ثم الجمهور من السلف والخلف، على أنه متى قتل المحرم الصيد وجب الجزاء، ولا فرق بين الأولى والثانية وإن تكرر ما تكرر، سواء الخطأ في ذلك والعمد.
Sonra selef ve haleften cumhur; ihramlı kimse avı her öldürdüğünde cezanın vacip olduğu, birincisi ile ikincisi arasında fark bulunmadığı ve bu konuda hata ile kasten yapma eşit olup ne kadar tekrarlanırsa tekrarlansın [hükmün aynı olduğu] görüşündedir.
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس قال: من قتل شيئًا من الصيد خطأ، وهو محرم، يحكم عليه فيه كلما قتله، وإن قتله عمدا يحكم عليه فيه مرة واحدة، فإن عاد يقال له: ينتقم الله منك كما قال الله، ﷿.
Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: "İhramlı iken avdan bir şeyi hataen öldüren kimseye, her öldürdüğünde aleyhine hükmedilir (ceza takdir edilir). Eğer onu kasten öldürürse, aleyhine bir defa hükmedilir; eğer tekrar ederse ona: 'Aziz ve Celil olan Allah'ın buyurduğu gibi Allah senden intikam alır' denilir."
وقال ابن جرير: حدثنا عمرو ب، ن علي، حدثنا يحيى بن سعيد وابن أبي عدي جميعًا، عن هشام -هو ابن حسان-عن عِكْرِمَة، عن ابن عباس فيمن أصاب صيدًا فحُكم عليه ثم عاد، قال: لا يحكم عليه، ينتقم الله منه.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Amr b. Ali anlattı, bize Yahyâ b. Saîd ve İbn Ebî Adiy birlikte Hişâm'dan -ki o İbn Hassân'dır-, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan bir av vurup aleyhine hüküm verilen ve sonra bunu tekrar eden kimse hakkında şöyle dediğini anlattı: "Aleyhine hüküm verilmez, Allah ondan intikam alır."
وهكذا قال شُرَيْح، ومجاهد، وسعيد بن جبير، والحسن البصري، وإبراهيم النَّخَعِي. رواهن ابن جرير، ثم اختار القول الأول.
Şüreyh, Mücâhid, Saîd b. Cübeyr, el-Hasan el-Basrî ve İbrâhîm en-Nehaî de böyle demişlerdir. Bunları İbn Cerîr rivayet etmiş, sonra da birinci görüşü tercih etmiştir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا العباس بن يزيد العبدي، حدثنا المُعْتَمِر بن سليمان، عن زيد أبي المعلى، عن الحسن البصري؛ أن رجلا أصاب صيدًا، فتجوز عنه، ثم عاد فأصاب صيدًا آخر، فنزلت نار من السماء فأحرقته فهو قوله: (وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ)
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize el-Abbâs b. Yezîd el-Abdî anlattı, bize el-Mu'temir b. Süleymân, Zeyd Ebü'l-Muallâ'dan, o da el-Hasan el-Basrî'den anlattı ki: Bir adam bir av vurdu ve kendisi bağışlandı; sonra tekrar edip başka bir av daha vurdu. Bunun üzerine gökten bir ateş indi ve onu yaktı; işte Yüce Allah'ın: (وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ) kavli budur.
وقال ابن جرير في قوله: (وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ) يقول عَزَّ ذكره: والله منيع في سلطانه لا يقهره قاهر، ولا يمنعه من الانتقام ممن انتقم منه، ولا من عقوبة من أراد عقوبته مانع؛ لأن الخلق خلقه، والأمر أمره، له العزة والمنعة.
İbn Cerîr Yüce Allah'ın: (وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ) kavli hakkında şöyle der: Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Allah hükümranlığında mutlak galiptir, hiçbir zorba O'na boyun eğdiremez; intikam aldığı kimseden intikam almasına ve cezalandırmak istediği kimseyi cezalandırmasına hiçbir engel mani olamaz. Çünkü yaratma O'nun yaratması, emir O'nun emridir; izzet ve üstünlük O'na aittir.
وقوله: (ذُو انْتِقَامٍ) يعني: أنه ذو معاقبة لمن عصاه على معصيته إياه.
Yüce Allah'ın: { ذُو انْتِقَامٍ } “[ve] intikam sahibidir” kavli ise; O'nun, kendisine isyan eden kimseyi bu isyanı sebebiyle cezalandırıcı olması demektir.
{أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٩٦) جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلائِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٩٧) اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٩٨) مَا عَلَى الرَّسُولِ إِلا الْبَلاغُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٩٩)}
{أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٩٦) جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلائِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٩٧) اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٩٨) مَا عَلَى الرَّسُولِ إِلا الْبَلاغُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٩٩)} “Hem size hem de yolculara bir fayda olmak üzere deniz avı ve onu yemek size helal kılındı. İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı. Huzuruna toplanacağınız Allah'tan korkun. (96) Allah; Kâbe'yi, o Beyt-i Harâm'ı, haram ayı, kurbanı ve boyunbağlıları insanlar için bir dayanak kıldı. Bu, Allah'ın göklerde ve yerde olan her şeyi bildiğini ve şüphesiz Allah'ın her şeyi hakkıyla bilici olduğunu bilmeniz içindir. (97) Bilin ki şüphesiz Allah, cezası pek çetin olandır ve şüphesiz Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (98) Resulün üzerine düşen sadece tebliğdir. Allah, açığa vurduklarınızı da gizlediklerinizi de bilir. (99)”
قال ابن أبي طلحة، عن ابن عباس -في رواية عنه-وسعيد بن المسيب، وسعيد بن جبير، وغيرهم في قوله: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ) يعني: ما يصطاد منه طريًا (وَطَعَامُهُ) ما يتزود منه مليحًا يابسًا.
İbn Ebî Talha, İbn Abbâs'tan -ondan gelen bir rivayette-, Saîd b. el-Müseyyeb'den, Saîd b. Cübeyr'den ve başkalarından: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ) kavli hakkında, yani: Ondan taze olarak avlanan şeyler; (وَطَعَامُهُ) kavli hakkında da, tuzlanmış ve kurutulmuş olarak azık edinilen şeylerdir dediklerini rivayet etmiştir.
وقال ابن عباس في الرواية المشهورة عنه: صيده ما أخذ منه حيًا (وَطَعَامُهُ) ما لفظه ميتًا.
İbn Abbâs'tan gelen meşhur rivayette ise o şöyle demiştir: Onun avı, ondan canlı olarak tutulandır; (وَطَعَامُهُ) ise [denizin] ölü olarak dışarı attığıdır.
وهكذا روي عن أبي بكر الصديق وزيد بن ثابت، وعبد الله بن عمر، وأبي أيوب الأنصاري، ﵃. وعكرمة، وأبي سلمة بن عبد الرحمن، وإبراهيم النخَعي، والحسن البصري.
Aynı şekilde Ebû Bekir es-Sıddîk, Zeyd b. Sâbit, Abdullah b. Ömer ve Ebû Eyyûb el-Ensârî'den -radıyallâhu anhum- ile İkrime, Ebû Seleme b. Abdirrahmân, İbrâhîm en-Nehaî ve el-Hasan el-Basrî'den de rivayet edilmiştir.
قال سفيان بن عيينة، عن عمرو بن دينار، عن عكرمة، عن أبي بكر الصديق أنه قال: (وَطَعَامُهُ) كل ما فيه. رواه ابن جرير وابن أبي حاتم.
Süfyân b. Uyeyne, Amr b. Dînâr'dan, o İkrime'den, o da Ebû Bekir es-Sıddîk'tan nakletti ki o: "(وَطَعَامُهُ) [ifadesi], içindeki her şeydir" demiştir. Bunu İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا ابن حميد، حدثنا جرير، عن مغيرة، عن سِمَاك قال: حُدِّثتُ عن ابن عباس قال: خطب أبو بكر الناس فقال: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ) وطعامه ما قذف.
İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Humeyd anlattı, bize Cerîr, Mugīre'den, o da Simâk'tan anlattı; o şöyle dedi: Bana İbn Abbâs'tan nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Bekir insanlara hutbe irat edip: "(أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ) buyrulmuştur; onun yiyeceği ise [denizin dışarı] attığı şeydir" dedi.
قال: وحدثنا يعقوب، حدثنا ابن عُلَيَّة، عن سليمان التيمي، عن أبي مِجْلَز، عن ابن عباس في قوله: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ) قال (وَطَعَامُهُ) ما قذف.
Dedi ki: Bize Ya'kūb anlattı, bize İbn Uleyye, Süleymân et-Teymî'den, o Ebû Miclez'den, o da İbn Abbâs'tan Yüce Allah'ın: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ) kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: (وَطَعَامُهُ) [denizin dışarı] attığı şeydir.
وقال عكرمة، عن ابن عباس قال: (وَطَعَامُهُ) ما لفظ من ميتة. ورواه ابن جرير أيضًا.
İkrime, İbn Abbâs'tan nakletti: O, "(وَطَعَامُهُ) [ifadesi], leş olarak [dışarı] atılan şeydir" demiştir. Bunu İbn Cerîr de rivayet etmiştir.
وقال سعيد بن المسيب: طعامه ما لفظه حيًا، أو حسر عنه فمات. رواه ابن أبي حاتم.
Saîd b. el-Müseyyeb ise şöyle demiştir: Onun yiyeceği; [denizin] canlı olarak dışarı attığı yahut suyun çekilmesiyle ölen şeydir. Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا ابن بَشَّار، حدثنا عبد الوهاب، حدثنا أيوب، عن نافع؛ أن عبد الرحمن بن أبي هريرة سأل ابن عمر فقال: إن البحر قد قذف حيتانًا كثيرًا مَيْتًا أفنأكله؟ فقال: لا تأكلوه. فلما رجع عبد الله إلى أهله أخذ المصحف فقرأ سورة المائدة، فأتى هذه الآية (وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ) فقال: اذهب فقل له فليأكله، فإنه طعامه.
İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Beşşâr anlattı, bize Abdülvehhâb anlattı, bize Eyyûb, Nâfi'den anlattı ki: Abdurrahmân b. Ebî Hüreyre, İbn Ömer'e sorup: "Deniz çok sayıda ölü balık kıyıya attı, onu yiyelim mi?" dedi. O: "Onu yemeyin" dedi. Abdullah ailesinin yanına dönünce Mushaf'ı alıp Mâide Suresi'ni okudu ve şu ayete geldi: (وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ). Bunun üzerine: "Git, ona söyle, onu yesin; çünkü o, onun yiyeceğidir" dedi.
