Binûn

Mâide Suresi Tefsiri — 8. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣٥) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٣٦)}

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣٥) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٣٦)} “Ey iman edenler! Allah'tan korkun, O'na [yaklaştıracak] vesile arayın ve O'nun yolunda cihat edin ki kurtuluşa eresiniz. Şüphesiz inkâr edenler var ya, yeryüzünde olanların tamamı ve bir misli daha kendilerinin olsa da kıyamet gününün azabından [kurtulmak için] onu fidye verseler, kendilerinden kabul edilmez. Onlar için elem verici bir azap vardır.”

يقول تعالى آمرًا عباده المؤمنين بتقواه، وهي إذا قرنت بالطاعة كان المراد بها الانكفاف عن المحارم وترك المنهيات، وقد قال بعدها: (وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ) قال سفيان الثوري، حدثنا أبي، عن طلحة، عن عطاء، عن ابن عباس: أي القربة. وكذا قال مجاهد [وعطاء] وأبو وائل، والحسن، وقتادة، وعبد الله بن كثير، والسدي، وابن زيد.

Allah Teâlâ mümin kullarına Kendisinden sakınmalarını emretmektedir. Takva, taatle birlikte anıldığında haramlardan kaçınmak ve yasakları terk etmek anlamına gelir. Nitekim ardından şöyle buyurmuştur: (وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ) “O'na [yaklaştıracak] vesile arayın”. Süfyân es-Sevrî dedi ki: Bize babam, Talha'dan, o Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: Yani yakınlık [vesilesi arayın]. Mücâhid, [Atâ], Ebû Vâil, el-Hasan, Katâde, Abdullah b. Kesîr, es-Süddî ve İbn Zeyd de böyle söylemiştir.

وقال قتادة: أي تقربوا إليه بطاعته والعمل بما يرضيه. وقرأ ابن زيد: {أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ} [الإسراء: ٥٧] وهذا الذي قاله هؤلاء الأئمة لا خلاف بين المفسرين فيه وأنشد ابن جرير عليه قول الشاعر

Katâde: 'Yani O'na itaatle ve O'nu razı edecek amellerle O'na yaklaşın' demiştir. İbn Zeyd ise: {أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ} [İsrâ: 57] “Onların yalvardıkları bu varlıklar da Rablerine vesile ararlar...” ayetini okumuştur. Bu imamların söylediği hususta müfessirler arasında ihtilaf yoktur. İbn Cerîr bu konuda şairin şu sözünü delil getirmiştir:

إذا غَفَل الواشُون عُدنَا لِوصْلنَا … وعَاد التَّصَافي بَيْنَنَا والوسَائلُ

Koğucular gaflete düşüp uzaklaştığında kavuşmamıza geri döneriz / Aramızdaki dostluk ve vesileler yeniden canlanır.

والوسيلة: هي التي يتوصل بها إلى تحصيل المقصود، والوسيلة أيضًا: علم على أعلى منزلة في الجنة، وهي منزلة رسول الله ﷺ وداره في الجنة، وهي أقرب أمكنة الجنة إلى العرش، وقد ثبت في صحيح البخاري، من طريق محمد بن المُنكَدِر، عن جابر بن عبد الله قال: قال رسول الله ﷺ: "من قال حين يسمع النداء: اللهم رب هذه الدعوة التامة، والصلاة القائمة، آت محمدًا الوسيلة والفضيلة، وابعثه مقامًا محمودا الذي وعدته، إلا حَلَّتْ له الشفاعة يوم القيامة".

Vesile: Kendisiyle maksadın elde edilmesine ulaşılan şeydir. Vesile aynı zamanda cennetteki en yüksek makamın özel adıdır; o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in cennetteki makamı ve konağıdır. O, cennetin Arş'a en yakın mevkisidir. Nitekim Sahîh-i Buhârî'de Muhammed b. el-Münkedir yoluyla Câbir b. Abdillâh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu sabittir: "Kim ezanı işittiğinde: 'Ey bu eksiksiz davetin ve kılınan namazın Rabbi olan Allah'ım! Muhammed'e vesileyi ve fazileti ver; O'nu kendisine vadettiğin Makâm-ı Mahmûd'a ulaştır' derse, kıyamet gününde şefaatim ona helal olur."

حديث آخر في صحيح مسلم: من حديث كعب عن علقمة، عن عبد الرحمن بن جُبير، عن عبد الله بن عمرو بن العاص أنه سمع النبي ﷺ يقول: "إذا سمعتم المؤذن فقولوا مثل ما يقول، ثم صلُّوا عَليّ، فإنه من صلى عَليّ صلاة صلى الله عليه بها عشرًا، ثم سلوا الله لي الوسيلة، فإنها منزلة

Sahîh-i Müslim'de yer alan başka bir hadis: Ka'b yoluyla Alkame'den, o Abdurrahman b. Cübeyr'den, o da Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan rivayet edildiğine göre kendisi, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işitmiştir: «Müezzini işittiğiniz vakit onun söylediğinin aynısını söyleyin, sonra bana salavat getirin. Şüphesiz kim bana bir defa salavat getirirse, Allah buna karşılık ona on defa salât eder (on rahmet bahşeder). Sonra Allah'tan benim için vesileyi isteyin; zira o öyle bir makamdır ki...»

في الجنة، لا تنبغي إلا لعبد من عباد الله، وأرجو أن أكون أنا هو، فمن سأل لي الوسيلة حَلًّتْ عليه الشفاعة."

Allah'ın kullarından yalnızca bir kul için layık olur. Umarım ki o kimse ben olurum. Kim benim için vesileyi isterse ona şefaat helal olur."

حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرزاق، أخبرنا سفيان، عن لَيْث، عن كعب، عن أبي هريرة؛ أن رسول الله ﷺ قال: "إذا صليتم عَليّ فَسَلُوا لي الوسيلة". قيل: يا رسول الله، وما الوسيلة؟ قال: "أعْلَى درجة في الجنة، لا ينالها إلا رَجُلٌ واحد وأرجو أن أكون أنا هو".

Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdürrezzâk anlattı, bize Süfyân, Leys'ten, o Ka'b'dan, o da Ebû Hüreyre'den bildirdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Bana salavat getirdiğinizde benim için vesileyi isteyin." 'Ey Allah'ın Resûlü, vesile nedir?' denildi. Şöyle buyurdu: "Cennette en yüksek derecedir; ona ancak tek bir adam ulaşır ve umarım ki o kimse ben olurum."

ورواه الترمذي، عن بُنْدَار، عن أبي عاصم، عن سفيان -هو الثوري-عن لَيْث بن أبي سُلَيم، عن كعب قال: حدثني أبو هريرة، به. ثم قال: غريب، وكعب ليس بمعروف، لا نعرف أحدًا روى عنه غير ليث بن أبي سليم.

Tirmizî bunu Bündâr'dan, o Ebû Âsım'dan, o Süfyân'dan -ki o es-Sevrî'dir-, o Leys b. Ebî Süleym'den, o Ka'b'dan rivayet etti; o: 'Ebû Hüreyre bana bunun aynısını anlattı' demiştir. Sonra [Tirmizî] şöyle dedi: Bu garip bir hadistir; Ka'b ise tanınmış biri değildir, Leys b. Ebî Süleym'den başka ondan rivayette bulunan birini bilmiyoruz.

طريق أخرى: عن أبي هريرة، ﵁، قال أبو بكر بن مَرْدُويه: حدثنا عبد الباقي بن قانع، حدثنا محمد بن نصر الترمذي، حدثنا عبد الحميد بن صالح، حدثنا أبو شهاب، عن ليث، عن المعلى، عن محمد بن كعب، عن أبي هريرة رفعه قال: "صلوا عليَّ صلاتكم، وسَلُوا الله لي الوسيلة". فسألوه وأخبرهم: "أن الوسيلة درجة في الجنة، ليس ينالها إلا رجل واحد، وأرجو أن أكونه".

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan başka bir rivayet yolu: Ebû Bekir b. Merdûye dedi ki: Bize Abdülbâkî b. Kâni' anlattı, bize Muhammed b. Nasr et-Tirmizî anlattı, bize Abdülhamîd b. Sâlih anlattı, bize Ebû Şihâb, Leys'ten, o el-Muallâ'dan, o Muhammed b. Ka'b'dan, o da Ebû Hüreyre'den merfû olarak rivayet etti; o şöyle demiştir: "Salavatınızı bana getirin ve Allah'tan benim için vesileyi isteyin." Ona [vesileyi] sordular; o da onlara haber verip şöyle dedi: "Vesile cennette bir derecedir, ona ancak tek bir adam ulaşır ve umarım ki o kimse ben olurum."

