Binûn

Mâide Suresi Tefsiri — 17. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

دينهما، فيحلفان: بالله لا نشتري به ثمنًا قليلا ولو كان ذا قربى، ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين: أن صاحبهم لبهذا أوصى، وإن هذه لتركته. فيقول لهما الإمام قبل أن يحلفا: إنكما إن كتمتما أو خُنْتُما فَضَحْتُكُما في قومكما، ولم تجز لكما شهادة، وعاقبتكما. فإذا قال لهما ذلك، فإن ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها. رواه ابن جرير.

ibadetlerinden sonra durdurulur ve şöyle yemin ederler: 'Allah'a yemin olsun ki akraba bile olsa onu az bir pahaya satmayız ve Allah'ın şahitliğini gizlemeyiz, aksi takdirde şüphesiz günahkârlardan oluruz; [şahitlik ederiz ki] arkadaşları kesinlikle bunu vasiyet etti ve bu onun terekesidir.' İmam, onlar yemin etmeden önce kendilerine şöyle der: 'Eğer gizler veya hıyanet ederseniz, sizi kavminizin içinde rezil ederim, sizin için hiçbir şahitlik geçerli olmaz ve sizi cezalandırırım.' Onlara bunu söylediğinde, bu onların şahitliği dosdoğru yerine getirmelerine daha yakındır." Bunu İbn Cerîr rivayet etti.

وقال ابن جرير: حدثنا الحسين، حدثنا هُشيْم، أخبرنا مغيرة، عن إبراهيم وسعيد بن جبير، أنهما قالا في هذه الآية: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ) الآية، قالا إذا حضر الرجل الوفاة في سفر، فليشهد رجلين من المسلمين، فإن لم يجد رجلين من المسلمين فرجلين من أهل الكتاب فإذا قدما بتركته، فإن صدقهما الورثة قُبل قولهما، وإن اتهموهما أحلفا بعد صلاة العصر: بالله ما كتمنا ولا كذبنا ولا خُنَّا ولا غَيَّرنا.

İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, bize Huşeym anlattı, bize Mugīre; İbrâhim ve Saîd b. Cübeyr'den haber verdi; onlar bu ayet hakkında: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ) ayeti hakkında şöyle dediler: "Kişiye yolculukta ölüm gelip çattığında Müslümanlardan iki kişiyi şahit tutsun. Eğer Müslümanlardan iki kişi bulamazsa Ehl-i Kitap'tan iki kişiyi [şahit tutsun]. Onlar terekesini getirdiklerinde, vârisler onları doğrularsa sözleri kabul edilir. Eğer onları itham ederlerse ikindi namazından sonra: 'Allah'a yemin olsun ki gizlemedik, yalan söylemedik, hıyanet etmedik ve değiştirmedik' diye yemin ettirilirler."

وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس، في تفسير هذه الآية: فإن ارتيب في شهادتهما استحلفا بعد الصلاة بالله: ما اشترينا بشهادتنا ثمنًا قليلا. فإن اطلع الأولياء على أن الكافرين كذبا في شهادتهما، قام رجلان من الأولياء فحلفا بالله: أن شهادة الكافرين باطلة، وإنا لم نعتد، فذلك قوله: (فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا) يقول: إن اطلع على أن الكافرين كذبا (فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا) يقول: من الأولياء، فحلفا بالله: أن شهادة الكافرين باطلة، وإنا لم نعتد، فترد شهادة الكافرَيْن، وتجوز شهادة الأولياء.

Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan bu ayetin tefsirinde şöyle dediğini nakletti: "Eğer onların şahitliğinden şüphe edilirse namazdan sonra 'Şahitliğimiz karşılığında az bir pahayı satın almadık' diye Allah adına yemin ettirilirler. Şayet vârisler iki kâfirin şahitliklerinde yalan söylediklerine muttali olurlarsa vârislerden iki adam kalkar ve 'İki kâfirin şahitliği batıldır ve biz haddi aşmadık' diye Allah adına yemin ederler. İşte O'nun şu buyruğu budur: (فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا) Yani o iki kâfirin yalan söylediklerine muttali olunursa, (فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا) yani vârislerden [iki kişi onların yerine geçer], 'İki kâfirin şahitliği batıldır ve biz haddi aşmadık' diye Allah adına yemin ederler. Böylece o iki kâfirin şahitliği reddedilir, vârislerin şahitliği ise geçerli sayılır."

وهكذا روى العَوْفي، عن ابن عباس. رواهما ابن جرير.

el-Avfî de İbn Abbâs'tan bu şekilde rivayet etti. Bu ikisini İbn Cerîr rivayet etti.

وهكذا قَرَّر هذا الحكم على مقتضى هذه الآية غيرُ واحد من أئمة التابعين والسلف، ﵃، وهو مذهب الإمام أحمد، ﵀.

Tâbiîn ve Selef imamlarından —radıyallâhu anhum— birden fazla kişi de bu ayetin gereğince bu hükmü bu şekilde karara bağlamıştır ; İmam Ahmed'in —rahimehullâh— mezhebi de budur.

وقوله: (ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا) أي: شرعية هذا الحكم على هذا الوجه المرضي من تحليف الشاهدين الذميين وقد استريب بهما، أقرب إلى إقامتهما الشهادة على الوجه المرضي.

O'nun: (ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا) buyruğu, yani: Kendilerinden şüphelenilen iki zimmî şahide yemin ettirilmesi hususundaki bu meşru hükmün bu hoşnut olunan şekli, onların şahitliği gereğince yerine getirmelerine daha yakındır.

وقوله: (أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ) أي: يكون الحامل لهم على الإتيان بالشهادة على وجهها، هو تعظيم الحلف بالله ومراعاة جانبه وإجلاله، والخوف من الفضيحة بين الناس إذا ردت اليمين على الورثة، فيحلفون ويستحقون ما يدعون، ولهذا قال: (أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ)

O'nun: { أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ } “yahut yeminlerinden sonra yeminlerin [reddedilip başkalarına] döndürülmesinden korkmaları” buyruğu, yani: Onları şahitliği gereğince yerine getirmeye sevk eden şey; Allah adına yemin etmeyi yüceltmek, O'nun hakkını gözetip O'na tazim göstermek ve yemin mirasçılara döndürüldüğünde, onların da yemin ederek iddia ettikleri şeyi hak etmeleri durumunda insanlar arasında rezil olmaktan korkmalarıdır. İşte bu sebeple: { أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ } “yahut yeminlerinden sonra yeminlerin [reddedilip başkalarına] döndürülmesinden korkmaları” buyurmuştur.

ثم قال: (وَاتَّقُوا اللَّهَ) أي: في جميع أموركم (وَاسْمَعُوا) أي: وأطيعوا (وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ) يعني: الخارجين عن طاعته ومتابعة شريعته.

Sonra: (وَاتَّقُوا اللَّهَ) yani: bütün işlerinizde [Allah'tan korkun], (وَاسْمَعُوا) yani: ve itaat edin, (وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ) yani: O'na itaatin ve şeriatına uymanın dışına çıkanları buyurdu.

{يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ (١٠٩)}

{يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ (١٠٩)} “Allah’ın elçileri toplayıp: «Size ne cevap verildi?» buyuracağı gün onlar: «Bizim hiçbir bilgimiz yoktur; şüphesiz gaybları hakkıyla bilen ancak Sensin» diyeceklerdir.”

وهذا إخبار عما يخاطب الله به المرسلين يوم القيامة، عما أجيبوا به من أممهم الذين أرسلهم إليهم، كما قال تعالى: {فَلَنَسْأَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْأَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ} [الأعراف: ٦] وقال تعالى: {فَوَرَبِّكَ لَنَسْأَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [الحجر: ٩٢، ٩٣].

Bu, kıyamet gününde Allah'ın peygamberlere, kendilerine gönderildikleri ümmetlerinden ne gibi karşılık aldıkları hususunda yönelteceği hitabın haber verilmesidir; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {فَلَنَسْأَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْأَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ} “Andolsun, kendilerine elçi gönderilenlere mutlaka soracağız ve elbette gönderilen elçilere de soracağız.” [el-A'râf: 6] ve Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {فَوَرَبِّكَ لَنَسْأَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “Rabbin hakkı için, onların hepsine mutlaka soracağız; yapmakta oldukları şeylerden.” [el-Hicr: 92, 93].

وقول الرسل: (لا عِلْمَ لَنَا) قال مجاهد، والحسن البصري، والسُّدِّي: إنما قالوا ذلك من هول ذلك اليوم.

Peygamberlerin: (لا عِلْمَ لَنَا) sözü hakkında Mücâhid, Hasan-ı Basrî ve es-Süddî: "Bunu ancak o günün dehşetinden dolayı söylemişlerdir" dediler.

قال عبد الرزاق، عن الثوري، عن الأعمش، عن مجاهد: (يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ) فيفزعون فيقولون: (لا عِلْمَ لَنَا) رواه ابن جرير وابن أبي حاتم.

Abdürrezzâk, es-Sevrî'den, o el-A'meş'ten, o Mücâhid'den nakletti: "(يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ) Dehşete kapılırlar ve (لا عِلْمَ لَنَا) derler." Bunu İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim rivayet etti.

وقال ابن جرير: حدثنا ابن حُمَيْد، حدثنا حَكَّام، حدثنا عَنْبَسَة قال: سمعت شيخًا يقول: سمعت الحسن يقول في قوله: (يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ) الآية، قال: من هول ذلك اليوم.

İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Humeyd anlattı, bize Hakkâm anlattı, bize Anbese anlattı; dedi ki: Bir şeyhin şöyle dediğini işittim: Hasan'ın: (يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ) ayeti hakkında şöyle dediğini işittim: "O günün dehşetinden dolayıdır."

وقال أسباط، عن السُّدِّي: (يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لا عِلْمَ لَنَا) ذلك: أنهم نزلوا منزلا ذهلت فيه العقول، فلما سئلوا قالوا: (لا عِلْمَ لَنَا) ثم نزلوا منزلا آخر، فشهدوا على قومهم. رواه ابن جرير.

Esbât, es-Süddî'den nakletti: "(يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لا عِلْمَ لَنَا) Bu şundandır: Onlar akılların dehşete kapıldığı bir menzile indiler, kendilerine sorulduğunda (لا عِلْمَ لَنَا) dediler. Sonra başka bir menzile indiler ve kavimleri aleyhine şahitlik ettiler." Bunu İbn Cerîr rivayet etti.

ثم قال ابن جرير: حدثنا القاسم، حدثنا الحسين، حدثنا الحجاج، عن ابن جُرَيْج قوله: (يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ) ماذا عملوا بعدكم؟ وماذا أحدثوا بعدكم؟ قالوا: (لا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ)

Sonra İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Kāsım anlattı, bize el-Hüseyin anlattı, bize el-Haccâc, İbn Cüreyc'den şu sözünü nakletti: "(يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ) 'Sizden sonra ne yaptılar? Sizden sonra neler ihdas ettiler?' Onlar: (لا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ) derler."

وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: (يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ) يقولون للرب، ﷿: لا علم لنا، إلا علم أنت أعلم به منا.

Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan nakletti: "(يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ) Rab Azze ve Celle'ye: 'Senin bizden daha iyi bildiğin ilim müstesna bizim bir bilgimiz yoktur' derler."

رواه ابن جرير. ثم اختاره على هذه الأقوال الثلاثة ولا شك أنه قول حسن، وهو من باب التأدب مع الرب، ﷿، أي: لا علم لنا بالنسبة إلى علمك المحيط بكل شيء، فنحن وإن كنا قد أجبنا وعرفنا من أجابنا، ولكن منهم من كنا إنما نطلع على ظاهره، لا علم لنا بباطنه، وأنت العليم بكل شيء، المطلع على كل شيء. فعلمنا بالنسبة إلى علمك كلا عِلْم، فإنك (أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ)

Bunu İbn Cerîr rivayet etti. Sonra bu üç görüş arasından bunu tercih etti. Şüphesiz bu güzel bir görüştür ve Rab Azze ve Celle'ye karşı edepli davranma kabilindendir. Yani: Her şeyi kuşatan ilmine nispetle bizim hiçbir bilgimiz yoktur. Zira bizler her ne kadar [davetimize] icabet edilmiş ve bize kimin icabet ettiğini bilmiş olsak da onlardan bazısının sadece zahirine vakıf olabiliyorduk, batınlarına dair ise hiçbir bilgimiz yoktu. Sen ise her şeyi hakkıyla bilensin, her şeye muttali olansın. Dolayısıyla Senin ilmine nispetle bizim ilmimiz adeta bir hiç mesabesindedir; zira { أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ } “Gaybları hakkıyla bilen ancak Sensin”.

{إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الأَكْمَهَ وَالأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلا سِحْرٌ مُبِينٌ (١١٠) وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ (١١١)}

{إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الأَكْمَهَ وَالأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلا سِحْرٌ مُبِينٌ (١١٠) وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ (١١١)} “Hani Allah şöyle buyuracaktı: «Ey Meryem oğlu Îsâ! Senin üzerindeki ve annenin üzerindeki nimetimi hatırla; hani seni Rûhu'l-Kudüs ile desteklemiştim; beşikteyken de yetişkinken de insanlarla konuşuyordun. Hani sana Kitab'ı, hikmeti, Tevrat'ı ve İncil'i öğretmiştim. Hani Benim iznimle çamurdan kuş biçiminde bir şey yaratıyor, sonra ona üflüyordun da Benim iznimle bir kuş oluveriyordu. Körü ve alacalıyı Benim iznimle iyileştiriyordun. Hani ölüleri Benim iznimle [diriltip mezarlarından] çıkarıyordun. Hani İsrâiloğullarına apaçık delillerle geldiğin zaman onların sana [zarar vermesini] engellemiştim de içlerinden inkâr edenler: 'Bu, apaçık bir büyüden başka bir şey değildir' demişlerdi. Hani Havârilere de: 'Bana ve elçime iman edin' diye vahyetmiştim (ilham etmiştim). Onlar da: 'İman ettik, bizim Müslümanlar olduğumuza şahit ol' demişlerdi.»”