وهكذا اختار ابن جرير أن المراد بطعامه ما مات فيه، قال: وقد روي في ذلك خبر، وإن بعضهم يرويه موقوفًا.
Aynı şekilde İbn Cerîr de onun yiyeceğinden maksadın denizde ölen şey olduğu görüşünü tercih etmiş ve şöyle demiştir: Bu konuda bir hadis rivayet edilmiştir, gerçi bazıları bunu mevkuf olarak rivayet etmektedir.
حدثنا هَنَّاد بن السُّرِّي قال: حدثنا عبدة بن سليمان، عن محمد بن عمرو، حدثنا أبو سلمة، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ) قال: "طعامه ما لفظه ميتا".
Bize Hennâd b. es-Serî anlattı, dedi ki: Bize Abde b. Süleymân, Muhammed b. Amr'dan anlattı, bize Ebû Seleme, Ebû Hüreyre'den anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ) ayeti hakkında: "Onun yiyeceği, [denizin] ölü olarak dışarı attığıdır" buyurdu.
ثم قال: وقد وقف بعضهم هذا الحديث على أبي هريرة:
Sonra [İbn Cerîr] şöyle dedi: Bazıları bu hadisi Ebû Hüreyre'ye mevkuf kılmıştır (onun kendi sözü olarak rivayet etmiştir):
حدثنا هناد، حدثنا ابن أبي زائدة، عن محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة في قوله: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ) قال: طعامه: ما لفظه ميتًا.
Bize Hennâd anlattı, bize İbn Ebî Zâide, Muhammed b. Amr'dan, o Ebû Seleme'den, o Ebû Hüreyre'den Yüce Allah'ın: (أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ) kavli hakkında anlattı: O, "Onun yiyeceği, [denizin] ölü olarak dışarı attığıdır" dedi.
وقوله: (ُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ) أي: منفعة وقُوتًا لكم أيها المخاطبون (وَلِلسَّيَّارَةِ) وهو جمع سيَّار. قال عكرمة: لمن كان بحضرة البحر وللسيارة: السَفْر.
Yüce Allah'ın: (ُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ) kavli; yani ey muhataplar, sizin için bir faydalanma ve gıda; (وَلِلسَّيَّارَةِ) kavli de -ki seyyâr kelimesinin çoğuludur- [yolcular içindir]. İkrime şöyle demiştir: [Sizin için]: Deniz kıyısında oturanlar içindir; yolcular için olanı ise yolculuk yapanlardır.
وقال غيره: الطريّ منه لمن يصطاده من حاضرة البحر، و (طَعَامُهُ) ما مات فيه أو اصطيد منه ومُلِّح وَقُدِّدَ زادًا للمسافرين والنائين عن البحر.
Başkası ise şöyle demiştir: Taze olanı, deniz kıyısında yerleşik olanlardan onu avlayan kimseler içindir; (طَعَامُهُ) ise yolcular ve denizden uzakta olanlar için azık olsun diye içinde ölen veya ondan avlanıp tuzlanan ve kurutulan şeylerdir.
وقد روي نحوه عن ابن عباس، ومجاهد، والسُّدِّي وغيرهم. وقد استدل جمهور العلماء على حل ميتة البحر بهذه الآية الكريمة، وبما رواه الإمام مالك بن أنس، عن وَهْبِ بن كَيْسَان، عن جابر بن عبد الله قال: بعث رسولُ الله ﷺ بعثًا قِبَل الساحل، فأمَّر عليهم أبا عبيدة بن الجراح، وهم ثلاثمائة، قال: وأنا فيهم. قال: فخرجنا، حتى إذا كنا ببعض الطريق فني الزاد، فأمر أبو عبيدة بأزواد ذلك الجيش، فجُمع ذلك كله، فكان مَزْوَدَيْ تمر، قال: فكان يُقَوِّتُنَا كل يوم قليلا قليلا حتى فني، فلم يكن يصيبنا إلا تمرة تمرة. فقلت: وما تغني تمرة؟ فقال: فقد وجدنا فقدها حين فنيت، قال: ثم انتهينا إلى البحر، فإذا حوت مثل الظَّرِب، فأكل منه ذلك الجيش ثماني عشرة ليلة. ثم أمر أبو عبيدة بضلعين من أضلاعه فنصبا، ثم أمر براحلة فرحلت، ومرت تحتهما فلم تصبهما.
Bunun benzeri İbn Abbâs, Mücâhid, es-Süddî ve başkalarından da rivayet edilmiştir. Âlimlerin cumhuru deniz ölüsünün helal olduğuna bu kerim ayetle ve İmam Mâlik b. Enes'in Vehb b. Keysân'dan, onun da Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiği şu hadisle delil getirmişlerdir: Câbir dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sahil tarafına bir askerî birlik gönderdi ve başlarına Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'ı kumandan tayin etti; onlar üç yüz kişiydi, ben de aralarındaydım. Dedi ki: Yola çıktık, nihayet yolun bir yerine vardığımızda azık tükendi. Bunun üzerine Ebû Ubeyde ordunun azıklarının toplanmasını emretti ve hepsi toplandı; iki hurma dağarcığı oldu. Dedi ki: Bize her gün az az yediriyordu, nihayet tükendi ve bize ancak birer hurma düşer oldu. Ben: "Bir hurma neye yarar ki?" dedim. O: "O tükendiğinde onun yokluğunu hissettik" dedi. Dedi ki: Sonra denize vardık, bir de baktık ki küçük bir dağ gibi bir balık var. O ordu ondan on sekiz gece yedi. Sonra Ebû Ubeyde onun kaburga kemiklerinden ikisini emretti ve onlar dikildi; sonra binek bir deve emretti, semerlendi ve altlarından geçti de onlara değmedi.
وهذا الحديث مخرج في الصحيحين وله طرق عن جابر.
Bu hadis Sahîhayn'da tahric edilmiştir ve Câbir'den gelen [farklı] yolları vardır.
وفي صحيح مسلم من رواية أبي الزبير، عن جابر: فإذا على ساحل البحر مثل الكثيب الضخم، فأتيناه فإذا بدابة يقال لها: العنبر قال: قال أبو عبيدة: مَيْتة، ثم قال: لا نحن رسل رسول الله ﷺ وفي سبيل الله، وقد اضطررتم فكلوا قال: فأقمنا عليه شهرًا ونحن ثلاثمائة حتى سمنا. ولقد رأيتُنا نغترف من وَقْب عينه بالقلال الدهن، ونقتطع منه الفِدْر كالثور، أو: كقَدْر الثور، قال: ولقد أخذ منا أبو عبيدة ثلاثة عشر رجلا فأقعدهم في وَقْب عينه، وأخذ ضِلْعًا من أضلاعه فأقامها، ثم رحل أعظم بعير معنا فمر من تحتها، وتزودنا من لحمه وشائق. فلما قدمنا المدينة أتينا رسول الله ﷺ. فذكرنا ذلك له، فقال: "هو رزق أخرجه الله لكم، هل معكم من لحمه شيء فتطعمونا؟ " قال: فأرسلنا إلى رسول الله ﷺ منه فأكله. وفي بعض روايات مسلم: أنهم كانوا مع النبي ﷺ حين وجدوا هذه السمكة. فقال بعضهم: هي واقعة أخرى، وقال بعضهم: بل هي قضية واحدة، ولكن كانوا أولا مع النبي ﷺ، ثم بعثهم سرية مع أبي عبيدة، فوجدوا هذه في سريتهم تلك مع أبي عبيدة، والله أعلم.
Sahîh-i Müslim'de Ebu'z-Zübeyr'in Câbir'den rivayetinde şöyle geçmektedir: "Deniz sahilinde büyük bir kum tepesi gibi bir şey gördük. Yanına vardığımızda 'anber' denilen bir deniz hayvanı olduğunu fark ettik. Câbir dedi ki: Ebû Ubeyde, 'Bu bir ölüdür (leş)' dedi; sonra da, 'Hayır, biz Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem elçileriyiz ve Allah yolundayız; hem siz de mecbur kaldınız, o halde yiyiniz' dedi. Câbir dedi ki: Üç yüz kişi olduğumuz halde bir ay boyunca onun başında konaklayıp [etinden yedik] ve nihayet şişmanladık. Gerçekten de göz çukurundan küplerle yağ çıkardığımızı ve ondan öküz kadar ya da öküz büyüklüğünde et parçaları kestiğimizi hatırlıyorum. Câbir dedi ki: Ebû Ubeyde aramızdan on üç adam aldı ve onları hayvanın göz çukuruna oturttu. Kaburga kemiklerinden birini alıp dikti, sonra yanımızdaki en büyük deveye semer vurup altından geçirdi [ve deve ona çarpmadan geçti]. Etinden de azık olarak pastırmalar aldık. Medine'ye geldiğimizde Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gidip durumu kendisine anlattık. Bunun üzerine: « هُوَ رِزْقٌ أَخْرَجَهُ اللَّهُ لَكُمْ، هَلْ مَعَكُمْ مِنْ لَحْمِهِ شَيْءٌ فَتُطْعِمُونَا؟ » «O, Allah'ın sizin için çıkardığı bir rızıktır. Yanınızda onun etinden bir şey var mı, bize de tattırsanız?» buyurdu. Câbir dedi ki: Bunun üzerine Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem ondan gönderdik, o da yedi." Müslim'in bazı rivayetlerinde, bu balığı buldukları sırada Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraber oldukları geçmektedir. Bazı [âlimler], bunun başka bir olay olduğunu söylerken; bazıları da, "Aksine bu tek bir olaydır; ancak önceleri Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdiler, sonra onları Ebû Ubeyde ile birlikte bir müfrezeye (seriyyeye) gönderdi ve bu balığı Ebû Ubeyde ile beraber çıktıkları bu müfrezelerinde buldular" demişlerdir. En doğrusunu Allah bilir.
وقال مالك، عن صفوان بن سُلَيم، عن سعيد بن سَلَمة -من آل ابن الأزرق: أن المغيرة بن أبي بردة-وهو من بني عبد الدار-أخبره، أنه سمع أبا هريرة يقول: سأل رجل رسول الله ﷺ فقال: يا رسول الله، إنا نركب البحر، ونحمل معنا القليل من الماء، فإن توضأنا به عطشنا، أفنتوضأ بماء البحر؟ فقال رسول الله ﷺ: "هو الطَّهُور ماؤه الحِلّ ميتته".