حديث آخر: قال الحافظ أبو القاسم الطبراني: أخبرنا أحمد بن علي الأبار، حدثنا الوليد بن عبد الملك الحراني، حدثنا موسى بن أعين، عن ابن أبي ذئب عن محمد بن عمرو بن عطاء، عن ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ: "سلوا الله لي الوسيلة، فإنه لم يسألها لي عبد في الدنيا إلا كنت له شهيدا -أو: شفيعًا-يوم القيامة".

Başka bir hadis: Hâfız Ebü'l-Kāsım et-Taberânî dedi ki: Bize Ahmed b. Ali el-Ebbâr bildirdi, bize el-Velîd b. Abdilmelik el-Harrânî anlattı, bize Mûsâ b. A'yen, İbn Ebî Zi'b'den, o Muhammed b. Amr b. Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Benim için Allah'tan vesileyi isteyin; zira dünyada bir kul benim için onu isterse, kıyamet gününde mutlaka onun için şahit -veya şefaatçi- olurum."

ثم قال الطبراني: "لم يروه عن ابن أبي ذئب إلا موسى بن أعين". كذا قال، وقد رواه ابن مَرْدُويه: حدثنا محمد بن علي بن دحيم، حدثنا أحمد بن حازم، حدثنا عبيد الله بن موسى، حدثنا موسى بن عبيدة، عن محمد بن عمرو بن عطاء، فذكر بإسناده نحوه.

Sonra Taberânî: 'Bunu İbn Ebî Zi'b'den sadece Mûsâ b. A'yen rivayet etmiştir' dedi. O böyle demiştir; ancak bunu İbn Merdûye de rivayet etmiştir: Bize Muhammed b. Ali b. Düheym anlattı, bize Ahmed b. Hâzim anlattı, bize Ubeydullah b. Mûsâ anlattı, bize Mûsâ b. Ubeyde, Muhammed b. Amr b. Atâ'dan anlattı ve isnadıyla benzerini zikretti.

حديث آخر: روى ابن مردويه بإسناده عن عمارة بن غَزِيةَ، عن موسى بن وَرْدان: أنه سمع أبا سعيد الخدري يقول: قال رسول الله ﷺ: "إن الوسيلة درجة عند الله، ليس فوقها درجة، فسَلُوا

Başka bir hadis: İbn Merdûye kendi isnadıyla Umâre b. Gaziyye'den, o Mûsâ b. Verdân'dan naklettiğine göre o, Ebû Saîd el-Hudrî'yi şöyle derken işitmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Şüphesiz vesile, Allah katında üstünde başka hiçbir derece bulunmayan bir derecedir; öyleyse dileyin...»

الله أن يؤتيني الوسيلة على خلقه".

bütün yaratılmışların fevkinde olarak bana vesileyi vermesini dileyin."

حديث آخر: روى ابن مردويه أيضًا من طريقين، عن عبد الحميد بن بحر: حدثنا شَريك، عن أبي إسحاق، عن الحارث، عن علي، عن النبي ﷺ قال: "في الجنة درجة تدعى الوسيلة، فإذا سألتم الله فسلوا لي الوسيلة". قالوا: يا رسول الله، من يسكن معك؟ قال: "علي وفاطمة والحسن والحسين".

Başka bir hadis: İbn Merdûye yine iki yoldan Abdülhamîd b. Bahr'dan rivayet etti: Bize Şerîk, Ebû İshak'tan, o el-Hâris'ten, o Ali'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; şöyle buyurdu: "Cennette 'el-Vesîle' denilen bir derece vardır. Allah'tan istediğiniz zaman benim için vesileyi isteyin." Dediler ki: 'Ey Allah'ın Resûlü, seninle beraber kim oturacak?' O: "Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin" buyurdu.

هذا حديث غريب منكر من هذا الوجه

Bu hadis, bu tarikten garip ve münkerdir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا علي بن الحسين، حدثنا الحسن الدَّشْتَكِيّ، حدثنا أبو زهير، حدثنا سعد بن طَرِيف، عن علي بن الحسين الأزْدِي -مولى سالم بن ثَوْبان-قال: سمعت علي بن أبي طالب ينادي على منبر الكوفة: يا أيها الناس، إن في الجنة لؤلؤتين: إحداهما بيضاء، والأخرى صفراء، أما الصفراء فإنها إلى بُطْنَان العرش، والمقام المحمود من اللؤلؤة البيضاء سبعون ألف غرفة، كل بيت منها ثلاثة أميال، وغرفها وأبوابها وأسرتها وكأنها من عرق واحد، واسمها الوسيلة، هي لمحمد ﷺ وأهل بيته، والصفراء فيها مثل ذلك، هي لإبراهيم، ﵇، وأهل بيته.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ali b. el-Hüseyn anlattı, bize el-Hasan ed-Deştekî anlattı, bize Ebû Züheyr anlattı, bize Sa'd b. Tarîf, Sâlim b. Sevbân'ın azatlısı Ali b. el-Hüseyn el-Ezdî'den anlattı; dedi ki: Ali b. Ebî Tâlib'i Kûfe minberinde şöyle seslenirken işittim: 'Ey insanlar! Şüphesiz cennette iki inci vardır: Biri beyaz, diğeri sarıdır. Sarı olanı Arş'ın iç kısımlarına doğrudur. Beyaz inciden olan Makâm-ı Mahmûd ise yetmiş bin odadır; her bir evi üç mil [büyüklüğündedir]. Odaları, kapıları, sedirleri sanki tek bir köktendir ve adı Vesile'dir; o, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve Ehl-i Beyti içindir. Sarı inci de benzer şekildedir; o da İbrâhim aleyhisselâm ve Ehl-i Beyti içindir.'

وهذا أثر غريب أيضا

Bu da yine garip bir rivayettir.

وقوله: (وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) لما أمرهم بترك المحارم وفعل الطاعات، أمرهم بقتال الأعداء من الكفار والمشركين الخارجين عن الطريق المستقيم، التاركين للدين القويم، ورغبهم في ذلك بالذي أعده للمجاهدين في سبيله يوم القيامة، من الفلاح والسعادة العظيمة الخالدة المستمرة التي لا تَبِيد ولا تَحُول ولا تزول في الغرف العالية الرفيعة الآمنة، الحسنة مناظرها، الطيبة مساكنها، التي من سكنها يَنْعَم لا ييأس، ويحيا لا يموت، لا تبلى ثيابه، ولا يفنى شبابه.

Ve O'nun: (وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) “ve O'nun yolunda cihat edin ki kurtuluşa eresiniz” buyruğu: [Allah], haramları terk etmeyi ve taatleri işlemeyi emrettikten sonra, dosdoğru yoldan sapan ve dosdoğru dini terk eden kâfir ve müşrik düşmanlarla savaşmayı emretti. Kıyamet gününde Kendi yolunda cihat edenler için hazırladığı kurtuluş, yok olmayan, değişmeyen ve zeval bulmayan ebedî ve sürekli büyük saadet ile onları buna teşvik etti; o yüksek, yüce ve güvenli, manzaraları güzel, meskenleri hoş olan odalarda [bu saadeti vaat etti] ki oralara yerleşen kimse nimet içinde yaşar, asla yeise düşmez; diri kalır, ölmez; elbiseleri eskimez ve gençliği tükenmez.

ثم أخبر تعالى بما أعد لأعدائه الكفار من العذاب والنكال يوم القيامة، فقال: (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ) أي: لو أن أحدهم جاء يوم القيامة بملء الأرض ذهبًا، وبمثله ليفتدي بذلك من عذاب الله الذي قد أحاط به وتيقن وصوله إليه ما تُقُبل ذلك منه بل لا مندوحة عنه ولا محيص له ولا مناص ؛ ولهذا قال: (وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ) أي: موجع.

Sonra Allah Teâlâ, kıyamet gününde kâfir düşmanları için hazırladığı azap ve cezayı haber vererek şöyle buyurdu: (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ) “Şüphesiz inkâr edenler var ya, yeryüzünde olanların tamamı ve bir misli daha kendilerinin olsa da kıyamet gününün azabından [kurtulmak için] onu fidye verseler, kendilerinden kabul edilmez. Onlar için elem verici bir azap vardır.” Yani: Onlardan biri kıyamet gününde yeryüzü dolusu altın ve bir mislini daha kendisini kuşatmış olan ve kendisine ulaşacağı kesinleşen Allah'ın azabından kurtulmak için getirse, bu kendisinden kabul edilmez; bilakis ondan ne bir kaçış ne bir sığınak ne de bir kurtuluş yeri vardır. Bu sebeple şöyle buyurmuştur: (وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ) “Onlar için elem verici bir azap vardır” yani can yakıcı.

{يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٧)}.

{يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٧)} “Ateşten çıkmak isterler, fakat oradan çıkacak değillerdir. Onlar için sürekli bir azap vardır.”

(يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ) كما قال تعالى: {كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا} الآية [الحج: ٢٢]،

{يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ} “Ateşten çıkmak isterler, fakat oradan çıkacak değillerdir. Onlar için sürekli bir azap vardır.” Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا} “Her ne zaman oradaki gam ve kederden çıkmak isteseler, tekrar içine döndürülürler” ayeti [Hac: 22].

فلا يزالون يريدون الخروج مما هم فيه من شدته وأليم مسه، ولا سبيل لهم إلى ذلك، كلما رفعهم اللهب فصاروا في أعالي جهنم، ضربتهم الزبانية بالمقامع الحديد، فيردونهم إلى أسفلها، (وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ) أي: دائم مستمر لا خروج لهم منها، ولا محيد لهم عنها.

Onlar, [azabın] şiddetinden ve dokunuşunun acısından dolayı içinde bulundukları durumdan sürekli çıkmak isterler; fakat buna hiçbir yolları yoktur. Ne zaman alev onları yukarı kaldırıp cehennemin en üst kısımlarına varsalar, zebânîler demir topuzlarla onlara vurur ve onları cehennemin dibine geri iterler. (وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ) “Onlar için sürekli bir azap vardır” yani oradan çıkışları ve ondan kaçışları olmaksızın dâimî ve kesintisizdir.

وقد قال حماد بن سلمة، عن ثابت، عن أنس بن مالك قال: قال رسول الله ﷺ: "يُؤتَى بالرجل من أهل النار، فيقول: يا ابن آدم، كيف وجدت مَضْجَعك؟ فيقول: شَرَّ مضجع، فيقول: هل تفتدي بقُراب الأرض ذهبًا؟ " قال: "فيقول: نعم، يا رب! فيقول: كذبت! قد سألتك أقل من ذلك فلم تفعل: فيؤمر به إلى النار".

Hammâd b. Seleme, Sâbit'ten, o da Enes b. Mâlik'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cehennem ehlinden bir adam getirilir ve: 'Ey Âdemoğlu, yatağını nasıl buldun?' denilir. O: 'En kötü yatak' der. Bunun üzerine: 'Yeryüzü dolusu altını fidye verir miydin?' denilir." [Peygamber] buyurdu ki: "O da: 'Evet, ey Rabbim!' der. Bunun üzerine: 'Yalan söyledin! Senden bundan daha azını istemiştim de yapmamıştın' denilir ve onun ateşe götürülmesi emredilir."

رواه مسلم والنسائي من طريق حماد بن سلمة بنحوه. وكذا رواه البخاري ومسلم من طريق معاذ بن هشام الدَّسْتَوائي، عن أبيه، عن قتادة، عن أنس، به. وكذا أخرجاه من طريق أبي عمران الجَوْني، واسمه عبد الملك بن حبيب، عن أنس بن مالك، به. ورواه مَطَر الورَّاق، عن أنس بن مالك، ورواه ابن مردويه من طريقه، عنه.

Bunu Müslim ve Nesâî Hammâd b. Seleme yoluyla benzer şekilde rivayet etmişlerdir. Aynı şekilde Buhârî ve Müslim de Muâz b. Hişâm ed-Destevâî yoluyla, babasından, o Katâde'den, o Enes'ten bu şekilde rivayet etmişlerdir. Yine her ikisi de adı Abdülmelik b. Habîb olan Ebû İmrân el-Cevnî yoluyla Enes b. Mâlik'ten bu şekilde tahric etmişlerdir. Matar el-Varrâk da Enes b. Mâlik'ten rivayet etmiş, İbn Merdûye de onun tarikiyle ondan rivayette bulunmuştur.

ثم رواه ابن مَردويه، من طريق المسعودي، عن يزيد بن صُهَيب الفقير، عن جابر بن عبد الله؛ أن رسول الله ﷺ [قال] "يخرج من النار قوم فيدخلون الجنة" قال: فقلت لجابر بن عبد الله: يقول الله: (يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا) قال: اتل أول الآية: (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ) الآية، ألا إنهم الذين كفروا.

Sonra İbn Merdûye bunu el-Mes'ûdî yoluyla, Yezîd b. Suheyb el-Fakīr'den, o Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle buyurdu]: "Bir topluluk ateşten çıkar ve cennete girer." [Yezîd] dedi ki: Ben Câbir b. Abdillâh'a: 'Allah: (يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا) “Ateşten çıkmak isterler, fakat oradan çıkacak değillerdir” buyuruyor' dedim. O da: 'Ayetin başını oku: (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ) “Şüphesiz inkâr edenler var ya, yeryüzünde olanların tamamı ve bir misli daha kendilerinin olsa da fidye verseler...” Dikkat et, onlar inkâr edenlerdir' dedi.

وقد روى الإمام أحمد ومسلم هذا الحديث من وجه آخر، عن يزيد الفقير، عن جابر وهذا أبسط سياقًا.

İmam Ahmed ve Müslim bu hadisi başka bir vecihten Yezîd el-Fakīr'den, o da Câbir'den rivayet etmiştir; bu ise daha geniş bir siyakla verilmiştir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا الحسين بن محمد بن شنبة الواسطي، حدثنا يزيد بن هارون، أخبرنا مبارك بن فضالة، حدثني يزيد الفقير قال: جلست إلى جابر بن عبد الله، وهو يحدث، فحدّث أن أُنَاسًا يخرجون من النار -قال: وأنا يومئذ أنكر ذلك، فغضبت وقلت: ما أعجب من الناس، ولكن أعجب منكم يا أصحاب محمد! تزعمون أن الله يخرج ناسًا من النار، والله يقول: (يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا [وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ]) فانتهرني أصحابه، وكان أحلمهم فقال: دعوا الرجل، إنما ذلك للكفار: (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ) حتى بلغ: (وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ) أما تقرأ القرآن؟ قلت: بلى قد جمعته قال: أليس الله يقول: {وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا}؟ [الإسراء: ٧٩]

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize el-Huseyn b. Muhammed b. Şenebe el-Vâsıtî anlattı, bize Yezîd b. Hârûn anlattı, bize Mübârek b. Fedâle haber verdi, bana Yezîd el-Fakīr anlattı; dedi ki: Câbir b. Abdillâh'ın yanına oturdum, o [hadis] rivayet ediyordu. Birtakım insanların ateşten çıkacağını anlattı. [Yezîd] dedi ki: Ben o günlerde bunu inkâr ediyordum; öfkelendim ve: 'İnsanlara şaşmıyorum da asıl size şaşıyorum ey Muhammed'in ashâbı! Allah: { يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا [وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ] } “Ateşten çıkmak isterler, fakat oradan çıkacak değillerdir [ve onlar için sürekli bir azap vardır]” buyururken siz Allah'ın birtakım insanları ateşten çıkaracağını iddia ediyorsunuz!' dedim. Bunun üzerine arkadaşları beni azarladı; ancak o, onların en hilim sahibi olanıydı ve şöyle dedi: 'Adamı bırakın. Şüphesiz bu [ayet] kâfirler hakkındadır: { إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ } “Şüphesiz inkâr edenler, yeryüzünde olanların hepsi ve onunla birlikte bir misli daha kendilerinin olsa da kıyamet gününün azabından kurtulmak için onu fidye verseler...” -{ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ } “ve onlar için sürekli bir azap vardır” [kısmına] kadar ulaştı-. Sen Kur'an okumaz mısın?' Ben: 'Evet, onu ezberledim (cemettim)' dedim. [Câbir]: 'Peki Allah: { وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا } “Gecenin bir kısmında da sana mahsus bir nafile olarak onunla (Kur'an'la) teheccüd kıl; umulur ki Rabbin seni övülmüş bir makama ulaştırır” [el-İsrâ: 79] buyurmuyor mu?' dedi.

فهو ذلك المقام، فإن الله [تعالى] يحتبس أقوامًا بخطاياهم في النار ما شاء، لا يكلمهم، فإذا أراد أن يخرجهم أخرجهم. قال: فلم أعد بعد ذلك إلى أن أكذب به.

'İşte o, o makamdır. Şüphesiz Allah [Teâlâ] dilediği kadar bir süre birtakım toplulukları günahları sebebiyle ateşte hapseder, onlarla konuşmaz; onları çıkarmak istediği zaman da çıkarır.' [Yezîd] dedi ki: 'Bundan sonra bir daha onu yalanlamaya dönmedim.'

