{يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٤)}
{يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٤)} “Sana kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: 'Size temiz ve helal olanlar, bir de Allah'ın size öğrettiği üzere eğittiğiniz avcı hayvanların [tuttukları] helal kılındı. O hâlde onların sizin için tuttuklarından yiyin ve üzerine Allah'ın adını anın. Allah'tan korkun. Şüphesiz Allah, hesabı pek çabuk görendir.'”
لما ذكر تعالى ما حرمه في الآية المتقدمة من الخبائث الضارة لمتناولها، إما في بَدَنِه، أو في دينه، أو فيهما، واستثنى ما استثناه في حالة الضرورة، كما قال: {وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ} [الأنعام: ١١٩] قال بعدها: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ) كما [قال] في سورة الأعراف في صفة محمد ﷺ: أنه {يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ} [الآية: ١٥٧].
Yüce Allah, önceki ayette onu tüketen kimsenin ya bedenine ya dinine yahut her ikisine birden zarar veren pis ve murdar şeylerden (habâis) neleri haram kıldığını zikredip zaruret durumunda istisna ettiği hususları da: {وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ} [el-En'âm: 119] “Çaresiz kalıp da yemek zorunda olduğunuz şeyler dışında, size haram kıldığı şeyleri ayrıntılı olarak açıklamıştır” buyurarak istisna edince, bunun ardından şöyle buyurmuştur: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ) “Sana kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: 'Size temiz ve hoş olan şeyler helal kılındı'”. Nitekim A'râf Suresi'nde Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem vasfı hakkında şöyle [buyurmuştur]: {يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ} [el-A'râf: 157] “O, kendilerine temiz ve hoş şeyleri helal kılar, pis ve çirkin şeyleri ise onlara haram kılar”.
قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو زُرْعَة، حدثنا يحيى بن عبد الله بن بُكَيْر، حدثني عبد الله بن لَهِيعة، حدثني عطاء بن دينار، عن سعيد بن جُبَيْر، عن عَدِيّ بن حاتم، وزيد بن المهَلْهِل الطائيين سألا رسول الله ﷺ، فقالا يا رسول الله، قد حرم الله الميتة، فماذا يحل لنا منها؟ فنزلت: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ) قال سعيد [بن جبير] يعني: الذبائح الحلال الطيبة لهم. وقال مقاتل: [بن حيان] [في قوله: (قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ)] فالطيبات ما أحل لهم من كل شيء أن يصيبوه وهو الحلال من الرزق. وقد سئل الزهري عن شرب البول للتداوي فقال: ليس هو من الطيبات.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Zür'a anlattı, bize Yahyâ b. Abdillâh b. Bükeyr anlattı, bana Abdullah b. Lehîa anlattı, bana Atâ b. Dînâr, Saîd b. Cübeyr'den anlattı ki: Tayy kabilesinden Adiy b. Hâtim ve Zeyd b. Mühelhil Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem sorup: "Ey Allah'ın Resûlü, Allah meyteyi (leşi) haram kıldı, peki bize ondan helal olan nedir?" dediler. Bunun üzerine: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ) [ayeti] indi. Saîd [b. Cübeyr] dedi ki: Yani kendilerine helal ve temiz olan kurbanlık/boğazlanan hayvanlar. Mukâtil [b. Hayyân] [(قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ) kavli hakkında] şöyle dedi: Tayyibât, elde etmeleri kendilerine helal kılınan her şeydir ki o da helal rızıktır. Zührî'ye tedavi amacıyla idrar içmek sorulmuştu; o: "O, tayyibâttan (temiz şeylerden) değildir" dedi.
رواه ابن أبي حاتم وقال ابن وَهْبٍ: سئل مالك عن بيع الطين الذي يأكله الناس. فقال: ليس هو من الطيبات.
Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etti . İbn Vehb dedi ki: Mâlik'e insanların yediği kilin/toprağın satışı soruldu; o: "O, tayyibâttan değildir" dedi.
وقوله تعالى: (وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) أي: أحل لكم الذبائح التي ذكر اسم الله عليها والطيبات من الرزق، وأحل لكم ما اصطدتموه بالجوارح، وهي من الكلاب والفهود والصقور وأشباه ذلك، كما هو مذهب الجمهور من الصحابة والتابعين والأئمة، وممن قال ذلك: علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس في قوله: (وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) وهن الكلاب المعلمة والبازي، وكل طير يعلم للصيد والجوارح: يعني الكلاب الضواري والفهود والصقور وأشباهها.
Yüce Allah'ın: (وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) kavli; yani: Size üzerine Allah'ın adı anılmış kurbanlar/kesilen hayvanlar ile rızıktan temiz olanlar helal kılındığı gibi, avcı hayvanlarla avladıklarınız da helal kılındı. Bunlar köpekler, pars/leoparlar, doğanlar ve benzerleridir; nitekim Sahabe, Tabiîn ve imamlardan cumhurun mezhebi budur. Bunu söyleyenlerden biri de Ali b. Ebî Talha'dır; o İbn Abbâs'tan (وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) kavli hakkında şöyle nakletmiştir: Bunlar eğitilmiş köpekler , doğan ve av için eğitilen her kuştur . Cevârih (avcı hayvanlar) ise; alıştırılmış yırtıcı köpekler, parslar, doğanlar ve benzerleridir.
رواه ابن أبى حاتم، ثم قال: وروي عن خَيْثَمَة، وطاوس، ومجاهد، ومكحول، ويحيى بن أبي كثير، نحو ذلك. وروي عن الحسن أنه قال: الباز والصقر من الجوارح. وروي عن علي بن الحسين مثله. ثم روي عن مجاهد أنه كره صيد الطير كله، وقرأ قول الله [﷿] (وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) قال: وروي عن سعيد بن جبير نحو ذلك.
Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etti ve sonra şöyle dedi: Hayseme, Tâvûs, Mücâhid, Mekhûl ve Yahyâ b. Ebî Kesîr'den de benzeri rivayet edilmiştir. Hasan'dan: "Doğan ve şahin avcı hayvanlardandır (cevârihtendir)" dediği rivayet edilmiştir. Ali b. Hüseyin'den de bunun benzeri rivayet edilmiştir. Sonra Mücâhid'den bütün kuşların avını mekruh gördüğü rivayet edilmiş ve Allah [azze ve celle]'nin : (وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) kavlini okumuştur. [İbn Ebî Hâtim] dedi ki: Saîd b. Cübeyr'den de bunun bir benzeri rivayet edilmiştir.
ونقله ابن جرير عن الضحاك والسُّدِّي، ثم قال: حدثنا هَنَّاد، حدثنا ابن أبي زائدة، أخبرنا ابن جُرَيْجٍ، عن نافع، عن ابن عمر قال: أما ما صاد من الطير البُزاة وغيرها من الطير، فما أدركتَ فهو لك، وإلا فلا تطعمه.
İbn Cerîr bunu Dahhâk ve Süddî'den nakletti, sonra dedi ki: Bize Hennâd anlattı, bize İbn Ebî Zâide anlattı, bize İbn Cüreyc, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den haber verdi ki o şöyle demiştir: Kuşlardan doğanlar ve diğer kuşların avladığına gelince; yetiştiğin [ve kestiğin] senindir, yetişemezsen onu yeme.
قلت: والمحكي عن الجمهور أن صيد الطيور كصيد الكلاب؛ لأنها تَكْلَبُ الصيد بمخالبها كما تكلبه الكلاب، فلا فرق. وهذا مذهب الأئمة الأربعة وغيرهم، واختاره ابن جرير، واحتج في ذلك بما رواه عن هناد، حدثنا عيسي بن يونس، عن مجالد، عن الشعبي، عن عدي بن حاتم قال: سألت رسول الله ﷺ عن صيد البازي، فقال: "ما أمسك عليك فَكُلْ".
Derim ki: Cumhûrdan nakledilen görüşe göre, kuşların avı köpeklerin avı gibidir; çünkü onlar da köpeklerin avı yakaladığı gibi avı pençeleriyle yakalarlar, dolayısıyla [ikisi arasında] bir fark yoktur. Bu, dört imamın ve diğerlerinin mezhebidir (görüşüdür). İbn Cerîr de bunu tercih etmiş ve bu hususta Hennâd'dan rivayet ettiği şu hadisi delil getirmiştir: Bize Îsâ b. Yûnus anlattı, Mücâlid'den, o Şa'bî'den, o da Adiy b. Hâtim'den [rivayet ettiğine göre] o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e doğanın avını sordum; şöyle buyurdu: «مَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ فَكُلْ» «Senin için tuttuğunu ye!»
واستثنى الإمام أحمد صيد الكلب الأسود؛ لأنه عنده مما يجب قتله ولا يحل اقتناؤه؛ لما ثبت في صحيح مسلم عن أبي ذر؛ أن رسول الله ﷺ قال: "يَقْطَع الصلاةَ الحمارُ والمرأةُ والكلبُ الأسودُ" فقلت: ما بال الكلب الأسود من الأحمر ؟ فقال: "الكلب الأسود شيطان" وفي الحديث الآخر: أن رسول الله ﷺ أمر بقتل الكلاب، ثم قال: "ما بالهم وبال الكلاب، اقتلوا منها كل أسود بَهِيم".
İmam Ahmed, siyah köpeğin avını istisna kılmıştır; çünkü onun yanında siyah köpek öldürülmesi gereken ve edinilmesi helal olmayan hayvanlardandır. Zira Sahîh-i Müslim'de Ebû Zer'den sabit olduğuna göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Namazı merkep, kadın ve siyah köpek bozar." Ben: "Kırmızı köpek dururken siyah köpeğin suçu ne ?" dedim; o da: "Siyah köpek şeytandır" buyurdu. Diğer hadiste ise Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem köpeklerin öldürülmesini emrettiği, sonra şöyle buyurduğu [geçmektedir]: "Onların köpeklerle alıp veremediği ne! Onlardan sırf siyah (behim) olan her birini öldürün ."
وسميت هذه الحيوانات التي يصطاد بهن: جوارح، من الجرح، وهو: الكسب. كما تقول العرب: فلان جَرح أهله خيرا، أي: كسبهم خيرا. ويقولون: فلان لا جارح له، أي: لا كاسب له، وقال الله تعالى: {وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ} [الأنعام: ٦٠] أي: ما كسبتم من خير وشر.
Kendileriyle avlanılan bu hayvanlara kazanç (kesb) anlamına gelen cerh (الجَرْح) kökünden dolayı cevârih (جَوَارِح) adı verilmiştir. Nitekim Araplar : "Falanca ailesine hayır kazandırdı (جَرَحَ أهْلَهُ خَيْرًا)" derler, yani onlara hayır kazandırdı (kesbetti) demektir. Yine: "Falancanın bir cârihi yoktur (فلان لا جارح له)" derler, yani onun için kazanan kimse yoktur demektir. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ} “Geceleyin sizi öldüren (uyutan), gündüzün de ne kazandığınızı bilen O'dur” [el-En'âm 60]; yani hayır ve şerden ne kazandığınızı [bilendir].
وقد ذكر في سبب نزول هذه الآية الكريمة الحديث الذي رواه ابن أبي حاتم: حدثنا حجاج بن حمزة، حدثنا زيد بن الحُبَاب، حدثني موسى بن عبيدة، حدثني أبان بن صالح، عن القعقاع بن حكيم، عن سلمى أم رافع، عن أبي رافع مولى رسول الله ﷺ؛ أن رسول الله ﷺ أمر بقتل الكلاب، فقتلت، فجاء الناس فقالوا: يا رسول الله، ما يحل لنا من هذه الأمة التي أمرت بقتلها؟ قال: فسكت، فأنزل الله: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) الآية. فقال رسول الله ﷺ: "إذا أرسل الرجل كلبه وسَمَّى، فأمسك عليه، فليأكل ما لم يأكل ".
Bu kerim ayetin nüzul sebebinde İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiği şu hadis zikredilmiştir: Bize Haccâc b. Hamza anlattı, bize Zeyd b. Hubâb anlattı, bana Mûsâ b. Ubeyde anlattı, bana Ebân b. Sâlih, Ka'ka' b. Hakîm'den, o Selmâ Ümmü Râfi'den, o da Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem azatlısı Ebû Râfi'den anlattı ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem köpeklerin öldürülmesini emretti ve köpekler öldürüldü. Bunun üzerine insanlar gelip: "Ey Allah'ın Resûlü, öldürülmesini emrettiğin bu ümmetten bize ne helaldir?" dediler. [Ebû Râfi] dedi ki: Resûlullah sustu, derken Allah: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) ayetini indirdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kişi köpeğini besmele çekerek salar da köpek onun için avı tutarsa, [köpek avdan] yemediği müddetçe adam [ondan] yesin" buyurdu.