يذكر تعالى ما امتن به على عبده ورسوله عيسى ابن مريم ﵇ مما أجراه على يديه من المعجزات وخوارق العادات، فقال تعالى: (إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ) أي: في خلقي إياك من أم بلا ذكر، وجعلي إياك آية ودلالة قاطعة على كمال قدرتي على الأشياء (وَعَلى وَالِدَتِكَ) حيث جَعلتُكَ لها برهانًا على براءتها مما نسبه الظالمون الجاهلون إليها من الفاحشة، (إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ) وهو جبريل، ﵇، وجعلتك نبيًا داعيًا إلى الله في صغرك وكبرك، فأنطقتك في المهد صغيرًا، فشهدت ببراءة أمك من كل عيب، واعترفت لي بالعبودية، وأخبرت عن رسالتي إياك ودعوتك إلى عبادتي؛ ولهذا قال تعالى: (تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا) أي: تدعو إلى الله الناس في صغرك وكبرك. وضمن "تكلم" تدعو؛ لأن كلامه الناس في كهولته ليس بأمر عجيب.

Allah Teâlâ, kulu ve elçisi Meryem oğlu Îsâ'ya —aleyhisselâm— ellerinde gerçekleştirdiği mucizeler ve harikulade hallerle bahşettiği nimetleri zikrederek şöyle buyurmaktadır: (إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ) yani: Seni bir erkek olmaksızın bir anneden yaratmam ve seni eşya üzerindeki kemal kudretime kesin bir ayet ve delil kılmam suretiyle [nimetimi hatırla]; (وَعَلى وَالِدَتِكَ) hani zalim ve cahillerin ona isnat ettiği çirkin fiilden (zinadan) beraatine seni bir burhan kılmıştım; (إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ) o Cibrîl'dir —aleyhisselâm—, seni küçüklüğünde ve büyüklüğünde Allah'a çağıran bir peygamber kıldım, beşikte küçük bir çocukken seni konuşturdum da annenin her türlü kusurdan beri olduğuna şahitlik ettin, Bana kulluğunu ikrar ettin, sana risalet verdiğimi ve Bana kulluğa davetini haber verdin; bu yüzden Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلا) yani: İnsanları küçüklüğünde ve büyüklüğünde Allah'a davet ediyordun. "Konuşuyordun" fiiline "davet ediyordun" manası yüklenmiştir; zira onun yetişkinliğinde insanlarla konuşması şaşılacak bir durum değildir.

وقوله: (وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ) أي: الخط والفهم (وَالتَّوْرَاةَ) وهي المنزلة على موسى بن عمران الكليم، وقد يَرِدُ لفظ التوراة في الحديث ويُرَاد به ما هو أعم من ذلك.

O'nun: (وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ) buyruğu, yani: yazıyı ve anlayışı; (وَالتَّوْرَاةَ) buyruğu ise, Kelîm olan Mûsâ b. İmrân'a indirilendir. Tevrat lafzı hadislerde bazen bundan daha genel bir anlam kastedilerek de gelebilir.

وقوله: (وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي) أي: تصوره وتشكله على هيئة الطائر بإذني لك في ذلك فيكون طائرًا بإذني، أي: فتنفخ في تلك الصورة التي شكلتها بإذني لك في ذلك، فتكون طيراً ذا روح بإذن الله وخلقه.

O'nun: (وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي) buyruğu, yani: Bu hususta sana izin vermemle çamuru kuş şeklinde tasvir edip biçimlendiriyorsun da Benim iznimle kuş oluveriyor; yani bu hususta sana izin vermemle biçimlendirdiğin o surete üflüyorsun da Allah'ın izni ve yaratmasıyla ruh sahibi bir kuş oluveriyor.

وقوله: (وَتُبْرِئُ الأكْمَهَ وَالأبْرَصَ بِإِذْنِي) قد تقدم الكلام على ذلك في سورة آل عمران بما أغنى عن إعادته.

O'nun: (وَتُبْرِئُ الأكْمَهَ وَالأبْرَصَ بِإِذْنِي) buyruğuna gelince, buna dair açıklama Âl-i İmrân Suresi'nde tekrarına ihtiyaç bırakmayacak şekilde geçmişti.

وقوله: (وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي) أي: تدعوهم فيقومون من قبورهم بإذن الله وقدرته، وإرادته ومشيئته.

O'nun: (وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي) buyruğu, yani: Onları çağırıyorsun da Allah'ın izni, kudreti, iradesi ve meşîetiyle kabirlerinden kalkıyorlar.

وقد قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا مالك بن إسماعيل، حدثنا محمد بن طلحة -يعني ابن مُصَرِّف-عن أبي بِشْر، عن أبي الهذيل قال: كان عيسى ابن مريم، ﵇، إذا أراد أن يحيي الموتى صلى ركعتين، يقرأ في الأولى: {تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ} [سورة الملك]، وفي الثانية: {الم * تَنْزِيلُ الْكِتَابِ} [سورة السجدة]. فإذا فرغ منهما مدح الله وأثنى عليه، ثم دعا بسبعة أسماء: يا قديم، يا خفي، يا دائم، يا فرد، يا وتر، يا أحد، يا صمد -وكان إذا أصابته شدة دعا بسبعة أخر: يا حي، يا قيوم، يا الله، يا رحمن، يا ذا الجلال والإكرام، يا نور السموات والأرض، وما بينهما ورب العرش العظيم، يا رب.

İbn Ebî Hâtim der ki: Bize babam anlattı, bize Mâlik b. İsmâîl anlattı, bize Muhammed b. Talha -yani İbn Musarrif- Ebû Bişr'den, o da Ebü'l-Hüzeyl'den nakletti; o şöyle demiştir: Meryem oğlu Îsâ aleyhisselâm ölüleri diriltmek istediği zaman iki rekât namaz kılar, birincisinde: { تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ } [Mülk Suresi] “Mülk elinde bulunan [Allah] pek yücedir”, ikincisinde de: { الم * تَنْزِيلُ الْكِتَابِ } [Secde Suresi] “Elif. Lâm. Mîm. Bu Kitab'ın indirilişi...” [ayetlerini] okurdu. Bu iki [rekâttan] çıktığında Allah'ı över, O'na senâda bulunur, ardından şu yedi isimle dua ederdi: Yâ Kadîm, yâ Hafiyy, yâ Dâim, yâ Ferd, yâ Vitr, yâ Ahad, yâ Samed. Kendisine bir sıkıntı isabet ettiğinde ise diğer yedi [isimle] dua ederdi: Yâ Hayy, yâ Kayyûm, yâ Allah, yâ Rahmân, yâ Ze'l-celâli ve'l-ikrâm, yâ Nûra's-semâvâti ve'l-ardı ve mâ beynehümâ ve Rabbe'l-arşi'l-azîm, yâ Rabb.

وهذا أثر عجيب جدًا.

Bu, pek şaşılacak bir rivayettir.

وقوله: (وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلا سِحْرٌ مُبِينٌ) أي: واذكر نعمتي عليك في كفي إياهم عنك حين جئتهم بالبراهين والحجج القاطعة على نبوتك ورسالتك من الله إليهم، فكذبوك واتهموك بأنك ساحر، وسعوا في قتلك وصلبك، فنجيتك منهم، ورفعتك إليَّ، وطهرتك من دنسهم، وكفيتك شرهم. وهذا يدل على أن هذا الامتنان كان من الله إليه بعد رفعه إلى السماء الدنيا، أو يكون هذا الامتنان واقعًا يوم القيامة، وعبر عنه بصيغة الماضي دلالة على وقوعه لا محالة. وهذا من أسرار الغيوب التي أطلع الله عليها رسوله محمدًا ﷺ.

O'nun: (وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلا سِحْرٌ مُبِينٌ) buyruğu, yani: Allah'tan kendilerine gönderilen peygamberliğine ve risaletine dair apaçık deliller ve kesin hüccetlerle onlara geldiğin zaman onların [sana zarar vermesini] engellemem hususundaki üzerindeki nimetimi hatırla; onlar seni yalanladılar, büyücü olmakla itham ettiler ve seni öldürmeye ve asmaya çalıştılar, Ben de seni onlardan kurtardım, katıma yükselttim , seni onların pisliğinden arındırdım ve şerlerinden seni korudum. Bu da gösterir ki Allah'ın bu minneti, onun dünya semasına yükseltilmesinden sonra gerçekleşmiştir ya da bu minnet kıyamet gününde vuku bulacaktır ve kesinlikle gerçekleşeceğini göstermek için geçmiş zaman sîgasıyla ifade edilmiştir. Bu, Allah'ın Resûlü Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem bildirdiği gayb sırlarından biridir.

وقوله: (وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي) وهذا أيضًا من الامتنان عليه، ﵇، بأن جعل له أصحابًا وأنصارًا. ثم قيل: المراد بهذا الوحي وحي إلهام، كما قال: {وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ} الآية [القصص: ٧]، وهذا وحي إلهام بلا خوف، وكما قال تعالى: {وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ * ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلا} الآية [النحل: ٦٨، ٦٩]. وهكذا قال بعض السلف في هذه الآية: (وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا) [أي: بالله وبرسول الله] (وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ) أي: ألهموا ذلك فامتثلوا ما ألهموا.

O'nun: (وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي) buyruğu da ona —aleyhisselâm— kendisine arkadaşlar ve yardımcılar kılınması suretiyle yapılan bir minnettir. Sonra denildi ki: Bu vahiyden kasıt ilham vahyidir; nitekim şöyle buyurmuştur: {وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ} “Mûsâ'nın annesine: «Onu emzir...» diye vahyettik (ilham ettik).” ayeti [el-Kasas: 7]; bu şüphesiz bir ilham vahyidir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ * ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلا} “Rabbin bal arısına vahyetti: «Dağlardan, ağaçlardan ve [insanların] kurdukları çardaklardan evler edin. Sonra her türlü meyveden ye de Rabbinin [sana] kolaylaştırdığı yollara gir.»” ayeti [en-Nahl: 68, 69]. Bazı Selef bu ayet hakkında şöyle demiştir: (وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا) [yani: Allah'a ve Allah'ın Resûlüne] (وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ) yani: Kendilerine bu ilham edildi, onlar da ilham olunan şeye uydular.

قال الحسن البصري: ألهمهم الله. ﷿ ذلك، وقال السُّدِّي: قذف في قلوبهم ذلك.

Hasan-ı Basrî: "Allah Azze ve Celle onlara bunu ilham etti" dedi. es-Süddî de: "Bunu kalplerine attı" dedi.

ويحتمل أن يكون المراد: وإذ أوحيت إليهم بواسطتك، فدعوتهم إلى الإيمان بالله وبرسوله، واستجابوا لك وانقادوا وتابعوك، فقالوا: (آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ)

Kastedilenin şu olması da muhtemeldir: [Ey Îsâ!] Senin vasıtanla onlara vahyettim (bildirdim) de sen onları Allah'a ve Resûlü'ne iman etmeye davet ettin; onlar da sana icabet ettiler, boyun eğdiler ve sana tâbi oldular. Bunun üzerine: {آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ} “İman ettik, bizim şüphesiz müslümanlar olduğumuza sen de şahit ol” dediler.

{إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١١٢) قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ (١١٣)}

{إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١١٢) قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ (١١٣)} “Hani Havâriler: «Ey Meryem oğlu Îsâ! Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi?» demişlerdi. O da: «Eğer müminler iseniz Allah’tan korkun» demişti. Onlar: «İstiyoruz ki ondan yiyelim, kalplerimiz yatışsın, bize doğru söylediğini bilelim ve ona şahitlik edenlerden olalım» demişlerdi.”

هذه قصة المائدة، وإليها تنسب السورة فيقال: "سورة المائدة". وهي مما امتن الله به على عبده ورسوله عيسى، ﵇، لما أجاب دعاءه بنزولها، فأنزلها الله آية ودلالة معجزة باهرة وحجة قاطعة.

Bu, maide kıssasıdır ve sure buna nispet edilerek "Mâide Suresi" diye anılır. Bu, Allah'ın kulu ve elçisi Îsâ'ya —aleyhisselâm— onun indirilmesi yönündeki duasını kabul etmekle bahşettiği nimetlerdendir; nitekim Allah onu apaçık bir mucize, delil ve kesin bir hüccet olan bir ayet olarak indirmiştir.

وقد ذكر بعض الأئمة أن قصة المائدة ليست مذكورة في الإنجيل، ولا يعرفها النصارى إلا من المسلمين، فالله أعلم.

Bazı imamlar maide kıssasının İncil'de zikredilmediğini, Hristiyanların bunu ancak Müslümanlardan öğrendiklerini zikretmişlerdir; en doğrusunu Allah bilir.

فقوله تعالى: (إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ) وهم أتباع عيسى ﵇: (يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ) هذه قراءة كثيرين، وقرأ آخرون: "هل تَسْتَطيع رَبَّك" أي: هل تستطيع أن تسأل ربك (أَنْ يُنزلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ).