Mâlik, Safvân b. Süleym'den, o Saîd b. Seleme'den -ki İbnü'l-Ezrak ailesindendir-, el-Mugīre b. Ebî Bürde'nin -ki Benî Abdiddâr'dandır- kendisine Ebû Hüreyre'yi şöyle derken işittiğini haber verdiğini nakletti: Bir adam Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem sorup dedi ki: "Ey Allah'ın Resulü! Biz denize açılıyoruz ve yanımızda az bir su taşıyoruz. Eğer onunla abdest alırsak susuz kalırız; deniz suyu ile abdest alabilir miyiz?" Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onun suyu temiz, ölüsü helaldir" buyurdu.
وقد روى هذا الحديث الإمامان الشافعي، وأحمد بن حنبل، وأهل السنن الأربعة، وصححه البخاري، والترمذي، وابن خزيمة، وابن حِبَّان، وغيرهم. وقد روي عن جماعة من الصحابة عن النبي ﷺ بنحوه.
Bu hadisi iki İmam Şâfiî ve Ahmed b. Hanbel ile dört Sünen sahibi rivayet etmiş; Buhârî, Tirmizî, İbn Huzeyme, İbn Hibbân ve başkaları da sahih kabul etmiştir. Bu hadis bir grup sahabiden Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem benzer şekilde rivayet edilmiştir.
وقد روى الإمام أحمد، وأبو داود، والترمذي، وابن ماجه، من طرق، عن حماد بن سلمة: حدثنا أبو المُهَزّم -هو يزيد بن سفيان-سمعت أبا هريرة يقول: كنا مع رسول الله ﷺ في حج -أو عمرة-فاستقبلنا رِجْل جَراد، فجعلنا نضربهن بعصينا وسياطنا فنقتلهن، فأسقط في أيدينا، فقلنا: ما نصنع ونحن محرمون؟ فسألنا رسول الله ﷺ فقال: "لا بأس بصيد البحر"
İmam Ahmed, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce, muhtelif yollardan Hammâd b. Seleme'den rivayet etmişlerdir: Bize Ebü'l-Mühezzim -ki o Yezîd b. Süfyân'dır- anlattı; Ebû Hüreyre'yi şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile bir hac -veya umre- yolculuğundaydık. Karşımıza bir çekirge sürüsü çıktı; sopalarımızla ve kırbaçlarımızla onlara vurup öldürmeye başladık. Sonra pişman olup telaşa düştük ve: "Biz ihramlıyken ne yapıyoruz?" dedik. Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem sorduk; o: "Deniz avında bir beis yoktur" buyurdu.
أبو المُهَزّم ضعيف، والله أعلم.
Ebü'l-Mühezzim zayıftır, en doğrusunu Allah bilir.
وقال ابن ماجه: حدثنا هارون بن عبد الله الحَمَّال، حدثنا هاشم بن القاسم، حدثنا زياد بن عبد الله عن عُلاثة، عن موسى بن محمد بن إبراهيم، عن أبيه، عن جابر وأنس بن مالك، أن النبي ﷺ كان إذا دعا على الجراد قال: "اللهم أهْلك كباره، واقتل صغاره، وأفسدْ بيضه، واقطع دابره، وخذ بأفواهه عن معايشنا وأرزاقنا، إنك سميع الدعاء". فقال خالد: يا رسول الله، كيف تدعو على جند من أجناد الله بقطع دابره؟ فقال: "إن الجراد نَثْرَة الحوت في البحر". قال هاشم: قال زياد: فحدثني من رأى الحوت ينثره. تفرد به ابن ماجه.
İbn Mâce dedi ki: Bize Hârûn b. Abdillâh el-Hammâl anlattı, bize Hâşim b. el-Kāsım anlattı, bize Ziyâd b. Abdillâh b. Ulâse, Mûsâ b. Muhammed b. İbrâhîm'den, o babasından, o da Câbir ve Enes b. Mâlik'ten anlattı ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem çekirgelere beddua ettiği zaman şöyle derdi: "Allahım! Büyüğünü helak et, küçüğünü öldür, yumurtasını boz, arkasını kes; geçimliklerimizden ve rızıklarımızdan ağızlarını uzak tut. Şüphesiz sen duayı işitensin." Hâlid dedi ki: "Ey Allah'ın Resulü! Allah'ın ordularından bir orduya köklerinin kesilmesi için nasıl dua ediyorsun?" O şöyle buyurdu: "Şüphesiz çekirge denizde balığın aksırmasıdır." Hâşim dedi ki: Ziyâd dedi ki: Balığın onu aksırdığını gören kimse bana anlattı. Bunu sadece İbn Mâce rivayet etmiştir.
وقد روى الشافعي، عن سعيد، عن ابن جُرَيْج، عن عطاء، عن ابن عباس: أنه أنكر على من يصيد الجراد في الحرم.
eş-Şâfiî, Saîd'den, o İbn Cüreyc'den, o Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan nakletti ki: O, Harem bölgesinde çekirge avlayan kimseyi kınamıştır.
وقد احتج بهذه الآية الكريمة من ذهب من الفقهاء إلى أنه تؤكل دواب البحر، ولم يستثن من ذلك شيئًا. وقد تقدم عن الصديق أنه قال: (طَعَامُهُ) كل ما فيه.
Fukahadan deniz hayvanlarının yenileceği görüşüne varıp bundan hiçbir şeyi istisna etmeyen kimseler bu kerim ayetle delil getirmişlerdir. Sıddîk'tan onun: "(طَعَامُهُ) [ifadesi], içindeki her şeydir" dediği daha önce geçmişti.
وقد استثنى بعضهم الضفادع وأباح ما سواها؛ لما رواه الإمام أحمد، وأبو داود والنسائي من رواية ابن أبي ذئب، عن سعيد بن خالد، عن سعيد بن المسيب، عن عبد الرحمن بن عثمان التيمي؛ أن رسول الله ﷺ "نهى عن قتل الضفدع".
Bazıları ise İmam Ahmed, Ebû Dâvûd ve en-Nesâî'nin İbn Ebî Zi'b rivayetinden, onun Saîd b. Hâlid'den, onun Saîd b. el-Müseyyeb'den, onun da Abdurrahman b. Osmân et-Teymî'den naklettiği Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem: «Kurbağanın öldürülmesini yasakladığı» rivayeti sebebiyle kurbağaları istisna etmiş ve bunların dışındakileri helal kılmıştır.
وللنسائي عن عبد الله بن عمرو قال: نهى رسول الله ﷺ عن قتل الضفدع، وقال: نَقِيقُها تسبيح.
Nesâî'de Abdullah b. Amr'dan nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kurbağayı öldürmeyi yasakladı ve: "Onun ötüşü tesbihtir" buyurdu.
وقال آخرون: يؤكل من صيد البحر السمك، ولا يؤكل الضفدع. واختلفوا فيما سواهما، فقيل: يؤكل سائر ذلك، وقيل: لا يؤكل. وقيل: ما أكل شبهه من البر أكل مثله في البحر، وما لا يؤكل شبهه لا يؤكل. وهذه كلها وجوه في مذهب الشافعي، ﵀.
Diğerleri ise: "Deniz avından balık yenir, kurbağa yenmez" demişlerdir. Bunların dışındakiler hakkında ise ihtilaf etmişlerdir: Geri kalanların tamamının yeneceği söylenmiş, yenmeyeceği de söylenmiştir. Karadaki benzeri yenen şeyin denizdeki benzerinin yeneceği, benzeri yenmeyenin ise yenmeyeceği de söylenmiştir. Bunların hepsi eş-Şâfiî'nin -rahimehullâh- mezhebinde birer vecihtir.
وقال أبو حنيفة، ﵀: لا يؤكل ما مات في البحر، كما لا يؤكل ما مات في البر؛ لعموم قوله: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ) [المائدة: ٣].
Ebû Hanîfe -rahimehullâh- ise Yüce Allah'ın: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ) [Mâide: 3] kavlinin umumundan dolayı, karada ölen yenmediği gibi denizde ölenin de yenmeyeceğini söylemiştir.
وقد ورد حديث بنحو ذلك، فقال ابن مردويه:
Bu doğrultuda bir hadis de varid olmuştur; nitekim İbn Merdûye şöyle demiştir:
حدثنا عبد الباقي -هو ابن قانع-حدثنا الحسين بن إسحاق التُّسْتَرِيّ وعبد الله بن موسى بن أبي عثمان قالا حدثنا الحسين بن زيد الطحان، حدثنا حفص بن غِياث، عن ابن أبي ذئب، عن أبي الزبير، عن جابر قال: قال رسول الله ﷺ: "ما صِدْتُموه وهو حي فمات فكلوه، وما ألقى البحر ميتًا طافيًا فلا تأكلوه".
Bize Abdülbâkī -ki o İbn Kāni'dir- anlattı, bize el-Hüseyin b. İshâk et-Tüsterî ve Abdullah b. Mûsâ b. Ebî Osmân anlattılar; dediler ki: Bize el-Hüseyin b. Zeyd et-Tahhân anlattı, bize Hafs b. Gıyâs, İbn Ebî Zi'b'den, o Ebü'z-Zübeyr'den, o da Câbir'den anlattı; Câbir dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Canlı iken avladığınız ve sonra ölen şeyi yiyin; denizin ölü olarak su üstüne çıkardığı şeyi ise yemeyin."
ثم رواه من طريق إسماعيل بن أمية، ويحيى بن أبي أُنَيْسَة، عن أبي الزبير عن جابر به. وهو منكر.
Sonra bunu İsmâîl b. Ümeyye ve Yahyâ b. Ebî Üneyse yoluyla, Ebü'z-Zübeyr'den, o da Câbir'den aynı şekilde rivayet etmiştir. Bu hadis münkerdir.
وقد احتج الجمهور من أصحاب مالك، والشافعي، وأحمد بن حنبل، بحديث "العَنْبَر" المتقدم ذكره، وبحديث: "هو الطهور ماؤه الحل ميتته"، وقد تقدم أيضًا.
Mâlik, Şâfiî ve Ahmed b. Hanbel'in ashabından cumhur; daha önce zikri geçen "anber" hadisi ile yine daha önce geçen: "Onun suyu temiz, ölüsü helaldir" hadisiyle delil getirmişlerdir.
وروى الإمام أبو عبد الله الشافعي، عن عبد الرحمن بن زيد بن أسلم، عن أبيه، عن ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ: "أحِلَّت لنا ميتتان ودَمَان، فأما الميتتان فالحوت والجراد، وأما الدمان فالكبد والطحال".