وهكذا رواه ابن جرير، عن أبي كُرَيْب، عن زيد بن الحباب بإسناده، عن أبي رافع قال: جاء جبريل إلى النبي ﷺ ليستأذن عليه، فأذن له فقال: قد أذنا لك يا رسول الله. قال: أجل، ولكنا لا ندخل بيتا فيه كلب، قال أبو رافع: فأمرني أن أقتل كل كلب بالمدينة، فقتلت، حتى انتهيت إلى امرأة عندها كلب ينبح عليها، فتركته رحمة لها، ثم جئت إلى رسول الله ﷺ فأخبرته فأمرني، فرجعت إلى الكلب فقتلته، فجاءوا فقالوا: يا رسول الله، ما يحل لنا من هذه الأمة التي أمرت بقتلها؟ قال: فسكت رسول الله ﷺ، قال: فأنزل الله ﷿: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ)
İbn Cerîr de bunu Ebû Küreyb'den, o Zeyd b. Hubâb'dan isnadıyla Ebû Râfi'den şöyle rivayet etti: Cibril izin istemek için Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem geldi, Peygamber ona izin verip: "Sana izin verdik ey Allah'ın Elçisi" dedi. Cibril: "Evet, fakat biz içinde köpek bulunan eve girmeyiz" dedi. Ebû Râfi dedi ki: Bunun üzerine Resûlullah bana Medine'deki her köpeği öldürmemi emretti. Ben de öldürdüm, nihayet yanında kendine havlayan bir köpeği olan bir kadının yanına vardım; kadına acıdığım için köpeği bıraktım. Sonra Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gelip haber verdim, bana [onu da öldürmemi] emretti. Köpeğe dönüp onu da öldürdüm. Bunun üzerine insanlar gelip: "Ey Allah'ın Resûlü, öldürülmesini emrettiğin bu ümmetten bize ne helaldir?" dediler. [Ebû Râfi] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sustu. [Ebû Râfi] dedi ki: Bunun üzerine Allah azze ve celle: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) [ayetini] indirdi.
ورواه الحاكم في مستدركه من طريق محمد بن إسحاق، عن أبَان بن صالح، به. وقال: صحيح ولم يخرجاه.
Hâkim de bunu el-Müstedrek'inde Muhammed b. İshâk tarikinden, Ebân b. Sâlih'ten bu isnadla rivayet etmiş ve: "[İsnadı] sahihtir, ancak [Buhârî ve Müslim] onu tahric etmemiştir" demiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا القاسم، حدثنا الحسين، حدثنا حجاج، عن ابن جُرَيْج، عن عِكْرَمة؛ أن رسول الله ﷺ بعث أبا رافع في قتل الكلاب، حتى بلغ العَوالي فدخل عاصم بن عَدِيٍّ، وسعد بن خَيْثَمةَ، وعُوَيْم بن ساعدة، فقالوا: ماذا أحل لنا يا رسول الله؟ فنزلت: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) [الآية]
İbn Cerîr dedi ki: Bize Kâsım anlattı, bize Hüseyin anlattı, bize Haccâc, İbn Cüreyc'den, o İkrime'den anlattı ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Râfi'i köpekleri öldürmek üzere gönderdi. Nihayet Avâlî mevkisine ulaştığında Âsım b. Adiy, Sa'd b. Hayseme ve Uveym b. Sâide girip : "Ey Allah'ın Resûlü, bize ne helal kılındı?" dediler. Bunun üzerine: (يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ) [ayeti] indi.
ورواه الحاكم من طريق سِمَاك، عن عكرمة وهكذا قال محمد بن كعب القُرَظِيّ في سبب نزول هذه الآية: إنه في قتل الكلاب.
Hâkim bunu Simâk tarikinden, İkrime'den rivayet etmiştir . Muhammed b. Ka'b el-Kurazî de bu ayetin nüzul sebebi hakkında böyle söylemiş: Ayetin köpeklerin öldürülmesi hakkında [indiğini belirtmiştir].
وقوله تعالى: (مُكَلِّبِينَ) يحتمل أن يكون حالا من الضمير في (عَلَّمْتُمْ) فيكون حالا من الفاعل، ويحتمل أن يكون حالا من المفعول وهو (الْجَوَارِحِ) أي: وما علمتم من الجوارح في حال كونهن مكلَّبات للصيد، وذلك أن تقتنصه [الجوارح] بمخالبها أو أظفارها فيستدل بذلك -والحالة هذه-على أن الجارحة إذا قتل الصيد بصدمته أو بمخلابه وظفره أنه لا يحل، كما هو أحد قولي الشافعي وطائفة من العلماء؛ ولهذا قال: (تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ) وهو أنه إذا أرسله استرسل، وإذا أشلاه استشلى وإذا أخذ الصيد أمسكه على صاحبه حتى يجيء إليه ولا يمسكه لنفسه؛ ولهذا قال تعالى: (فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ) فمتى كان الجارحة معلما وأمسك على صاحبه، وكان قد ذكر اسم الله عند إرساله حل الصيد، وإن قتله بالإجماع.
Yüce Allah'ın: (مُكَلِّبِينَ) kavlinin, (عَلَّمْتُمْ) kelimesindeki zamirden hâl olması muhtemeldir; bu takdirde failin hâli olur. Meful olan (الْجَوَارِحِ) kelimesinden hâl olması da muhtemeldir; yani av için eğitilmiş (mükellebât) oldukları hâlde avcı hayvanlardan eğittikleriniz [demektir]. Bu da [avcı hayvanların] avı pençeleri veya tırnaklarıyla yakalamasıdır . Bu duruma göre avcı hayvan avı çarpmasıyla yahut pençesi ve tırnağıyla [yaralamadan] öldürdüğünde helal olmayacağına bununla istidlal edilir; nitekim Şâfiî'nin iki görüşünden biri ve bir grup âlimin kavli böyledir. Bundan dolayı Allah: (تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ) [Allah'ın size öğrettiğinden onlara öğreterek] buyurmuştur. Bu da; salındığında gitmesi, kışkırtılıp çağrıldığında yönelmesi ve avı yakaladığında kendisi için değil, sahibi yanına gelinceye kadar sahibi için tutmasıdır. Bundan dolayı Yüce Allah: (فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ) [Onların sizin için tuttuklarından yiyin ve üzerine Allah'ın adını anın] buyurmuştur. Şu hâlde avcı hayvan eğitilmiş olduğunda ve avı sahibi için tuttuğunda, salınırken de üzerine Allah'ın adı anılmışsa, avı öldürmüş olsa bile icma ile o av helal olur.
وقد وردت السنة بمثل ما دلت عليه هذه الآية الكريمة، كما ثبت في الصحيحين عن عَدِيّ بن حاتم قال: قلت: يا رسول الله، إني أرسل الكلاب المعلَّمة وأذكر اسم الله. فقال: "إذا أرسلت كلبك المعلَّم وذكرت اسم الله، فكل ما أمسك عليك". قلت: وإن قتلن؟ قال: "وإن قتلن ما لم يشركها كلب ليس منها، فإنك إنما سميت على كلبك ولم تسم على غيره". قلت له: فإني أرمي بالمِعْرَاض الصيد فأصيب؟ فقال: "إذا رميت بالمعراض فَخَزق فكله، وإن أصابه بعَرْض فإنه وَقِيذٌ، فلا تأكله". وفي لفظ لهما: "إذا أرسلت كلبك فاذكر اسم الله، فإن أمسك عليك فأدركته حيا فاذبحه، وإن أدركته قد قتل ولم يأكل منه فكله، فإن أخْذ الكلب ذكاته". وفي رواية لهما: "فإن أكل فلا تأكل، فإني أخاف أن يكون أمسك على نفسه." فهذا دليل للجمهور وهو الصحيح من مذهب الشافعي، وهو أنه إذا أكل الكلب من الصيد يحرم مطلقا، ولم يستفصلوا كما ورد بذلك الحديث. وحكي عن طائفة من السلف أنهم قالوا: لا يحرم مطلقا.
Nitekim bu kerim ayetin delalet ettiği hususun benzeri sünnette de varit olmuştur. Sahîhayn'da (Buhârî ve Müslim) Adiy b. Hâtim'den [rivayetle] sabit olduğuna göre o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben eğitilmiş köpekleri [ava] salıyor ve Allah'ın adını anıyorum (besmele çekiyorum)" dedim. Bunun üzerine şöyle buyurdu: «Eğitilmiş köpeğini saldığında ve Allah'ın adını andığında, senin için tuttuğu [avı] ye.» "Öldürmüş olsalar da mı?" dedim. «Onlardan (o eğitilmiş köpeklerden) olmayan başka bir köpek onlara ortak olmadığı sürece öldürmüş olsalar bile [ye]; zira sen ancak kendi köpeğine besmele çektin, başkasına değil» buyurdu. Ona: "Ben ava mığrâz (uçsuz veya yassı ok) atıyorum ve isabet ettiriyorum [ne dersin]?" dedim. Şöyle buyurdu: «Mığrâzı attığında eğer [keskin tarafıyla] delip geçmişse onu ye; şayet ona enlemesine (yan tarafıyla) isabet etmişse o vurularak öldürülmüş (vakîz) hayvandır, sakın onu yeme.» İkisinin (Buhârî ve Müslim) bir lafzında ise şöyledir: «Köpeğini saldığında Allah'ın adını an; şayet senin için tutar ve sen de ona canlı olarak yetişirsen onu boğazla. Eğer onu öldürmüş olarak bulursan ve [avdan] yememişse onu ye; çünkü köpeğin yakalaması onun tezkiyesidir (kesimidir).» Yine ikisinin bir rivayetinde [şöyledir]: «Şayet yemişse yeme; zira ben onun [avı] kendi nefsi için tutmuş olmasından korkarım.» İşte bu, cumhur için ve İmam Şâfiî'nin mezhebinden sahih olan görüş için bir delildir; o da köpek avdan yediği takdirde [avın] mutlak olarak haram olacağıdır. Nitekim hadiste varit olduğu üzere tafsilata gitmemişlerdir. Selef'ten bir topluluktan ise mutlak olarak haram olmayacağını söyledikleri nakledilmiştir.
ذكر الآثار بذلك:
Bu husustaki rivayetlerin (âsâr) zikri:
قال ابن جرير: حدثنا هَنَّاد، حدثنا وَكِيع، عن شُعْبَة، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب قال: قال سلمان الفارسي: كل وإن أكل ثلثيه -يعني الصيد-إذا أكل منه الكلب. وكذا رواه سعيد بن أبي عَرُوبَة، وعمر بن عامر، عن قتادة. وكذا رواه محمد بن زيد، عن سعيد بن المسيب، عن سلمان.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Hennâd anlattı, bize Vekî' anlattı, Şu'be'den, o Katâde'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den anlattı ki Selmân-ı Fârisî: "Köpek ondan yediği takdirde -yani avdan- üçte ikisini yemiş olsa bile ye" demiştir. Saîd b. Ebî Arûbe ve Ömer b. Âmir de Katâde'den böyle rivayet etmiştir. Muhammed b. Zeyd de Saîd b. el-Müseyyeb'den, o Selmân'dan böyle rivayet etmiştir.
ورواه ابن جرير أيضا عن مجاهد بن موسى، عن يزيد، عن بكر بن عبد الله المُزَنِيّ والقاسم؛ أن سلمان قال: إذا أكل الكلب فكل، وإن أكل ثلثيه.
İbn Cerîr bunu ayrıca Mücâhid b. Mûsâ'dan, o Yezîd'den, o Bekr b. Abdillâh el-Müzenî ve Kâsım'dan rivayet etti ki; Selmân : "Köpek yediğinde [de] ye, hatta üçte ikisini yemiş olsa bile" demiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا يونس بن عبد الأعلى، أخبرنا ابن وَهْب، أخبرني مَخْرَمَة بن بُكَيْر عن أبيه، عن حميد بن مالك بن خُثَيْم الدؤلي؛ أنه سأل سعد بن أبي وقاص عن الصيد يأكل منه الكلب، فقال: كل، وإن لم يبق منه إلا حِذْيَة -يعني: [إلا] بضعة.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Yûnus b. Abdila'lâ anlattı, bize İbn Vehb haber verdi, bana Mahreme b. Bükeyr babasından, o Humeyd b. Mâlik b. Huseym ed-Düelî'den haber verdi ki; o, Sa'd b. Ebî Vakkâs'a köpeğin yediği avı sormuş, Sa'd da: "Ondan geriye sadece bir parça et (hizye) -yani bir lokma et - kalmış olsa bile ye" demiştir.
ورواه شعبة، عن عبد ربه بن سعيد، عن بكير بن الأشَجِّ، عن سعيد بن المسيب، عن سعد بن أبي وقاص قال: كل وإن أكل ثلثيه.