Allah Teâlâ'nın: (إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ) —ki onlar Îsâ'nın —aleyhisselâm— tâbileridir— (يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ) buyruğu, pek çoklarının kıraatidir. Başkaları ise: "هل تَسْتَطيع رَبَّك" şeklinde okumuşlardır ki bu: "Rabbinden isteyebilir misin?" (أَنْ يُنزلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ) "bize gökten bir sofra indirmesini" demektir.

والمائدة هي: الخوان عليه طعام. وذكر بعضهم أنهم إنما سألوا ذلك لحاجتهم وفقرهم فسألوا أن ينزل عليهم مائدة كل يوم يقتاتون منها، ويتقوون بها على العبادة.

Mâide: Üzerinde yiyecek bulunan sofradır. Bazıları onların bunu sadece ihtiyaçlarından ve fakirliklerinden dolayı istediklerini , bu sebeple her gün kendilerine beslenecekleri ve ibadete güç yetirecekleri bir sofra indirilmesini istediklerini zikretmişlerdir.

قال: (اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ) أي: فأجابهم المسيح، ﵇، قائلا لهم: اتقوا الله، ولا تسألوا هذا، فعساه أن يكون فتنة لكم، وتوكلوا على الله في طلب الرزق إن كنتم مؤمنين.

(اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ) buyurdu, yani: Mesîh —aleyhisselâm— onlara şöyle diyerek cevap verdi: "Allah'tan korkun, bunu istemeyin; çünkü bu sizin için bir imtihan olabilir. Eğer müminler iseniz rızık talebinde Allah'a tevekkül edin."

(قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا) أي: نحن محتاجون إلى الأكل منها (وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا) إذا شاهدنا نزولها رزقًا لنا من السماء (وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا) أي: ونزداد إيمانًا بك وعلمًا برسالتك، (وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ) أي: ونشهد أنها آية من عند الله، ودلالة وحجة على نبوتك وصدق ما جئت به.

(قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا) yani: Biz ondan yemeye muhtacız, (وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا) gökten bize bir rızık olarak indiğini gördüğümüzde [kalplerimiz yatışsın], (وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا) yani: sana olan imanımız ve risaletine dair bilgimiz artsın, (وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ) yani: onun Allah katından bir ayet, peygamberliğine ve getirdiğin şeyin doğruluğuna bir delil ve hüccet olduğuna şahitlik edelim [dediler].

{قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (١١٤) قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ (١١٥)}

{قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (١١٤) قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ (١١٥)} “Meryem oğlu Îsâ: «Allahım! Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir ki hem bizim için, hem öncekilerimiz hem de sonrakilerimiz için bir bayram ve Senden bir ayet (mucize) olsun. Bizi rızıklandır; Sen rızık verenlerin en hayırlısısın» dedi. Allah da: «Şüphesiz Ben onu size indireceğim. Ama bundan sonra sizden kim inkâr ederse, Ben onu âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla cezalandırırım» buyurdu.”

(قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنزلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لأوَّلِنَا وَآخِرِنَا) قال السُّدِّي: أي نتخذ ذلك اليوم الذي نزلت فيه عيدًا نعظمه نحن وَمَنْ بعدنا، وقال سفيان الثوري: يعني يومًا نصلي فيه، وقال قتادة: أرادوا أن يكون لعقبهم من بعدهم، وعن سلمان الفارسي: عظة لنا ولمن بعدنا. وقيل: كافية لأولنا وآخرنا.

(قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنزلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لأوَّلِنَا وَآخِرِنَا) es-Süddî dedi ki: "Yani indiği o günü, bizim ve bizden sonrakilerin yücelteceği bir bayram edinelim." Süfyân es-Sevrî: "Yani içinde namaz kılacağımız bir gün [olsun]" dedi. Katâde: "Kendilerinden sonra gelecek nesilleri için olmasını istediler" dedi. Selmân-ı Fârisî'den: "Bizim için ve bizden sonrakiler için bir öğüt olsun" rivayeti nakledildi. "Öncekilerimize ve sonrakilerimize yetecek [bir rızık olsun]" dendiği de söylenmiştir.

(وَآيَةً مِنْكَ) أي: دليلا تنصبه على قدرتك على الأشياء، وعلى إجابتك دعوتي، فيصدقوني فيما أبلغه عنك (وَارْزُقْنَا) أي: من عندك رزقًا هنيئًا بلا كلفة ولا تعب (وَأَنْتَ خَيرُ الرَّازِقِينَ * قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنزلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ) أي: فمن كذب بها من أمتك يا عيسى وعاندها (فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ) أي: من عالمي زمانكم، كقوله: {وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ} [غافر: ٤٦]، وكقوله: {إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ} [النساء: ١٤٥].

(وَآيَةً مِنْكَ) “ve Sen'den bir mucize [olsun]” yani: Her şeye gücünün yettiğine ve benim duama icabet ettiğine dair ortaya koyacağın bir delil [olsun ki] Sen'den tebliğ ettiğim hususlarda beni tasdik etsinler. (وَارْزُقْنَا) “bizi rızıklandır” yani: Katından külfetsiz ve zahmetsiz, afiyet dolu bir rızıkla [bizi rızıklandır]. (وَأَنْتَ خَيرُ الرَّازِقِينَ * قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنزلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ) “Sen rızık verenlerin en hayırlısısın. Allah buyurdu ki: Şüphesiz Ben onu sizin üzerinize indireceğim. Artık bundan sonra sizden kim inkâr ederse” yani: Ey Îsâ! Ümmetinden kim onu yalanlar ve ona karşı inat ederse (فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ) “şüphesiz Ben onu, âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla cezalandırırım.” Yani: Kendi zamanınızın insanlarından [hiçbirine etmeyeceğim bir azap ile]; tıpkı Allah Teâlâ’nın şu buyruğunda olduğu gibi: {وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ} “Kıyamet koptuğu gün de: «Firavun ailesini azabın en şiddetlisine sokun!» [denir].” [Mü'min: 46], ve yine O'nun şu buyruğunda olduğu gibi: {إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ} “Şüphesiz münafıklar, cehennemin en aşağı tabakasındadırlar.” [en-Nisâ: 145].

وقد روى ابن جرير، من طريق عَوْف الأعرابي، عن أبي المغيرة القوَّاس، عن عبد الله بن عمرو قال: إن أشد الناس عذابًا يوم القيامة ثلاثة: المنافقون، ومن كفر من أصحاب المائدة، وآل فرعون.

İbn Cerîr, Avf el-A'râbî yoluyla, Ebû'l-Mugīre el-Kavvâs'tan, o Abdullah b. Amr'dan şöyle dediğini rivayet etti: "Kıyamet gününde azabı en şiddetli olan insanlar üç gruptur: Münafıklar, maide ehlinden inkâr edenler ve Firavun ailesi."

ذكر أخبار رُوِيَت عن السلف في نزول المائدة على الحواريين:

Havârilere Maide'nin İndirilmesi Hakkında Selef'ten Rivayet Edilen Haberlerin Zikri:

قال أبو جعفر بن جرير حدثنا القاسم، حدثنا الحسين، حدثني حجاج، عن لَيْث، عن عقيل، عن ابن عباس: أنه كان يحدث عن عيسى ابن مريم أنه قال لبني إسرائيل: هل لكم أن تصوموا لله ثلاثين يومًا، ثم تسألوه فيعطيكم ما سألتم؟ فإن أجر العامل على من عمل له. ففعلوا، ثم قالوا: يا معلم الخير، قلت لنا: إن أجر العامل على من عمل له وأمرتنا أن نصوم ثلاثين يومًا، ففعلنا، ولم نكن نعمل لأحد ثلاثين يومًا إلا أطعمنا حين نَفْرُغ طعامًا، فهل يستطيع ربك أن ينزل علينا مائدة من السماء؟ قال عيسى: {اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ * قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ * قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ * قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ} قال: فأقبلت الملائكة تطير بمائدة من السماء، عليها سبعة أحوات وسبعة أرغفة، حتى وضعتها بين أيديهم، فأكل منها آخر الناس كما أكل منها أولهم.

Ebû Ca'fer b. Cerîr dedi ki : Bize el-Kāsım anlattı, bize el-Hüseyin anlattı, bana Haccâc, Leys'ten, o Ukayl'den, İbn Abbâs'tan nakletti; o Meryem oğlu Îsâ hakkında şöyle anlatıyordu: Îsâ İsrâiloğullarına: "Allah için otuz gün oruç tutup sonra O'ndan istemeye var mısınız, O da dilediğinizi size versin? Zira işçinin ücreti, kendisi için çalıştığı kimseye aittir" dedi. Onlar da bunu yaptılar, sonra: "Ey hayrı öğreten! Bize: 'İşçinin ücreti kendisi için çalıştığı kimseye aittir' dedin ve bize otuz gün oruç tutmamızı emrettin, biz de yaptık. Biz bir kimse için otuz gün çalıştığımızda işi bitirdiğimizde bize mutlaka yemek yedirirdi; Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi?" dediler. Îsâ: {اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ * قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ * قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ * قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ} “«Eğer müminler iseniz Allah’tan korkun» dedi. Onlar: «İstiyoruz ki ondan yiyelim, kalplerimiz yatışsın, bize doğru söylediğini bilelim ve ona şahitlik edenlerden olalım» dediler. Meryem oğlu Îsâ: «Allahım! Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir ki hem bizim için, hem öncekilerimiz hem de sonrakilerimiz için bir bayram ve Senden bir ayet olsun. Bizi rızıklandır; Sen rızık verenlerin en hayırlısısın» dedi. Allah da: «Şüphesiz Ben onu size indireceğim. Ama bundan sonra sizden kim inkâr ederse, Ben onu âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla cezalandırırım» buyurdu.” dedi. Dedi ki: Bunun üzerine melekler gökten, üzerinde yedi balık ve yedi pide bulunan bir sofrayı uçurarak getirdiler ve nihayet önlerine koydular; insanların sonuncusu da ondan tıpkı ilki gibi yedi.

كذا رواه ابن جرير ورواه ابن أبي حاتم، عن يونس بن عبد الأعلى، عن ابن وَهْبٍ، عن الليث، عن عُقَيْل، عن ابن شِهاب، قال: كان ابن عباس يحدث، فذكر نحوه.

İbn Cerîr bunu bu şekilde rivayet etti . İbn Ebî Hâtim de Yûnus b. Abdila'lâ'dan, o İbn Vehb'den, o el-Leys'ten, o Ukayl'den, o İbn Şihâb'dan; İbn Abbâs'ın anlattığını rivayet ederek benzerini zikretti.

وقال ابن أبي حاتم أيضًا: حدثنا سعد بن عبد الله بن عبد الحكم، حدثنا أبو زُرْعَة وهب الله بن راشد، حدثنا عُقَيْل بن خالد، أن ابن شهاب أخبره عن ابن عباس؛ أن عيسى ابن مريم قالوا له: ادع الله أن ينزل علينا مائدة من السماء، قال: فنزلت الملائكة بمائدة يحملونها، عليها سبعة أحوات، وسبعة أرغفة، فأكل منها آخر الناس كما أكل منها أولهم.

İbn Ebî Hâtim ayrıca dedi ki: Bize Sa'd b. Abdillâh b. Abdilhakem anlattı, bize Ebû Zür'a Vehbullâh b. Râşid anlattı, bize Ukayl b. Hâlid anlattı; İbn Şihâb ona İbn Abbâs'tan haber vermiş ki: Meryem oğlu Îsâ'ya: "Bize gökten bir sofra indirmesi için Allah'a dua et" dediler. Dedi ki: Bunun üzerine melekler taşıdıkları, üzerinde yedi balık ve yedi pide bulunan bir sofra ile indiler; insanların sonuncusu da ondan tıpkı ilki gibi yedi.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا الحسن بن قَزْعَة الباهلي، حدثنا سفيان بن حبيب، حدثنا سعيد بن أبي عَرُوبَة، عن قتادة، عن خِلاس، عن عمار بن ياسر، عن النبي ﷺ قال: "نزلت المائدة من السماء، عليها خبز ولحم، وأمروا أن لا يخونوا ولا يرفعوا لغد، فخانوا وادخروا ورفعوا، فمسخوا قردة وخنازير"

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize el-Hasan b. Kaz'a el-Bâhilî anlattı, bize Süfyân b. Habîb anlattı, bize Saîd b. Ebî Arûbe, Katâde'den, o Hılâs'tan, o Ammâr b. Yâsir'den, o Nebî'den sallallâhu aleyhi ve sellem nakletti: "Sofra gökten üzerinde ekmek ve et bulunduğu halde indirildi. Onlara hıyanet etmemeleri ve yarına saklamamaları emredildi; fakat hıyanet ettiler, biriktirdiler ve sakladılar, bu yüzden maymunlara ve domuzlara dönüştürüldüler."

وكذا رواه ابن جرير، عن الحسن بن قَزْعَة ثم رواه ابن جرير، عن ابن بشار، عن ابن أبي

Aynı şekilde bunu İbn Cerîr, el-Hasan b. Kaz'a'dan rivayet etmiştir. Sonra İbn Cerîr [bunu] İbn Beşşâr'dan, o İbn Ebî

عَدِيّ، عن سعيد، عن قتادة، عن خلاس، عن عمار، قال: نزلت المائدة وعليها ثمر من ثمار الجنة، فأمروا ألا يخونوا ولا يخبئوا ولا يدخروا. قال: فخان القوم وخَبئوا وادخروا، فمسخهم الله قردة وخنازير.