İmam Ebû Abdillâh eş-Şâfiî, Abdurrahmân b. Zeyd b. Eslem'den, o babasından, o da İbn Ömer'den rivayet etti; İbn Ömer dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bize iki ölü ve iki kan helal kılındı. İki ölüye gelince; onlar balık ve çekirgedir. İki kana gelince; onlar da karaciğer ve dalaktır."
ورواه أحمد وابن ماجه، والدارقطني والبيهقي. وله شواهد، وروي موقوفًا، والله أعلم.
Bunu Ahmed, İbn Mâce, Dârekutnî ve Beyhakī rivayet etmiştir. Hadisin şahitleri vardır; mevkuf olarak da rivayet edilmiştir , en doğrusunu Allah bilir.
وقوله: (وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا) أي: في حال إحرامكم يحرم عليكم الاصطياد. ففيه دلالة على تحريم ذلك فإذا اصطاد المحرم الصيد متعمدًا أثمَ وغَرم، أو مخطئًا غرم وحرم عليه أكله؛ لأنه في حقه كالميتة، وكذا في حق غيره من المحرمين والمحلين عند مالك والشافعي -في أحد قوليه-وبه يقول عطاء، والقاسم، وسالم، وأبو يوسف، ومحمد بن الحسن، وغيرهم. فإن
Allah Teâlâ'nın: { وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا } “İhramlı olduğunuz müddetçe size kara avı haram kılındı” buyruğu; yani ihramlı olduğunuz halde avlanmak size haramdır demektir. Bunda bunun haram kılındığına dair delalet vardır. İhramlı kimse bir avı kasten avlarsa günaha girer ve tazminat öder; hataen avlarsa tazminat öder ve onu yemesi kendisine haram olur. Çünkü bu, onun hakkında leş hükmündedir. Mâlik'e ve -iki görüşünden birinde- Şâfiî'ye göre diğer ihramlılar ile ihramda olmayanlar (helaldeki kimseler) hakkında da hüküm böyledir. Atâ, el-Kāsım, Sâlim, Ebû Yûsuf, Muhammed b. el-Hasan ve başkaları da bu görüştedir. Eğer
أكله أو شيئًا منه، فهل يلزمه جزاء؟ فيه قولان للعلماء:
onu veya ondan bir şeyi yerse, ona bir ceza gerekir mi? Bu hususta ilim ehlinin iki görüşü vardır:
أحدهما: نعم، قال عبد الرزاق، عن ابن جُرَيْج، عن عطاء، قال: إن ذبحه ثم أكله فكفارتان، وإليه ذهب طائفة.
Birincisi: Evet [gerekir]. Abdürrezzâk, İbn Cüreyc'den, o Atâ'dan nakletti ki o: "Eğer onu keser sonra da yerse iki kefaret gerekir" demiştir. Bir grup bu görüşe gitmiştir.
والثاني: لا جزاء عليه بأكله. نص عليه مالك بن أنس.
İkincisi: Onu yemesi sebebiyle üzerine ceza gerekmez. Bunu Mâlik b. Enes açıkça ifade etmiştir.
قال أبو عمر بن عبد البر: وعلى هذا مذاهب فقهاء الأمصار، وجمهور العلماء. ثم وجهه أبو عمر بما لو وطئ ثم وطئ ثم وطئ قبل أن يحد، فإنما عليه حد واحد.
Ebû Ömer b. Abdilberr şöyle demiştir: İslâm beldelerinin fakihlerinin ve âlimler cumhurunun mezhebi bu doğrultudadır. Sonra Ebû Ömer bunu, had cezası uygulanmadan önce defalarca cinsel ilişkide bulunan kimseye tek bir had cezasının gerekmesi durumuyla açıklamıştır.
وقال أبو حنيفة: عليه قيمة ما أكل.
Ebû Hanîfe ise: "Yediği şeyin kıymeti üzerine gerekir" demiştir.
وقال أبو ثور: إذا قتل المحرم الصيد فعليه جزاؤه، وحلال أكل ذلك الصيد، إلا أنني أكرهه للذي قتله، للخبر عن رسول الله ﷺ: "صَيْد البَرِّ لكم حلال، ما لم تُصِيدوه
Ebû Sevr şöyle demiştir: "İhramlı kimse avı öldürdüğünde üzerine cezası gerekir, o avı yemek ise helaldir; ancak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den gelen: "Siz avlamadığınız sürece kara avı size helaldir
أو يُصَدْ لكم".
ya da sizin için avlanmadığı sürece." haberi sebebiyle onu öldüren kişi için bunu mekruh görürüm."
وهذا الحديث سيأتي بيانه. وقوله بإباحته للقاتل غريب، وأما لغيره ففيه خلاف. قد ذكرنا المنع عمن تقدم. وقال آخرون. بإباحته لغير القاتل، سواء المحرمون والمحلون؛ لهذا الحديث. والله أعلم.
Bu hadisin açıklaması gelecektir. [Ebû Sevr'in] onu [avı] öldüren kimseye mübah görmesi garibtir; başkası için ise bu hususta ihtilaf vardır. Daha önce geçenlerden menedenleri zikretmiştik. Başkaları ise bu hadise dayanarak, ister ihramlı ister ihramsız olsunlar, öldürenin dışındakilere mübah olduğunu söylemişlerdir. En doğrusunu Allah bilir.
وأما إذا صاد حَلال صيدًا فأهداه إلى محرم، فقد ذهب ذاهبون إلى إباحته مطلقًا، ولم يستفصلوا بين أن يكون قد صاده لأجله أم لا. حكى هذا القول أبو عمر بن عبد البر، عن عمر بن الخطاب، وأبي هريرة، والزبير بن العوام، وكعب الأحبار، ومجاهد وعطاء -في رواية-وسعيد بن جبير. قال: وبه قال الكوفيون.
İhramsız bir kimse bir av avlayıp onu ihramlı birine hediye ettiğinde ise; bir kısım âlimler onu onun için avlamış olsun ya da olmasın bir ayrıma gitmeksizin mutlak olarak mübah olduğu görüşüne gitmişlerdir. Bu görüşü Ebû Ömer b. Abdilberr; Ömer b. el-Hattâb, Ebû Hureyre, Zübeyr b. el-Avvâm, Kâ'b el-Ahbâr, Mücâhid, Atâ -bir rivayette- ve Saîd b. Cübeyr'den nakletmiştir. O: "Kûfeliler de bu görüştedir" demiştir.
قال ابن جرير: حدثنا محمد بن عبد الله بن بَزِيع، حدثنا بِشْر بن المفضل، حدثنا سعيد، عن قتادة، أن سعيد بن المسيب حدثه، عن أبى هريرة؛ أنه سئل عن لحم صيد صاده حَلال، أيأكله المحرم؟ قال: فأفتاهم بأكله. ثم لقي عمر بن الخطاب فأخبره بما كان من أمره، فقال: لو أفتيتهم بغير هذا لأوجعتُ لك رأسك.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Muhammed b. Abdillâh b. Bezî' anlattı, bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, bize Saîd, Katâde'den anlattı; ona da Saîd b. el-Müseyyeb, Ebû Hureyre'den rivayet etmiştir ki: Kendisine ihramsız birinin avladığı av eti hakkında "İhramlı kimse onu yiyebilir mi?" diye soruldu. O da onlara onu yiyebilecekleri fetvasını verdi. Sonra Ömer b. el-Hattâb ile karşılaştı ve olan biteni ona haber verdi. Bunun üzerine [Ömer]: "Eğer onlara bundan başka bir fetva verseydin başını ağrıtırdım!" dedi.
وقال آخرون: لا يجوز أكل الصيد للمحرم بالكلية، ومنعوا من ذلك مطلقًا؛ لعموم هذه الآية الكريمة.
Diğerleri ise: "İhramlının av [eti] yemesi hiçbir şekilde caiz değildir" demişler ve bu kerim ayetin umumundan dolayı bunu mutlak olarak menetmişlerdir.
وقال عبد الرزاق، عن مَعْمَر، عن ابن طاوس وعبد الكريم بن أبي أميَّة، عن طاوس، عن ابن عباس؛ أنه كره أكل لحم الصيد للمحرم. وقال: هي مبهمة. يعني قوله: (وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا).
Abdürrezzâk, Ma'mer'den, o İbn Tâvûs ve Abdülkerîm b. Ebî Ümeyye'den, onlar Tâvûs'tan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti ki: O, ihramlı kimsenin av eti yemesini mekruh görürdü ve: "O [ayet] mübhemdir (mutlaktır)" derdi; yani Yüce Allah'ın: (وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا) “İhramlı olduğunuz sürece kara avı size haram kılındı” kavlini kastediyordu.
قال: وأخبرني معمر، عن الزهري، عن ابن عمر؛ أنه كان يكره للمحرم أن يأكل من لحم الصيد على كل حال.
[Abdürrezzâk] dedi ki: Bana Ma'mer, ez-Zührî'den, o da İbn Ömer'den haber verdi ki: O, ihramlı kimsenin her halükârda av etinden yemesini mekruh görürdü.
قال معمر: وأخبرني أيوب، عن نافع، عن ابن عمر، مثله.
Ma'mer dedi ki: Bana Eyyûb, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den bunun bir benzerini haber verdi.
قال ابن عبد البر: وبه قال طاوس، وجابر بن زيد، وإليه ذهب الثوري، وإسحاق بن راهويه -في رواية-وقد روي نحوه عن علي بن أبي طالب، رواه ابن جرير من طريق سعيد بن أبي عَرُوبة، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب: أن عليًا كره لحم الصيد للمحرم على كل حال.
İbn Abdilberr dedi ki: Tâvûs ve Câbir b. Zeyd de bu görüştedir; Sevrî ve -bir rivayette- İshâk b. Râhûye de bu görüşe gitmiştir. Benzer bir rivayet Ali b. Ebî Tâlib'den de rivayet edilmiştir. Bunu İbn Cerîr, Saîd b. Ebî Arûbe tarikiyle Katâde'den, o da Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet etmiştir: Ali, ihramlı için av etini her halükârda mekruh görmüştür.
وقال مالك، والشافعي، وأحمد بن حنبل، وإسحاق بن راهويه -في رواية-والجمهور: إن كان الحلال قد قصد المحرم بذلك الصيد، لم يجز للمحرم أكله؛ لحديث الصعب بن جثامة: أنه أهدى للنبي ﷺ حمارًا وحشيًا، وهو بالأبواء -أو: بوَدّان-فرده عليه، فلما رأى ما في وجهه قال: "إنا لم نرُدَّه عليك إلا أنّا حُرُم".