Şu'be bunu Abdürabbih b. Saîd'den, o Bükeyr b. el-Eşecc'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den, o da Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan rivayet etti; Sa'd: "Üçte ikisini yemiş olsa bile ye" demiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا ابن المُثَنَّى، حدثنا عبد الأعلى، حدثنا داود، عن عامر، عن أبي هريرة قال: لو أرسلت كلبك فأكل منه، فإن أكل ثلثيه وبقي ثلثه فكل.
İbn Cerîr dedi ki: Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, bize Abdüla'lâ anlattı, bize Dâvûd, Âmir'den, o da Ebû Hüreyre'den anlattı; Ebû Hüreyre şöyle demiştir: "Köpeğini salsan da o avdan yese; hatta üçte ikisini yiyip üçte biri kalsa bile ye."
وقال ابن جرير: حدثنا محمد بن عبد الأعلى، حدثنا المُعْتَمِر قال: سمعت عُبَيد الله وحدثنا هناد، حدثنا عبدة، عن عبيد الله بن عمر-عن نافع، عن عبد الله بن عمر قال: إذا أرسلت كلبك المعلم وذكرت اسم الله فكل ما أمسك عليك، أكل أو لم يأكل.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, bize Mu'temir anlattı, Ubeydullah'ı işittim dedi; ve bize Hennâd anlattı, bize Abde, Ubeydullah b. Ömer'den , o Nâfi'den, o Abdullah b. Ömer'den anlattı; İbn Ömer şöyle demiştir: "Eğitilmiş köpeğini saldığında ve besmele çektiğinde , ister yesin ister yemesin, senin için tuttuğunu ye."
وكذا رواه عبيد الله بن عمر وابن أبي ذئب وغير واحد، عن نافع.
Ubeydullah b. Ömer, İbn Ebî Zi'b ve birden çok kişi bunu Nâfi'den böyle rivayet etmiştir.
فهذه الآثار ثابتة عن سلمان، وسعد بن أبي وقاص، وأبي هريرة، وابن عمر. وهو محكي عن علي، وابن عباس. واختلف فيه عن عطاء، والحسن البصري. وهو قول الزهري، وربيعة، ومالك. وإليه ذهب الشافعي في القديم، وأومأ إليه في الجديد.
Bu rivayetler (âsâr) Selmân, Sa'd b. Ebî Vakkâs, Ebû Hüreyre ve İbn Ömer'den sabittir. Ali ve İbn Abbâs'tan da nakledilmiştir. Atâ ve Hasan-ı Basrî'den bu konuda ihtilaf nakledilmiştir. Bu aynı zamanda Zührî, Rebîa ve Mâlik'in kavlidir. Şâfiî de kavl-i kadîminde buna gitmiş, kavl-i cedîdinde de buna işaret etmiştir.
وقد روي من طريق سلمان الفارسي مرفوعا، فقال ابن جرير: حدثنا عمران بن بَكَّار الكُلاعِيّ، حدثنا عبد العزيز بن موسى اللاحوني، حدثنا محمد بن دينار -هو الطاحي-عن أبي إياس معاوية بن قُرَّة، عن سعيد بن المسيَّب، عن سلمان الفارسي، عن رسول الله ﷺ قال: "إذا أرسل الرجل كلبه على الصيد فأدركه، وقد أكل منه، فليأكل ما بقي ".
Selmân-ı Fârisî tarikinden merfû olarak da rivayet edilmiştir. İbn Cerîr dedi ki: Bize İmrân b. Bekkâr el-Kelâî anlattı, bize Abdülazîz b. Mûsâ el-Lâhûnî anlattı, bize Muhammed b. Dînâr -o et-Tâhî'dir- Ebû İyâs Muâviye b. Kurre'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den, o Selmân-ı Fârisî'den, o da Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem anlattı; Resûlullah şöyle buyurmuştur: "Kişi köpeğini ava salar da ona köpek avdan yemiş olduğu hâlde yetişirse, geriye kalanı yesin."
ثم قال ابن جرير: وفي إسناد هذا الحديث نظر، وسعيد غير معلوم له سماع من سلمان،
Sonra İbn Cerîr şöyle dedi: Bu hadisin isnadında nazar (eleştiriye açık yön) vardır. Saîd'in Selmân'dan semâı (bizzat işittiği) ise bilinmemektedir,
والثقات يروونه من كلام سلمان غير مرفوع.
ve sika (güvenilir) raviler bunu merfû olmayarak Selmân'ın sözü (mevkuf) olarak rivayet etmektedirler .
وهذا الذي قاله ابن جرير صحيح، لكن قد روي هذا المعنى مرفوعا من وجوه أخر، فقال أبو داود: حدثنا محمد بن مِنْهال الضرير، حدثنا يزيد بن زُرَيْع، حدثنا حبيب المعلم، عن عَمْرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده؛ أن أعرابيا -يقال له: أبو ثعلبة-قال: يا رسول الله، إن لي كلابا مُكَلَّبة، فأفتني في صيدها. فقال النبي ﷺ: "إن كان لك كلاب مكلبة، فكل مما أمسكن عليك". فقال: ذكيا وغير ذكي؟ قال: "نعم". قال: وإن أكل منه؟ قال: "نعم، وإن أكل منه". قال: يا رسول الله، أفتني في قوسي. فقال: "كُلْ ما ردت عليك قوسك" قال: ذكيا وغير ذكي؟ قال: "وإن تغيب عنك ما لم يصل، أو تجد فيه أثر غير سهمك". قال: أفتني في آنية المجوس إذا اضطررنا إليها. قال: "اغسلها وكل فيها". .
İbn Cerîr'in bu söylediği doğrudur; fakat bu mana başka vecihlerden merfû olarak rivayet edilmiştir. Ebû Dâvud dedi ki: Bize Muhammed b. Minhâl ed-Darîr anlattı, bize Yezîd b. Zürey' anlattı, bize Habîb el-Muallim, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o dedesinden anlattı ki: Kendisine Ebû Sa'lebe denilen bir bedevi: "Ey Allah'ın Resûlü, benim av için eğitilmiş köpeklerim var; onların avı hakkında bana fetva ver" dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Eğer av için eğitilmiş köpeklerin varsa, onların senin için tuttuklarından ye" buyurdu. Adam: "Boğazlanmış olsun boğazlanmamış olsun [fark etmez mi]?" dedi. "Evet" buyurdu. Adam: "Ondan yemiş olsa da mı?" dedi. "Evet, ondan yemiş olsa da" buyurdu. Adam: "Ey Allah'ın Resûlü, yayım (ok ile avlanmam) hakkında bana fetva ver" dedi. "Yayın sana geri getirdiği (avladığı) şeyi ye" buyurdu. Adam: "Boğazlanmış olsun boğazlanmamış olsun [fark etmez mi]?" dedi. "Kokuşmadığı veya içinde okundan başkasının izini bulmadığın müddetçe, gözünden kaybolsa bile [ye]" buyurdu. Adam: "Mecbur kaldığımız takdirde Mecûsîlerin kapları hakkında bana fetva ver" dedi. "Onları yıka ve içlerinde ye" buyurdu .
هكذا رواه أبو داود وقد أخرجه النسائي. وكذا رواه أبو داود، من طريق بُسْر بن عبيد الله عن أبي إدريس الخولاني، عن أبي ثعلبة قال: قال رسول الله ﷺ: "إذا أرسلت كلبك وذكرت اسم الله فكل، وإن أكل منه، وكل ما ردت عليك يدك"
Bunu Ebû Dâvud böyle rivayet etti ; Nesâî de tahric etmiştir. Ebû Dâvud yine Büsr b. Ubeydillâh tarikinden, Ebû İdrîs el-Havlânî'den, o Ebû Sa'lebe'den şöyle rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Köpeğini saldığında ve besmele çektiğinde, ondan yemiş olsa bile ye; elinin sana çevirdiğini (okunla avladığını) da ye."
وهذان إسنادان جيدان، وقد روى الثوري، عن سِماك بن حَرْب، عن عَدِيٍّ قال: قال رسول الله ﷺ: "ما كان من كلب ضار أمسك عليك، فكل". قلت: وإن أكل؟ قال: "نعم".
Bu iki isnad ceyyiddir (sağlamdır). Sevrî de Simâk b. Harb'den, o Adiy'den şöyle rivayet etmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Avcı bir köpeğin senin için tuttuğu şeyden ye" buyurdu. Ben: "Yemiş olsa da mı?" dedim. "Evet" buyurdu.
وروى عبد الملك بن حبيب: حدثنا أسد بن موسى، عن ابن أبي زائدة، عن الشعبي، عن عَدي مثله.
Abdülmelik b. Habîb de rivayet etti: Bize Esed b. Mûsâ, İbn Ebî Zâide'den, o Şa'bî'den, o Adiy'den benzerini anlattı .
فهذه آثار دالة على أنه يغتفر إن أكل منه الكلب. وقد احتج بها من لم يحرم الصيد بأكل الكلب وما أشبهه، كما تقدم عمن حكيناه عنهم، وقد توسط آخرون فقالوا: إن أكل عقب ما أمسكه فإنه يحرم لحديث عدي بن حاتم. وللعلة التي أشار إليها النبي ﷺ: "فإن أكل فلا تأكل، فإني أخاف أن يكون أمسك على نفسه" وأما إن أمسكه ثم انتظر صاحبه فطال عليه وجاع فأكل من الصيد لجوعه، فإنه لا يؤثر في التحريم. وحملوا على ذلك حديث أبي ثعلبة الخُشَنِيّ، وهذا تفريق حسن، وجمع بين الحديثين صحيح. وقد تمنى الأستاذ أبو المعالي الجُوَيني في كتابه "النهاية" أن لو فصل مفصل هذا التفصيل، وقد حقق الله أمنيته، وقال بهذا القول والتفريق طائفة من الأصحاب منهم، وقال آخرون قولا رابعا في المسألة، وهو التفرقة بين أكل الكلب فيحرم لحديث عَدِيّ، وبين أكل الصقور ونحوها فلا يحرم؛ لأنه لا يقبل التعليم إلا بالأكل.
İşte bunlar, köpeğin avdan yemesi durumunda bunun bağışlanabilir olduğuna delalet eden rivayetlerdir. Kendilerinden naklettiğimiz daha önceki kimselerde geçtiği üzere, köpeğin ve benzeri hayvanların [avdan] yemesiyle avı haram saymayanlar bunlarla delil getirmişlerdir. Başkaları ise orta bir yol tutarak şöyle demişlerdir: Eğer köpek avı yakaladıktan hemen sonra yerse, Adiy b. Hâtim hadisinden ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in işaret ettiği şu gerekçeden dolayı haram olur: «فإن أكل فلا تأكل، فإني أخاف أن يكون أمسك على نفسه» «Eğer yerse sen yeme; zira ben onun avı kendisi için tutmuş olmasından korkarım.» Şayet [avı] tutar, ardından sahibini bekler, bekleme süresi uzar ve acıkırsa, sonra da açlığından dolayı avdan yerse bu haram kılıcı bir etki yapmaz. Ebû Sa'lebe el-Huşenî hadisini de buna hamletmişlerdir. Bu güzel bir ayrımdır ve iki hadisi birleştiren doğru bir yaklaşımdır. Üstat Ebü'l-Meâlî el-Cüveynî, en-Nihâye adlı kitabında keşke birisi bu şekilde bir ayrıma gitseydi diye temennide bulunmuştur; nitekim Allah da onun temennisini gerçekleştirmiştir. [Şâfiî] ashabından bir grup da bu görüşü ve ayrımı benimsemiştir. Başkaları ise bu meselede dördüncü bir görüş ileri sürerek köpeğin yemesiyle -Adiy hadisi gereğince- haram olacağı, doğan ve benzerlerinin yemesiyle ise haram olmayacağı ayrımını yapmışlardır; zira [avcı kuşlar] ancak yemekle eğitilmeyi kabul ederler.
وقال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيْب، حدثنا أسباط بن محمد، حدثنا أبو إسحاق الشيباني، عن حماد، عن إبراهيم، عن ابن عباس؛ أنه قال في الطير: إذا أرسلته فقتل فكل، فإن الكلب إذا ضربته لم يَعُدْ، وإن تَعَلّم الطير أن يرجع إلى صاحبه وليس يضرب، فإذا أكل من الصيد ونتف الريش فكل.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, bize Esbât b. Muhammed anlattı, bize Ebû İshâk eş-Şeybânî, Hammâd'dan, o İbrâhîm'den , o İbn Abbâs'tan anlattı ki; o avcı kuş hakkında şöyle demiştir: Kuşu saldığında öldürürse ye; zira köpek dövüldüğünde [yemeye] bir daha dönmez, kuş ise sahibine dönmeyi öğrenir ama dövülmez; bu yüzden avdan yese ve tüylerini yolsa bile ye .