Adiyy'den, o Saîd'den, o Katâde'den, o Hılâs'tan, o Ammâr'dan şöyle dediğini rivayet etti: "Sofra indirildi, üzerinde cennet meyvelerinden meyveler vardı. Kendilerine hıyanet etmemeleri, gizlememeleri ve biriktirmemeleri emredildi. Dedi ki: Topluluk hıyanet etti, gizledi ve biriktirdi; Allah da onları maymunlara ve domuzlara dönüştürdü."

وقال ابن جرير: حدثنا ابن المثنى، حدثنا عبد الأعلى، حدثنا داود، عن سِمَاك بن حرب، عن رجل من بني عجل، قال: صليت إلى جنب عمار بن ياسر، فلما فرغ قال: هل تدري كيف كان شأن مائدة بني إسرائيل؟ قال: قلت: لا قال: إنهم سألوا عيسى ابن مريم مائدة يكون عليها طعام يأكلون منه لا ينفد، قال: فقيل لهم: فإنها مقيمة لكم ما لم تَخْبَؤوا، أو تخونوا، أو ترفعوا، فإن فعلتم فإني معذبكم عذابًا لا أعذبه أحدًا من العالمين، قال: فما مضى يومهم حتى خبَّؤوا ورفعوا وخانوا، فعذبوا عذابًا لم يعذبه أحد من العالمين. وإنكم -معشر العرب-كنتم تتبعون أذناب الإبل والشاء، فبعث الله فيكم رسولا من أنفسكم، تعرفون حسبه ونسبه، وأخبركم أنكم ستظهرون على العجم، ونهاكم أن تكتنزوا الذهب والفضة. وأيم الله، لا يذهب الليل والنهار حتى تكنزوهما ويعذبكم الله عذابًا أليمًا.

İbn Cerîr dedi ki: Bize İbnu'l-Müsennâ anlattı, bize Abdüla'lâ anlattı, bize Dâvûd, Simâk b. Harb'den, o Benî İcl'den bir adamdan nakletti; dedi ki: Ammâr b. Yâsir'in yanında namaz kıldım; namazı bitirince: "İsrâiloğullarının sofrası meselesinin nasıl olduğunu bilir misin?" dedi. Dedim ki: "Hayır." Dedi ki: "Onlar Meryem oğlu Îsâ'dan kendisinden yiyecekleri ve tükenmeyecek bir yemek bulunan bir sofra istediler . Dedi ki: Onlara şöyle denildi: 'Gizlemediğiniz, hıyanet etmediğiniz ve saklamadığınız sürece o sizin için devamlı kalacaktır; eğer böyle yaparsanız şüphesiz Ben sizi âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla cezalandırırım.' Dedi ki: Günleri henüz bitmemişti ki gizlediler, sakladılar ve hıyanet ettiler; böylece âlemlerden hiç kimseye edilmemiş bir azapla cezalandırıldılar. Sizler ise —ey Arap topluluğu— develerin ve koyunların peşinden gidiyordunuz; derken Allah içinizden soyunu ve nesebini bildiğiniz bir elçi gönderdi, Acemlere (Arap olmayanlara) üstün geleceğinizi size bildirdi ve altın ile gümüşü biriktirip yığmanızı yasakladı. Allah'a yemin olsun ki gece ve gündüz geçip gitmeden siz ikisini mutlaka yığacaksınız ve Allah sizi can yakıcı bir azapla cezalandıracaktır."

وقال: حدثنا القاسم، حدثنا حسين، حدثني حجاج، عن أبي مَعْشَر، عن إسحاق بن عبد الله، أن المائدة نزلت على عيسى ابن مريم، عليها سبعة أرغفة وسبعة أحوات، يأكلون منها ما شاؤوا. قال: فسرق بعضهم منها وقال: "لعلها لا تنزل غدًا". فرفعت.

Dedi ki: Bize el-Kâsım anlattı, bize Hüseyin anlattı, bana Haccâc, Ebû Ma'şer'den, o İshâk b. Abdillâh'tan nakletti ki: Sofra Meryem oğlu Îsâ'ya, üzerinde yedi pide ve yedi balık bulunduğu halde indirildi; diledikleri kadar ondan yiyorlardı. Dedi ki: Onlardan bazıları ondan çaldı ve: "Belki yarın inmez" dedi. Bunun üzerine [sofra] kaldırıldı.

وقال العَوْفِي، عن ابن عباس: نزلت على عيسى ابن مريم والحواريين، خوان عليه خبز وسمك، يأكلون منه أينما نزلوا إذا شاؤوا. وقال خَصِيف، عن عكرمة ومِقْسَم، عن ابن عباس: كانت المائدة سمكة وأرغفة. وقال مجاهد: هو طعام كان ينزل عليهم حيث نزلوا. وقال أبو عبد الرحمن السلمي: نزلت المائدة خبزًا وسمكًا. وقال عطية العَوْفِي: المائدة سمك فيه طَعْمُ كل شيء.

el-Avfî, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletti: Meryem oğlu Îsâ'ya ve Havârilere, üzerinde ekmek ve balık bulunan bir sofra indirildi; nereye konsalar diledikleri zaman ondan yiyorlardı. Hasîf, İkrime ve Mıksem'den, onlar da İbn Abbâs'tan nakletti: Sofra bir balık ve pidelerden ibaretti. Mücâhid dedi ki: O, nereye konsalar üzerlerine inen bir yemekti. Ebû Abdirrahmân es-Sülemî dedi ki: Sofra ekmek ve balık olarak indirildi. Atıyye el-Avfî dedi ki: Sofra, içinde her şeyin tadı bulunan bir balıktı.

وقال وَهْب بن مُنَبِّه: أنزلها من السماء على بني إسرائيل، فكان ينزل عليهم في كل يوم في تلك المائدة من ثمار الجنة، فأكلوا ما شاؤوا من ضروب شتى، فكان يَقْعُدُ عليها أربعة آلاف، فإذا أكلوا أبدل الله مكان ذلك لمثلهم. فلبثوا على ذلك ما شاء الله ﷿.

Vehb b. Münebbih dedi ki: [Allah] onu gökten İsrâiloğullarına indirdi; her gün o sofrada üzerlerine cennet meyvelerinden iniyordu, böylece türlü türlü meyvelerden diledikleri kadar yediler. Onun başına dört bin kişi oturuyordu; onlar yediklerinde Allah onun yerine bir o kadarına yetecek kadarını koyuyordu. Allah'ın azze ve celle dilediği bir süre bu şekilde kaldılar.

وقال وهب بن مُنَبِّه: نزل عليهم قرصة من شعير وأحوات، وحشا الله بين أضعافهن البركة، فكان قوم يأكلون ثم يخرجون، ثم يجيء آخرون فيأكلون ثم يخرجون، حتى أكل جميعهم وأفضلوا.

Vehb b. Münebbih dedi ki: Üzerlerine arpa pidesi ve balıklar indirildi; Allah onların arasına kat kat bereket koydu. Bir topluluk yiyip çıkıyor, sonra başkaları gelip yiyor ve çıkıyordu; nihayet hepsi yedi ve geriye de arttırdılar.

وقال الأعمش، عن مسلم، عن سعيد بن جبير: أنزل عليها كل شيء إلا اللحم.

el-A'meş, Müslim'den, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti: Et hariç her şey onun üzerine indirilmişti.

وقال سفيان الثوري، عن عطاء بن السائب، عن زاذان ومَيْسَرَة، وجرير، عن عطاء، عن ميسرة

Süfyân es-Sevrî Atâ b. es-Sâib'den, o Zâzân ve Meysere'den; Cerîr de Atâ'dan, o Meysere'den nakletti:

قال: كانت المائدة إذا وضعت لبني إسرائيل اختلفت عليهم الأيدي بكل طعام إلا اللحم.

şöyle dediğini nakletti: Sofra İsrâiloğulları için konulduğunda, et hariç her türlü yiyeceğe eller uzanıp dururdu.

وعن عكرمة: كان خبز المائدة من الأرز. رواه ابن أبي حاتم.

İkrime'den: Sofranın ekmeği pirinçtendi. Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etti.

وقال ابن أبي حاتم: أخبرنا جعفر بن علي فيما كتب إليّ، حدثنا إسماعيل بن أبي أُوَيْس، حدثني أبو عبد الله عبد القدوس بن إبراهيم بن عبيد الله بن مِرْدَاس العبدري -مولى بني عبد الدار-عن إبراهيم بن عمر، عن وهب بن منبه، عن أبي عثمان النَّهْدِي، عن سلمان الخير؛ أنه قال: لما سأل الحواريون عيسى ابن مريم المائدة، كره ذلك جدا وقال: اقنعوا بما رزقكم الله في الأرض، ولا تسألوا المائدة من السماء، فإنها إن نزلت عليكم كانت آية من ربكم، وإنما هلكت ثمود حين سألوا نبيهم آية، فابتلوا بها حتى كان بَوَارهم فيها. فأبوا إلا أن يأتيهم بها، فلذلك قالوا: {نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا} الآية.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bana yazdığı şeyde Ca'fer b. Alî haber verdi, bize İsmâil b. Ebî Üveys anlattı, bana Ebû Abdillâh Abdülkuddûs b. İbrâhîm b. Ubeydillâh b. Mirdâs el-Abderî —Benî Abdiddâr'ın azatlısı— İbrâhîm b. Ömer'den, o Vehb b. Münebbih'ten, o Ebû Osmân en-Nehdî'den, o Selmân el-Hayr'dan nakletti ki; o şöyle demiştir: Havâriler Meryem oğlu Îsâ'dan sofrayı istediklerinde, o bundan son derece hoşlanmadı ve: "Allah'ın yeryüzünde sizi rızıklandırdığı şeylere kanaat edin ve gökten sofra istemeyin; zira o üzerinize inerse Rabbinizden bir ayet (mucize) olur. Semûd kavmi de peygamberlerinden bir ayet (mucize) istedikleri zaman helak olmuşlardı; onunla imtihan edildiler, nihayet helakleri onda oldu" dedi. Onlar ise bunu kendilerine getirmesinden başka bir şeye yanaşmadılar; işte bu yüzden: {نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا} “Ondan yemek ve kalplerimizin tatmin olmasını istiyoruz” ayetini söylediler.

فلما رأى عيسى أن قد أبوا إلا أن يدعو لهم بها، قام فألقى عنه الصوف، ولبس الشعر الأسود، وجبة من شعر، وعباءة من شعر، ثم توضأ واغتسل، ودخل مصلاه فصلى ما شاء الله، فلما قضى صلاته قام قائمًا مستقبل القبلة وصف قدميه حتى استويا، فألصق الكعب بالكعب وحاذى الأصابع، ووضع يده اليمنى على اليسرى فوق صدره، وغض بصره، وطأطأ رأسه خشوعًا، ثم أرسل عينيه بالبكاء، فما زالت دموعه تسيل على خديه وتقطر من أطراف لحيته حتى ابتلت الأرض حيال وجهه من خشوعه، فلما رأى ذلك دعا الله فقال: (اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنزلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ) فأنزل الله عليهم سُفْرَة حمراء بين غمامتين: غمامة فوقها وغمامة تحتها، وهم ينظرون إليها في الهواء منقضة من فلك السماء تهوي إليهم، وعيسى يبكي خوفًا للشروط التي اتخذها الله عليهم -فيها: أنه يعذب من يكفر بها منهم بعد نزولها عذابًا لم يعذبه أحدًا من العالمين -وهو يدعو الله من مكانه ويقول: اللهم اجعلها رحمة، إلهي لا تجعلها عذابًا، إلهي كم من عجيبة سألتك فأعطيتني، إلهي اجعلنا لك شَكَّارين، إلهي أعوذ بك أن تكون أنزلتها غضبًا وجزاء، إلهي اجعلها سلامة وعافية، ولا تجعلها فتنة ومثلة.

Îsâ onların bu sofrayı kendilerine dua edip istemesinden başka bir şeye yanaşmadıklarını görünce, kalkıp yün elbisesini üzerinden çıkardı; siyah kıldan bir giysi, kıldan bir cübbe ve kıldan bir aba giydi. Sonra abdest alıp yıkandı, namazgâhına girip Allah'ın dilediği kadar namaz kıldı. Namazını bitirince kıbleye yönelerek ayakta durdu, iki ayağını birbirine hizalayıp eşitledi; topuğu topuğa yapıştırdı, parmakları aynı hizaya getirdi, sağ elini göğsü üzerinde sol elinin üzerine koydu, gözlerini yere indirdi, huşû içinde başını öne eğdi. Sonra gözlerinden yaşlar akıttı; gözyaşları yanaklarından süzülüp sakalının uçlarından damlamaya ve huşûundan ötürü yüzünün hizasındaki toprak ıslanmaya devam etti. Bunu görünce Allah'a dua edip şöyle dedi: (Ey Allah'ımız, Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir). Bunun üzerine Allah onlara iki bulut arasında kırmızı bir sofra indirdi: Bir bulut üstünde, bir bulut da altındaydı; onlar havada, sema feleğinden kendilerine doğru süzülüp inen sofraya bakıyorlardı. Îsâ ise Allah'ın sofranın inişi hakkında kendilerine koştuğu —ondan sonra inkâr edeni âlemlerden hiç kimseye yapmayacağı bir azapla cezalandıracağı— şartlar sebebiyle korkudan ağlıyor ve bulunduğu yerden Allah'a şöyle dua ediyordu: "Allah'ım, onu bir rahmet kıl; İlahım, onu bir azap kılma! İlahım, Senden nice harika şeyler istedim de bana verdin; İlahım, bizi Sana çok şükredenlerden eyle! İlahım, onu bir gazap ve ceza olarak indirmiş olmandan Sana sığınırım ; İlahım, onu bir esenlik ve afiyet kıl, onu bir fitne ve ibretlik ceza kılma!"

