفة وأصحابه: يُطعِم كل مِسْكين مُدَّيْن، وهو قول مجاهد.
Ebû Hanîfe ve arkadaşları: "Her bir yoksula iki müdd yedirir" demişlerdir ki bu Mücâhid'in de görüşüdür.
وقال أحمد: مُدّ من حنطة، أو مدان من غيره. فإن لم يجد، أو قلنا بالتخيير صام عن إطعام كل مسكين يومًا.
Ahmed ise: "Buğdaydan bir müdd, diğerlerinden iki müdd" demiştir. Şayet bulamazsa veya muhayyerlik görüşünü benimsediysek , her bir yoksulun doyurulması yerine bir gün oruç tutar.
وقال ابن جرير: وقال آخرون: يصوم مكان كل صاع يومًا. كما في جزاء المترفه بالحلق ونحوه، فإن الشارع أمر كعب بن عُجْرَة أن يطعم فَرَقًا بين ستة، أو يصوم ثلاثة أيام، والفَرَقُ ثلاثة آصع.
İbn Cerîr dedi ki: Başkaları da şöyle demiştir: Tıraş olmak ve benzeri şeylerle rahatlayan kimsenin cezasında olduğu gibi her bir sâ' yerine bir gün oruç tutar; zira Şâri', Ka'b b. Ucre'ye altı kişi arasında paylaştırılmak üzere bir farak yedirmesini veya üç gün oruç tutmasını emretmiştir; bir farak ise üç sâ'dır.
واختلفوا في مكان هذا الإطعام، فقال الشافعي: محله الحرم، وهو قول عطاء. وقال مالك: يطعم في المكان الذي أصاب فيه الصيد، أو أقرب الأماكن إليه. وقال أبو حنيفة: إن شاء أطعم في الحرم، وإن شاء أطعم في غيره.
Bu yedirmenin yeri konusunda ihtilaf etmişlerdir. Şâfiî: "Bunun yeri Harem'dir" demiştir ki bu, Atâ'nın da görüşüdür. Mâlik: "Avı vurduğu yerde veya oraya en yakın yerlerde yedirir" demiştir. Ebû Hanîfe ise: "Dilerse Harem'de, dilerse onun dışında yedirir" demiştir.
ذكر أقوال السلف في هذا المقام:
Bu makamda Selef'in görüşlerinin zikri:
قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا يحيى بن المغيرة، حدثنا جرير، عن منصور، عن الحكم، عن مقْسَم، عن ابن عباس في قوله: (فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) قال: إذا أصاب المحرم، ُ الصيدَ حكم عليه جزاؤه من النعم، فإن وجد جزاءه، ذبحه فتصدق به. وإن لم يجد نظر كم ثمنه، ثم قُوّم ثمنه طعامًا، فصام مكان كل نصف صاع يومًا، قال: (أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) قال: إنما أريد بالطعام الصيام، أنه إذ وجد الطعام وجد جزاؤه.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Yahyâ b. el-Mugîre anlattı, bize Cerîr Mansûr'dan, o el-Hakem'den, o Mıksem'den, o da İbn Abbâs'tan şu ayet hakkında anlattı: (فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) [İbn Abbâs] dedi ki: "İhramlı ava isabet ettirdiğinde, aleyhine kurbanlık hayvanlardan dengiyle hükmedilir; şayet bu cezayı bulursa onu boğazlar ve sadaka olarak dağıtır. Bulamazsa onun değerinin ne kadar olduğuna bakılır, sonra değeri yiyecek olarak takdir edilir ve her yarım sâ' yerine bir gün oruç tutar." Dedi ki: (أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) ayetinde: "Yiyecekten kastedilen oruçtur; çünkü yiyeceği bulduğunda onun cezasını da bulmuş olur" dedi.
ورواه ابن جرير، من طريق جرير.
Bunu İbn Cerîr, Cerîr tarikiyle rivayet etmiştir.
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: (هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) إذا قتل المحرم شيئًا من الصيد، حكم عليه فيه. فإن قتل ظبيًا أو نحوه، فعليه شاة تذبح بمكة. فإن لم يجد فإطعام ستة مساكين فإن لم يجد فصيام ثلاثة أيام. فإن قتل إبِلا أو نحوه، فعليه بقرة. فإن لم يجد أطعم عشرين مسكينًا. فإن لم يجد صام عشرين يومًا. وإن قتل نعامة أو حمارَ وحش أو نحوه، فعليه بدنة من الإبل. فإن لم يجد أطعم ثلاثين مسكينًا. فإن لم يجد صام ثلاثين يومًا.
Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan nakletti: (هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) "İhramlı avdan bir şey öldürdüğünde onun hakkında hüküm verilir. Şayet bir ceylan veya benzerini öldürürse, üzerine Mekke'de boğazlanacak bir koyun gerekir. Bulamazsa altı yoksulu doyurması gerekir; onu da bulamazsa üç gün oruç tutması gerekir. Şayet bir deve veya benzerini öldürürse üzerine bir sığır gerekir; bulamazsa yirmi yoksulu doyurur; bulamazsa yirmi gün oruç tutar. Eğer bir devekuşu veya yaban eşeği yahut benzerini öldürürse, üzerine kurbanlık bir deve gerekir; bulamazsa otuz yoksulu doyurur; bulamazsa otuz gün oruç tutar."