Mâlik, Şâfiî, Ahmed b. Hanbel, İshâk b. Râhûye -bir rivayette- ve cumhur şöyle demişlerdir: Eğer ihramsız kimse o av ile ihramlıyı kastetmişse, Sa'b b. Cessâme'nin hadisinden dolayı ihramlının onu yemesi caiz olmaz: O, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e Ebvâ'da -veya Veddân'da- bir yaban eşeği hediye etmiş, o da bunu ona geri çevirmişti. Yüzündeki [üzüntüyü] görünce şöyle buyurmuştu: "Biz onu sana sırf ihramlı olduğumuz için geri çevirdik."
وهذا الحديث مخرج في الصحيحين، وله ألفاظ كثيرة قالوا: فوجهه أن النبي ﷺ ظن أن هذا إنما صاده من أجله، فرده لذلك. فأما إذا لم يقصده بالاصطياد فإنه يجوز له الأكل منه؛ لحديث أبي قتادة حين صاد حمار وَحْش، كان حلالا لم يحرم، وكان أصحابه محرمين، فتوقفوا في أكله. ثم سألوا رسول الله ﷺ فقال: "هل كان منكم أحد أشار إليها، أو أعان في قتلها؟ " قالوا: لا. قال: "فكلوا". وأكل منها رسول الله ﷺ.
Bu hadis Sahîhayn'da tahric edilmiştir ve pek çok lafzı vardır. Şöyle dediler: Bunun açıklaması şudur: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem onun bunu sırf kendisi için avladığını zannetti ve bundan dolayı geri çevirdi. Fakat avlanırken onu kastetmemişse, ondan yemesi caiz olur. Zira Ebû Katâde bir yaban eşeği avladığı zaman kendisi ihramsızdı, ihrama girmemişti; arkadaşları ise ihramlıydılar ve onu yemekte tereddüt ettiler. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sordular, o da: "İçinizden ona işaret eden veya öldürülmesine yardım eden oldu mu?" diye sordu. Onlar: "Hayır" dediler. O da: "O halde yiyin" buyurdu ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de ondan yedi.
وهذه القصة ثابتة أيضًا في الصحيحين بألفاظ كثيرة.
Bu kıssa da aynı şekilde Sahîhayn'da pek çok lafızla sabittir.
وقال الإمام أحمد: حدثنا سعيد بن منصور وقتيبة بن سعيد قالا حدثنا يعقوب بن عبد الرحمن، عن عمرو بن أبي عمرو، عن المطلب بن عبد الله بن حَنْطَب، عن جابر بن عبد الله قال: قال رسول الله ﷺ -وقال قتيبة في حديثه: سمعت رسول الله ﷺ-يقول: "صيد البر لكم حلال -قال سعيد: وأنتم حرم-ما لم تُصِيدوه أو يُصَدْ لكم".
İmam Ahmed dedi ki: Bize Saîd b. Mansûr ve Kuteybe b. Saîd anlattılar, dediler ki: Bize Ya'kūb b. Abdurrahmân, Amr b. Ebî Amr'dan, o Muttalib b. Abdillâh b. Hantab'dan, o Câbir b. Abdillâh'tan anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu -Kuteybe rivayetinde: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim, demiştir-: "Siz avlamadığınız veya sizin için avlanmadığı sürece -Saîd dedi ki: İhramlı olduğunuz halde- kara avı size helaldir."
وكذا رواه أبو داود والترمذي والنسائي جميعًا، عن قتيبة. وقال الترمذي: لا نعرف للمطلب سماعًا من جابر.
Bunu aynı şekilde Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî hep birlikte Kuteybe'den rivayet etmişlerdir. Tirmizî: "Muttalib'in Câbir'den işittiğini bilmiyoruz" demiştir.
ورواه الإمام محمد بن إدريس الشافعي، من طريق عمرو بن أبي عمرو، عن مولاه المطلب، عن جابر ثم قال: وهذا أحسن حديث روي في هذا الباب وأقيس.
Bunu İmam Muhammed b. İdrîs eş-Şâfiî, Amr b. Ebî Amr tarikiyle mevlâsı el-Muttalib'den, o da Câbir'den rivayet etmiş ve sonra şöyle demiştir: "Bu, bu babda rivayet edilen en güzel ve kıyasa en uygun hadistir."
وقال مالك، عن عبد الله بن أبي بكر، عن عبد الله بن عامر بن ربيعة قال: رأيت عثمان بن عفان بالعَرْج، وهو محرم في يوم صائف، قد غطى وجهه بقطيفة أرجوان، ثم أتي بلحم صيد فقال
Mâlik, Abdullah b. Ebî Bekr'den, o da Abdullah b. Âmir b. Rebîa'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Osmân b. Affân'ı radıyallâhu anh el-Arc mevkiinde sıcak bir yaz gününde ihramlıyken, erguvan rengi kadife bir örtü ile yüzünü örtmüş vaziyette gördüm. Sonra kendisine bir av eti getirildi; [bunun üzerine] şöyle dedi:
لأصحابه: كلوا، فقالوا: أوَلا تأكل أنت؟ فقال: إني لست كهيئتكم، إنما صيد من أجلي.
arkadaşlarına: "Yiyin" dedi. Onlar: "Sen yemez misin?" deyince: "Ben sizin durumunuzda değilim, o sırf benim için avlandı" dedi.
{قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٠٠) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ (١٠١) قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ (١٠٢)}
{قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٠٠) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ (١٠١) قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ (١٠٢)} “De ki: Pis olanın çokluğu hoşuna gitse bile, pis ile temiz bir olmaz. Ey akıl sahipleri! Allah'tan korkun ki kurtuluşa eresiniz. (100) Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın. Eğer Kur'an indirilirken onları sorarsanız size açıklanır. Allah onları affetmiştir. Allah çok bağışlayandır, Halîm'dir (cezalandırmada acele etmeyendir). (101) Sizden önceki bir topluluk da onları sormuştu; sonra da bu yüzden kâfir olmuşlardı. (102)”
يقول تعالى لرسوله ﷺ: (قُلْ) يا محمد: (لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ) أي: يا أيها الإنسان (كَثْرَةُ الْخَبِيثِ) يعني: أن القليل الحلال النافع خير من الكثير الحرام الضار، كما جاء في الحديث: "ما قَلَّ وكَفَى، خَيْرٌ مما كَثُر وألْهَى".
Yüce Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: [Ey Muhammed!] (قُلْ) “De ki:” (لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ) -yani ey insan!- (كَثْرَةُ الْخَبِيثِ) “Pis olanın çokluğu hoşuna gitse bile, pis ile temiz bir olmaz.” Yani helal ve faydalı olan az şey, haram ve zararlı olan çok şeyden daha hayırlıdır. Nitekim hadiste şöyle buyrulmuştur: "Az olup yeten şey, çok olup oyalayan [ve gaflete düşüren] şeyden daha hayırlıdır."
وقال أبو القاسم البَغَوِيُّ في معجمه: حدثنا أحمد بن زُهَيْر، حدثنا الحَوْطِي، حدثنا محمد بن شعيب، حدثنا مُعان بن رِفاعة، عن أبي عبد الملك علي بن يزيد، عن القاسم، عن أبي أمامة أنه أخبره عن ثعلبة بن حاطب الأنصاري أنه قال: يا رسول الله، ادع الله أن يرزقني مالا. فقال النبي ﷺ: "قليل تؤدي شكره خير من كثير لا تطيقه".
Ebu'l-Kāsım el-Begavî Mu'cem'inde dedi ki: Bize Ahmed b. Züheyr anlattı, bize el-Havtî anlattı, bize Muhammed b. Şuayb anlattı, bize Muân b. Rifâa, Ebû Abdilmelik Alî b. Yezîd'den, o el-Kāsım'dan, o da Ebû Ümâme'den anlattı; o Sa'lebe b. Hâtıb el-Ensârî'den haber verdi ki Sa'lebe: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana mal rızkı vermesi için Allah'a dua et" dedi. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şükrünü eda ettiğin az [mal], güç yetiremeyeceğin çok [mal]dan daha hayırlıdır" buyurdu.
(فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الألْبَابِ) أي: يا ذوي العقول الصحيحة المستقيمة، وتجنبوا الحرام ودعوه، واقنعوا بالحلال واكتفوا به (لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) أي: في الدنيا والآخرة.
(فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الألْبَابِ) “Ey akıl sahipleri! Allah'tan korkun”; yani ey sağlam ve dosdoğru akıl sahipleri! Haramdan sakının, onu bırakın, helale kanaat edin ve onunla yetinin. (لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) “ki kurtuluşa eresiniz”; yani dünyada ve ahirette.
ثم قال تعالى: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) هذا تأديب من الله [تعالى] لعباده المؤمنين، ونهي لهم عن أن يسألوا (عَنْ أَشْيَاءَ) مما لا فائدة لهم في السؤال والتنقيب عنها؛ لأنها إن أظهرت لهم تلك الأمور ربما ساءتهم وشق عليهم سماعها، كما جاء في الحديث: أن رسول الله ﷺ قال: "لا يُبْلغني أحد عن أحد شيئًا، إني أحب أن أخرج إليكم وأنا سليم الصدر".
Sonra Yüce Allah şöyle buyurdu: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın.” Bu, Allah [Teâlâ]'dan mümin kullarına bir edep verme ve sormalarında ve araştırmalarında kendileri için hiçbir fayda bulunmayan (عَنْ أَشْيَاءَ) “şeyleri” sormalarını yasaklamadır; çünkü şayet bu hususlar onlara açıklanırsa belki de onları üzer ve bunları duymak onlara ağır gelir. Nitekim hadiste Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Kimse bana bir başkası hakkında bir şey ulaştırmasın; çünkü ben yanınıza gönlüm huzurlu (hiçbirinize karşı kırgın olmadan) çıkmak isterim."