فما زال يدعو حتى استقرت السُّفْرة بين يدي عيسى، والحواريين وأصحابه حوله، يَجدون رائحة طيبة لم يجدوا فيما مضى رائحة مثلها قط، وخَرَّ عيسى والحواريون لله سجدًا شكرًا بما رزقهم من حيث لم يحتسبوا وأراهم فيه آية عظيمة ذات عجب وعبرة، وأقبلت اليهود ينظرون فرأوا أمرًا عجيبًا أورثهم كمدًا وغمًا، ثم انصرفوا بغيظ شديد وأقبل عيسى. والحواريون وأصحابه حتى جلسوا حول السفرة، فإذا عليها منديل مغطى. قال عيسى: من أجرؤنا على كشف المنديل عن هذه السفرة، وأوثقنا بنفسه، وأحسننا بلاء عند ربه؟ فليكشف عن هذه الآية حتى نراها، ونحمد ربنا، ونذكر باسمه، ونأكل من رزقه الذي رزقنا. فقال الحواريون: يا روح الله وكلمته، أنت أولانا بذلك، وأحقنا

[Îsâ], sofra kendisinin önüne inip yerleşinceye kadar dua etmeye devam etti. Havâriler ve arkadaşları da etrafındaydı; geçmişte benzerini asla duymadıkları hoş bir koku alıyorlardı. Îsâ ve havâriler, kendilerini hiç hesaba katmadıkları bir yerden rızıklandırdığı ve kendilerine içinde hayret ve ibret bulunan büyük bir ayet (mucize) gösterdiği için şükür amacıyla Allah'a secdeye kapandılar. Yahudiler de bakmak üzere geldiler ve kendilerine keder ile hüzün bırakan hayret verici bir durum gördüler; ardından büyük bir öfkeyle dönüp gittiler. Îsâ, havâriler ve arkadaşları yönelip sofranın etrafına oturdular; bir de baktılar ki üzerinde örtülü bir mendil (örtü) bulunmaktadır. Îsâ şöyle dedi: "Bu sofra üzerinden mendili açmaya en cesaretlimiz, kendine en çok güvenenimiz ve Rabbi katında imtihanı en güzel olanımız kimdir? Bu ayetin (mucizenin) üzerini açsın da onu görelim, Rabbimize hamdedelim, O'nun ismini analım ve bize bahşettiği rızkından yiyelim." Havâriler dediler ki: "Ey Allah'ın ruhu ve O'nun kelimesi! Sen buna en layık olanımız ve..."

بالكشف عنها. فقام عيسى، ﵇، واستأنف وضوءًا جديدًا، ثم دخل مصلاه فصلى كذلك ركعات، ثم بكى بكاء طويلا ودعا الله أن يأذن له في الكشف عنها، ويجعل له ولقومه فيها بركة ورزقًا. ثم انصرف فجلس إلى السفرة وتناول المنديل، وقال: "باسم الله خير الرازقين"، وكشف عن السفرة، فإذا هو عليها سمكة ضخمة مشوية، ليس عليها بواسير، وليس في جوفها شوك، يسيل السمن منها سيلا قد نضد حولها بقول من كل صنف غير الكراث، وعند رأسها خل، وعند ذنبها ملح، وحول البقول خمسة أرغفة، على واحد منها زيتون، وعلى الآخر ثمرات، وعلى الآخر خمس رمانات.

açmaya en hak sahibi olanımız sensin." Bunun üzerine Îsâ aleyhisselâm kalktı, yeniden taze bir abdest aldı, sonra namazgâhına girip aynı şekilde birkaç rekât namaz kıldı. Sonra uzun uzun ağladı ve onu açmaya kendisine izin vermesi, kendisi ve kavmi için onda bir bereket ve rızık kılması için Allah'a dua etti. Sonra dönüp sofranın yanına oturdu , mendili tuttu ve: "Rızık verenlerin en hayırlısı olan Allah'ın adıyla" deyip sofrayı açtı. Bir de baktı ki üzerinde, pulları olmayan ve içinde kılçığı bulunmayan, yağı akıp duran, etrafına pırasa hariç her türlü sebze dizilmiş kocaman kızarmış bir balık var; baş tarafında sirke, kuyruk tarafında tuz bulunuyordu. Sebzelerin etrafında beş pide vardı; birinin üzerinde zeytin, diğerinin üzerinde hurmalar, diğerinin üzerinde ise beş nar bulunuyordu.

فقال شمعون رأس الحواريين لعيسى: يا روح الله وكلمته، أمن طعام الدنيا هذا أم من طعام الجنة؟ فقال: أما آن لكم أن تعتبروا بما ترون من الآيات، وتنتهوا عن تنقير المسائل؟ ما أخوفني عليكم أن تعاقبوا في سبب نزول هذه الآية! فقال شمعون: وإله إسرائيل ما أردت بها سؤالا يا ابن الصِّدِّيقة. فقال عيسى، ﵇: ليس شيء مما ترون من طعام الجنة ولا من طعام الدنيا، إنما هو شيء ابتدعه الله في الهواء بالقدرة العالية القاهرة، فقال له: كن. فكان أسرع من طرفة عين، فكلوا مما سألتم باسم الله واحمدوا عليه ربكم يُمدكم منه ويَزدكم، فإنه بديع قادر شاكر.

Havârilerin reisi Şem'ûn Îsâ'ya: "Ey Allah'ın ruhu ve kelimesi! Bu dünya yiyeceğinden midir, yoksa cennet yiyeceğinden mi?" dedi. [Îsâ] dedi ki: "Gördüğünüz bu ayetlerden (mucizelerden) ibret alıp meseleleri kurcalamaktan vazgeçme vaktiniz gelmedi mi? Bu ayetin inişi sebebiyle cezalandırılmanızdan ne kadar da çok korkuyorum!" Bunun üzerine Şem'ûn: "İsrâil'in İlahına yemin olsun ki bunu [şüpheyle] sormak istemedim ey Sıddîka'nın oğlu!" dedi. Îsâ aleyhisselâm şöyle dedi: "Gördüklerinizden hiçbir şey ne cennet yiyeceğindendir ne de dünya yiyeceğindendir; o ancak Allah'ın yüce ve ezici kudretiyle havada yoktan var ettiği bir şeydir. O'na 'Ol' dedi, o da göz açıp kapamaktan daha hızlı bir şekilde oluverdi. Artık Allah'ın adıyla dilediğiniz şeyden yiyin ve bunun üzerine Rabbinize hamdedin ki size ondan versin ve artırsın; şüphesiz O benzersiz yaratandır, güç yetirendir, şükrün karşılığını verendir."

فقالوا: يا روح الله وكلمته، إنا نحب أن تُرينا آية في هذه الآية. فقال عيسى: سبحان الله! أما اكتفيتم بما رأيتم في هذه الآية حتى تسألوا فيها آية أخرى؟ ثم أقبل عيسى، ﵇، على السمكة، فقال: يا سمكة، عودي بإذن الله حية كما كنت. فأحياها الله بقدرته، فاضطربت وعادت بإذن الله حية طرية، تَلَمَّظ كما يتلمظ الأسد، تدور عيناها لها بصيص، وعادت عليها بواسيرها. ففزع القوم منها وانحازوا. فلما رأى عيسى ذلك منهم قال: ما لكم تسألون الآية، فإذا أراكموها ربكم كرهتموها؟ ما أخوفني عليكم أن تعاقبوا بما تصنعون! يا سمكة، عودي بإذن الله كما كنت. فعادت بإذن الله مشوية كما كانت في خلقها الأول.

Dediler ki: "Ey Allah'ın ruhu ve kelimesi! Bu ayetin içinde bize bir ayet (mucize) daha göstermeni istiyoruz." Îsâ dedi ki: "Sübhânallâh ! Bu ayette (mucizede) gördüğünüz şeylerle yetinmediniz de onda başka bir ayet mi istiyorsunuz ?" Sonra Îsâ aleyhisselâm balığa yönelip şöyle dedi: "Ey balık! Allah'ın izniyle eskiden olduğun gibi canlı hale dön!" Allah kudretiyle onu diriltti; balık çırpındı ve Allah'ın izniyle dipdiri, taze bir canlı haline döndü; aslanın dilini dudaklarına gezdirdiği gibi ağzını oynatıyor, parıldayan gözleri dönüyordu ve pulları üzerine geri gelmişti. Topluluk ondan korkup geri çekildi. Îsâ onlardan bunu görünce şöyle dedi: "Size ne oluyor ki bir ayet (mucize) istiyorsunuz, Rabbiniz onu size gösterdiğinde ise ondan hoşlanmıyorsunuz? Yaptıklarınız sebebiyle cezalandırılmanızdan ne kadar da çok korkuyorum! Ey balık! Allah'ın izniyle ilk yaratılışında olduğun gibi [eski haline] dön!" Bunun üzerine [balık] Allah'ın izniyle ilk yaratılışında olduğu gibi kızarmış haline döndü.

فقالوا لعيسى: كن أنت يا روح الله الذي تبدأ بالأكل منها، ثم نحن بعد فقال عيسى: معاذ الله من ذلك! يبدأ بالأكل من طلبها. فلما رأى الحواريون وأصحابهم امتناع نبيهم منها، خافوا أن يكون نزولها سَخْطة وفي أكلها مَثُلةً، فتحاموها. فلما رأى ذلك عيسى دعا لها الفقراء والزَّمْنى، وقال: كلوا من رزق ربكم، ودعوة نبيكم، واحمدوا الله الذي أنزلها لكم، فيكون مَهْنَؤُها لكم، وعقوبتها على غيركم، وافتتحوا أكلكم باسم الله، واختموه بحمد الله، ففعلوا، فأكل منها ألف وثلاثمائة إنسان بين رجل وامرأة، يصدرون عنها كل واحد منهم شبعان يتجشأ، ونظر عيسى والحواريون فإذا ما عليها كهيئته إذ أنزلت من السماء، لم ينتقص منها شيء، ثم إنها رفعت إلى السماء وهم ينظرون،

Bunun üzerine Îsâ'ya: "Ey Allah'ın ruhu! Ondan yemeye önce sen başla, sonra da biz [yiyelim]" dediler. Îsâ: "Bundan Allah'a sığınırım! Ondan yemeye, onu talep edenler başlar" dedi. Havâriler ve arkadaşları, peygamberlerinin ondan çekindiğini görünce, onun inişinin bir gazap ve yenilmesinin de bir ceza olmasından korkup ondan sakındılar. Îsâ bu durumu görünce, [sofraya] fakirleri ve kronik hastaları çağırıp şöyle dedi: "Rabbinizin rızkından ve peygamberinizin duasından yiyin; onu size indiren Allah'a hamdedin ki afiyeti size, cezası ise sizden başkalarına olsun! Yemeğinize Allah'ın adıyla başlayıp Allah'a hamd ile bitirin." Onlar da [böyle] yaptılar; kadın ve erkeklerden oluşan bin üç yüz kişi ondan yedi. Her biri doymuş ve geğirir vaziyette sofradan ayrılıyordu. Îsâ ve Havâriler baktıklarında, üzerindekilerin gökten indirildiği ilk andaki haliyle durduğunu ve ondan hiçbir şeyin eksilmediğini gördüler. Sonra onlar bakıp dururken o göğe yükseltildi,

فاستغنى كل فقير أكل منها، وبرئ كل زَمِنٍ أكل منها، فلم يزالوا أغنياء صِحَاحًا حتى خرجوا من الدنيا.

ondan yiyen her fakir zenginleşti, ondan yiyen her kronik hasta iyileşti; dünyadan ayrılıncaya kadar zengin ve sağlıklı olarak yaşamaya devam ettiler.

وندم الحواريون وأصحابهم الذين أبوا أن يأكلوا منها ندامة، سالت منها أشفارهم، وبقيت حسرتها في قلوبهم إلى يوم الممات، قال: فكانت المائدة إذا نزلت بعد ذلك أقبلت بنو إسرائيل إليها من كل مكان يسعون يزاحم بعضهم بعضًا: الأغنياء والفقراء، والصغار والكبار، والأصحاء والمرضى، يركب بعضهم بعضًا. فلما رأى ذلك جعلها نوائب، تنزل يومًا ولا تنزل يومًا. فلبثوا في ذلك أربعين يومًا، تنزل عليهم غِبًّا عند ارتفاع الضُحَى فلا تزال موضوعة يؤكل منها، حتى إذا قاموا ارتفعت عنهم. بإذن الله إلى جو السماء، وهم ينظرون إلى ظلها في الأرض حتى توارى عنهم.

Ondan yemekten kaçınan Havâriler ve arkadaşları ise öyle bir pişman oldular ki göz kapaklarından yaşlar aktı ve bu hasret ölüm gününe kadar kalplerinde kaldı. Dedi ki: Bundan sonra sofra indiğinde İsrâiloğulları her yerden koşarak ona gelir, birbirlerini iterlerdi: Zenginler ve fakirler, küçükler ve büyükler, sağlıklılar ve hastalar birbirinin üstüne yığılırdı. [Îsâ] bunu görünce onu nöbetleşe kıldı; bir gün iniyor, bir gün inmiyordu. Bu şekilde kırk gün kaldılar ; kuşluk vaktinin yükselişinde gün aşırı üzerlerine iniyor , durduğu sürece ondan yeniliyordu; nihayet kalktıklarında Allah'ın izniyle onların üzerinden gök boşluğuna yükseliyordu . Onlar ise gölgesi gözden kayboluncaya kadar yerdeki gölgesine bakıyorlardı.