وكذا قال إبراهيم النَّخَعِي، والشعبي، وحماد بن أبي سليمان.
İbrâhîm en-Nehaî, Şa'bî ve Hammâd b. Ebî Süleymân da böyle söylemiştir.
وقد يحتج لهؤلاء بما رواه ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد، حدثنا المحاربي، حدثنا مُجالد، عن الشعبي، عن عدي بن حاتم قال: قلت: يا رسول الله، إنا قوم نصيد بالكلاب والبزاة، فما يحل لنا منها؟ قال: "يحل لكم ما علمتم من الجوارح مكلبين تعلمونهن مما علمكم الله، فكلوا مما أمسكن عليكم، واذكروا اسم الله عليه" ثم قال: "ما أرسلت من كلب وذكرت اسم الله عليه، فكل مما أمسك عليك". قلت: وإن قتل؟ قال: "وإن قتل، ما لم يأكل". قلت: يا رسول الله، وإن خالطت كلابنا كلابا غيرها؟ قال: فلا تأكل حتى تعلم أن كلبك هو الذي أمسك". قال: قلت: إنا قوم نرمي، فما يحل لنا؟ قال: "ما ذكرت اسم الله عليه وخزَقَتْ فكل ".
Bunlar için İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiği şu hadisle de delil getirilebilir: Bize Ebû Saîd anlattı, bize el-Muhâribî anlattı, bize Mücâlid, Şa'bî'den, o Adiy b. Hâtim'den anlattı; Adiy dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Biz köpeklerle ve doğanlarla avlanan bir kavimiz; bunlardan bize helal olan nedir?" dedim. Buyurdu ki: "Allah'ın size öğrettiği üzere eğittiğiniz avcı hayvanların [tuttukları] size helaldir; onların sizin için tuttuklarından yiyin ve üzerine Allah'ın adını anın." Sonra şöyle buyurdu: "Allah'ın adını anarak saldığın köpeğin senin için tuttuğundan ye." Ben: "Öldürmüş olsa da mı?" dedim. "Yemediği müddetçe öldürmüş olsa da ye" buyurdu. "Ey Allah'ın Resûlü, köpeklerimize başka köpekler karışırsa?" dedim. Buyurdu ki: "Avı tutanın senin köpeğin olduğunu bilinceye kadar yeme." Adiy dedi ki: "Biz ok atan bir topluluğuz, bize ne helaldir?" dedim. Buyurdu ki: "Üzerine Allah'ın adını andığın ve [okunun] delip geçtiği şeyden ye."
فوجه الدلالة لهم أنه اشترط في الكلب ألا يأكل، ولم يشترط ذلك في البزاة، فدل على التفرقة بينهما في الحكم، والله أعلم.
Onlar için delalet yönü şudur: [Peygamber] köpekte yememeyi şart koşmuş, doğanlarda ise bunu şart koşmamıştır; bu da hüküm bakımından ikisi arasında fark olduğuna delalet etmiştir. En doğrusunu Allah bilir.
وقوله: (فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ) أي: عند الإرسال، كما قال النبي ﷺ لعدي بن حاتم: "إذا أرسلت كلبك المعلم وذكرت اسم الله، فكل ما أمسك عليك". وفي حديث أبي ثعلبة المخرج في الصحيحين أيضا: "إذا أرسلت كلبك، فاذكر اسم الله، وإذا رميت بسهمك فاذكر اسم الله"؛ ولهذا اشترط من اشترط من الأئمة كأحمد [بن حنبل] -في المشهور عنه -التسمية -عند إرسال الكلب والرمي بالسهم لهذه الآية وهذا الحديث، وهذا القول هو المشهور عن الجمهور، أن المراد بهذه الآية الأمر بالتسمية عند الإرسال، كما قال السُّدِّي وغير واحد.
O'nun: (فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ) [Onların sizin için tuttuklarından yiyin ve üzerine Allah'ın adını anın] kavli; yani: [Av hayvanını] salarken [besmele çekin]. Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Adiy b. Hâtim'e: "Eğitilmiş köpeğini saldığında ve besmele çektiğinde, senin için tuttuğunu ye" buyurmuştur. Yine Sahîhayn'da tahric edilen Ebû Sa'lebe hadisinde de: "Köpeğini saldığında Allah'ın adını an, okunu attığında da Allah'ın adını an" buyrulmuştur. İşte bu ayet ve bu hadis sebebiyle, -kendisinden meşhur olan rivayette - Ahmed [b. Hanbel] gibi imamlardan şart koşanlar, köpeği salarken ve oku atarken besmele çekmeyi şart koşmuşlardır. Cumhurdan meşhur olan kavil de budur ki ; Süddî ve birden çok kişinin söylediği gibi , bu ayetten murat [av hayvanını] salma anında besmele çekme emridir.
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس في قوله: (وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ) يقول: إذا أرسلت جارحك فقل: باسم الله، وإن نسيت فلا حرج.
Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan (وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ) kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Avcı hayvanını saldığında: "Bismillâh" de; şayet unutursan bir sakınca yoktur.
وقال بعض الناس: المراد بهذه الآية الأمر بالتسمية عند الأكل كما ثبت في الصحيح: أن رسول الله ﷺ عَلَّم رَبِيبه عمر بن أبي سلمة فقال: "سَمّ الله، وكُل بيمينك، وكل مما يليك". وفي صحيح البخاري: عن عائشة أنهم قالوا: يا رسول الله، إن قوما يأتوننا -حديث عهدهم بكفر-بلُحْمانٍ لا ندري أذكر اسم الله عليها أم لا؟ فقال: "سَمّوا الله أنتم وكلوا."
Bazı âlimler şöyle demiştir: Bu ayetten maksat, yemek yerken besmele çekilmesini emretmektir. Nitekim Sahîh'te sabit olduğuna göre, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem üvey oğlu Ömer b. Ebî Seleme'ye [adabı] öğreterek şöyle buyurmuştur: « سَمّ الله، وكُل بيمينك، وكل مما يليك » «Allah'ın adını an (besmele çek), sağ elinle ye ve kendi önünden ye!» Sahîh-i Buhârî'de Âişe'den [nakledildiğine göre] sahabîler: "Ey Allah'ın Resûlü! Küfürden yeni kurtulmuş [henüz yeni Müslüman olmuş] bir kavim bize et getiriyor; üzerine Allah'ın adını anıp anmadıklarını bilmiyoruz" dediler. Bunun üzerine [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: « سَمّوا الله أنتم وكلوا » «Siz Allah'ın adını anın ve yiyin!» buyurdu.
حديث آخر: وقال الإمام أحمد: حدثنا يزيد، حدثنا هشام، عن بُدَيل، عن عبد الله بن عُبَيد بن عُمَير، عن عائشة؛ أن رسول الله ﷺ كان يأكل الطعام في ستة نفر من أصحابه، فجاء أعرابي فأكله بلقمتين، فقال النبي ﷺ: "أما إنه لو كان ذكر اسم الله لكفاكم، فإذا أكل أحدكم فليذكر اسم الله، فإن نسي أن يذكر اسم الله أوله فليقل: باسم الله أوله وآخره ".
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Yezîd anlattı, bize Hişâm, Büdeyl'den, o Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den, o Âişe'den anlattı ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından altı kişiyle yemek yiyordu. Bir bedevi gelip yemeği iki lokmada yiyiverdi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şayet o besmele çekmiş olsaydı bu yemek hepinize yeterdi. Biriniz yemek yediğinde Allah'ın adını ansın; şayet başında Allah'ın adını anmayı unutursa: 'Bismillâhi evvelehû ve âhirehû (başında da sonunda da Allah'ın adıyla)' desin" buyurdu.
وهكذا رواه ابن ماجه عن أبي بكر بن أبي شيبة، عن يزيد بن هارون، به وهذا منقطع بين عبد الله بن عبيد بن عمير وعائشة، فإنه لم يسمع منها هذا الحديث، بدليل ما رواه الإمام أحمد:
İbn Mâce de bunu Ebû Bekr b. Ebî Şeybe'den, o Yezîd b. Hârûn'dan bu isnadla böylece rivayet etti . Bu rivayet Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr ile Âişe arasında münkati'dir (kopuktur); zira o Âişe'den bu hadisi işitmemiştir; nitekim İmam Ahmed'in rivayet ettiği şu hadis buna delildir:
حدثنا عبد الوهاب، أخبرنا هشام -يعني ابن أبي عبد الله الدَّسْتَوائي-عن بديل، عن عبد الله بن عبيد بن عمير؛ أن امرأة منهم -يقال لها: أم كلثوم-حدثته، عن عائشة: أن رسول الله ﷺ كان يأكل طعاما في ستة من أصحابه، فجاء أعرابي جائع فأكله بلقمتين، فقال: "أما إنه لو ذكر اسم الله لكفاكم، فإذا أكل أحدكم فليذكر اسم الله، فإن نسي اسم الله في أوله فليقل: باسم الله أوله وآخره ".
Bize Abdülvehhâb anlattı, bize Hişâm -yani İbn Ebî Abdillâh ed-Destevâî- Büdeyl'den, o Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den haber verdi ki: Kendilerinden Ümmü Gülsüm denilen bir kadın Âişe'den ona şöyle anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından altı kişiyle yemek yiyordu. Aç bir bedevi gelip yemeği iki lokmada yiyiverdi. Resûlullah: "Şayet o besmele çekmiş olsaydı bu yemek hepinize yeterdi. Biriniz yemek yediğinde Allah'ın adını ansın; başında Allah'ın adını [anmayı] unutursa: 'Bismillâhi evvelehû ve âhirehû' desin" buyurdu.
[و] رواه أحمد أيضا، وأبو داود، والترمذي، والنسائي من غير وجه، عن هشام الدستوائي، به وقال الترمذي: حسن صحيح.
Bunu Ahmed de, Ebû Dâvud, Tirmizî ve Nesâî de Hişâm ed-Destevâî'den başka yollarla bu isnadla rivayet ettiler . Tirmizî: "Hasen sahihtir" dedi.
حديث آخر: وقال أحمد: حدثنا علي بن عبد الله، حدثنا يحيى بن سعيد، حدثنا جابر بن صبح حدثني المثنى بن عبد الرحمن الخزاعي، وصحبته إلى واسط، فكان يسمي في أول طعامه وفي آخر لقمة يقول: بسم الله أوله وآخره.
Başka bir hadis: Ahmed dedi ki: Bize Ali b. Abdillâh anlattı, bize Yahyâ b. Saîd anlattı, bize Câbir b. Subh anlattı ; [dedi ki]: Bana el-Müsennâ b. Abdirrahmân el-Huzâî anlattı -onunla Vâsıt'a kadar arkadaşlık ettim-; yemeğinin başında besmele çeker , son lokmasında ise: "Bismillâhi evvelehû ve âhirehû" derdi.
فقلت له: إنك تسمي في أول ما تأكل، أرأيت قولك في آخر ما تأكل: باسم الله أوله وآخره؟ فقال: أخبرك عن ذلك إن جدي أمية بن مخشى -وكان من أصحاب النبي ﷺ-سمعته يقول: إن رجلا كان يأكل، والنبي ينظر، فلم يسم، حتى كان في آخر طعامه لقمة، فقال: باسم الله أوله وآخره. فقال النبي ﷺ: "والله ما زال الشيطان يأكل معه حتى سَمّى، فلم يبق شيء في بطنه حتى قاءه ".
Ona: "Sen yemeğe başlarken besmele çekiyorsun, yemeğin sonunda 'Bismillâhi evvelehû ve âhirehû' demenin sebebi nedir ?" dedim. Dedi ki: Sana bundan haber vereyim: Dedem Ümeyye b. Mahşî -ki Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabındandı- şöyle derken işittim: Bir adam yemek yiyordu, Peygamber de bakıyordu. Adam besmele çekmedi; nihayet yemeğinin sonunda tek lokma kalınca: "Bismillâhi evvelehû ve âhirehû" dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Vallahi adam besmele çekinceye kadar şeytan onunla birlikte yemeye devam etti; adam besmele çekince karnında hiçbir şey kalmayıp hepsini kustu" buyurdu.
وهكذا رواه أبو داود والنسائي، من حديث جابر بن صبح الراسبي أبي بشر البصري ووثقه ابن مَعِين والنسائي، وقال أبو الفتح الأزدي: لا تقوم به الحجة.
Ebû Dâvud ve Nesâî de bunu Câbir b. Subh er-Râsibî Ebû Bişr el-Basrî'nin hadisinden böyle rivayet ettiler. İbn Maîn ve Nesâî onu sika saymış, Ebü'l-Feth el-Ezdî ise: "Onunla hüccet ikame edilmez" demiştir .