ثم قال ابن مردويه: حدثنا دَعْلَج بن أحمد، حدثنا عمرو بن حفص السَّدُوسي، حدثنا عاصم بن علي، حدثنا العباس بن الفضل، حدثنا سعيد بن المُهَلَّب، حدثني طَلْق بن حبيب قال: كنت من أشد الناس تكذيبًا بالشفاعة، حتى لقيت جابر بن عبد الله، فقرأت عليه كل آية أقدر عليها يذكر الله [تعالى] فيها خلود أهل النار، فقال: يا طلق، أتُرَاك أَقْرَأُ لكتاب الله وأعلم بسنة رسول الله [ﷺ] مني؟ إن الذين قرأت هم أهلها، هم المشركون، ولكن هؤلاء قوم أصابوا ذنوبًا فعذبوا، ثم أخرجوا منها ثم أهوى بيديه إلى أذنيه، فقال صُمَّتًا إن لم أكن سمعت رسول الله ﷺ يقول: "يخرجون من النار بعدما دخلوا". ونحن نقرأ كما قرأت.

Sonra İbn Merdûye dedi ki: Bize Da'lec b. Ahmed anlattı, bize Amr b. Hafs es-Sedûsî anlattı, bize Âsım b. Ali anlattı, bize el-Abbâs b. el-Fadl anlattı, bize Saîd b. el-Mühelleb anlattı, bana Talk b. Habîb anlattı; dedi ki: Câbir b. Abdillâh ile karşılaşıncaya kadar şefaati en şiddetli yalanlayan insanlardan biriydim. Allah [Teâlâ]'nın içinde cehennem ehlinin ebedî kalışını zikrettiği, gücümün yettiği her ayeti ona okudum. Bunun üzerine şöyle dedi: 'Ey Talk! Kendini Allah'ın Kitabı'nı benden daha çok okuyan ve Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in sünnetini benden daha iyi bilen biri mi sanıyorsun? Okuduğun bu ayetler o [cehennemin asıl] ehlidir; onlar müşriklerdir. Lakin bu [çıkarılacak] kimseler birtakım günahlar işlemiş, bu yüzden azap görmüş, sonra da oradan çıkarılmış bir topluluktur.' Sonra ellerini kulaklarına götürüp dedi ki: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Girdikten sonra ateşten çıkarlar" buyurduğunu işitmemişsem [kulaklarım] sağır olsun! Biz de senin okuduğun gibi okuyoruz.'

{وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٣٨) فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٩) أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤٠)}

{وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٣٨) فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٩) أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤٠)} “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadının, yaptıklarına karşılık bir ceza ve Allah'tan bir ibret olmak üzere ellerini kesin. Allah Azizdir, Hakîmdir. Kim haksızlığından sonra tövbe eder ve [halini] düzeltirse, şüphesiz Allah onun tövbesini kabul eder. Muhakkak ki Allah Gafûrdur, Rahîmdir. Bilmez misin ki göklerin ve yerin mülkü şüphesiz Allah'ındır? O, dilediğine azap eder, dilediğini bağışlar. Allah her şeye kādirdir.”

يقول تعالى حاكمًا وآمرًا بقطع يد السارق والسارقة، وروى الثوري عن جابر بن يزيد الجُعْفي، عن عامر بن شراحيل الشعبي؛ أن ابن مسعود كان يقرؤها: "والسارق والسارقة فاقطعوا أيمانهما". وهذه قراءة شاذة، وإن كان الحكم عند جميع العلماء موافقًا لها، لا بها، بل هو مستفاد من دليل آخر. وقد كان القطع معمولا به في الجاهلية، فقُرِّرَ في الإسلام وزيدت شروط أخَر، كما سنذكره إن شاء الله تعالى، كما كانت القسامة والدية والقرَاض وغير ذلك من الأشياء التي ورد الشرع بتقريرها على ما كانت عليه، وزيادات هي من تمام المصالح. ويقال: إن أول من قطع الأيدي في الجاهلية قريش، قطعوا رجلا يقال له: "دويك" مولى لبني مُلَيح بن عمرو من خُزَاعة، كان قد سرق كنز الكعبة، ويقال: سرقه قوم فوضعوه عنده.

Allah Teâlâ hüküm vererek hırsızlık eden erkek ve kadının elinin kesilmesini emretmektedir. es-Sevrî, Câbir b. Yezîd el-Cu'fî'den, o Âmir b. Şerâhîl eş-Şa'bî'den rivayet ettiğine göre İbn Mes'ûd bunu: "وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْمَانَهُمَا / Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadının sağ ellerini kesin" şeklinde okurdu. Bu şaz bir kıraattir; her ne kadar bütün âlimler nezdinde hüküm ona uygun olsa da [hüküm] bu kıraatten değil, başka bir delilden çıkarılmıştır. El kesme cezası Câhiliye döneminde de uygulanmaktaydı; İslâm'da da onaylandı ve Allah Teâlâ'nın dilemesiyle zikredeceğimiz üzere başka şartlar da eklendi. Tıpkı kasâme, diyet, kırâz (mudârabe) ve şeriatın önceki halini onaylayarak getirdiği ve maslahatların tamamlanmasına yönelik fazlalıklar eklediği diğer şeyler gibi. Denilir ki: Câhiliye döneminde elleri ilk kesen Kureyş'tir; Huzâa'dan Müleyh b. Amr oğullarının azatlısı olan ve Kâbe'nin hazinesini çalan -birtakım insanların çalıp onun yanına koyduğu da söylenir- "Düveyk" adlı bir adamın elini kesmişlerdi.

وقد ذهب بعض الفقهاء من أهل الظاهر إلى أنه متى سرق السارق شيئًا قطعت يده به، سواء كان قليلا أو كثيرًا؛ لعموم هذه الآية: (وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا) فلم يعتبروا نصابًا ولا حِرْزًا، بل أخذوا بمجرد السرقة.

Zâhirî fakihlerinden bazıları, hırsız bir şey çaldığı takdirde az olsun çok olsun bu ayetin umumî lafzından dolayı elinin kesileceği görüşüne varmışlardır: (وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا) “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadının ellerini kesin”. Onlar ne nisap ne de hırz (korunan yer) şartı aramışlar, yalnızca hırsızlık fiilinin gerçekleşmesini esas almışlardır.

وقد روى ابن جرير وابن أبي حاتم من طريق عبد المؤمن، عن نَجْدَة الحَنَفِي قال: سألت ابن عباس عن قوله: (وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا) أخاص أم عام؟

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Abdülmü'min tarikiyle Necde el-Hanefî'den rivayet etmişlerdir; o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a { وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا } “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadının ellerini kesin” kavli hakkında: "[Bu hüküm] özel midir, yoksa genel midir?" diye sordum.

فقال: بل عام.

O: 'Bilakis geneldir' dedi.

وهذا يحتمل أن يكون موافقة من ابن عباس لما ذهب إليه هؤلاء، ويحتمل غير ذلك، فالله أعلم.

Bunun, İbn Abbâs'ın bu görüştekilerin kanaatine muvafakat etmesi ihtimali olduğu gibi başka bir anlama gelme ihtimali de vardır; en doğrusunu Allah bilir.

وتمسكوا بما ثبت في الصحيحين، عن أبي هريرة أن رسول الله ﷺ قال: "لَعَن الله السارق، يسرق البيضة فتقطع يده، ويسرق الحبل فتقطع يده". وأما الجمهور فاعتبروا النصاب في السرقة، وإن كان قد وقع بينهم الخلاف في قدره، فذهب كل من الأئمة الأربعة إلى قول على حِدَةٍ، فعند الإمام مالك بن أنس، ﵀: النصاب ثلاثة دراهم مضروبة خالصة، فمتى سرقها أو ما يبلغ ثمنها فما فوقها وجب القطع، واحتج في ذلك بما رواه عن نافع، عن ابن عمر؛ أن رسول الله ﷺ قطع في مِجَن ثمنه ثلاثة دراهم. أخرجاه في الصحيحين.

Onlar, Sahîhayn'da Ebû Hüreyre'den sabit olan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şu hadisine tutunmuşlardır: "Allah hırsıza lanet etsin; yumurtayı çalar da eli kesilir, ipi çalar da eli kesilir." Cumhura gelince, onlar miktarı konusunda aralarında ihtilaf çıksa da hırsızlıkta nisap şartı aramışlardır. Dört imamdan her biri ayrı bir görüşe varmıştır: İmam Mâlik b. Enes rahimehullâh'a göre nisap, basılmış halis üç dirhemdir. Bu miktarı veya bunun değerine ulaşan ya da üzerindeki bir şeyi çaldığında el kesmek vacip olur. Bu konuda Nâfi'den, o İbn Ömer'den rivayet ettiği şu hadisi delil getirmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem değeri üç dirhem olan bir kalkan sebebiyle [hırsızın elini] kesmiştir. Her ikisi de bunu Sahîhayn'da tahric etmişlerdir.