قال: فأوحى الله إلى نبيه عيسى، ﵇، أن اجعل رزقي المائدة لليتامى والفقراء والزَّمنَى دون الأغنياء من الناس، فلما فعل ذلك ارتاب بها الأغنياء من الناس، وغَمطُوا ذلك، حتى شَكُّوا فيها في أنفسهم وشككوا فيها الناس، وأذاعوا في أمرها القبيح والمنكر، وأدرك الشيطان منهم حاجته، وقذف وسواسه في قلوب المرتابين حتى قالوا لعيسى: أخبرنا عن المائدة، ونزولها من السماء أحق، فإنه قد ارتاب بها بشر منا كثير؟ فقال عيسى، ﵇: هلكتم وإله المسيح! طلبتم المائدة إلى نبيكم أن يطلبها لكم إلى ربكم، فلما أن فعل وأنزلها عليكم رحمة ورزقًا، وأراكم فيها الآيات والعبَر كذَّبْتم بها، وشككتم فيها، فأبشروا بالعذاب، فإنه نازل بكم إلا أن يرحمكم الله.

Dedi ki: Allah nebîsi Îsâ'ya aleyhisselâm: "Sofra rızkımı insanların zenginlerine değil; yetimlere, fakirlere ve kronik hastalara tahsis et" diye vahyetti. O bunu yapınca insanların zenginleri bundan şüphelendi ve bunu küçümsediler; nihayet içlerinde onun hakkında şüpheye düştüler, insanları da onun hakkında şüpheye düşürdüler, onun hakkında çirkin ve münker sözler yaydılar. Şeytan da onlardan muradına erdi ve şüphe edenlerin kalplerine vesvesesini attı ; öyle ki Îsâ'ya: "Bize sofrayı ve onun gökten inişini doğru mu diye haber ver; çünkü içimizden pek çok insan bundan şüpheye düştü" dediler. Bunun üzerine Îsâ aleyhisselâm şöyle dedi: "Mesih'in İlahına yemin olsun ki helak oldunuz! Nebînizden, sizin için Rabbinizden sofrayı istemesini talep ettiniz; o bunu yapıp [Rabbiniz de] onu üzerinize bir rahmet ve rızık olarak indirdiğinde, onda size ayetler (mucizeler) ve ibretler gösterdiğinde onu yalanladınız ve onda şüpheye düştünüz. Artık azapla müjdelenin; zira Allah size merhamet etmedikçe o mutlaka başınıza inecektir!"

وأوحى الله إلى عيسى: إني آخذ المكذبين بشرطي، فإني معذب منهم من كفر بالمائدة بعد نزولها عذابًا لا أعذبه أحدًا من العالمين. قال فلما أمسى المرتابون بها وأخذوا مضاجعهم في أحسن صورة مع نسائهم آمنين، فلما كان في آخر الليل مسخهم الله خنازير، فأصبحوا يتبعون الأقذار في الكناسات.

Allah Îsâ'ya: "Ben yalanlayanları şartıma göre yakalayacağım; sofranın inişinden sonra onu inkâr edenleri âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla cezalandıracağım" diye vahyetti. Dedi ki: Ondan şüphe edenler akşamlayıp en güzel surette kadınlarıyla güven içinde yataklarına girdiklerinde, gecenin sonu olunca Allah onları domuzlara dönüştürdü; sabahleyin çöplüklerdeki pisliklerin peşine düşer hale geldiler.

هذا أثر غريب جدًا. قَطَّعَه ابن أبي حاتم في مواضع من هذه القصة، وقد جمعته أنا له ليكون سياقه أتم وأكمل، والله ﷾ أعلم.

Bu, çok garip bir rivayettir . İbn Ebî Hâtim bunu bu kıssanın çeşitli yerlerinde parça parça vermiştir; ben ise bağlamı daha tam ve mükemmel olsun diye onu bir araya getirdim. En doğrusunu Allah celle ve alâ bilir.

وكل هذه الآثار دالة على أن المائدة نزلت على بني إسرائيل، أيام عيسى ابن مريم، إجابة من الله لدعوته، وكما دل على ذلك ظاهر هذا السياق من القرآن العظيم: (قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنزلُهَا عَلَيْكُمْ) الآية.

Bütün bu rivayetler; Allah'ın onun duasına icabet etmesi neticesinde, Meryem oğlu Îsâ döneminde sofranın İsrâiloğulları'na indiğine ve Yüce Kur'an'daki bu bağlamın zahirinin de buna delalet ettiğine delildir: { قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنزلُهَا عَلَيْكُمْ } “Allah buyurdu ki: Şüphesiz ben onu sizin üzerinize indireceğim...” ayeti.

وقد قال قائلون: إنها لم تنزل. فروى لَيْث بن أبي سليم، عن مجاهد في قوله: (أَنزلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ) قال: هو مثل ضُرب، ولم ينزل شيء.

Bazıları ise onun inmediğini söylemiştir. Leys b. Ebî Süleym, Mücâhid'den: (Bize gökten bir sofra indir) sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "O, getirilmiş bir meseldir, hiçbir şey inmemiştir."

رواه ابن أبي حاتم، وابن جرير. ثم قال ابن جرير: حدثني الحارث، حدثنا القاسم -هو ابن سلام-حدثنا حجاج، عن ابن جُرَيْج، عن مجاهد قال: مائدة عليها طعام، أبوها حين عرض عليهم العذاب إن كفروا، فأبوا أن تَنزل عليهم.

Bunu İbn Ebî Hâtim ve İbn Cerîr rivayet etti. Sonra İbn Cerîr dedi ki: Bana el-Hâris anlattı, bize el-Kâsım —ki o İbn Sellâm'dır— anlattı, bize Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Üzerinde yiyecek bulunan bir sofradır; inkâr ettikleri takdirde kendilerine azap sunulunca onu kabul etmediler ve üzerlerine inmesinden kaçındılar."

وقال أيضًا: حدثنا ابن المثنى، حدثنا محمد بن جعفر، حدثنا شعبة، عن منصور بن زاذان، عن الحسن؛ أنه قال في المائدة: لم تنزل.

Yine şöyle dedi: Bize İbnu'l-Müsennâ anlattı, bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, bize Şu'be, Mansûr b. Zâzân'dan, o el-Hasan'dan nakletti ki; o, sofra hakkında: "İnmemiştir" demiştir.

وحدثنا بِشْر، حدثنا يزيد، حدثنا سعيد، عن قتادة قال: كان الحسن يقول: لما قيل لهم: (فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ) قالوا: لا حاجة لنا فيها، فلم تنزل.

Bize Bişr anlattı, bize Yezîd anlattı, bize Saîd, Katâde'den anlattı; dedi ki: el-Hasan şöyle derdi: Kendilerine: (Artık sizden kim bundan sonra inkâr ederse, şüphesiz Ben onu âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla cezalandırırım) denilince: "Bizim ona ihtiyacımız yok" dediler, böylece o inmedi.

وهذه أسانيد صحيحة إلى مجاهد والحسن، وقد يتقوى ذلك بأن خبر المائدة لا تعرفه النصارى وليس هو في كتابهم، ولو كانت قد نزلت لكان ذلك مما يتوفر الدواعي على نقله، وكان يكون موجودًا في كتابهم متواترًا، ولا أقل من الآحاد، والله أعلم. ولكن الذي عليه الجمهور أنها نزلت، وهو الذي اختاره ابن جرير، قال: لأنه تعالى أخبر بنزولها بقوله تعالى: (إِنِّي مُنزلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ) قال: ووعد الله ووعيده حق وصدق.

Bunlar Mücâhid ve el-Hasan'a ulaşan sahih senetlerdir. Hristiyanların sofra haberini bilmemeleri ve onun kendi kitaplarında bulunmaması da bu görüşü güçlendirebilir; zira eğer inmiş olsaydı nakledilmesine yönelik sebepler fazlasıyla bulunurdu ve kitaplarında mütevatir olarak, en azından âhâd [rivayet] olarak bulunurdu, en doğrusunu Allah bilir. Ancak cumhurun benimsediği görüş onun indiği yönündedir; İbn Cerîr'in tercih ettiği de budur. O şöyle demiştir: Çünkü Yüce Allah: (Şüphesiz Ben onu sizin üzerinize indireceğim; artık sizden kim bundan sonra inkâr ederse, şüphesiz Ben onu âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla cezalandırırım) buyurarak onun inişini haber vermiştir. Dedi ki: Allah'ın vaadi ve tehdidi haktır ve doğrudur.

وهذا القول هو -والله أعلم-الصواب، كما دلت عليه الأخبار والآثار عن السلف وغيرهم. وقد ذكر أهل التاريخ أن موسى بن نصير نائب بني أمية في فتوح بلاد المغرب، وجد المائدة هنالك مرصعة باللآلئ وأنواع الجواهر، فبعث بها إلى أمير المؤمنين الوليد بن عبد الملك، باني جامع دمشق، فمات وهي في الطريق، فحملت إلى أخيه سليمان بن عبد الملك الخليفة بعده، فرآها الناس وتعجبوا منها كثيرًا لما فيها من اليواقيت النفيسة والجواهر اليتيمة. ويقال إن هذه المائدة كانت لسليمان بن داود، ﵉، فالله أعلم.

Doğru olan görüş —en doğrusunu Allah bilir— selef ve diğerlerinden gelen haberlerin ve rivayetlerin de delalet ettiği üzere budur. Tarihçiler, Emevîlerin Mağrip fetihlerindeki valisi Mûsâ b. Nusayr'ın orada incilerle ve çeşitli mücevherlerle bezenmiş sofrayı bulduğunu, onu Şam Camii'nin banisi Müminlerin Emîri el-Velîd b. Abdilmelik'e gönderdiğini, ancak yoldayken [Velîd'in] vefat ettiğini, bu sebeple ondan sonraki halife olan kardeşi Süleymân b. Abdilmelik'e götürüldüğünü zikretmişlerdir. İnsanlar onu görmüş ve içindeki kıymetli yakutlar ile eşsiz mücevherler sebebiyle ona çokça hayran kalmışlardır. Bu sofranın Dâvûd oğlu Süleymân'a aleyhisselâm ait olduğu da söylenir; en doğrusunu Allah bilir.

وقد قال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرحمن، حدثنا سفيان، عن سلمة بن كُهَيْل، عن عمران بن الحكم، عن ابن عباس قال: قالت قريش للنبي ﷺ: ادع لنا ربك أن يجعل لنا الصفا ذهبًا ونؤمن بك قال: "وتفعلون؟ " قالوا: نعم. قال: فدعا، فأتاه جبريل فقال: إن ربك يقرأ عليك السلام، ويقول لك: إن شئت أصبح لهم الصفا ذهبًا، فمن كفر منهم بعد ذلك عذبته عذابًا لا أعذبه أحدًا من العالمين، وإن شئت فتحت لهم باب التوبة والرحمة. قال: " بل باب التوبة والرحمة".

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, bize Süfyân rivayet etti, Seleme b. Küheyl'den, o İmrân b. el-Hakem'den, o İbn Abbâs'tan [rivayet ettiğine göre] şöyle demiştir: Kureyş, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Bizim için Rabbine dua et de Safâ [tepesini] bizim için altın yapsın ve sana iman edelim" dedi. [Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Bunu yapar mısınız?» buyurdu. Onlar: "Evet" dediler. [İbn Abbâs] dedi ki: Bunun üzerine dua etti; ardından Cebrâîl ona gelerek şöyle dedi: "Şüphesiz Rabbin sana selâm söylüyor ve sana şöyle buyuruyor: Dilersen Safâ onlar için altın olsun; fakat bundan sonra onlardan kim inkâr ederse, âlemlerden hiç kimseye yapmayacağım bir azapla onu cezalandırırım. Dilersen de onlara tevbe ve rahmet kapısını açayım." [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Aksine, tevbe ve rahmet kapısı [açılsın]» buyurdu.

ثم رواه أحمد، وابن مردويه، والحاكم في مستدركه، من حديث سفيان الثوري، به.

Sonra bunu Ahmed, İbn Merdûye ve Müstedrek'inde Hâkim, Süfyân es-Sevrî hadisinden bu isnad ile rivayet ettiler.

{وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ (١١٦) مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلا مَا أَمَرْتَنِي بِهِ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (١١٧) إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١١٨)}

{وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ (١١٦) مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلا مَا أَمَرْتَنِي بِهِ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (١١٧) إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١١٨)} “Allah şöyle buyurduğu zaman: 'Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara 'Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin' diye sen mi söyledin?' [Îsâ] dedi ki: 'Seni tenzih ederim, hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yakışmaz. Eğer ben onu söylemişsem, muhakkak Sen onu bilmişsindir. Sen benim nefsimde olanı bilirsin, ben ise Senin nefsinde olanı bilmem. Şüphesiz gaybları hakkıyla bilen yalnız Sensin.' (116) 'Onlara bana emrettiğin şu şeyden başkasını söylemedim: Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin. Aralarında bulunduğum sürece onlar üzerine şahit idim. Beni vefat ettirdiğinde üzerlerine gözetleyici yalnız Sen oldun. Sen her şeye hakkıyla şahitsin.' (117) 'Eğer onlara azap edersen şüphesiz onlar Senin kullarındır; eğer onları bağışlarsan şüphesiz Sen Azîz'sin, Hakîm'sin.' (118)”

هذا أيضًا مما يخاطب الله تعالى به عبده ورسوله عيسى ابن مريم، ﵇، قائلا له يوم القيامة بحضرة من اتخذه وأمه إلهين من دون الله: (وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ)؟ وهذا تهديد للنصارى وتوبيخ وتقريع على رؤوس الأشهاد. هكذا قاله قتادة وغيره، واستدل قتادة على ذلك بقوله تعالى: {هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ}

Bu da Yüce Allah'ın kıyamet gününde, kendisini ve annesini Allah'tan başka iki ilah edinenlerin huzurunda kulu ve elçisi Meryem oğlu Îsâ'ya aleyhisselâm hitap ederek söyleyeceği şeylerdendir: (Allah şöyle buyurduğu zaman: Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara 'Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin' diye sen mi söyledin?). Bu, şahitlerin huzurunda Hristiyanlara yönelik bir tehdit, azarlama ve kınamadır. Katâde ve başkaları böyle demiştir; Katâde buna Yüce Allah'ın: {هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ} “Bu, doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gündür” sözünü delil getirmiştir.

وقال السُّدِّي: هذا الخطاب والجواب في الدنيا.

es-Süddî dedi ki: Bu hitap ve cevap dünyadadır.

قال ابن جرير: هذا هو الصواب، وكان ذلك حين رفعه الله إلى سماء الدنيا. واحتج ابن جرير على ذلك بمعنيين:

İbn Cerîr dedi ki: Doğru olan budur; bu durum Allah onu dünya semasına yükselttiğinde gerçekleşmiştir. İbn Cerîr buna iki anlamla delil getirmiştir:

أحدهما: أن الكلام لفظ المضي.

Birincisi: Sözün geçmiş zaman lafzıyla olmasıdır.

والثاني: قوله: (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ) و (إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ)

İkincisi ise: (Eğer onlara azap edersen) ve (eğer onları bağışlarsan) sözüdür.

وهذان الدليلان فيهما نظر؛ لأن كثيرًا من أمور يوم القيامة ذكر بلفظ المضي، ليدل على الوقوع والثبوت. ومعنى قوله: (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ) الآية: التبري منهم ورد المشيئة فيهم إلى الله، وتعليق ذلك على الشرط لا يقتضي وقوعه، كما في نظائر ذلك من الآيات.

Bu iki delilde ise tenkide açık yönler vardır; çünkü kıyamet gününün pek çok işi, kesin olarak vuku bulacağını ve sabitliğini göstermek için geçmiş zaman lafzıyla zikredilmiştir. (Eğer onlara azap edersen şüphesiz onlar Senin kullarındır) ayetinin anlamı ise: Onlardan beri olmak ve onlar hakkındaki iradeyi Allah'a havale etmektir; bunun bir şarta bağlanması ise, benzeri ayetlerde olduğu gibi onun vuku bulmasını gerektirmez.

والذي قاله قتادة وغيره هو الأظهر، والله أعلم: أن ذلك كائن يوم القيامة، ليدل على تهديد النصارى وتقريعهم وتوبيخهم على رؤوس الأشهاد يوم القيامة. وقد روي بذلك حديث مرفوع، رواه الحافظ ابن عساكر في ترجمة أبي عبد الله، مولى عمر بن عبد العزيز، وكان ثقة، قال: سمعت أبا بردة يحدث عمر بن عبد العزيز عن أبيه أبي موسى الأشعري قال: قال رسول الله ﷺ: "إذا كان يوم القيامة دعي بالأنبياء وأممهم، ثم يُدْعَى بعيسى فيذكره الله نعمته عليه، فيقِر بها، فيقولُ: {يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ} الآية [المائدة: ١١٠] ثم يقول: (أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ)؟ فينكر أن يكون قال ذلك، فيؤتى بالنصارى فيسألون، فيقولون: نعم، هو

Katâde ve başkalarının söylediği -en doğrusunu Allah bilir- daha zâhir (kuvvetli) olan görüştür: Bu [hitap], kıyamet gününde bütün şahitlerin huzurunda Hristiyanları tehdit etmek, paylamak ve kınamak için kıyamet gününde vuku bulacaktır. Bu hususta merfû bir hadis de rivayet edilmiştir; Hâfız İbn Asâkir, Ömer b. Abdilazîz'in mevlâsı olan ve sika (güvenilir) kabul edilen Ebû Abdillâh'ın biyografisinde rivayet etmiştir; o şöyle demiştir: Ebû Bürde'yi, Ömer b. Abdilazîz'e babası Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den [naklen] şöyle anlatırken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Kıyamet günü olduğunda peygamberler ve ümmetleri çağrılır. Sonra Îsâ çağrılır, Allah ona üzerindeki nimetini hatırlatır, o da bunu ikrar eder. Bunun üzerine [Allah] şöyle buyurur: { يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ } “Ey Meryem oğlu Îsâ! Senin üzerindeki ve annen üzerindeki nimetimi hatırla...” [el-Mâide: 110] Sonra şöyle buyurur: (İnsanlara 'Allah'ı bırakıp beni ve annemi iki ilah edinin' diye sen mi söyledin?) O, bunu söylemiş olduğunu inkâr eder. Bunun üzerine Hristiyanlar getirilir ve kendilerine sorulur; onlar da şöyle derler: Evet, o»

أمرنا بذلك، قال: فيطول شعر عيسى، ﵇، فيأخذ كل ملك من الملائكة بشعرة من شعر رأسه وجسده. فيجاثيهم بين يدي الله، ﷿، مقدار ألف عام، حتى ترفع عليهم الحجة، ويرفع لهم الصليب، وينطلق بهم إلى النار"، وهذا حديث غريب عزيز.

bize bunu emretti' derler. Dedi ki: Bunun üzerine Îsâ'nın aleyhisselâm saçları uzar, meleklerden her bir melek onun başının ve vücudunun bir kılından tutar. Aleyhlerindeki delil ortaya konuluncaya, önlerine haç dikilinceye ve ateşe götürülünceye kadar Allah'ın azze ve celle huzurunda bin yıl mikdarı diz çöktürülürler." Bu, garip ve aziz bir hadistir.

وقوله: (سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ) هذا توفيق للتأدب في الجواب الكامل، كما قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا ابن أبي عمر، حدثنا سفيان، عن عمرو، عن طاوس، عن أبي هريرة قال: يلقى عيسى حجته، ولقَّاه الله في قوله: (وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ)؟ قال أبو هريرة عن النبي ﷺ فلقاه الله: (سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ) أي آخر الآية.

(Seni tenzih ederim, hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yakışmaz) sözü, eksiksiz bir cevapta bulunmadaki edep muvaffakiyetidir; nitekim İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize babam anlattı, bize İbn Ebî Ömer anlattı, bize Süfyân, Amr'dan, o Tâvûs'tan, o Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Îsâ hüccetine ulaştırılır; Allah: (Allah şöyle buyurduğu zaman: Ey Meryem oğlu Îsâ! İnsanlara 'Beni ve annemi Allah'ın yanı sıra iki ilah edinin' diye sen mi söyledin?) sözünde onu [cevaba] muvaffak kılmıştır. Ebû Hureyre Nebî'den sallallâhu aleyhi ve sellem nakletti ki, Allah onu: (Seni tenzih ederim, hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yakışmaz) yani ayetin sonuna kadar olan söze muvaffak kılmıştır.

وقد رواه الثوري، عن مَعْمَر، عن ابن طاوس، عن طاوس، بنحوه.

Bunu es-Sevrî, Ma'mer'den, o İbn Tâvûs'tan, o Tâvûs'tan benzer şekilde rivayet etmiştir.

وقوله: (إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ) أي: إن كان صَدَرَ مني هذا فقد علمته يا رب، فإنه لا يخفى عليك شيء مما قلته ولا أردته في نفسي ولا أضمرته؛ ولهذا قال: (تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ * مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلا مَا أَمَرْتَنِي بِهِ) بإبلاغه (أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ) أي: ما دعوتهم إلا إلى الذي أرسلتني به وأمرتني بإبلاغه: (أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ) أي: هذا هو الذي قلت لهم، (وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ) أي: كنت أشهد على أعمالهم حين كنت بين أظهرهم، (فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ)

(Eğer ben onu söylemişsem, muhakkak Sen onu bilmişsindir) sözü yani: Eğer benden böyle bir şey sadır olmuşsa Sen onu bilmişsindir ey Rabbim; zira söylediğim, içimde arzuladığım ve gizlediğim hiçbir şey Sana gizli kalmaz. İşte bu sebeple şöyle demiştir: (Sen benim nefsimde olanı bilirsin, ben ise Senin nefsinde olanı bilmem. Şüphesiz gaybları hakkıyla bilen yalnız Sensin. Onlara bana emrettiğin şu şeyden başkasını söylemedim) ulaştırmamı emrettiğin (Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin) sözünden başkasını söylemedim; yani: Ben onları ancak kendisiyle beni gönderdiğin ve tebliğ etmemi emrettiğin: (Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin) sözüne davet ettim; yani: Onlara söylediğim şey işte bundan ibarettir; (Aralarında bulunduğum sürece onlar üzerine şahit idim) yani: Aralarında bulunduğum vakit onların amellerine şahitlik ediyordum; (Beni vefat ettirdiğinde üzerlerine gözetleyici yalnız Sen oldun. Sen her şeye hakkıyla şahitsin).

قال أبو داود الطيالسي: حدثنا شُعْبَة قال: انطلقت أنا وسفيان الثوري إلى المغيرة بن النعمان فأملاه علي سفيان وأنا معه، فلما قام انتسخت من سفيان، فحدثنا قال: سمعت سعيد بن جبير يحدث عن ابن عباس قال: قام فينا رسول الله ﷺ بموعظة، فقال: "يا أيها الناس، إنكم محشورون إلى الله، ﷿، حفاة عراة غُرْلا كما بدأنا أول خلق نعيده، وإن أول الخلائق يُكْسى إبراهيم، ألا وإنه يجاء برجال من أمتي فيؤخذ بهم ذات الشمال فأقول: أصحابي. فيقال: إنك لا تدري ما أحدثوا بعدك. فأقول كما قال العبد الصالح: (وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ * إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) فيقال: إن هؤلاء لم يزالوا مرتدين على أعقابهم منذ فارقتهم".

Ebû Dâvûd et-Tayâlisî dedi ki: Bize Şu'be anlattı; dedi ki: Ben ve Süfyân es-Sevrî, el-Mugîre b. en-Nu'mân'a gittik, Süfyân'a yazdırdı, ben de onunla beraberdim; kalktığında Süfyân'dan istinsah ettim (yazdım). Bize anlatıp dedi ki: Saîd b. Cübeyr'in İbn Abbâs'tan şöyle naklettiğini işittim: Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem aramızda bir vaaz için ayağa kalktı ve şöyle buyurdu: "Ey insanlar! İlk yaratmaya başladığımız gibi onu iade edeceğimiz şekilde, yalınayak, çıplak ve sünnetsiz olarak Allah'a azze ve celle toplanacaksınız. Yaratılmışlar arasında ilk giydirilecek olan İbrâhim'dir. Dikkat edin! Ümmetimden birtakım adamlar getirilir ve sol tarafa doğru götürülürler. Ben: 'Ashabım!' derim. Denilir ki: 'Sen kendilerinden ayrıldıktan sonra onların neler ihdas ettiklerini bilmezsin.' Bunun üzerine salih kulun dediği gibi derim: (Aralarında bulunduğum sürece onlar üzerine şahit idim. Beni vefat ettirdiğinde üzerlerine gözetleyici yalnız Sen oldun. Sen her şeye hakkıyla şahitsin. Eğer onlara azap edersen şüphesiz onlar Senin kullarındır; eğer onları bağışlarsan şüphesiz Sen Azîz'sin, Hakîm'sin). Bunun üzerine denilir ki: 'Şüphesiz bunlar, sen kendilerinden ayrıldığından beri ökçeleri üzerinde gerisin geriye dönüp durdular.'"

ورواه البخاري عند هذه الآية عن الوليد، عن أبي شعبة -وعن محمد بن كثير، عن سفيان الثوري، كلاهما عن المغيرة بن النعمان، به.

Bunu Buhârî bu ayetin tefsirinde el-Velîd'den, o Ebû Şu'be'den; ayrıca Muhammed b. Kesîr'den, o Süfyân es-Sevrî'den, her ikisi de el-Mugîre b. en-Nu'mân'dan bu isnad ile rivayet etmiştir.

وقوله: (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) هذا الكلام يتضمن رد المشيئة إلى الله، ﷿، فإنه الفعال لما يشاء، الذي لا يسأل عما يفعل وهم يسألون. ويتضمن

Allah Teâlâ'nın: { إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ } “Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır. Eğer onları bağışlarsan, şüphesiz Sen Azîz'sin, Hakîm'sin (mutlak güç ve hikmet sahibisin).” buyruğuna gelince; bu söz, meşîeti (dilemeyi) azîz ve celîl olan Allah'a havale etmeyi içermektedir. Zira O, dilediğini mutlak yapandır; O, yaptığından sorumlu tutulmaz, onlar ise sorguya çekilirler. [Bu söz aynı zamanda] ...içermektedir:

التبري من النصارى الذين كذبوا على الله، وعلى رسوله، وجعلوا لله ندًا وصاحبة وولدًا، تعالى الله عما يقولون علوًا كبيرًا، وهذه الآية لها شأن عظيم ونبأ عجيب، وقد ورد في الحديث: أن رسول الله ﷺ قام بها ليلة حتى الصباح يرددها.