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا أبو معاوية، حدثنا الأعمش، عن خَيْثَمَة، عن أبي حذيفة
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Ebû Muâviye anlattı, bize el-A‘meş anlattı, Hayseme'den, o da Ebû Huzeyfe'den rivayet etti:
قال أبو عبد الرحمن عبد الله بن الإمام أحمد: واسمه سلمة بن الهيثم بن صهيب -من أصحاب ابن مسعود-عن حذيفة قال: كنا إذا حضرنا مع النبي [ﷺ] على طعام، لم نضع أيدينا حتى يبدأ رسول الله [ﷺ] فيضع يده، وإنا حضرنا معه طعاما فجاءت جارية، كأنما تُدفع، فذهبت تضع يدها في الطعام، فأخذ رسول الله ﷺ بيدها، وجاء أعرابي كأنما يُدفع، فذهب يضع يده في الطعام، فأخذ رسول الله [ﷺ] بيده، فقال رسول الله ﷺ: "إن الشيطان يَسْتَحِلُّ الطعام إذا لم يذكر اسم الله عليه، وإنه جاء بهذه الجارية ليستحل بها، فأخذت بيدها، وجاء بهذا الأعرابي ليستحل به، فأخذت بيده، والذي نفسي بيده، إن يده في يدي مع يدهما يعني الشيطان. وكذا رواه مسلم وأبو داود والنسائي، من حديث الأعمش به.
İmam Ahmed'in oğlu Ebû Abdirrahmân Abdullah dedi ki: [Ebû Huzeyfe'nin] adı Seleme b. el-Heysem b. Suheyb'dir -İbn Mes'ûd'un ashabındandır-; Huzeyfe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Biz Peygamber ile [sallallâhu aleyhi ve sellem] birlikte bir yemeğe oturduğumuzda Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] başlayıp elini uzatmadıkça ellerimizi uzatmazdık. Bir defasında onunla birlikte yemeğe oturmuştuk; derken sanki arkasından itiliyormuş gibi küçük bir kız çocuğu geldi ve elini yemeğe uzatmaya kalkıştı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun elinden tuttu. Sonra sanki arkasından itiliyormuş gibi bir bedevi geldi ve elini yemeğe uzatmaya kalkıştı; Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] onun da elinden tuttu. Ardından Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz şeytan, üzerine Allah'ın adı anılmayan yemeği kendine helal sayar (ondan yer). Nitekim o, bu kız çocuğu vasıtasıyla yemeği helal kılmak (yemek) için onu getirdi de ben kızın elinden tuttum; bu bedevi vasıtasıyla da yemeği helal kılmak için onu getirdi de ben onun elinden tuttum. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, şeytanın eli onların ikisinin eliyle birlikte elimin içindedir " -yani şeytanın [elini kastetti]-. Müslim, Ebû Dâvud ve Nesâî de bunu el-A'meş'in hadisinden bu isnadla böylece rivayet ettiler .
حديث آخر: روى مسلم وأهل السنن إلا الترمذي من طريق ابن جُرَيْج، عن أبي الزبير، عن جابر بن عبد الله، عن النبي ﷺ قال: "إذا دخل الرجل بيته، فذكر الله عند دخوله وعند طعامه، قال الشيطان: لا مَبِيت لكم ولا عَشَاء، وإذا دخل فلم يذكر اسم الله عند دخوله قال الشيطان: أدركتم المبيت، فإذا لم يذكر اسم الله عند طعامه قال: أدركتم المبيت والعشاء". لفظ أبي داود.
Başka bir hadis: Müslim ve Tirmizî hariç Sünen ehli, İbn Cüreyc yoluyla, Ebü'z-Zübeyr'den, o da Câbir b. Abdullah'tan, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: "Kişi evine girdiğinde, hem girişinde hem de yemeğinde Allah'ı anarsa şeytan [avenesine]: 'Size ne geceleyecek yer ne de akşam yemeği var' der. Eve girdiğinde ise girişinde Allah'ın adını anmazsa şeytan: 'Geceleyecek yere yetiştiniz ' der. Yemeğinde de Allah'ın adını anmazsa: 'Hem geceleyecek yere hem de akşam yemeğine yetiştiniz ' der." Bu lafız Ebû Dâvud'a aittir.
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا يزيد بن عبد ربه، حدثنا الوليد بن مسلم، عن وَحْشِيّ بن حَرْب بن وَحْشِي بن حَرْب، عن أبيه، عن جده؛ أن رجلا قال للنبي ﷺ: إنا نأكل وما نشبع؟ قال: "فلعلكم تأكلون متفرقين، اجتمعوا على طعامكم واذكروا اسم الله، يبارك لكم فيه ".
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Yezîd b. Abdirabbih anlattı, bize el-Velîd b. Müslim, Vahşî b. Harb b. Vahşî b. Harb'den, o babasından, o da dedesinden anlattı; bir adam Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem: "Biz yiyoruz fakat doymuyoruz?" dedi. [Peygamber]: "Herhalde siz ayrı ayrı yiyorsunuz. Yemeğinizin başında toplanın ve Allah'ın adını anın ki o yemek sizin için bereketlendirilsin" buyurdu.
ورواه أبو داود، وابن ماجه، من طريق الوليد بن مسلم.
Bunu Ebû Dâvud ve İbn Mâce de el-Velîd b. Müslim yoluyla rivayet etmişlerdir .
{الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٥)}
{الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٥)} “Bugün size temiz ve iyi şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helal, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mümin kadınlardan iffetli olanlar ile daha önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da, mehirlerini vermeniz, zina etmeksizin ve gizli dost tutmaksızın namuslu yaşamanız şartıyla [size helal kılındı]. Kim imanı inkâr ederse, şüphesiz ameli boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.”
لما ذكر تعالى ما حرمه على عباده المؤمنين من الخبائث، وما أحله لهم من الطيبات، قال بعده: (الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ)
Yüce Allah, mümin kullarına pis şeylerden (habâis) neleri haram kıldığını ve temiz şeylerden (tayyibât) neleri helal kıldığını zikrettikten sonra şöyle buyurdu: {الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ} “Bugün size temiz olanlar helal kılındı.”
ثم ذكر حكم ذبائح أهل الكتابين من اليهود والنصارى، فقال: (وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ) قال ابن عباس، وأبو أمامة، ومجاهد، وسعيد بن جُبَيْر، وعِكْرِمة، وعَطاء، والحسن، ومَكْحول، وإبراهيم النَّخَعِي، والسُّدِّي، ومُقاتل بن حيَّان: يعني ذبائحهم.
Sonra iki kitap ehlinin, yani Yahudiler ve Hristiyanların kestiklerinin hükmünü zikrederek şöyle buyurdu: {وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ} “Kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helaldir.” İbn Abbâs, Ebû Ümâme, Mücâhid, Saîd b. Cübeyr, İkrime, Atâ, el-Hasan, Mekhûl, İbrâhîm en-Nehaî, es-Süddî ve Mukâtil b. Hayyân: "Yani kestikleri hayvanlardır" demişlerdir.
وهذا أمر مجمع عليه بين العلماء: أن ذبائحهم حلال للمسلمين؛ لأنهم يعتقدون تحريم الذبح لغير الله، ولا يذكرون على ذبائحهم إلا اسم الله، وإن اعتقدوا فيه تعالى ما هو منزه عن قولهم، تعالى وتقدس. وقد ثبت في الصحيح عن عبد الله بن مُغَفَّل قال: دُلِّي بجراب من شحم يوم خيبر. [قال] فاحتضنته وقلت: لا أعطي اليوم من هذا أحدًا، والتفتُّ فإذا النبي ﷺ يتبسم.
Bu husus, âlimler arasında icma edilmiş bir meseledir: Onların kestikleri Müslümanlara helaldir; çünkü onlar Allah'tan başkası adına kesmenin haram olduğuna inanırlar ve kestiklerinin üzerine sadece Allah'ın adını anarlar; her ne kadar O Yüce [Allah] hakkında, O'nun onların sözlerinden münezzeh olduğu şeylere inansalar da. O, yücedir ve münezzehtir. Sahih'te Abdullah b. Mugaffel'den rivayetle sabit olmuştur ki o şöyle demiştir: Hayber günü [kalenin burcundan] içinde iç yağı bulunan bir deri dağarcık sarkıtıldı. [Dedi ki:] Ben de ona sarıldım ve: "Bugün bundan kimseye bir şey vermeyeceğim" dedim. Dönüp baktığımda bir de gördüm ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem tebessüm ediyordu .
فاستدل به الفقهاء على أنه يجوز تناولُ ما يحتاج إليه من الأطعمة ونحوها من الغنيمة قبل القسمة، وهذا ظاهر. واستدل به الفقهاء الحنفية والشافعية والحنابلة على أصحاب مالك في منعهم أكل ما يعتقد اليهود تحريمه من ذبائحهم، كالشحوم ونحوها مما حرم عليهم. فالمالكية لا يجوزون للمسلمين أكله؛ لقوله تعالى: (وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ) قالوا: وهذا ليس من طعامهم. واستدل عليهم الجمهور بهذا الحديث، وفي ذلك نظر؛ لأنه قضية عين، ويحتمل أنه كان شحما يعتقدون حله، كشحم الظهر والحوايا ونحوهما، والله أعلم.
Fakihler bu hadisi, taksimden önce ganimetten yiyecek maddeleri ve benzeri ihtiyaç duyulan şeyleri alıp yemenin caiz olduğuna delil getirmişlerdir; bu da açıktır. Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî fakihleri, Mâlik'in ashabına karşı, Yahudilerin kendi kestiklerinden haram olduğuna inandıkları iç yağları ve kendilerine haram kılınan benzeri şeylerin yenilmesini yasaklamaları hususunda bu hadisi delil göstermişlerdir. Zira Mâlikîler, Yüce [Allah]'ın: {وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ} “Kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helaldir” buyruğundan ötürü Müslümanların bunu yemesini caiz görmemekte ve: "Bu onların yiyeceğinden değildir" demektedirler. Cumhur ise bu hadisle onlara karşı delil getirmiştir . Ancak bu delillendirmede bir düşünme payı (nazar) vardır; zira bu, muayyen bir olaya ait bir durumdur (kadiyyetü ayn). O yağın, sırt yağı ve bağırsak yağları gibi onların helal olduğuna inandıkları bir yağ olması muhtemeldir. En doğrusunu Allah bilir.
وأجود منه في الدلالة ما ثبت في الصحيح: أن أهل خيبر أهدوا لرسول الله ﷺ شاة مَصْليَّة، وقد سَمّوا ذراعها، وكان يعجبه الذراع، فتناوله فنَهَشَ منه نَهْشةً، فأخبره الذراع أنه مسموم، فلَفَظَه وأثر ذلك السم في ثنايا رسول الله ﷺ وفي أبْهَرِه، وأكل معه منها بشر بن البراء بن مَعْرور؛ فمات، فقتل اليهودية التي سمتها، وكان اسمها زينب، فقتلت ببشر بن البراء.
Delil olma bakımından bundan daha sağlam olanı ise Sahih'te sabit olan şu rivayettir: Hayber ehli, Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem kızartılmış bir koyun hediye etmiş ve onun kolunu zehirlemişlerdi. O da [koyunun] kolunu severdi; ondan aldı ve bir lokma kopardı. Derken koyunun kolu zehirli olduğunu ona haber verdi; o da hemen lokmayı ağzından attı. O zehrin tesiri Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ön dişlerinde ve aort damarında [hayatı boyunca] kaldı. Onunla birlikte o etten Bişr b. el-Berâ b. Ma'rûr da yemiş ve vefat etmişti. Bunun üzerine [Peygamber], onu zehirleyen Yahudi kadını öldürttü; kadının adı Zeyneb idi ve Bişr b. el-Berâ'ya karşılık [kısasen] öldürüldü .
ووجه الدلالة منه أنه عزم على أكلها ومن معه، ولم يسألهم هل نزعوا منها ما يعتقدون تحريمه من شحمها أم لا.
Buradaki delil olma yönü şudur: Peygamber ve yanındakiler o koyunu yemeye niyetlenmişler ve onlara, kendi inançlarına göre haram saydıkları yağlarını etten ayırıp ayırmadıklarını sormamışlardı.
وفي الحديث الآخر: أن رسول الله ﷺ أضافه يهودي على خبز شعير وإهالة سنَخَة، يعني: ودَكا زنخا
Diğer bir hadiste de şöyle geçmektedir: Bir Yahudi, Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem arpa ekmeği ile kokusu değişmiş erimiş yağa -yani kokmuş don yağına - davet etmişti.