وقال البخاري: حدثنا مُنْذِر بن الوليد بن عبد الرحمن الجارودي، حدثنا أبي، حدثنا شعبة، عن
Buhârî şöyle demiştir: Bize Münzir b. el-Velîd b. Abdirrahmân el-Cârûdî anlattı, bize babam anlattı, bize Şu'be, ...'den anlattı:
موسى بن أنس، عن أنس بن مالك قال: خطب النبي ﷺ خُطبة ما سمعت مثلها قط، قال "لو تعلمون ما أعلم لضحكتم قليلا ولبكيتم كثيرًا" قال: فغطّى أصحاب رسول الله ﷺ وجوههم لهم حنين. فقال رجل: من أبي؟ قال: "فلان"، فنزلت هذه الآية: (لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ)
o Mûsâ b. Enes'ten, o da Enes b. Mâlik'ten anlattı; o şöyle demiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem benzerini asla işitmediğim bir hutbe irat etti ve: "Eğer benim bildiklerimi bilseydiniz, az güler çok ağlardınız" buyurdu. [Enes] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı yüzlerini örttüler, iniltiyle ağlıyorlardı. Bir adam: "Benim babam kim?" dedi. [Resûlullah]: "Falandır" buyurdu. Bunun üzerine şu ayet indi: (لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ) “...şeyleri sormayın.”
رواه النَّضْر وروح بن عبادة، عن شعبة وقد رواه البخاري في غير هذا الموضع، ومسلم، وأحمد، والترمذي، والنسائي من طرق عن شعبة بن الحجاج، به.
Bunu en-Nadr ve Ravh b. Ubâde, Şu'be'den rivayet etmiştir. Buhârî bunu bu yerin dışında, Müslim, Ahmed, Tirmizî ve Nesâî de Şu'be b. el-Haccâc'dan gelen yollarla aynı şekilde rivayet etmişlerdir.
وقال ابن جرير: حدثنا بِشْر، حدثنا يزيد، حدثنا سعيد، عن قتادة في قوله: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) الآية، قال: فحدثنا أن أنس بن مالك حدثه: أن رسول الله ﷺ سألوه حتى أحفوه بالمسألة، فخرج عليهم ذات يوم فصعد المنبر، فقال: "لا تسألوا اليوم عن شيء إلا بينته لكم". فأشفق أصحاب رسول الله ﷺ أن يكون بين يدي أمر قد حَضَر، فجعلت لا ألتفت يمينًا ولا شمالا إلا وجدت كلا لافا رأسه في ثوبه يبكي، فأنشأ رجل كان يُلاحي فيدعى إلى غير أبيه، فقال: يا نبي الله، من أبي؟ قال: "أبوك حذافة". قال: ثم قام عمر -أو قال: فأنشأ عمر-فقال: رضينا بالله ربًا، وبالإسلام دينًا، وبمحمد رسولا عائذًا بالله -أو قال: أعوذ بالله-من شر الفتن قال: وقال رسول الله ﷺ: "لم أر في الخير والشر كاليوم قط، صورت لي الجنة والنار حتى رأيتهما دون الحائط". أخرجاه من طريق سعيد.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Bişr anlattı, bize Yezîd anlattı, bize Saîd, Katâde'den (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” ayeti hakkında anlattı; dedi ki: Bize Enes b. Mâlik'in şöyle anlattığı nakledildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ısrarla sorular sordular, öyle ki onu soru sormakla bunalttılar. Bir gün onların yanına çıktı ve minbere yükselip: "Bugün bana ne sorarsanız mutlaka size açıklayacağım" buyurdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı vuku bulacak mühim bir meselenin arifesinde olmaktan endişelendiler. [Enes dedi ki:] Sağa sola dönüp baktığımda herkesin başını elbisesine sarmış ağlamakta olduğunu görüyordum. [İnsanlarla] münakaşa eden ve babasından başkasına nispet edilen bir adam ayağa kalkıp: "Ey Allah'ın peygamberi! Benim babam kim?" dedi. [Resûlullah]: "Baban Huzâfe'dir" buyurdu. [Enes] dedi ki: Sonra Ömer ayağa kalktı -yahut Ömer söz alıp- şöyle dedi: "Rab olarak Allah'tan, din olarak İslâm'dan, elçi olarak Muhammed'den razı olduk; fitnelerin şerrinden Allah'a sığınırız (yahut: sığınırım)." [Enes] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hayır ve şer konusunda bugünkü gibisini asla görmedim. Bana cennet ve cehennem şu duvarın önünde tasvir edildi, hatta ikisini de gördüm" buyurdu. Bu rivayeti [Buhârî ve Müslim] Saîd tarikiyle tahric etmişlerdir.
ورواه مَعْمَر، عن الزهري، عن أنس بنحو ذلك -أو قريبًا منه-قال الزهري: فقالت أم عبد الله بن حذافة: ما رأيت ولدًا أعق منك قط، أكنت تأمن أن تكون أمك قد قارفَتْ ما قارفَ أهلُ الجاهلية فتفضحها على رؤوس الناس، فقال: والله لو ألحقني بعبد أسود للحقتُه.
Bunu Ma'mer, ez-Zührî'den, o Enes'ten bunun gibi -yahut buna yakın bir şekilde- rivayet etti. ez-Zührî dedi ki: Bunun üzerine Abdullâh b. Huzâfe'nin annesi [ona] şöyle dedi: "Senden daha hayırsız/asi bir evlat görmedim! Annene Câhiliye ehlinin işlediği günahlardan bir şeyin bulaşmış olabileceğinden ve onu insanların gözü önünde rezil edeceğinden hiç endişe etmedin mi?" O da: "Vallahi beni siyah bir köleye nispet etseydi bile ona bağlanırdım" dedi.
وقال ابن جرير أيضًا: حدثنا الحارث، حدثنا عبد العزيز، حدثنا قَيْس، عن أبي حَصِين، عن أبي صالح، عن أبي هريرة قال: خرج رسول الله ﷺ وهو غضبان محمارّ وجهه حتى جلس على المنبر، فقام إليه رجل فقال: أين أبي ؟ فقال: "في النار" فقام آخر فقال: من أبي؟ فقال: "أبوك حذافة"، فقام عمر بن الخطاب فقال: رضينا بالله ربًّا، وبالإسلام دينًا، وبمحمد نبيا، وبالقرآن إمامًا، إنا يا رسول الله حَدِيثو عهد بجاهلية وشرْك، والله أعلم من آباؤنا. قال: فسكن غضبه، ونزلت هذه الآية: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) إسناده جيد.
İbn Cerîr yine dedi ki: Bize el-Hâris anlattı, bize Abdülazîz anlattı, bize Kays, Ebû Hasîn'den, o Ebû Sâlih'ten, o da Ebû Hureyre'den anlattı; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem öfkeli ve yüzü kızarmış bir halde çıktı ve minbere oturdu. Bir adam ona doğru kalkıp: "Babam nerede? " dedi. O da: "Ateştedir" buyurdu. Başka biri kalkıp: "Benim babam kim?" dedi. [Resûlullah]: "Baban Huzâfe'dir" buyurdu. Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb kalkıp şöyle dedi: "Rab olarak Allah'tan, din olarak İslâm'dan, peygamber olarak Muhammed'den, önder olarak Kur'an'dan razı olduk. Ey Allah'ın Resûlü! Bizler henüz Câhiliye ve şirkten yeni kurtulduk; babalarımızın kim olduğunu ise en iyi Allah bilir." [Ebû Hureyre] dedi ki: Bunun üzerine öfkesi dindi ve şu ayet indi: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” Bu rivayetin isnadı ceyyiddir.
وقد ذكر هذه القصة مرسلة غير واحد من السلف، منهم أسباط عن السُّدِّي أنه قال في قوله:
Selef'ten birden fazla kişi bu kıssayı mürsel olarak zikretmiştir. Bunlardan biri de Esbât'ın es-Süddî'den [yaptığı rivayettir]; o, [Allah Teâlâ'nın] şu kavli hakkında şöyle demiştir:
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) قال: غضب رسول الله ﷺ يومًا من الأيام، فقام خطيبًا فقال: "سلوني، فإنكم لا تسألوني عن شيء إلا أنبأتكم به". فقام إليه رجل من قريش، من بني سهم، يقال له: عبد الله بن حُذَافة، وكان يُطْعَن فيه، فقال: يا رسول الله، من أبي؟ فقال: "أبوك فلان"، فدعاه لأبيه، فقام إليه عمر بن الخطاب فقبل رجله، وقال: يا رسول الله، رضينا بالله ربًّا، وبك نبيًا، وبالإسلام دينًا، وبالقرآن إمامًا، فاعف عنا عفا الله عنك، فلم يزل به حتى رضي، فيومئذ قال: "الولد للفِرَاش وللعاهرِ الحَجَر".
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın” hakkında şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem günlerden bir gün öfkelendi, hatip olarak kalktı ve: "Bana sorun; bana her ne sorarsanız mutlaka size haber veririm" buyurdu. Kureyş'ten, Benî Sehm'den kendisine Abdullâh b. Huzâfe denilen ve nesebine dil uzatılan bir adam kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü, benim babam kim?" dedi. [Resûlullah]: "Baban falandır" buyurarak onu babasına nispet etti. Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb kalkıp onun ayağını öptü ve: "Ey Allah'ın Resûlü! Rab olarak Allah'tan, peygamber olarak senden, din olarak İslâm'dan, önder olarak Kur'an'dan razı olduk. Bizi affet, Allah da seni affetsin" dedi ve o razı oluncaya kadar buna devam etti. İşte o gün [Resûlullah]: "Çocuk nikâh bağına aittir; zina edene ise taş (mahrumiyet) vardır" buyurdu.
ثم قال البخاري: حدثنا الفَضْل بن سَهْل، حدثنا أبو النَّضْر، حدثنا أبو خَيْثَمَة، حدثنا أبو الجُويرية، عن ابن عباس قال: كان قوم يسألون رسول الله ﷺ استهزاء، فيقول الرجل: من أبي؟ ويقول الرجل تَضل ناقتُه: أين ناقتي؟ فأنزل الله فيهم هذه الآية: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) حتى فرغ من الآية كلها. تفرد به البخاري.
Sonra Buhârî dedi ki: Bize el-Fadl b. Sehl anlattı, bize Ebu'n-Nadr anlattı, bize Ebû Hayseme anlattı, bize Ebu'l-Cüveyriye, İbn Abbâs'tan anlattı; o şöyle demiştir: Bir topluluk alay etmek amacıyla Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sorular soruyor, adam: "Benim babam kim?" diyor; devesi kaybolan adam da: "Devem nerede?" diyordu. Bunun üzerine Allah onlar hakkında şu ayeti indirdi: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” [İbn Abbâs] ayetin tamamını bitirdi. Bu rivayette Buhârî tek kalmıştır.