رواه ابن أبي حاتم وابن جرير، وزاد: والطعام مُدٌّ مُدّ تشبَعهم.
Bunu İbn Ebî Hâtim ve İbn Cerîr rivayet etmiş ve şu ilaveyi yapmışlardır: "Yiyecek, onları doyuracak şekilde birer müddür."
وقال جابر الجُعْفي، عن عامر الشعبي وعطاء ومجاهد: (أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) قالوا: إنما الطعام لمن لا يبلغ الهدي. رواه ابن جرير.
Câbir el-Cu'fî, Âmir eş-Şa'bî, Atâ ve Mücâhid'den nakletti: (أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا) ayeti hakkında: "Yedirme ancak kurbanlığa gücü yetmeyen kimse içindir" dediler. Bunu İbn Cerîr rivayet etti.
وكذا روى ابن جُرَيْج عن مجاهد، وأسباط عن السُّدِّي أنها على الترتيب.
Aynı şekilde İbn Cüreyc Mücâhid'den, Esbât da es-Süddî'den bunların tertip (sıraya bağlı) üzere olduğunu rivayet etmiştir.
وقال عطاء، وعكرمة، ومجاهد -في رواية الضحاك-وإبراهيم النَّخَعِي: هي على الخيار. وهو رواية الليث، عن مجاهد، عن ابن عباس. واختار ذلك ابن جرير، رحمه الله تعالى.
Atâ, İkrime, -Dahhâk rivayetinde- Mücâhid ve İbrâhîm en-Nehaî ise: "Bu muhayyerlik üzeredir" demişlerdir. Bu, Leys'in Mücâhid'den, onun da İbn Abbâs'tan rivayetidir. İbn Cerîr -Allah Teâlâ ona rahmet eylesin- de bunu tercih etmiştir.
وقوله: (لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ) أي: أوجبنا عليه الكفارة ليذوق عقوبة فعله الذي ارتكب فيه المخالفة (عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ) أي: في زمان الجاهلية، لمن أحسن في الإسلام واتبع شرع الله، ولم يرتكب المعصية.
Yüce Allah'ın: (لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ) kavli, yani: Muhalefet işlediği fiilinin cezasını tatsın diye ona kefareti vacip kıldık demektir. (عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ) Yani: İslâm'da güzel davranan, Allah'ın şeriatına uyan ve günah işlemeyen kimse için Câhiliye döneminde geçmiş olanları [Allah affetmiştir].
ثم قال: (َ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ) أي: ومن فعل ذلك بعد تحريمه في الإسلام وبلوغ الحكم الشرعي إليه فينتقم الله منه وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
Sonra şöyle buyurdu: (َ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ) Yani: Kim İslâm'da haram kılındıktan ve şer'î hüküm kendisine ulaştıktan sonra bunu tekrar yaparsa, Allah ondan intikam alır; {وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ} “Allah mutlak güç sahibidir, intikam sahibidir.”
قال ابن جُرَيْج، قلت لعطاء: ما (عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ) قال: عما كان في الجاهلية. قال: قلت: وما (َ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ)؟ قال: ومن عاد في الإسلام، فينتقم الله منه، وعليه مع ذلك الكفارة قال: قلت: فهل في العود حَدُّ تعلمه؟ قال: لا. قال: قلت: فترى حقًا على الإمام أن يعاقبه؟ قال:
İbn Cüreyc şöyle dedi: Atâ'ya: “(عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ) [kavlinin anlamı nedir]?” diye sordum. “Câhiliye döneminde olanları [affetmiştir]” dedi. [İbn Cüreyc] dedi ki: “Peki, (وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ) [hakkında ne dersin]?” diye sordum. O da: “Kim de İslâm'a girdikten sonra [avlanmaya] dönerse, Allah ondan intikam alır ve bununla beraber ona kefaret de gerekir” dedi. [İbn Cüreyc] dedi ki: “Peki [bu günaha] tekrar dönmede bildiğin bir had (belirlenmiş ceza) var mıdır?” diye sordum. “Hayır” dedi. [İbn Cüreyc] dedi ki: “Peki devlet başkanının onu cezalandırmasını bir hak (görev) olarak görüyor musun?” diye sordum. Şöyle dedi:
لا هو ذنب أذنبه فيما بينه وبين الله، ﷿، ولكن يفتدي. رواه ابن جرير.
"Hayır, o kendisi ile aziz ve celil olan Allah arasında işlediği bir günahtır; ancak fidye öder." Bunu İbn Cerîr rivayet etmiştir.
وقيل معناه: فينتقم الله منه بالكفارة. قاله سعيد بن جبير، وعطاء.
Bunun anlamının, "Allah ondan kefaretle intikam alır" şeklinde olduğu da söylenmiştir. Bunu Saîd b. Cübeyr ve Atâ söylemiştir.