وقال ابن أبي حاتم: قرئ على العباس بن الوليد بن مَزْيَد، أخبرنا محمد بن شعيب، أخبرني النعمان بن المنذر، عن مكحول قال: أنزل الله: {وَلا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ} [الأنعام: ١٢١] ثم نسخها الرب، ﷿، ورحم المسلمين، فقال: (الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ) فنسخها بذلك، وأحل طعام أهل الكتاب.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: el-Abbâs b. el-Velîd b. Mezyed'e okundu; bize Muhammed b. Şuayb haber verdi, bana en-Nu'mân b. el-Münzir, Mekhûl'den haber verdi; Mekhûl şöyle demiştir: Allah: {وَلا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ} [el-En'âm: 121] “Üzerine Allah'ın adı anılmayan şeylerden yemeyin” [ayetini] indirdi; sonra Rab Azze ve Celle bunu neshetti ve Müslümanlara merhamet ederek: {الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ} “Bugün size temiz ve iyi şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helaldir” buyurdu. Böylece onu bununla neshetti ve Ehl-i Kitab'ın yiyeceğini helal kıldı.
وفي هذا الذي قاله مكحول، ﵀، نظر، فإنه لا يلزم من إباحته طعام أهل الكتاب إباحةُ أكل ما لم يذكر اسم الله عليه؛ لأنهم يذكرون اسم الله على ذبائحهم وقرابينهم، وهم متعبدون
Mekhûl'ün -rahimehullâh- bu söylediğinde eleştiriye açık bir yön (nazar) vardır; zira Ehl-i Kitâb'ın yiyeceğinin helal kılınmasından, üzerine Allah'ın adı anılmayan şeyin yenilmesinin de helal kılındığı neticesi çıkmaz. Çünkü onlar, kestikleri hayvanlar ve kurbanları üzerine Allah'ın adını anarlar ve onlar bununla ibadet etmekle mükelleftirler
بذلك؛ ولهذا لم يبح ذبائح من عداهم من أهل الشرك ومن شابههم، لأنهم لم يذكروا اسم الله على ذبائحهم، بل ولا يتوقفون فيما يأكلونه من اللحم على ذكاة، بل يأكلون الميتة، بخلاف أهل الكتابين ومن شاكلهم من السامرة والصابئة، ومن تَمَسّك بدين إبراهيم وشيث وغيرهما من الأنبياء، على أحد قولي العلماء، ونصارى العرب كبني تَغْلِب وتَنُوخ وبَهْرَاء وجُذام ولَخْم وعَاملة ومن أشبههم، لا تؤكل ذبائحهم عند الجمهور.
İşte bu sebeple, onların dışındaki şirk ehlinden ve onlara benzeyenlerden olanların kestikleri helal kılınmamıştır; çünkü onlar kestiklerinin üzerine Allah'ın adını anmazlar; hatta yedikleri ette boğazlama şartına bile bağlı kalmaz, bilakis leş yerler. İki kitap ehli ve onlara benzeyen Sâmirîler ve Sâbiîler ile -âlimlerin iki görüşünden birine göre- İbrâhim ve Şît ile diğer peygamberlerin dinine tutunanlar ise böyle değildir. Benî Tağlib, Tenûh, Behrâ, Cüzâm, Lahm, Âmile ve benzeri Arap Hristiyanlarına gelince, cumhura göre onların kestikleri yenmez.
[و] قال أبو جعفر بن جرير: حدثنا يعقوب بن إبراهيم، حدثنا ابن عُلَيَّة، عن أيوب، عن محمد بن عَبِيدة قال: قال علي: لا تأكلوا ذبائح بنى تغلب؛ لأنهم إنما يتمسكون من النصرانية بشرب الخمر.
[Ve] Ebû Ca'fer b. Cerîr dedi ki: Bize Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, bize İbn Uleyye, Eyyûb'dan, o Muhammed b. Abîde'den anlattı; o şöyle demiştir: Ali: "Benî Tağlib'in kestiklerini yemeyin; çünkü onlar Hristiyanlıktan sadece şarap içmeye tutunmuşlardır" dedi.
وكذا قال غير واحد من الخلف والسلف.
Selef ve haleften pek çok kişi de böyle demiştir.
وقال سعيد بن أبي عَرُوبَة، عن قتادة عن سعيد بن المسيب، والحسن؛ أنهما كانا لا يريان بأسا بذبيحة نصارى بني تغلب.
Saîd b. Ebî Arûbe ise Katâde'den, o Saîd b. el-Müseyyeb ve el-Hasan'dan; onların Benî Tağlib Hristiyanlarının kestiğinde bir sakınca görmediklerini nakletmiştir.
وأما المجوس، فإنهم وإن أخذت منهم الجزية تبعا وإلحاقا لأهل الكتاب فإنهم لا تؤكل ذبائحهم ولا تنكح نساؤهم، خلافا لأبي ثور إبراهيم بن خالد الكلبي، أحد الفقهاء من أصحاب الشافعي، وأحمد بن حنبل، ولما قال ذلك واشتهر عنه أنكر عليه الفقهاء ذلك، حتى قال عنه الإمام أحمد: أبو ثور كاسمه! يعني في هذه المسألة، وكأنه تمسك بعموم حديث روي مرسلا عن النبي ﷺ أنه قال: "سُنوا بهم سنة أهل الكتاب"، ولكن لم يثبت بهذا اللفظ، وإنما الذي في صحيح البخاري: عن عبد الرحمن بن عوف؛ أن رسول الله ﷺ أخذ الجزية من مَجوس هَجَر ولو سلم صحة هذا الحديث، فعمومه مخصوص بمفهوم هذه الآية: (وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ) فدل بمفهومه -مفهوم المخالفة-على أن طعام من عداهم من أهل الأديان لا يحل
Mecûsîlere gelince; her ne kadar onlardan Ehl-i Kitab'a tabi kılınarak ve onlara ilhak edilerek cizye alınmışsa da onların kestikleri yenmez ve kadınlarıyla evlenilmez. Şâfiî ve Ahmed b. Hanbel'in ashabından fakihlerden biri olan Ebû Sevr İbrâhîm b. Hâlid el-Kelbî buna muhalefet etmiştir. O bu sözü söyleyip kendisinden meşhur olunca, fakihler bunu ona inkâr etmişler, hatta İmam Ahmed onun hakkında: "Ebû Sevr adı gibidir!" demiştir; yani bu meselede. Sanki o, Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem mürsel olarak rivayet edilen: "Onlara Ehl-i Kitap sünnetini uygulayın" hadisinin umumuna tutunmuştur. Fakat bu lafızla sabit olmamıştır; Sahih-i Buhârî'de yer alan ise Abdurrahman b. Avf'tan gelen rivayettir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hecer Mecûsîlerinden cizye almıştır . Bu hadisin sıhhati kabul edilse bile, onun umumu şu ayetin mefhumu ile tahsis edilmiştir: {وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ} “Kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helaldir.” Bu ayet mefhumuyla -mefhum-ı muhalefetiyle- onların dışındaki diğer din mensuplarının yiyeceğinin helal olmadığına delalet etmiştir.
وقوله: (وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ) أي: ويحل لكم أن تطعموهم من ذبائحكم، وليس هذا إخبارا عن الحكم عندهم، اللهم إلا أن يكون خبرا عما أمروا به من الأكل من كل طعام ذكر اسم الله عليه، سواء كان من أهل ملتهم أو غيرها. والأول أظهر في المعنى، أي: ولكم أن تطعموهم من ذبائحكم كما أكلتم من ذبائحهم. وهذا من باب المكافأة والمقابلة والمجازاة، كما ألبس النبي ﷺ ثوبه لعبد الله بن أبيّ ابن سلول حين مات ودفنه فيه، قالوا: لأنه كان قد كسا العباس حين قدم المدينة ثوبه، فجازاه النبي ﷺ ذلك بذلك، فأما الحديث الذي فيه: "لا تَصْحَبْ إلا مُؤْمِنا، ولا يأكل طعامك إلا تقي" فمحمول على الندب والاستحباب، والله أعلم.
O'nun: {وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ} “Sizin yiyeceğiniz de onlara helaldir” buyruğu; yani kestiğiniz hayvanların etlerinden onlara yedirmeniz size helaldir demektir. Bu, onların [dinindeki] hükmü bildiren bir haber değildir; meğerki kendi dinlerinden olsun veya başkalarından olsun, üzerine Allah'ın adı anılan her yiyecekten yemeleri hususunda emrolundukları şeyin bir haberi olsun. Birinci [görüş] mana bakımından daha açıktır; yani tıpkı sizin onların kestiğini yediğiniz gibi, onlara da kendi kestiğinizden yedirmeniz [helaldir]. Bu ise bir mükâfat, karşılık ve mukabele kabilindendir; nitekim Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, Abdullah b. Übey b. Selûl vefat ettiğinde kendi elbisesini ona giydirmiş ve onu onun içinde defnetmiştir. Dediler ki: Çünkü o, Medine'ye geldiğinde el-Abbâs'a elbise giydirmişti; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem de buna karşılık onunla mukabelede bulundu. Şuna gelince; içerisinde: « لا تَصْحَبْ إلا مُؤْمِنا، ولا يأكل طعامك إلا تقي » «Yalnızca müminle arkadaş ol ve yemeğini sadece takva sahibi kimse yesin» [ifadesi] bulunan hadis ise nedb ve müstehaplık üzerine hamledilmiştir. Doğrusunu en iyi Allah bilir.
وقوله: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ) أي: وأحل لكم نكاح الحرائر العفائف من النساء المؤمنات، وذكر هذا توطئة لما بعده، وهو قوله: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُم) فقيل: أراد بالمحصنات: الحرائر دون الإماء، حكاه ابن جرير عن مجاهد. وإنما قال مجاهد: المحصنات: الحرائر، فيحتمل أن يكون أراد ما حكاه عنه، ويحتمل أن يكون أراد بالحرة العفيفة، كما قاله مجاهد في الرواية الأخرى عنه. وهو قول الجمهور هاهنا، وهو الأشبه؛ لئلا يجتمع فيها أن تكون ذمية وهي مع ذلك غير عفيفة، فيفسد حالها بالكلية، ويتحصل زوجها على ما قيل في المثل: "حَشفَا وسَوء كيلة". والظاهر من الآية أن المراد بالمحصنات: العفيفات عن الزنا، كما قال في الآية الأخرى: {مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ} [النساء: ٢٥].
O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ} “Mümin kadınlardan iffetli olanlar da [size helal kılındı]” buyruğu; yani mümin kadınlardan hür ve iffetli olanlarla evlenmek size helal kılındı demektir. Bu, kendisinden sonraki şu buyruğa bir hazırlık (tavtie) olarak zikredilmiştir: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Daha önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da [size helal kılındı].” Denildi ki: Muhsanat ile cariyeler değil, hür kadınlar kastedilmiştir; bunu İbn Cerîr, Mücâhid'den nakletmiştir. Mücâhid sadece: "Muhsanat, hür kadınlardır" demiştir; dolayısıyla ondan nakledileni kastetmiş olması muhtemel olduğu gibi, kendisinden gelen diğer rivayette söylediği üzere hür ve iffetli kadını kastetmiş olması da muhtemeldir. Burada cumhurun görüşü de budur ve en uygun olanı da budur; ta ki kadında hem zimmî olması hem de bununla birlikte iffetsiz olması bir araya gelmesin; aksi takdirde kadının durumu büsbütün bozulur ve kocası şu darbımeselde söylenen duruma düşer: "Hem çürük hurma hem de eksik ölçek." Ayetten zahir olan ise muhsanat ile kastedilenin zinadan uzak, iffetli kadınlar olduğudur; nitekim diğer ayette şöyle buyurmuştur: {مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ} [en-Nisâ: 25] “İffetli yaşamaları, zina etmemeleri ve gizli dost tutmamaları şartıyla...”
ثم اختلف المفسرون والعلماء في قوله: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ) هل يعم كل كتابية عفيفة، سواء كانت حرة أو أمة؟ حكاه ابن جرير عن طائفة من السلف، ممن فسر المحصنة بالعفيفة. وقيل: المراد بأهل الكتاب هاهنا الإسرائيليات، وهو مذهب الشافعي. وقيل: المراد بذلك: الذميات دون الحربيات؛ لقوله: {قَاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ [وَلا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ]} [التوبة: ٢٩]
Sonra müfessirler ve âlimler O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Daha önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da [size helal kılındı]” buyruğu hakkında; ister hür olsun ister cariye olsun her iffetli Ehl-i Kitap kadınını kapsayıp kapsamadığı konusunda ihtilaf etmişlerdir. İbn Cerîr bunu, muhsanayı "iffetli kadın" olarak tefsir eden Selef'ten bir topluluktan nakletmiştir. Denildi ki: Burada Ehl-i Kitap ile kastedilen İsrâiloğulları kadınlarıdır; bu, Şâfiî'nin mezhebidir. Yine denildi ki: Bununla kastedilen, harbîler değil zimmî kadınlardır; zira şöyle buyrulmuştur: {قَاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ [وَلا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ]} [et-Tevbe: 29] “Kendilerine kitap verilenlerden Allah'a ve ahiret gününe inanmayan, Allah'ın ve Resûlü'nün haram kıldığını haram saymayan ve hak dini din edinmeyenlerle, boyun eğip kendi elleriyle cizye verinceye kadar savaşın.”