Allah'a ve elçisine iftira atan, Allah'a denk, eş ve çocuk isnad eden Hristiyanlardan beri olmayı da içerir; Allah onların söylediklerinden yüceler yücesi bir şekilde münezzehtir. Bu ayetin çok büyük bir şanı ve hayret verici bir haberi vardır; nitekim hadiste Rasûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem bir gece sabaha kadar bu ayeti tekrarlayarak namaz kıldığı rivayet edilmiştir.

قال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن فُضَيْل، حدثني فُليَت العامري، عن جَسْرة العامرية، عن أبي ذر، ﵁، قال: صلى رسول الله ﷺ-ليلة فقرأ بآية حتى أصبح، يركع بها ويسجد بها: (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) فلما أصبح قلت: يا رسول الله، ما زلت تقرأ هذه الآية حتى أصبحت تركع بها وتسجد بها؟ قال: "إني سألت ربي، ﷿، الشفاعة لأمتي، فأعطانيها، وهي نائلة إن شاء الله لمن لا يشرك بالله شيئًا".

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Muhammed b. Fudayl anlattı, bana Füleyt el-Âmirî, Cesre el-Âmiriyye'den, o Ebû Zer'den radıyallâhu anh nakletti; dedi ki: Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gece namaz kıldı; onunla rükûya ve secdeye vararak sabaha kadar bir ayeti okudu: (Eğer onlara azap edersen şüphesiz onlar Senin kullarındır; eğer onları bağışlarsan şüphesiz Sen Azîz'sin, Hakîm'sin). Sabah olunca: "Ey Allah'ın Rasûlü! Sabah oluncaya kadar onunla rükû edip secdeye vararak bu ayeti okuyup durdun?" dedim. Buyurdu ki: "Ben Rabbimden azze ve celle ümmetim için şefaat istedim, O da bunu bana verdi; inşâallâh o, Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayan kimselere ulaşacaktır."

طريق أخرى وسياق آخر: قال أحمد: حدثنا يحيى، حدثنا قُدَامة بن عبد الله، حدثتني جَسْرة بنت دجاجة: أنها انطلقت معتمرة، فانتهت إلى الربذة، فسمعت أبا ذر يقول: قام رسول الله ﷺ ليلة من الليالي في صلاة العشاء، فصلى بالقوم، ثم تخلف أصحاب له يصلون، فلما رأى قيامهم وتخلفهم انصرف إلى رحله، فلما رأى القوم قد أخلوا المكان رجع إلى مكانه فصلي، فجئت فقمت خلفه، فأومأ إليَّ بيمينه، فقمت عن يمينه. ثم جاء ابن مسعود فقام خلفي وخلفه، فأومأ إليه بشماله، فقام عن شماله، فقمنا ثلاثتنا يصلي كل واحد منا بنفسه، ويتلو من القرآن ما شاء الله أن يتلو. وقام بآية من القرآن يرددها حتى صلى الغداة. فلما أصبحنا أومأت إلى عبد الله بن مسعود: أن سله ما أراد إلى ما صنع البارحة؟ فقال ابن مسعود بيده: لا أسأله عن شيء حتى يحدث إليّ، فقلت: بأبي أنت وأمي، قمت بآية من القرآن ومعك القرآن، لو فعل هذا بعضنا لوجدنا عليه، قال: "دعوت لأمتي". قلت: فماذا أَجِبْتَ؟ -أو ماذا رُدَّ عليك؟ -قال: "أجبت بالذي لو اطلع عليه كثير منهم طلْعة تركوا الصلاة". قلت: أفلا أبشر الناس؟ قال: "بلى". فانطلقتُ مُعْنقًا قريبًا من قَذْفة بحجر. فقال عمر: يا رسول الله، إنك إن تبعث إلى الناس بهذا نَكَلوا عن العبادة. فناداه أن ارجع فرجع، وتلك الآية: (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ)

Başka bir rivayet yolu ve başka bir metin: Ahmed dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, bize Kudâme b. Abdillâh anlattı, bana Cesre binti Decâce anlattı ki: Kendisi umre yapmak üzere yola çıkıp Rebeze'ye varmış ve Ebû Zer'in şöyle dediğini işitmiştir: Gecelerden bir gece Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yatsı namazına kalktı, cemaate namaz kıldırdı; sonra ashabından bazıları arkada kalıp namaz kılmaya devam ettiler. Onların namaza durduğunu ve geride kaldıklarını görünce devesinin yanına çekildi. İnsanların mekânı boşalttığını görünce yerine geri dönüp namaz kıldı. Ben de gelip arkasında durdum; sağ eliyle bana işaret etti, ben de sağına geçtim. Sonra İbn Mes'ûd geldi, benim ve onun arkasında durdu; sol eliyle ona işaret etti, o da soluna geçti. Böylece üçümüz namaza durduk, her birimiz kendi başına namaz kılıyor ve Kur'an'dan Allah'ın dilediği kadarını okuyordu. [Rasûlullah ise] Kur'an'dan bir ayet ile durdu; sabah namazını kılıncaya kadar onu tekrarladı. Sabah olunca Abdullah b. Mes'ûd'a: "Dün gece yaptığı şeyle ne murad ettiğini ona sor" diye işaret ettim. İbn Mes'ûd eliyle: "Kendisi bana bir şey söylemedikçe ben ona hiçbir şey sormam" dedi. Bunun üzerine ben: "Anam babam sana feda olsun, Kur'an yanında [ezberinde] olduğu halde Kur'an'dan tek bir ayet ile geceyi geçirdin; bunu bizden biri yapsaydı ona gücenirdik" dedim. Buyurdu ki: "Ümmetim için dua ettim." Dedim ki: "Peki sana ne cevap verildi? —yahut: Sana ne karşılık verildi?—" Buyurdu ki: "Bana öyle bir cevap verildi ki eğer onlardan pek çoğu buna muttali olsaydı namazı bırakırlardı." Dedim ki: "İnsanları müjdelemeyeyim mi?" "Evet [müjdele]" buyurdu. Hemen hızlı adımlarla yaklaşık bir taş atımı kadar uzaklaştım. Bunun üzerine Ömer: "Ey Allah'ın Rasûlü! Eğer insanlara bunu gönderirsen ibadetten geri dururlar" dedi. Rasûlullah ona geri dönmesi için seslendi, o da geri döndü; işte o ayet: (Eğer onlara azap edersen şüphesiz onlar Senin kullarındır; eğer onları bağışlarsan şüphesiz Sen Azîz'sin, Hakîm'sin) ayetidir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا يونس بن عبد الأعلى، حدثنا ابن وَهْب، أخبرني عمرو بن الحارث، أن بكر بن سوادة حدثه، عن عبد الرحمن بن جبير، عن عبد الله بن عمرو بن العاص؛ أن النبي ﷺ تلا قول عيسى: (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) فرفع يديه فقال: "اللهم أمتي". وبكى، فقال الله: يا جبريل، اذهب إلى محمد -وربك أعلم-فاسأله: ما يبكيه؟ فأتاه جبريل، فسأله، فأخبره رسول الله ﷺ بما قال، فقال الله: يا جبريل، اذهب إلى محمد فقل:

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Yûnus b. Abdila'lâ anlattı, bize İbn Vehb anlattı, bana Amr b. el-Hâris, Bekr b. Sevâde'nin kendisine Abdurrahman b. Cübeyr'den, onun da Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan naklettiğini haber verdi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Îsâ'nın şu sözünü okudu: { إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ } “Eğer onlara azap edersen şüphesiz onlar Senin kullarındır; eğer onları bağışlarsan şüphesiz Sen Azîz'sin, Hakîm'sin.” [Bunun üzerine] ellerini kaldırdı ve: «Allah'ım, ümmetim!» dedi ve ağladı. Bunun üzerine Allah [şöyle] buyurdu: «Ey Cibrîl! Muhammed'e git -ki Rabbin [onun halini] çok daha iyi bilir- ve ona kendisini neyin ağlattığını sor.» Cibrîl ona gelip sordu; Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de söylediği şeyi ona haber verdi. Bunun üzerine Allah [şöyle] buyurdu: «Ey Cibrîl! Muhammed'e git ve [ona] de ki:»

إنا سنرضيك في أمتك ولا نسوؤك.

Şüphesiz Biz ümmetin hususunda seni razı edeceğiz ve seni üzmeyeceğiz."

وقال الإمام أحمد: حدثنا حسن، حدثنا ابن لَهِيعَة، حدثنا ابن هُبَيْرة أنه سمع أبا تميم الجَيْشاني يقول: حدثني سعيد بن المسيب، سمعت حذيفة بن اليمان يقول: غاب عنا رسول الله ﷺ يومًا فلم يخرج، حتى ظننا أن لن يخرج، فلما خرج سجد سجدة ظننا أن نَفْسه قد قبضت فيها، فلما رفع رأسه قال: "إن ربي، ﷿، استشارني في أمتي: ماذا أفعل بهم؟ فقلت: ما شئت أي رب هم خلقك وعبادك. فاستشارني الثانية، فقلت له كذلك، فقال: لا أخزيك في أمتك يا محمد، وبشرني أن أول من يدخل الجنة من أمتي معي سبعون ألفًا، مع كل ألف سبعون ألفا، ليس عليهم حساب، ثم أرسل إليّ فقال: ادع تُجب، وسل تُعْطَ". فقلت لرسوله: أومعطي ربي سؤلي؟ قال: ما أرسلني إليك إلا ليعطيك، ولقد أعطاني ربي ولا فخر، وغفر لي ما تقدم من ذنبي وما تأخر، وأنا أمشي حيًا صحيحًا، وأعطاني ألا تجوع أمتي ولا تغلب، وأعطاني الكوثر، وهو نهر في الجنة يسيل في حوضي، وأعطاني العز والنصر والرعب يسعى بين يدي أمتي شهرًا، وأعطاني أني أول الأنبياء يدخل الجنة، وطيّب لي ولأمتي الغنيمة، وأحل لنا كثيرًا مما شُدد على من قبلنا، ولم يجعل علينا في الدين من حرج".

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Hasen anlattı, bize İbn Lehîa anlattı, bize İbn Hübeyre Ebû Temîm el-Ceyşânî'nin şöyle dediğini işittiğini anlattı: Bana Saîd b. el-Müseyyeb anlattı; Huzeyfe b. el-Yemân'ın şöyle dediğini işittim: Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün gözümüzün önünden kayboldu ve dışarı çıkmadı; hatta artık hiç çıkmayacağını zannettik. Çıktığında öyle bir secdeye kapandı ki ruhunun onda kabzedildiğini sandık. Başını kaldırınca şöyle buyurdu: "Rabbim azze ve celle ümmetim hakkında bana danıştı: 'Onlara ne yapayım?' Ben: 'Sen ne dilersen ey Rabbim, onlar Senin yaratığın ve kullarındır' dedim. Bana ikinci kez danıştı, ben de O'na aynı şekilde söyledim. Bunun üzerine: 'Ümmetin hususunda seni mahcup etmeyeceğim ey Muhammed' buyurdu ve ümmetimden benimle birlikte cennete ilk girecek olanların, hesaba çekilmeksizin, her bin ile birlikte yetmiş bin olmak üzere yetmiş bin kişi olduğunu bana müjdeledi. Sonra bana haber gönderip: 'Dua et kabul edilsin, iste verilsin' buyurdu." Ben O'nun elçisine: "Rabbim dileğimi bana verir mi?" dedim. [Elçi]: "Beni sana ancak vermek için gönderdi" dedi. "Övünmek yok, Rabbim bana verdi: Geçmiş ve gelecek günahlarımı bağışladı; ben ise dipdiri, sağlıklı bir halde yürüyorum. Bana ümmetimin aç kalmayacağını ve mağlup olmayacağını verdi; bana Kevser'i verdi —ki o, cennette havzıma akan bir nehirdir—. Bana izzet ve zafer verdi, ümmetimin önünde bir aylık mesafeden korkunun yürümesini sağladı. Cennete ilk girecek peygamber olduğumu bana verdi; ganimeti bana ve ümmetime helal kıldı, bizden öncekilere zorlaştırılan pek çok şeyi bize helal kıldı ve dinde bizim üzerimize hiçbir güçlük yüklemedi."

{قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١١٩) لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا فِيهِنَّ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٢٠)}

{قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١١٩) لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا فِيهِنَّ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٢٠)} “Allah buyurdu ki: 'Bu, doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gündür. Onlar için altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetler vardır. Allah onlardan razı olmuş, onlar da O'ndan razı olmuşlardır. İşte büyük kurtuluş budur.' (119) Göklerin, yerin ve bunlarda bulunan her şeyin mülkü Allah'ındır. O, her şeye hakkıyla kadirdir. (120)”

يقول تعالى مجيبًا لعبده ورسوله عيسى ابن مريم فيما أنهاه إليه من التبري من النصارى الملحدين، الكاذبين على الله وعلى رسوله، ومن رد المشيئة فيهم إلى ربه، ﷿، فعند ذلك يقول تعالى: (هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ)

Allah Teâlâ kulu ve elçisi Îsâ b. Meryem'e , Allah'a ve elçisine iftira atan mülhid Hristiyanlardan berî olduğunu bildirmesine ve onlar hakkındaki iradeyi Rabbi azze ve celle'ye havale etmesine karşılık olarak buyurmaktadır. İşte o zaman Allah Teâlâ şöyle buyurur: (هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ) (Bu, doğrulara doğruluklarının fayda vereceği gündür).