قال مالك، ﵀: وقطع عثمان، ﵁، في أتْرُجَّة قُوِّمَت بثلاثة دراهم، وهو أحب ما سمعت في ذلك. وهذا الأثر عن عثمان، ﵁، قد رواه مالك عن عبد الله بن أبي بكر، عن أبيه، عن عَمْرة بنت عبد الرحمن: أن سارقًا سرق في زمان عثمان أترجة، فأمر بها عثمان أن تُقَوم، فَقُومَت بثلاثة دراهم من صرف اثني عشر درهمًا بدينار، فقطع عثمان يده.

Mâlik rahimehullâh dedi ki: Osman radıyallâhu anh da değeri üç dirhem olarak takdir edilen bir ağaç kavunu sebebiyle [hırsızın elini] kesmiştir; bu, bu konuda duyduğum en hoşuma giden rivayettir. Osman radıyallâhu anh'tan gelen bu eseri Mâlik; Abdullah b. Ebî Bekir'den, o babasından, o da Amre bint Abdirrahmân'dan şöyle rivayet etmiştir: Osman zamanında bir hırsız bir ağaç kavunu çaldı. Osman onun değerinin takdir edilmesini emretti; bir dinarın on iki dirhem ettiği kura göre üç dirhem olarak takdir edildi. Bunun üzerine Osman onun elini kesti.

قال أصحاب مالك: ومثل هذا الصنيع يشتهر، ولم ينكر، فمن مثله يحكى الإجماع السُّكوتي، وفيه دلالة على القطع في الثمار خلافًا للحنفية. وعلى اعتبار ثلاثة دراهم خلافًا لهم في أنه لا بد من عشرة دراهم، وللشافعية في اعتبار ربع دينار، والله أعلم.

Mâlik'in ashabı dediler ki: Böyle bir uygulama meşhur olur ve inkâr edilmez; dolayısıyla böylesi bir durumdan sükûtî icmâ nakledilir. Bunda Hanefîlerin aksine meyvelerde de el kesmenin geçerli olduğuna; yine onların en az on dirhem olması gerektiği yönündeki görüşlerinin aksine üç dirhemin muteber olduğuna ve Şâfiîlerin çeyrek dinarı muteber saymalarına karşı delil vardır; en doğrusunu Allah bilir.

وذهب الشافعي، ﵀، إلى أن الاعتبار في قطع يد السارق بربع دينار أو ما يساويه من الأثمان أو العروض فصاعدًا. والحجة في ذلك ما أخرجه الشيخان: البخاري ومسلم، من طريق الزهري، عن عَمْرة، عن عائشة، ﵂؛ أن رسول الله ﷺ قال: "تقطع يد السارق في ربع دينار فصاعدا".

eş-Şâfiî rahimehullâh ise hırsızın elinin kesilmesinde muteber olan miktarın çeyrek dinar veya nakit yahut ticaret mallarından buna denk olan miktar ve yukarısı olduğu görüşüne varmıştır. Bu konudaki delil ise iki Şeyh'in (Buhârî ve Müslim) ez-Zührî yoluyla, Amre'den, o Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet ettikleri şu hadistir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hırsızın eli ancak çeyrek dinar ve yukarısında kesilir" buyurmuştur.

ولمسلم من طريق أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم، عن عَمْرة، عن عائشة؛ أن رسول الله ﷺ قال: "لا تقطع يد السارق إلا في ربع دينار فصاعدا".

Müslim'de Ebû Bekir b. Muhammed b. Amr b. Hazm yoluyla, Amre'den, o Âişe'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hırsızın eli ancak çeyrek dinar ve yukarısında kesilir" buyurmuştur.

قال أصحابنا: فهذا الحديث فاصل في المسألة ونص في اعتبار ربع الدينار لا ما ساواه. قالوا: وحديث ثمن المجن، وأنه كان ثلاثة دراهم، لا ينافي هذا؛ لأنه إذ ذاك كان الدينار باثني عشر

Ashabımız (Şâfiî âlimleri) şöyle demiştir: İşte bu hadis meselede belirleyicidir ve ona denk olanın değil, bizzat çeyrek dinarın muteber olduğu hususunda açık bir nastır. Yine şöyle demişlerdir: Kalkanın değerine ve onun üç dirhem olduğuna dair hadis ise buna aykırı değildir; çünkü o vakitler bir dinar on iki

درهمًا، فهي ثمن ربع دينار، فأمكن الجمع بهذه الطريق.

dirhem idi; dolayısıyla bu [üç dirhem] çeyrek dinarın karşılığıydı. Böylece bu yolla [iki rivayetin arasını] uzlaştırmak mümkün olmuştur.

ويروى هذا المذهبُ عن عُمَر بن الخطاب، وعثمان بن عفان، وعلي بن أبي طالب، ﵃. وبه يقول عمر بن عبد العزيز، والليث بن سعد، والأوزاعي، والشافعي، وأصحابه، وإسحاق بن راهويه -في رواية عنه-وأبو ثور، وداود بن علي الظاهري، ﵏.

Bu mezhep Ömer b. el-Hattâb, Osman b. Affân ve Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anhüm'den rivayet edilmiştir. Ömer b. Abdilazîz, el-Leys b. Sa'd, el-Evzâî, eş-Şâfiî ve ashabı, -kendisinden gelen bir rivayette- İshak b. Râhûye, Ebû Sevr ve Dâvûd b. Ali ez-Zâhirî rahimehumullâh da bu görüştedir.

وذهب الإمام أحمد بن حنبل، وإسحاق بن راهويه -في رواية عنه-إلى أن كل واحد من ربع الدينار والثلاثة دراهم مَرَدٌ شرعي، فمن سرق واحدًا منهما، أو ما يساويه قطع عملا بحديث ابن عمر، وبحديث عائشة، ﵄، ووقع في لفظ عند الإمام أحمد، عن عائشة [﵂] أن رسول الله ﷺ قال: "اقطعوا في ربع دينار، ولا تقطعوا فيما هو أدنى من ذلك" وكان ربع الدينار يومئذ ثلاثة دراهم، والدينار اثني عشر درهمًا. وفي لفظ للنسائي: لا تقطع يد السارق فيما دون ثمن المجن. قيل لعائشة: ما ثمن المجَن؟ قالت: ربع دينار.

İmam Ahmed b. Hanbel ve -kendisinden gelen bir rivayette- İshak b. Râhûye; çeyrek dinar ile üç dirhemin her birinin şer'î bir ölçü olduğu, bunlardan birini veya buna denk olanı çalan kimsenin elinin kesileceği görüşüne varmışlardır; bu da İbn Ömer hadisi ile Âişe radıyallâhu anhâ hadisiyle amel etmenin gereğidir. İmam Ahmed'deki bir lafızda Âişe [radıyallâhu anhâ]'dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Çeyrek dinarda [el] kesin, bundan daha azında kesmeyin" buyurmuştur. O gün çeyrek dinar üç dirhem, bir dinar da on iki dirhemdi. Nesâî'deki bir lafızda ise: 'Hırsızın eli kalkan değerinden daha azında kesilmez' denilmiştir. Âişe'ye: 'Kalkanın değeri ne kadardı?' diye sorulduğunda: 'Çeyrek dinardı' demiştir.

فهذه كلها نصوص دالة على عدم اشتراط عشرة دراهم، والله أعلم.

Bütün bunlar on dirhem şartının koşulmadığına delalet eden nasslardır; en doğrusunu Allah bilir.

وأما الإمام أبو حنيفة وأصحابه: أبو يوسف، ومحمد، وزُفَر، وكذا سفيان الثوري، ﵏، فإنهم ذهبوا إلى أن النصاب عشرة دراهم مضروبة غير مغشوشة. واحتجوا بأن ثمن المجن الذي قطع فيه السارق على عهد رسول الله ﷺ، كان ثمنه عشرة دراهم. وقد روى أبو بكر بن أبي شيبة: حدثنا ابن نُمَير وعبد الأعلى وعن محمد بن إسحاق، عن أيوب بن موسى، عن عطاء، عن ابن عباس قال: كان ثمن المجن على عهد النبي ﷺ عشرة دراهم.

İmam Ebû Hanîfe ve ashabı Ebû Yûsuf, Muhammed ve Züfer ile aynı şekilde Süfyân es-Sevrî rahimehumullâh'a gelince; onlar nisabın basılmış, katkısız on dirhem olduğu görüşüne varmışlardır. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem devrinde hırsızın [elinin] kesilmesine sebep olan kalkanın değerinin on dirhem olduğunu delil getirmişlerdir. Ebû Bekir b. Ebî Şeybe rivayet etti: Bize İbn Nümeyr ve Abdüla'lâ Muhammed b. İshak'tan, o Eyyûb b. Mûsâ'dan, o Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem devrinde kalkanın değeri on dirhemdi.