وقد كان عبد الله بن عمر لا يرى التزويج بالنصرانية، ويقول: لا أعلم شركا أعظم من أن تقول: إن ربها عيسى، وقد قال الله تعالى: {وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ} الآية [البقرة: ٢٢١].
Abdullah b. Ömer ise Hristiyan kadınla evlenmeyi uygun görmez ve şöyle derdi: "Bir kadının 'Benim Rabbim İsa'dır' demesinden daha büyük bir şirk bilmiyorum; oysa Yüce Allah: {وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ} [el-Bakara: 221] 'İman etmedikçe müşrik kadınlarla evlenmeyin' buyurmuştur."
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا محمد بن حاتم بن سليمان المؤدب، حدثنا القاسم بن مالك -يعني المُزَنِيّ-حدثنا إسماعيل بن سَمِيع، عن أبي مالك الغفاري، عن ابن عباس قال: لما نزلت هذه الآية: {وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ} قال: فحجز الناس عنهن حتى نزلت التي بعدها: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ) فنكح الناس [من] نساء أهل الكتاب.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Muhammed b. Hâtim b. Süleymân el-Müeddib anlattı, bize el-Kâsım b. Mâlik -yani el-Müzenî- anlattı, bize İsmâil b. Semî', Ebû Mâlik el-Gıfârî'den, o İbn Abbâs'tan anlattı; İbn Abbâs şöyle demiştir: {وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ} “İman etmedikçe müşrik kadınlarla evlenmeyin” ayeti indiğinde insanlar onlardan ellerini çektiler; ta ki bundan sonraki: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Daha önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da [size helal kılındı]” ayeti ininceye kadar. Bunun üzerine insanlar Ehl-i Kitap kadınlarından [bazılarıyla] evlendiler.
وقد تزوج جماعة من الصحابة من نساء النصارى ولم يروا بذلك بأسا، أخذا بهذه الآية الكريمة: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ) فجعلوا هذه مخصصة للآية التي في البقرة: {وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ} [الآية: ٢٢١] إن قيل بدخول الكتابيات في عمومها، وإلا فلا معارضة بينها وبينها؛ لأن أهل الكتاب قد يُفْصَل في ذكرهم عن المشركين في غير موضع، كما قال تعالى: {لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ} [البينة: ١] وكقوله {وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا} الآية [آل عمران: ٢٠]
Sahâbeden bir topluluk, bu kerim ayeti: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu kadınlar da [size helal kılındı]” esas alarak Hristiyan kadınlarla evlenmiş ve bunda bir sakınca görmemişlerdir. Şayet Ehl-i Kitap kadınlarının, Bakara sûresindeki: {وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ} [el-Bakara: 221] “İman etmedikçe müşrik kadınlarla evlenmeyin” ayetinin umumuna (kapsamına) dâhil olduğu söylenecek olursa, bu ayeti onun tahsis edicisi (kapsamını daraltanı) kılmışlardır. Aksi takdirde [böyle denilmezse], bu iki ayet arasında bir çelişki yoktur; zira Ehl-i Kitap, birçok yerde müşriklerden ayrı olarak zikredilmektedir; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ} [el-Beyyine: 1] “Ehl-i Kitap’tan ve müşriklerden inkâr edenler, kendilerine apaçık delil gelinceye kadar [küfürlerinden] ayrılacak değillerdi.” ve yine O'nun şu buyruğu gibidir: {وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا} [Âl-i İmrân: 20] “Kendilerine kitap verilenlere ve ümmîlere: 'Teslim oldunuz mu?' de. Eğer teslim olurlarsa doğru yolu bulmuş olurlar...”
، وقوله: (إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ) أي: مهورهن، أي: كما هن محصنات عفائف، فابذلوا لهن المهور عن طيب نفس. وقد أفتى جابر بن عبد الله، وإبراهيم النخعي، وعامر الشعبي، والحسن البصري بأن الرجل إذا نكح امرأة فزنت قبل دخوله بها: أنه يفرق بينه وبينها، وتَرُدّ عليه ما بذل لها من المهر. رواه ابن جرير عنهم ..
O'nun: {إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} “Mehirlerini vermeniz şartıyla” buyruğu; yani mehirlerini [vermeniz şartıyla]; tıpkı onların iffetli ve namuslu kadınlar oldukları gibi, siz de gönül hoşluğuyla mehirlerini onlara verin demektir. Câbir b. Abdullah, İbrâhîm en-Nehaî, Âmir eş-Şa'bî ve el-Hasan el-Basrî, bir adam bir kadınla nikâhlanıp da zifaftan önce kadın zina ederse ikisinin arasının ayrılacağına ve kadının adamın verdiği mehri ona geri ödeyeceğine fetva vermişlerdir. Bunu İbn Cerîr onlardan rivayet etmiştir.
وقوله: (مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ) فكما شرط الإحصان في النساء -وهي العفة-عن الزنا كذلك شرطها في الرجال وهو أن يكون الرجل أيضا محصنا عفيفا؛ ولهذا قال: (غَيْرَ مُسَافِحِينَ) وهم: الزناة الذين لا يرتدعون عن معصية، ولا يردون أنفسهم عمن جاءهم، (وَلا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ) أي: ذوي العشيقات الذين لا يفعلون إلا معهن، كما تقدم في سورة النساء سواء؛ ولهذا ذهب الإمام أحمد بن حنبل، ﵀، إلى أنه لا يصح نكاح المرأة البَغي حتى تتوب، وما دامت كذلك لا يصح تزويجها من رجل عفيف، وكذلك لا يصح عنده عقد الرجل الفاجر على عفيفة حتى يتوب ويقلع عما هو فيه من الزنا؛ لهذه الآية وللحديث الآخر: "لا ينكح الزاني المجلود إلا مثله."
O'nun: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ} “Zina etmeksizin ve gizli dost tutmaksızın namuslu yaşamanız şartıyla” buyruğu: Kadınlarda zinadan uzak durma manasında iffet şart koşulduğu gibi, erkeklerde de aynı şekilde şart koşulmuştur; yani erkeğin de aynı şekilde iffetli ve namuslu olması gerekir. İşte bu yüzden: {غَيْرَ مُسَافِحِينَ} “Zina etmeksizin” buyurmuştur. Bunlar, günahtan çekinmeyen ve kendilerine gelen hiç kimseden kendilerini geri çekmeyen zânilerdir. {وَلا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ} “Ve gizli dost tutmaksızın” buyruğu ise; sadece kendileriyle birlikte oldukları gizli dostları (metresleri) bulunan kimseler demektir; tıpkı Nisâ Suresi'nde aynen geçtiği gibi. İşte bu sebeple İmam Ahmed b. Hanbel rahimehullâh, tövbe edinceye kadar fahişe kadının nikâhının sahih olmayacağı, bu halde kaldığı müddetçe iffetli bir erkekle evlendirilmesinin geçerli olmayacağı görüşüne varmıştır. Aynı şekilde ona göre, günahkâr/zâni bir erkeğin de tövbe edip içinde bulunduğu zinayı terk etmedikçe iffetli bir kadınla nikâh akdi sahih olmaz. Bu görüş, bu ayet ve diğer şu hadis sebebiyledir: "Kırbaçlanmış zâni ancak kendi gibisiyle nikâhlanır."
وقال ابن جرير: حدثنا محمد بن بَشّار، حدثنا سليمان بن حَرْب، حدثنا أبو هلال، عن قتادة، عن الحسن قال: قال عمر بن الخطاب [﵁] لقد هممت ألا أدع أحدًا أصاب فاحشة في الإسلام أن يتزوج محصنة. فقال له أبيّ بن كعب: يا أمير المؤمنين، الشرك أعظم من ذلك، وقد يقبل منه إذا تاب.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, bize Süleymân b. Harb anlattı, bize Ebû Hilâl, Katâde'den, o el-Hasan'dan anlattı; o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb [radıyallâhu anh] şöyle dedi: "İslam'da çirkin bir hayasızlık (zina) işleyen hiç kimsenin iffetli bir kadınla evlenmesine izin vermemeyi aklımdan geçirdim." Bunun üzerine Übey b. Ka'b ona: "Ey Müminlerin Emiri, şirk bundan daha büyüktür ve kişi tövbe ettiğinde [tövbesi] kabul edilir" dedi .
وسيأتي الكلام على هذه المسألة مستقصى [إن شاء الله تعالى] عند قوله: {الزَّانِي لا يَنْكِحُ إِلا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لا يَنْكِحُهَا إِلا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ} [النور: ٣]؛ ولهذا قال تعالى هاهنا: (وَمَنْ يَكْفُرْ بِالإيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ)
Bu meseleye dair açıklama, [inşâallâhu teâlâ] O'nun şu buyruğunda etraflıca gelecektir: {الزَّانِي لا يَنْكِحُ إِلا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لا يَنْكِحُهَا إِلا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ} [en-Nûr: 3] “Zina eden erkek, ancak zina eden veya müşrik olan bir kadınla evlenir. Zina eden kadınla da ancak zina eden veya müşrik olan bir erkek evlenir. Bu, müminlere haram kılınmıştır.” İşte bu sebeple Yüce [Allah] burada şöyle buyurmuştur: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالإيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ} “Kim imanı inkâr ederse, şüphesiz ameli boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.”
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٦)}
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٦)} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı meshedip topuklara kadar ayaklarınızı da [yıkayın]. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin (gusül abdesti alın). Şayet hasta veya yolculukta iseniz yahut biriniz tuvaletten gelmişse ya da kadınlara dokunmuşsanız ve su bulamamışsanız, temiz bir toprağa yönelin (teyemmüm edin); onunla yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin. Allah size herhangi bir güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi tertemiz kılmak ve şükredesiniz diye üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister.”
قال كثيرون من السلف: قوله: (إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ) معناه وأنتم مُحْدِثون.
Selef-i sâlihînden birçoğu şöyle demiştir: { إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ } “Namaza kalktığınız zaman” buyruğunun anlamı, [namaza] abdestsiz olduğunuz halde [kalktığınız zaman] demektir.
وقال آخرون: إذا قمتم من النوم إلى الصلاة، وكلاهما قريب.
Başkaları ise: "Uykudan namaza kalktığınız zaman" demişlerdir; her iki görüş de birbirine yakındır.
وقال آخرون: بل المعنى أعم من ذلك، فالآية آمرة بالوضوء عند القيام إلى الصلاة، ولكن هو في حق المحدث على سبيل الإيجاب، وفي حق المتطهر على سبيل الندب والاستحباب. وقد قيل: إن الأمر بالوضوء لكل صلاة كان واجبا في ابتداء الإسلام، ثم نسخ.
Diğerleri de şöyle demişlerdir: Bilakis anlam bundan daha geneldir; ayet, namaza kalkıldığında abdest almayı emretmektedir. Ancak bu, abdestsiz olan kimse hakkında vacip (farz), abdestli olan kimse hakkında ise mendup ve müstehaptır. Her namaz için abdest alma emrinin İslam'ın başlangıcında vacip olduğu, daha sonra neshedildiği de söylenmiştir.
قال الإمام أحمد بن حنبل: حدثنا عبد الرحمن، حدثنا سفيان، عن عَلْقَمَة بن مرثد، عن سليمان بن بُرَيْدة عن أبيه قال: كان النبي ﷺ يتوضأ عند كل صلاة، فلما كان يوم الفتح توضأ ومسح على خفيه، وصلى الصلوات بوضوء واحد. فقال له عمر: يا رسول الله، إنك فعلت شيئا لم تكن تفعله؟ قال: "إني عمدًا فعلته يا عمر.
İmam Ahmed b. Hanbel dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, bize Süfyân, Alkame b. Mersed'den, o Süleymân b. Büreyde'den , o babasından anlattı; babası şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz için abdest alırdı. Fetih günü olunca abdest aldı, mestleri üzerine meshetti ve bütün namazları tek bir abdestle kıldı. Bunun üzerine Ömer ona: "Ey Allah'ın Resûlü, daha önce yapmadığın bir şeyi yaptın?" dedi. [Peygamber]: "Bunu bilerek yaptım ey Ömer" buyurdu.
وهكذا رواه مسلم وأهل السنن من حديث سفيان الثوري، عن علقمة بن مرثد ووقع في سنن ابن ماجه، عن سفيان عن محارب بن دِثَار -بدل علقمة بن مرثد-كلاهما عن سليمان بن بُريدة به وقال الترمذي: حسن صحيح.