وقال الإمام أحمد: حدثنا منصور بن وَرْدَان الأسدي، حدثنا عليّ بن عبد الأعلى، عن أبيه، عن أبي البَخْتَريّ -وهو سعيد بن فيروز-عن علي قال: لما نزلت هذه الآية: {وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} [آل عمران: ٩٧] قالوا: يا رسول الله، في كل عام؟ فسكت. فقالوا: أفي كل عام؟ فسكت، قال: ثم قالوا: أفي كل عام؟ فقال: "لا ولو قلت: نعم لوجبت"، فأنزل الله: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) إلى آخر الآية.
İmam Ahmed dedi ki: Bize Mansûr b. Verdân el-Esedî anlattı, bize Alî b. Abdila'lâ babasından, o Ebü'l-Bahterî'den -o Saîd b. Fîrûz'dur-, o da Ali'den anlattı; o şöyle demiştir: {وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Oraya yol bulabilenlerin Beyt'i haccetmesi, Allah'ın insanlar üzerindeki bir hakkıdır” [Âl-i İmrân: 97] ayeti indiğinde: "Ey Allah'ın Resûlü, her yıl mı? " dediler. O sustu. "Her yıl mı?" dediler, yine sustu. [Ali] dedi ki: Sonra tekrar: "Her yıl mı?" dediler. Bunun üzerine: "Hayır; şayet 'evet' deseydim farz olurdu" buyurdu. Bunun üzerine Allah: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” ayetini sonuna kadar indirdi.
وكذا رواه الترمذي وابن ماجه، من طريق منصور بن وردان، به وقال الترمذي: غريب من هذا الوجه، وسمعت البخاري يقول: أبو البختري لم يدرك عليًّا.
Bunu aynı şekilde Tirmizî ve İbn Mâce de Mansûr b. Verdân tarikiyle rivayet etmişlerdir. Tirmizî: "Bu vecihten gariptir; Buhârî'nin: 'Ebü'l-Bahterî, Ali'ye yetişmemiştir' dediğini işittim" demiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيْب، حدثنا عبد الرحيم بن سليمان، عن إبراهيم بن مسلم الهَجَرِيّ، عن أبي عياض، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "إن الله كتب عليكم الحج" فقال رجل: أفي كل عام يا رسول الله؟ فأعرض عنه، حتى عاد مرتين أو ثلاثًا، فقال: "من السائل؟ " فقال: فلان. فقال: "والذي نفسي بيده، لو قلت: نعم لوَجَبَتْ، ولو وجبت عليكم ما أطقتموه، ولو تركتموه لكفرتم"، فأنزل الله، ﷿: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) حتى ختم الآية.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, bize Abdürrahîm b. Süleymân, İbrâhîm b. Müslim el-Hecerî'den, o Ebû İyâd'dan, o da Ebû Hureyre'den anlattı; Ebû Hureyre dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah size haccı farz kıldı" buyurdu. Bir adam: "Her yıl mı ey Allah'ın Resûlü?" dedi. [Resûlullah] ondan yüz çevirdi; adam iki veya üç defa tekrarlayınca: "Soran kim?" buyurdu. Adam: "Falandır" dedi. Bunun üzerine [Resûlullah]: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, şayet 'evet' deseydim farz olurdu; size farz olsaydı buna güç yetiremezdiniz; onu terk etseydiniz de kâfir olurdunuz" buyurdu. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah, ayetin sonuna kadar: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” ayetini indirdi.
ثم رواه ابن جرير من طريق الحسين بن واقد، عن محمد بن زياد، عن أبي هريرة -وقال: فقام مِحْصَن الأسدي-وفي رواية من هذه الطريق: عُكَاشة بن محْصن-وهو أشبه.
Sonra İbn Cerîr bunu Hüseyin b. Vâkıd tarikiyle Muhammed b. Ziyâd'dan, o da Ebû Hureyre'den rivayet etti ve: "Mıhsan el-Esedî ayağa kalktı" dedi -bu tarikten gelen bir rivayette ise: "Ukâşe b. Mıhsan" [şeklindedir]- ki daha isabetli olan da budur.
وإبراهيم بن مسلم الهجري ضعيف.
İbrâhîm b. Müslim el-Hecerî ise zayıftır.
وقال ابن جرير أيضًا: حدثني زكريا بن يحيى بن أبان المصري قال: حدثنا أبو زيد عبد الرحمن ابن أبي الغمر، حدثنا ابو مطيع معاوية بن يحيى، عن صفوان بن عمرو، حدثني سليم بن عامر قال: سمعت أبا أمامة الباهلي يقول: قام رسول الله ﷺ في الناس فقال: "كتب عليكم الحج". فقام رجل من الأعراب فقال: أفي كل عام؟ قال: فَغَلقَ كلام رسول الله ﷺ، وأسكت واستغضب، ومكث طويلا ثم تكلم فقال: "من السائل؟ " فقال الأعرابي: أنا ذا، فقال: "ويحك، ماذا يؤمنك أن أقول: نعم، والله لو قلت: نعم لوجبت، ولو وجبت لكفرتم، ألا إنه إنما أهلك الذين من قبلكم أئمة الحَرَج، والله لو أني أحللت لكم جميع ما في الأرض، وحرمت عليكم منها موضع خُفٍّ، لوقعتم فيه" قال: فأنزل الله عند ذلك: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) إلى آخر الآية. في إسناده ضعف.
İbn Cerîr yine dedi ki: Bana Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Ebân el-Mısrî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Zeyd Abdurrahmân b. Ebi'l-Gamr anlattı, bize Ebû Mutî' Muâviye b. Yahyâ, Safvân b. Amr'dan anlattı, bana Süleym b. Âmir anlattı; dedi ki: Ebû Ümâme el-Bâhilî'yi şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanların arasında kalkıp: "Size hac farz kılındı" buyurdu. Bedevilerden bir adam kalkıp: "Her yıl mı?" dedi. [Süleym] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sözü kesildi, sustu ve öfkelendi; uzun bir süre bekledikten sonra konuştu ve: "Soran kim?" buyurdu. Bedevî: "Benim" dedi. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Yazık sana! 'Evet' dememden seni ne emin kıldı? Vallahi 'evet' deseydim farz olurdu; farz olsaydı da küfre girerdiniz. Dikkat edin! Sizden öncekileri ancak [işi] zora koşan önderler helak etmiştir. Vallahi yeryüzündeki her şeyi size helal kılıp da oradan sadece bir ayaklık yeri haram kılsaydım, mutlaka o harama düşerdiniz!" [Süleym] dedi ki: Allah bunun üzerine ayetin sonuna kadar: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” ayetini indirdi. İsnadında zayıflık vardır.
وظاهر الآية النهي عن السؤال عن الأشياء التي إذا أعلم بها الشخص ساءته، فالأولى الإعراض عنها وتركها. وما أحسن الحديث الذي رواه الإمام أحمد حيث قال:
Ayetin zahiri , kişiye bildirildiğinde onu üzecek şeyleri sormaktan nehyetmektir; dolayısıyla evla olan bunlardan yüz çevirmek ve bunları terk etmektir. İmam Ahmed'in şu sözleriyle rivayet ettiği hadis ne kadar da güzeldir:
حدثنا حَجَّاج قال: سمعت إسرائيل بن يونس، عن الوليد بن أبي هشام مولى الهمداني، عن زيد بن زائد، عن عبد الله بن مسعود قال: قال رسول الله ﷺ لأصحابه: "لا يبلغني أحد عن أحد شيئًا؛ فإني أحب أن أخرج إليكم وأنا سليم الصدر" الحديث.
Bize Haccâc anlattı, dedi ki: İsrâîl b. Yûnus'u el-Velîd b. Ebî Hişâm Mevlâ el-Hemdânî'den, o Zeyd b. Zâid'den, o da Abdullâh b. Mes'ûd'dan işittim; [İbn Mes'ûd] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına: "Kimse bana bir başkası hakkında bir şey ulaştırmasın; çünkü ben yanınıza gönlüm huzurlu (hiçbirinize karşı kırgın olmadan) çıkmak isterim" buyurdu -hadisin devamı-.
وقد رواه أبو داود والترمذي، من حديث إسرائيل -قال أبو داود: عن الوليد-وقال الترمذي: عن إسرائيل-عن السدي، عن الوليد بن أبي هاشم، به. ثم قال الترمذي: غريب من هذا الوجه.
Bunu Ebû Dâvûd ve Tirmizî, İsrâîl'in hadisinden rivayet etmişlerdir -Ebû Dâvûd: "el-Velîd'den" demiştir; Tirmizî ise: "İsrâîl'den, o es-Süddî'den, o el-Velîd b. Ebî Hâşim'den aynı şekilde" demiştir-. Sonra Tirmizî: "Bu vecihten gariptir" demiştir.
وقوله: (وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنزلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ) أي: وإن تسألوا عن هذه الأشياء التي نهيتم عن السؤال عنها حين ينزل الوحي على الرسول تُبَيَّن لكم، وذلك [على الله] يسير.
Yüce Allah'ın: (وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنزلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ) “Eğer Kur'an indirilirken onları sorarsanız size açıklanır” kavli; yani hakkında soru sormaktan nehyedildiğiniz bu şeyleri Resûl'e vahiy indiği sırada sorarsanız size açıklanır, bu da [Allah'a] pek kolaydır demektir.
ثم قال (عَفَا اللَّهُ عَنْهَا) أي: عما كان منكم قبل ذلك، (وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ)
Sonra: (عَفَا اللَّهُ عَنْهَا) “Allah onları affetmiştir” yani bundan önce sizden sâdır olan şeyleri; (وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ) “Allah çok bağışlayandır, Halîm'dir” buyurdu.
وقيل: المراد بقوله: (وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنزلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ) أي: لا تسألوا عن أشياء تستأنفون السؤال عنها، فلعلَّه قد ينزل بسبب سؤالكم تشديد أو تضييق وقد ورد في الحديث: "أعظم المسلمين جُرْمًا من سأل عن شيء لم يُحَرّم فحرم من أجل مسألته" ولكن إذا نزل القرآن بها مجملة فسألتم عن بيانها حينئذ، تبينت لكم لاحتياجكم إليها.