ثم قال: حدثنا عبد الأعلى، عن محمد بن إسحاق، عن عمرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده قال: قال رسول الله ﷺ: "لا تقطع يد السارق في دون ثمن المِجَن". وكان ثمن المجن عشرة دراهم.

Sonra [İbn Ebî Şeybe] dedi ki: Bize Abdüla'lâ, Muhammed b. İshak'tan, o Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hırsızın eli kalkan değerinden daha azında kesilmez" buyurdu. Kalkanın değeri ise on dirhemdi.

قالوا: فهذا ابن عباس وعبد الله بن عمرو قد خالفا ابن عمر في ثمن المجن، فالاحتياط الأخذ بالأكثر؛ لأن الحدود تدرأ بالشبهات.

Dediler ki: İşte İbn Abbâs ve Abdullah b. Amr, kalkanın değeri konusunda İbn Ömer'e muhalefet etmişlerdir; ihtiyatlı olan ise daha fazlayı almaktır; çünkü had cezaları şüphelerle düşürülür.

وذهب بعض السلف إلى أنه تُقْطَعُ يدُ السارق في عشرة دراهم، أو دينار، أو ما يبلغ قيمته واحدًا منهما، يحكى هذا عن علي، وابن مسعود، وإبراهيم النَّخَعِي، وأبي جعفر الباقر، رحمهم الله تعالى.

Selef-i sâlihînden bazıları ise hırsızın elinin on dirhemde, bir dinarda veya değeri bu ikisinden birine ulaşan şeyde kesileceği görüşüne varmıştır. Bu [görüş] Ali, İbn Mes'ûd, İbrâhîm en-Nehaî ve Ebû Ca'fer el-Bâkır'dan -rahimehumullâhu teâlâ- rivayet edilmektedir.

وقال بعض السلف: لا تقطع الخمس إلا في خمس، أي: في خمسة دنانير، أو خمسين درهمًا. وينقل هذا عن سعيد بن جبير، ﵀.

Selef-i sâlihînden bazıları ise: 'Beş [parmak], ancak beş [ölçü]de; yani beş dinarda veya elli dirhemde kesilir' demiştir. Bu [görüş], Saîd b. Cübeyr rahimehullâh'tan nakledilmektedir.

وقد أجاب الجمهور عما تمسك به الظاهرية من حديث أبي هريرة: "يَسْرقُ البيضة فتقطع يده، ويسرق الحبل فتقطع يده" بأجوبة:

Cumhur, Zâhirîlerin Ebû Hureyre hadisinden delil getirdikleri: "[Hırsız] yumurtayı çalar, eli kesilir; ipi çalar, eli kesilir" [rivayetine] çeşitli cevaplar vermiştir:

أحدها: أنه منسوخ بحديث عائشة. وفي هذا نظر؛ لأنه لا بد من بيان التاريخ.

Birincisi: Bu [hadisin] Âişe hadisi ile neshedilmiş (hükmü kaldırılmış) olduğudur. Ancak bunda tutarsızlık vardır; çünkü tarihin açıklanması zorunludur.

والثاني: أنه مؤول ببيضة الحديد وحبل السفن، قاله الأعمش فيما حكاه البخاري وغيره عنه.

İkincisi: Bunun demir miğfer ve gemi halatı ile tevil edilmiş (yorumlanmış) olduğudur; bunu Buhârî ve başkalarının kendisinden naklettiğine göre el-A'meş söylemiştir.

والثالث: أن هذا وسيلة إلى التدرج في السرقة من القليل إلى الكثير الذي تقطع فيه يده، ويحتمل أن يكون هذا خرج مخرج الإخبار عما كان الأمر عليه في الجاهلية، حيث كانوا يقطعون في القليل والكثير، فلعن السارق الذي يبذل يده الثمينة في الأشياء المهينة.

Üçüncüsü: Bunun hırsızlıkta azdan, elin kesileceği çoğa doğru derece derece ilerlemeye bir vesile olduğudur. Bunun, Câhiliye döneminde durumun ne olduğuna dair bir haber sadedinde varid olmuş bulunması da muhtemeldir; zira onlar azda da çokta da [el] keserlerdi. Böylece değersiz şeyler uğruna kıymetli elini feda eden hırsıza lanet edilmiştir.

وقد ذكروا أن أبا العلاء المَعرِّي، لما قدم بغداد، اشتهر عنه أنه أورد إشكالا على الفقهاء في جعلهم نصاب السرقة ربع دينار، ونظم في ذلك شعرًا دل على جهله، وقلة عقله فقال:

Naklettiklerine göre Ebu'l-Alâ el-Maarrî Bağdat'a geldiğinde, fakihlerin hırsızlık nisabını çeyrek dinar kılmalarına itiraz yönelttiği meşhur olmuş ve bu hususta cehaletine ve aklının kıtlığına delalet eden şu şiiri nazmetmiştir:

يَدٌ بخمس مئين عسجد وديَتُ … ما بالها قُطعَتْ في رُبْع دينار

Beş yüz altınla diyeti ödenen bir el … Ne oldu da çeyrek dinar için kesildi?

تَناقض ما لنا إلا السكوت له … وأن نَعُوذ بمَوْلانا من النارِ

Bir çelişki ki bize ancak susmak düşer … Ve Mevlâmıza cehennem ateşinden sığınmak!

ولما قال ذلك واشتهر عنه تَطَلّبه الفقهاء فهرب منهم. وقد أجابه الناس في ذلك، فكان جواب القاضي عبد الوهاب المالكي، ﵀، أنه قال: لما كانت أمينة كانت ثمينة، فلما خانت هانت. ومنهم من قال: هذا من تمام الحكمة والمصلحة وأسرار الشريعة العظيمة، فإنه في باب الجنايات ناسب أن تعظم قيمة اليد بخمسمائة دينار لئلا يُجْنى عليها، وفي باب السرقة ناسب أن يكون القدر الذي تقطع فيه ربع دينار لئلا يتسارع الناس في سرقة الأموال، فهذا هو عين الحكمة عند ذوي الألباب؛ ولهذا قال [تعالى] (جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) أي: مجازاة على صنيعهما السِّيئ في أخذهما أموال الناس بأيديهم، فناسب أن يقطع ما استعانا به في ذلك (نَكَالا مِنَ اللَّهِ) أي: تنكيلا من الله بهما على ارتكاب ذلك (وَاللَّهُ عَزِيزٌ) أي: في انتقامه (حِكِيمٌ) أي: في أمره ونهيه وشرعه وقدره.

Bunu söyleyip kendisinden bu sözler yayılınca fakihler onu arattı, o da onlardan kaçtı. İnsanlar bu hususta ona cevap vermiştir; Kādî Abdülvehhâb el-Mâlikî rahimehullâh'ın cevabı şöyle olmuştur: 'O [el] güvenilir olduğunda kıymetliydi; hainlik edince değersizleşti.' Bazıları da şöyle demiştir: 'Bu, hikmetin, maslahatın ve yüce şeriatın sırlarının tam olmasındandır. Zira cinayetler konusunda, haksızlığa uğramasın diye elin değerinin beş yüz dinar ile büyütülmesi uygun düşmüştür; hırsızlık konusunda ise insanlar malları çalmaya cüret etmesin diye kesileceği miktarın çeyrek dinar olması uygun düşmüştür.' İşte akıl sahipleri katında hikmetin ta kendisi budur; nitekim [Allah Teâlâ] şöyle buyurmuştur: (جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) yani: İnsanların mallarını elleriyle almaları şeklindeki kötü fiillerine bir ceza olarak; bu işte kullandıkları [uzvun] kesilmesi uygun düşmüştür. (نَكَالا مِنَ اللَّهِ) Yani: Bunu irtikâp etmelerinden ötürü Allah'tan onlara ibretlik bir ceza olarak. (وَاللَّهُ عَزِيزٌ) Yani: İntikamında [kudretlidir], (حِكِيمٌ) yani: Emrinde, nehyinde, şeriatında ve takdirinde [hikmet sahibidir].

ثم قال تعالى: (فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) أي: من تاب بعد سرقته وأناب إلى الله، فإن الله يتوب عليه فيما بينه وبينه، فأما أموال الناس فلا بد من ردها إليهم أو بدلها عند الجمهور.

Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurdu: (فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) Yani: Kim hırsızlığından sonra tövbe edip Allah'a yönelirse, Allah kendisi ile onun arasındaki [günahlarda] tövbesini kabul eder. İnsanların mallarına gelince; cumhura göre bunların sahiplerine geri verilmesi veya bedelinin ödenmesi zorunludur.