Müslim ve Sünen ehli de bunu Süfyân es-Sevrî'nin Alkame b. Mersed'den rivayetiyle böylece nakletmişlerdir. İbn Mâce'nin Sünen'inde ise Alkame b. Mersed yerine Süfyân'dan, Muhârib b. Disâr'dan; her ikisi de Süleymân b. Büreyde'den rivayetiyle yer almıştır. Tirmizî: "Hasen-sahihtir" demiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا محمد بن عباد بن موسى، أخبرنا زياد بن عبد الله بن الطفيل البكائي، حدثنا الفضل بن المُبَشِّر قال: رأيت جابر بن عبد الله يصلي الصلوات بوضوء واحد، فإذا بال أو أحدث، توضأ ومسح بفضل طَهُوره الخفين. فقلت: أبا عبد الله، شيء تصنعه برأيك؟ قال: بل رأيت النبي ﷺ يصنعه، فأنا أصنعه، كما رأيت رسول الله [ﷺ] يصنع.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Muhammed b. Abbâd b. Mûsâ anlattı, bize Ziyâd b. Abdillâh b. et-Tufeyl el-Bekkâî haber verdi, bize el-Fadl b. el-Mübeşşir anlattı; o şöyle demiştir: Câbir b. Abdullah'ı [bütün] namazları tek bir abdestle kılarken gördüm; küçük abdest bozduğunda veya abdesti bozulduğunda abdest alır ve abdest suyundan arta kalanla mestlerini meshederdi. Ben: "Ey Ebû Abdillâh, bu kendi görüşünle yaptığın bir şey mi ?" dedim. Dedi ki: "Bilakis Peygamber'i sallallâhu aleyhi ve sellem böyle yaparken gördüm; ben de Resûlullah'ı [sallallâhu aleyhi ve sellem] yaparken gördüğüm gibi yapıyorum."
وكذا رواه ابن ماجه، عن إسماعيل بن تَوْبة، عن زياد البكائي، به وقال أحمد: حدثنا يعقوب، حدثنا أبي، عن ابن إسحاق، حدثني محمد بن يحيى بن حَبَّان الأنصاري، عن عبيد الله بن عبد الله بن عمر قال: قلت له: أرأيت وضوء عبد الله بن عمر لكل صلاة طاهرًا كان أو غير طاهر، عَمَّن هو؟ قال: حدثته أسماء بنت زيد بن الخطاب؛ أن عبد الله بن حنظلة بن أبي عامر بن الغسيل حدثها، أن رسول الله ﷺ كان أمر بالوضوء لكل صلاة طاهرًا كان أو غير طاهر، فلما شق ذلك على رسول الله ﷺ أمر بالسواك عند كل صلاة وَوُضِع عنه الوضوء، إلا من حدث. فكان عبد الله يرى أن به قوة على ذلك، كان يفعله حتى مات.
Bunu İbn Mâce de İsmâil b. Tevbe'den, o Ziyâd el-Bekkâî'den bu isnadla böylece rivayet etmiştir . Ahmed dedi ki: Bize Ya'kûb anlattı, bize babam, İbn İshâk'tan anlattı; bana Muhammed b. Yahyâ b. Habbân el-Ensârî, Ubeydullâh b. Abdillâh b. Ömer'den anlattı; o şöyle demiştir: Ona: "Abdullah b. Ömer'in abdestli olsun olmasın her namaz için abdest alması hakkında ne dersin, bu kimden nakledilmiştir?" dedim. Dedi ki: Ona Esmâ bint Zeyd b. el-Hattâb anlatmış; Abdullah b. Hanzala b. Ebî Âmir İbnü'l-Gasîl ona, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem abdestli olsun olmasın her namaz için abdest almakla emrolunduğunu, bu durum Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem meşakkat verince her namaz için misvak kullanmakla emrolunduğunu ve abdest bozulması durumu müstesna abdest alma [zorunluluğunun] kendisinden kaldırıldığını anlatmıştır. Abdullah ise kendisinde buna karşı bir güç görüyordu ve vefat edinceye kadar bunu yapmaya devam etti .
وكذا رواه أبو داود، عن محمد بن عَوْف الحِمْصِيّ، عن أحمد بن خالد الذهبي، عن محمد
Bunu Ebû Dâvud da Muhammed b. Avf el-Hımsî'den, o Ahmed b. Hâlid ez-Zehebî'den, o Muhammed
بن إسحاق، عن محمد بن يحيى بن حَبَّان، عن عبد الله بن عبد الله بن عمر ثم قال أبو داود: ورواه إبراهيم بن سعد، عن محمد بن إسحاق فقال: عبيد الله بن عبد الله بن عمر، يعني كما تقدم في رواية الإمام أحمد.
b. İshâk'tan, o Muhammed b. Yahyâ b. Habbân'dan, o Abdullah b. Abdillâh b. Ömer'den rivayet etmiştir. Sonra Ebû Dâvud dedi ki: Bunu İbrâhîm b. Sa'd da Muhammed b. İshâk'tan rivayet etmiş ve İmam Ahmed'in rivayetinde geçtiği gibi "Ubeydullâh b. Abdillâh b. Ömer" demiştir.
وأيا ما كان فهو إسناد صحيح، وقد صرح ابن إسحاق فيه بالتحديث والسماع من محمد بن يحيى بن حَبَّان، فزال محذور التدليس. لكن قال الحافظ ابن عساكر: رواه سلمة بن الفضل وعلي بن مجاهد، عن ابن إسحاق، عن محمد بن طلحة بن يزيد بن رُكَانة، عن محمد بن يحيى بن حَبَّان، به، والله أعلم. وفي فعل ابن عمر هذا، ومداومته على إسباغ الوضوء لكل صلاة، دلالة على استحباب ذلك، كما هو مذهب الجمهور. .
Hangisi olursa olsun bu sahih bir isnaddır; İbn İshâk bu rivayette Muhammed b. Yahyâ b. Habbân'dan bizzat tahdis ve semâ ettiğini açıkça belirtmiş, böylece tedlîs sakıncası ortadan kalkmıştır. Ancak Hâfız İbn Asâkir demiştir ki: Bunu Seleme b. el-Fadl ve Ali b. Mücâhid, İbn İshâk'tan, o Muhammed b. Talha b. Yezîd b. Rukâne'den, o Muhammed b. Yahyâ b. Habbân'dan bu isnadla rivayet etmişlerdir. Allah en doğrusunu bilir. İbn Ömer'in bu uygulamasında ve her namaz için abdesti tastamam almaya devam etmesinde, cumhurun mezhebinde olduğu gibi bunun müstehap olduğuna delil vardır.
وقال ابن جرير: حدثنا زكريا بن يحيى بن أبي زائدة، حدثنا أزْهَر، عن ابن عَوْن، عن ابن سِيرين: أن الخلفاء كانوا يتوضئون لكل صلاة.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Ebî Zâide anlattı, bize Ezher, İbn Avn'dan, o İbn Sîrîn'den anlattı: Halifeler her namaz için abdest alırlardı.
وقال ابن جرير: حدثنا محمد بن المثنى حدثنا محمد بن جعفر، حدثنا شُعْبَة، سمعت مسعود بن علي الشيباني، سمعت عِكْرِمة يقول: كان علي، ﵁، يتوضأ عند كل صلاة، ويقرأ هذه الآية: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ) الآية.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, bize Şu'be anlattı: Mes'ûd b. Ali eş-Şeybânî'den işittim, İkrime'nin şöyle dediğini işittim: Ali radıyallâhu anh her namazın vaktinde abdest alır ve şu ayeti okurdu: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman...” ayetini.
وحدثنا ابن المثنى، حدثني وَهْب بن جرير، أخبرنا شعبة، عن عبد الملك بن ميسرة، عن النزال بن سبرة قال: رأيت عليًا صلى الظهر، ثم قعد للناس في الرّحْبة، ثم أتي بماء فغسل وجهه ويديه، ثم مسح برأسه ورجليه، وقال هذا وضوء من لم يُحْدث.
Ve bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, bana Vehb b. Cerîr anlattı, bize Şu'be, Abdülmelik b. Meysere'den, o en-Nezzâl b. Sebre'den haber verdi; o şöyle demiştir: Ali'yi öğle namazını kılarken gördüm; sonra er-Rahbe'de insanların [işlerini görmek] için oturdu. Ardından kendisine su getirildi, yüzünü ve ellerini yıkadı, sonra başını ve ayaklarını meshetti ve: "Bu, abdesti bozulmamış olan kimsenin abdestidir " dedi.
وحدثني يعقوب بن إبراهيم، حدثنا هُشَيْم عن مغيرة، عن إبراهيم؛ أن عليًا اكماز من حُبٍّ، فتوضأ وضوءا فيه تجوّز فقال: هذا وضوء من لم يحدث ". وهذه طرق جيدة عن علي [﵁] يقوي بعضها بعضا.
Ve bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, bize Huşeym , Mugîre'den, o İbrâhîm'den anlattı; Ali bir küpten su aldı , hafif/kolay bir abdest aldı ve: "Bu, abdesti bozulmamış olan kimsenin abdestidir" dedi. Bunlar, Ali'den [radıyallâhu anh] gelen ve birbirini kuvvetlendiren ceyyid yollardır.
وقال ابن جرير أيضا: حدثنا ابن بَشَّار، حدثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن حُمَيْد، عن أنس قال: توضأ عمر بن الخطاب وضوءا فيه تَجَوّز، خفيفا، فقال هذا وضوء من لم يحدث. وهذا إسناد صحيح.
İbn Cerîr yine şöyle demiştir: Bize İbn Beşşâr anlattı, bize İbn Ebî Adiyy, Humeyd'den, o Enes'ten anlattı; o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb, [içinde] kolaylık bulunan hafif bir abdest aldı ve: "Bu, abdesti bozulmamış olan kimsenin abdestidir" dedi. Bu sahih bir isnaddır.
وقال محمد بن سيرين: كان الخلفاء يتوضئون لكل صلاة ..
Muhammed b. Sîrîn dedi ki: Halifeler her namaz için abdest alırlardı.
وأما ما رواه أبو داود الطيالسي، عن أبي هلال، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب أنه قال: الوضوء من غير حدث اعتداء. فهو غريب عن سعيد بن المسيب، ثم هو محمول على أن من اعتقد وجوبه فهو معتد، وأما مشروعيته استحبابا فقد دلت السنة على ذلك.
Ebû Dâvud et-Tayâlisî'nin Ebû Hilâl'den, o Katâde'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den onun: "Abdest bozulmadan abdest almak haddi aşmaktır (i'tidâ)" dediğine dair rivayetine gelince; bu, Saîd b. el-Müseyyeb'den gelen garib bir rivayettir. Sonra bu, onun vacip olduğuna inanan kimsenin haddi aşmış olacağına hamledilir; müstehap olarak meşruiyetine gelince, sünnet buna delalet etmiştir.
وقال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرحمن بن مَهْدِيٍّ، حدثنا سفيان، عن عمرو بن عامر الأنصاري، سمعت أنس بن مالك يقول: كان النبي ﷺ يتوضأ عند كل صلاة، قال: قلت فأنتم كيف كنتم تصنعون؟ قال: كنا نصلي الصلوات بوضوء واحد ما لم نحدث.
İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdurrahman b. Mehdî anlattı, bize Süfyân, Amr b. Âmir el-Ensârî'den anlattı; Enes b. Mâlik'in şöyle dediğini işittim: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz için abdest alırdı. [Amr] dedi ki: Ben: "Peki siz ne yapıyordunuz?" dedim. Dedi ki: "Biz abdestimiz bozulmadığı sürece [bütün] namazları tek bir abdestle kılardık."
وقد رواه البخاري وأهل السنن من غير وجه عن عَمْرو بن عامر، به.
Buhârî ve Sünen ehli bunu Amr b. Âmir'den bu isnadla çeşitli yollardan rivayet etmişlerdir .
وقال ابن جرير: حدثني أبو سعيد البغدادي، حدثنا إسحاق بن منصور، عن هُرَيم، عن عبد الرحمن بن زياد -هو الإفريقي-عن أبي غُطَيف، عن ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ: "من توضأ على طُهْر كتب له عشر حسنات ".
İbn Cerîr dedi ki: Bana Ebû Saîd el-Bağdâdî anlattı, bize İshâk b. Mansûr, Hureym'den, o Abdurrahman b. Ziyâd'dan -ki o el-İfrîkî'dir-, o Ebû Gutayf'tan, o İbn Ömer'den anlattı; İbn Ömer dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim abdesti varken abdest tazelerse kendisine on sevap yazılır ."
ورواه أيضا من حديث عيسى بن يونس، عن الإفريقي، عن أبي غطيف، عن ابن عمر، فذكره، وفيه قصة.
Bunu ayrıca Îsâ b. Yûnus'un hadisinden, o el-İfrîkî'den, o Ebû Gutayf'tan, o İbn Ömer'den rivayetle zikretti ve onda bir kıssa vardır .