Şöyle de denilmiştir: Yüce Allah'ın: { وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنزلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ } “Eğer Kur'an indirilirken onları sorarsanız size açıklanır” kavlinden murat şudur: Baştan (kendi inisiyatifinizle) soru konusu edeceğiniz şeyler hakkında soru sormayın; zira sorunuz sebebiyle [hükümde] bir ağırlaştırma veya daraltma indirilebilir. Nitekim hadiste şöyle varit olmuştur: « أَعْظَمُ الْمُسْلِمِينَ جُرْمًا مَنْ سَأَلَ عَنْ شَيْءٍ لَمْ يُحَرَّمْ فَحُرِّمَ مِنْ أَجْلِ مَسْأَلَتِهِ » «Müslümanlar arasında suçu en büyük olan kimse, haram kılınmamış bir şeyi sorup da sırf kendi sorusu yüzünden o şeyin haram kılındığı kimsedir.» Fakat Kur'an o meseleyi mücmel (kapalı) olarak indirir de o vakit onun açıklanmasını sorarsanız, ona ihtiyaç duyduğunuz için size açıklanır.
(عَفَا اللَّهُ عَنْهَا) أي: ما لم يذكره في كتابه فهو مما عفا عنه، فاسكتوا أنتم عنها كما سكت عنها. وفي الصحيح، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "ذروني ما تُرِكْتُم؛ فإنما أهلك من كان قبلكم كثرة سؤالهم واختلافهم على أنبيائهم".
(عَفَا اللَّهُ عَنْهَا) “Allah onları affetmiştir”; yani Kitabında zikretmediği şeyler , affettiği (serbest bıraktığı) şeylerdendir; o halde O bunlardan sükût ettiği gibi siz de bunlardan sükût edin. Sahîh'te Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Sizi kendi halinize bıraktığım sürece siz de beni bırakın; çünkü sizden öncekileri ancak çok soru sormaları ve peygamberlerine karşı ihtilaf etmeleri helak etmiştir."
وفي الحديث الصحيح أيضًا: " إن الله فرض فرائض فلا تُضيِّعُوها، وحَدَّ حدودًا فلا تعتدوها، وحَرَّم أشياء فلا تنتهكوها، وسكت عن أشياء رحمة بكم غَيْرَ نِسْيان فلا تسألوا عنها".
Sahih hadiste yine şöyle buyrulmuştur: "Şüphesiz Allah birtakım farzlar koymuştur, onları zayi etmeyin; birtakım sınırlar çizmiştir, onları aşmayın; birtakım şeyleri haram kılmıştır, onları çiğnemeyin; unutmaksızın sırf size bir merhamet olarak birtakım şeylerden de sükût etmiştir, artık onları da sormayın."
ثم قال: (قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ) أي: قد سأل هذه المسائل المنهي عنها قومٌ من قبلكم، فأجيبوا عنها ثم لم يؤمنوا بها، فأصبحوا بها كافرين، أي: بسببها، أي: بينت لهم ولم ينتفعوا بها لأنهم لم يسألوا على وجه الاسترشاد، وإنما سألوا على وجه التعنت والعناد.
Sonra şöyle buyurdu: (قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ) “Sizden önceki bir topluluk da onları sormuştu; sonra da bu yüzden kâfir olmuşlardı.” Yani sizden önceki bir topluluk da yasaklanan bu meseleleri sormuş, onlara cevap verilmiş, sonra da onlara inanmamış ve bu yüzden -yani onlar sebebiyle- kâfir olmuşlardı. Yani o meseleler kendilerine açıklanmış ama faydalanamamışlardı; çünkü doğru yolu bulma amacıyla sormamış, sadece zorluk çıkarma ve inatlaşma amacıyla sormuşlardı.
قال، العَوْفِي، عن ابن عباس قوله: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) وذلك أن رسول الله ﷺ أذّن في الناس فقال: "يا قوم كتب عليكم الحج". فقام رجل من بني أسد فقال: يا رسول الله، أفي كل عام؟ فأغْضبَ رسول الله ﷺ غضبًا شديدًا فقال: "والذي نفسي بيده لو قلت: نعم لوجبت، ولو وجبت ما استطعتم، وإذًا لكفرتم، فاتركوني ما تركتكم، وإذا أمرتكم بشيء فافعلوا، وإذا نهيتكم عن شيء فانتهوا عنه". فأنزل الله: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) نهاهم أن يسألوا عن مثل الذي سألت النصارى من المائدة، فأصبحوا بها كافرين. فنهى الله عن ذلك وقال: لا تسألوا عن أشياء إن نزل القرآن فيها بتغليظ ساءكم ذلك، ولكن انتظروا، فإذا نزل القرآن فإنكم لا تسألون عن شيء إلا وجدتم تبيانه رواه ابن جرير.
el-Avfî, İbn Abbâs'tan Yüce Allah'ın: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Bu durum şöyledir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanlara seslenip: "Ey kavim! Hac üzerinize farz kılındı" buyurdu. Bunun üzerine Benî Esed'den bir adam kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü, her yıl mı?" dedi. Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şiddetle öfkelendirdi ve şöyle buyurdu: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, şayet 'evet' deseydim farz olurdu; farz olsaydı güç yetiremezdiniz ve o takdirde kâfir olurdunuz. Ben sizi bıraktığım sürece siz de beni bırakın; size bir şey emrettiğimde onu yapın, sizi bir şeyden nehyettiğimde de ondan kaçının." Bunun üzerine Allah: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın” ayetini indirdi; Hristiyanların mâideyi (sofrayı) isteyip de sonra onun yüzünden kâfir olmaları gibi şeyleri sormalarını onlara yasakladı. Allah bunu nehyetti ve şöyle buyurdu: Kur'an onlar hakkında ağır bir hükümle inerse sizi üzecek olan şeyleri sormayın; fakat bekleyin, zira Kur'an indiğinde siz neyi sorarsanız mutlaka onun açıklamasını bulursunuz. Bunu İbn Cerîr rivayet etmiştir.
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنزلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ) قال: لما نزلت آية الحج، نادى النبي ﷺ في الناس فقال: "يا أيها الناس، إن الله قد كتب عليكم الحج فحجوا". فقالوا: يا رسول الله، أعامًا واحدًا أم كل عام؟ فقال: "لا بل عامًا واحدًا، ولو قلت: كل عام لوجبت، ولو وجبت لكفرتم". ثم قال الله تعالى: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ) إلى قوله: (ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ) رواه ابن جرير.
Alî b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنزلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ) “Ey iman edenler! Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın. Eğer Kur'an indirilirken onları sorarsanız size açıklanır” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: Hac ayeti indiğinde Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem insanlara seslenip: "Ey insanlar! Şüphesiz Allah üzerinize haccı farz kıldı, öyleyse haccedin" buyurdu. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü, sadece bir yıl mı yoksa her yıl mı?" dediler. O da: "Hayır, sadece bir yıl; şayet 'her yıl' deseydim farz olurdu, farz olsaydı da küfre girerdiniz" buyurdu. Sonra Yüce Allah: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ) “Ey iman edenler! ... şeyleri sormayın” kavlinden (ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ) “sonra da bu yüzden kâfir olmuşlardı” kavline kadar olan kısmı indirdi. Bunu İbn Cerîr rivayet etmiştir.
وقال خَصِيف، عن مجاهد، عن ابن عباس: (لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ) قال: هي البحيرة والوصيلة والسائبة والحام، ألا ترى أنه يقول بعد ذلك "ما جعل الله من بحيرة ولا كذا ولا كذا"، قال: وأما عكرمة فقال: إنهم كانوا يسألونه عن الآيات، فنهوا عن ذلك. ثم قال: (قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ) رواه ابن جرير.
Hasîf, Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan Yüce Allah'ın: { لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ } “[Açıklandığı takdirde hoşunuza gitmeyecek] şeyleri sormayın...” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bunlar bahîra, vasîle, sâibe ve hâmdır. Görmez misin ki [Allah Teâlâ] bundan sonra 'Allah ne bir bahîra, ne şöyle, ne de böyle kılmıştır' buyurmaktadır." [Râvî] dedi ki: İkrime ise şöyle demiştir: Onlar [Resûlullah'tan] mucizeler istiyorlardı, bundan dolayı nehyedildiler. Sonra [Allah Teâlâ]: { قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ } “Sizden önceki bir topluluk da onları sormuştu; sonra da inkâr edenler olmuşlardı” buyurdu. Bunu İbn Cerîr rivayet etmiştir.
يعني عكرمة ﵀: أن المراد بهذا النهي عن سؤال وقوع الآيات، كما سألت قريش أن يجري لهم أنهارًا، وأن يجعل لهم الصَّفَا ذهبا وغير ذلك، وكما سألت اليهود أن ينزل عليهم كتابا من السماء، وقد قال الله تعالى: {وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالآيَاتِ إِلا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالآيَاتِ إِلا تَخْوِيفًا} [الإسراء: ٥٩] وقال تعالى: {وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ جَاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِهَا قُلْ إِنَّمَا الآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لا يُؤْمِنُونَ * وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ * وَلَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ وَكَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلا مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ} [الأنعام: ١٠٩ - ١١١].
İkrime -rahimehullâh- şunu kastetmektedir: Bu yasaktan maksat, Kureyş'in kendileri için nehirler akıtılmasını, Safâ tepesinin altına dönüştürülmesini ve benzeri şeyleri istemesi; Yahudilerin de gökten kendilerine bir kitap indirilmesini istemesi gibi mucizelerin vukuunu sormaktan nehyetmektir. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالآيَاتِ إِلا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالآيَاتِ إِلا تَخْوِيفًا} “Bizi mucizeler göndermekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin onları yalanlamış olmasıdır. Semûd kavmine de açık bir mucize olarak o dişi deveyi vermiştik de ona zulmetmişlerdi. Oysa biz mucizeleri ancak korkutmak için göndeririz.” [el-İsrâ: 59] ve Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ جَاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِهَا قُلْ إِنَّمَا الآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لا يُؤْمِنُونَ * وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ * وَلَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ وَكَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلا مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ} “Kendilerine bir mucize gelirse ona mutlaka inanacaklarına dair bütün güçleriyle Allah'a yemin ettiler. De ki: «Mucizeler ancak Allah katındadır.» Onlara gelse de inanmayacaklarını siz nereden bileceksiniz? Onların kalplerini ve gözlerini, ilk defa inanmadıkları gibi ters yüz ederiz ve onları taşkınlıkları içinde şaşkınca bocalayıp dururken terk ederiz. Eğer biz onlara melekleri indirseydik, ölüler kendileriyle konuşsaydı ve her şeyi karşılarına toplasaydık, Allah dilemedikçe yine de inanacak değillerdi; fakat onların çoğu cahillik etmektedirler.” [el-En'âm: 109 - 111].