وقال أبو حنيفة: متى قطع وقد تلفت في يده فإنه لا يرد بدلها. وقد روى الحافظ أبو الحسن الدارقطني من حديث محمد بن عبد الرحمن بن ثوبان، عن أبي هريرة؛ أن رسول الله ﷺ أتي بسارق قد سرق شملة فقال: "ما إخَاله سرق"! فقال السارق: بلى يا رسول الله. قال: "اذهبوا به

Ebû Hanîfe ise şöyle demiştir: [Hırsızın eli] kesildiğinde ve [çalınan mal] onun elinde telef olmuşsa, onun bedelini ödemez. Hâfız Ebu'l-Hasen ed-Dârekutnî, Muhammed b. Abdirrahmân b. Sevbân hadisinden, o da Ebû Hüreyre'den rivayet etmiştir ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir şal/cübbe çalmış olan bir hırsız getirildi. Bunun üzerine [Resûlullah]: «Onun çaldığını sanmıyorum!» buyurdu. Hırsız: 'Bilakis [çaldım] ey Allah'ın Resûlü!' dedi. [Resûlullah da]: «Onu götürün...» buyurdu.

فاقطعوه، ثم احسموه، ثم ائتوني به". فقطع فأتي به، فقال: "تب إلى الله". فقال: تبت إلى الله. فقال: "تاب الله عليك".

elini kesin, sonra [kanını durdurmak için] dağlayın, sonra da onu bana getirin" buyurdu. [Eli] kesilip kendisine getirildiğinde: "Allah'a tövbe et" buyurdu. [Adam]: 'Allah'a tövbe ettim' deyince, [Resûlullah]: "Allah tövbeni kabul etsin" buyurdu.

وقد روي من وجه آخر مرسلا ورجح إرساله علي بن المديني وابن خُزَيْمة رحمهما الله، روى ابن ماجه من حديث ابن لَهِيعَة، عن يزيد بن أبي حبيب، عن عبد الرحمن بن ثعلبة الأنصاري، عن أبيه؛ أن عَمْرو بن سَمُرة بن حبيب بن عبد شمس جاء إلى النبي ﷺ فقال: يا رسول الله إني سرقت جملا لبني فلان فطهرني! فأرسل إليهم النبي ﷺ فقالوا: إنا افتقدنا جملا لنا. فأمر به فقطعت يده. قال ثعلبة: أنا أنظر إليه حين وقعت يده وهو يقول: الحمد لله الذي طهرني منك، أردت أن تدخلي جسدي النار.

Bu [rivayet] başka bir yoldan mürsel olarak da rivayet edilmiştir; Ali b. el-Medînî ve İbn Huzeyme -Allah ikisine de rahmet etsin- mürsel oluşunu tercih etmişlerdir. İbn Mâce, İbn Lehîa hadisinden, o Yezîd b. Ebî Habîb'den, o Abdurrahmân b. Sa'lebe el-Ensârî'den, o da babasından rivayet ettiğine göre; Amr b. Semura b. Habîb b. Abdişems, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Ben falan oğullarına ait bir deveyi çaldım, beni temizle!' dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onlara [haber] gönderdi; onlar da: 'Biz bize ait bir deveyi kaybettik' dediler. Bunun üzerine onun hakkında emir verdi ve eli kesildi. Sa'lebe dedi ki: Eli düştüğü anda ben ona bakıyordum; o şöyle diyordu: 'Beni senden temizleyen Allah'a hamdolsun; sen bedenimi ateşe sokmak istemiştin.'

وقال ابن جرير: حدثنا أبو كُرَيْب، حدثنا موسى بن داود، حدثنا ابن لَهِيعَة، عن حُيَي بن عبد الله عن أبي عبد الرحمن الحُبُلي، عن عبد الله بن عمرو قال: سرقت امرأة حُليًّا، فجاء الذين سرقتهم فقالوا: يا رسول الله، سرقتنا هذه المرأة، فقال رسول الله ﷺ: "اقطعوا يدها اليمنى". فقالت المرأة: هل من توبة؟ فقال رسول الله ﷺ: "أنت اليوم من خطيئتك كيوم ولدتك أمك"! قال: فأنزل الله ﷿: (فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ)

İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, bize Mûsâ b. Dâvûd anlattı, bize İbn Lehîa, Huyey b. Abdillâh'tan, o Ebû Abdirrahmân el-Hubulî'den, o da Abdullah b. Amr'dan anlattı; dedi ki: Bir kadın ziynet eşyası çaldı; soyulan kimseler gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü, bu kadın bizi soydu' dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sağ elini kesin" buyurdu. Kadın: 'Tövbe [imkânı] var mı?' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sen bugün günahından ötürü annenin seni doğurduğu günkü gibisin!" buyurdu. [Râvi] dedi ki: Bunun üzerine Allah Azze ve Celle şu ayeti indirdi: (فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ)

وقد رواه الإمام أحمد بأبسط من هذا، فقال: حدثنا حسن، حدثنا ابن لَهيعة، حدثني حُيَي بن عبد الله، عن أبي عبد الرحمن الحُبُلي، عن عبد الله بن عمرو؛ أن امرأة سرقت على عهد رسول الله ﷺ، فجاء بها الذين سرقتهم فقالوا: يا رسول الله، إن هذه المرأة سرقتنا! قال قومها: فنحن نفديها، فقال رسول الله: "اقطعوا يدها" فقالوا: نحن نفديها بخمسمائة دينار. قال: "اقطعوا يدها". قال: فقطعت يدها اليمنى. فقالت المرأة: هل لي من توبة يا رسول الله؟ قال: "نعم، أنت اليوم من خطيئتك كيوم ولدتك أمك". فأنزل الله في سورة المائدة: (فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ)

İmam Ahmed bunu bundan daha geniş bir şekilde rivayet ederek şöyle demiştir: Bize Hasan anlattı, bize İbn Lehîa anlattı, bana Huyey b. Abdillâh, Ebû Abdirrahmân el-Hubulî'den, o Abdullah b. Amr'dan anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem devrinde bir kadın hırsızlık yaptı. Soyulan kimseler onu getirip: 'Ey Allah'ın Resûlü, bu kadın bizi soydu!' dediler. Kadının kavmi: 'Biz onun fidyesini öderiz' dedi. Resûlullah: "Elini kesin" buyurdu. Onlar: 'Biz onun fidyesini beş yüz dinar ile öderiz' dediler. O: "Elini kesin" buyurdu. [Râvi] dedi ki: Sağ eli kesildi. Kadın: 'Benim için tövbe [imkânı] var mı ey Allah'ın Resûlü?' dedi. O da: "Evet, sen bugün günahından ötürü annenin seni doğurduğu günkü gibisin" buyurdu. Bunun üzerine Allah Mâide Sûresi'nde: (فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) ayetini indirdi.

وهذه المرأة هي المخزومية التي سرقت، وحديثها ثابت في الصحيحين، من رواية الزهري، عن عُرْوَة، عن عائشة؛ أن قريشا أهمهم شأنُ المرأة التي سرقت في عهد النبي ﷺ، في غزوة الفتح، فقالوا: من يكلم فيها رسول الله ﷺ؟ فقالوا: ومن يَجْتَرِئ عليه إلا أسامة بن زيد حِبُّ رسول الله ﷺ؟ فأتي بها رسولُ الله ﷺ، فكلمه فيها أسامة بن زيد، فتلوّن وجهُ رسول الله ﷺ فقال: "أتشفع في حَدٍّ من حدود الله، ﷿؟ " فقال له أسامة: استغفر لي يا رسول الله. فلما كان

Bu kadın, hırsızlık yapan Mahzûmlu kadındır. Onun hakkındaki hadis Sahîhayn'da (Buhârî ve Müslim'de) Zührî'nin Urve'den, onun da Âişe'den rivayetiyle sabittir: Kureyş, Fetih Gazvesi'nde Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde hırsızlık yapan kadının durumu karşısında endişeye kapıldı ve: "Bu konuda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile kim konuşabilir?" dediler. Sonra: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sevgilisi Üsâme b. Zeyd'den başka buna kim cüret edebilir ki?" dediler. Kadın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirildi, Üsâme b. Zeyd de onun hakkında [Resûlullah ile] konuştu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yüzünün rengi değişti ve: «Aziz ve Celil olan Allah'ın hadlerinden (koyduğu cezalardan) bir had hususunda şefaat mi (aracılık mı) ediyorsun?» buyurdu. Üsâme ona: "Benim için mağfiret dile ey Allah'ın Resûlü!" dedi. Vakta ki

العَشي قام رسول الله ﷺ فاختطب، فأثنى على الله بما هو أهله، ثم قال: "أما بعد، فإنما أهلك الذين من قبلكم أنهم كانوا إذا سرق فيهم الشريف تركوه، وإذا سرق فيهم الضعيفُ أقاموا عليه الحد، وإني والذي نفسي بيده، لو أن فاطمة بنت محمد سرقت لقطعتُ يدها". ثم أمر بتلك المرأة التي سرقت فقطعت يدها. قالت عائشة [﵂] فحَسنَتْ توبتها بعد، وتزوجت، وكانت تأتي بعد ذلك فأرفع حاجتها إلى رسول الله ﷺ.

akşam olunca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kalkıp bir hutbe irat etti; Allah'a layık olduğu şekilde hamdüsenada bulundu, sonra şöyle buyurdu: "Ammâ ba'd; sizden öncekileri helak eden şey, aralarında şerefli biri çaldığında onu bırakmaları, zayıf biri çaldığında ise ona had cezasını uygulamaları olmuştur. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, Muhammed'in kızı Fâtıma bile çalmış olsaydı muhakkak onun elini keserdim." Sonra o hırsızlık yapan kadın hakkında emir verdi ve eli kesildi. Âişe [radıyallâhu anhâ] dedi ki: Bundan sonra tövbesi güzelleşti ve evlendi; daha sonra yanıma gelir, ben de onun ihtiyacını Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e arz ederdim.

وهذا لفظ مسلم وفي لفظ له عن عائشة قالت: كانت امرأة مخزومية تستعير المتاع وتجحده، فأمر نبي الله ﷺ بقطع يدها.

Bu, Müslim'in lafzıdır. Müslim'deki diğer bir lafızda Âişe'den rivayetle şöyle demiştir: Mahzûmlu bir kadın eşyayı eğreti (ödünç) olarak alır ve onu inkâr ederdi; bunun üzerine Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem onun elinin kesilmesini emretti.

وعن ابن عمر قال: كانت امرأة مخزومية تستعير متاعًا على ألسنة جاراتها وتجحده، فأمر رسول الله ﷺ بقطع يدها.

İbn Ömer'den rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Mahzûmlu bir kadın komşularının dilleriyle (onların adını kullanarak) eşya ödünç alır ve inkâr ederdi; bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun elinin kesilmesini emretti.

رواه الإمام أحمد، وأبو داود والنسائي -وهذا لفظه-وفي لفظ له: أن امرأة كانت تستعير الحلي للناس ثم تمسكه، فقال رسول الله ﷺ: "لتتب هذه المرأة إلى الله ورسوله وترد ما تأخذ على القوم"، ثم قال رسول الله ﷺ: "قم يا بلال فخذ بيدها فاقطعها"

Bunu İmam Ahmed, Ebû Dâvûd ve Nesâî rivayet etmiştir -bu da onun lafzıdır-. Nesâî'deki bir lafızda ise şöyledir: Bir kadın insanlardan ziynet eşyası ödünç alır sonra da onu alıkoyardı; bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu kadın Allah'a ve Resûlü'ne tövbe etsin ve o topluluktan aldığını geri versin" buyurdu. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kalk ey Bilâl, onun elinden tut ve onu kes" buyurdu.

وقد ورد في أحكام السرقة أحاديث كثيرة مذكورة في كتاب "الأحكام"، ولله الحمد والمنة.

Hırsızlık hükümleri hususunda "el-Ahkâm" kitabında zikredilmiş pek çok hadis varit olmuştur; hamd ve minnet Allah'adır.

ثم قال تعالى: (أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ) أي: هو المالك لجميع ذلك، الحاكم فيه، الذي لا مُعَقِّبَ لحكمه، وهو الفعال لما يريد (يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ)

Sonra Teâlâ şöyle buyurdu: { أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ } “Göklerin ve yerin mülkünün Allah'a ait olduğunu bilmez misin?” Yani: Bütün bunların yegâne Mâliki, onda hükümran olan, hükmünü geri çevirecek/bozacak hiçbir merci bulunmayan ve dilediğini hakkıyla yapan O'dur. { يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } “Dilediğine azap eder, dilediğini bağışlar. Allah her şeye hakkıyla güç yetirendir.”

{يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٤١)}

{يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٤١)} “Ey Peygamber! Ağızlarıyla ‘inandık’ dedikleri halde kalpleri iman etmemiş olanlardan ve Yahudilerden küfürde yarışanlar seni üzmesin. Onlar yalana kulak verirler; sana gelmeyen başka bir topluluk hesabına dinlerler. Kelimeleri konuldukları yerlerden [sonra] kaydırıp değiştirirler. ‘Eğer size şu verilirse alın, o verilmezse sakının’ derler. Allah kimin fitneye düşmesini isterse, sen onun için Allah’a karşı hiçbir şey yapamazsın. İşte onlar, Allah’ın kalplerini arındırmak istemediği kimselerdir. Onlar için dünyada bir rezillik, ahirette de büyük bir azap vardır.”

نزلت هذه الآيات الكريمات في المسارعين في الكفر، الخارجين عن طاعة الله ورسوله، المقدمين آراءهم وأهواءهم على شرائع الله، ﷿ (مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ) أي: أظهروا الإيمان بألسنتهم، وقلوبهم خراب خاوية منه، وهؤلاء هم المنافقون. (وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا) أعداء الإسلام وأهله. وهؤلاء كلهم (سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ) أي: يستجيبون له، منفعلون عنه (سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ) أي: يستجيبون لأقوام آخرين لا يأتون مجلسك يا محمد. وقيل: المراد أنهم يتسمعون الكلام، ويُنْهُونه إلى أقوام آخرين ممن لا يحضر عندك، من أعدائك (يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ) أي: يتأولونه على غير تأويله، ويبدلونه من بعد ما عقلوه وهم يعلمون (يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا)

Bu yüce ayetler, küfürde yarışanlar, Allah ve Resûlü'nün itaatinden çıkanlar, kendi görüş ve hevalarını Allah Azze ve Celle'nin şeriatlerinin önüne geçirenler hakkında inmiştir: (مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ) Yani: Dilleriyle imanı açığa vurmuş, kalpleri ise ondan bomboş ve harap kalmış olanlar; bunlar münafıklardır. (وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا) İslam'ın ve ehlinin düşmanları [olan Yahudilerden]. Bunların hepsi de (سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ) yani: Ona boyun eğer, ondan etkilenirler; (سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ) yani: Senin meclisine gelmeyen başka topluluklara boyun eğerler ey Muhammed! Denildi ki: Maksat, onların sözü gizlice dinleyip, düşmanlarından olup senin yanında hazır bulunmayan başka topluluklara ulaştırmalarıdır. (يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ) Yani: Onu tevilinin dışındaki şeylere yorarlar, akıl erdirdikten sonra bile bile değiştirirler. (يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا)

قيل: نزلت في أقوام من اليهود، قتلوا قتيلا وقالوا: تعالوا حتى نتحاكم إلى محمد، فإن أفتانا بالدية فخذوا ما قال، وإن حكم بالقصاص فلا تسمعوا منه.

Denildi ki: Bir kişiyi öldüren ve 'Gelin Muhammed'in hükmüne başvuralım; eğer bize diyetle fetva verirse dediğini alın, kısasla hükmederse onu dinlemeyin' diyen Yahudilerden birtakım topluluklar hakkında inmiştir.

والصحيح أنها نزلت في اليهوديَّيْن اللذين زنيا، وكانوا قد بدلوا كتاب الله الذي بأيديهم، من الأمر برجم من أحْصن منهم، فحرفوا واصطلحوا فيما بينهم على الجلد مائة جلدة، والتحميم والإركاب على حمار مقلوبين. فلما وقعت تلك الكائنة بعد هجرة النبي ﷺ، قالوا فيما بينهم: تعالوا حتى نتحاكم إليه، فإن حكم بالجلد والتحميم فخذوا عنه، واجعلوه حجة بينكم وبين الله، ويكون نبي من أنبياء الله قد حكم بينكم بذلك، وإن حكم بالرجم فلا تتبعوه في ذلك.

Sahih olan ise, zina eden iki Yahudi hakkında inmiş olduğudur. Onlar ellerindeki Allah'ın kitabında yer alan, aralarından evli olanın recmedilmesi emrini değiştirmişler, tahrif etmişler ve aralarında yüz sopa vurulması, yüzlerin siyaha boyanması ve bir eşeğe ters bindirilmesi hususunda uzlaşmışlardı. Bu olay Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hicretinden sonra vuku bulunca aralarında şöyle dediler: 'Gelin onun hükmüne başvuralım; eğer sopa ve yüze kara çalma ile hükmederse bunu ondan kabul edin, bunu sizinle Allah arasında bir hüccet kılın; böylece Allah'ın peygamberlerinden bir peygamber aranızda bununla hükmetmiş olur. Şayet recm ile hükmederse bu hususta ona uymayın.'

وقد وردت الأحاديث بذلك، فقال مالك، عن نافع، عن عبد الله بن عمر أنه قال: إن اليهود جاءوا إلى رسول الله ﷺ، فذكروا له أن رجلا منهم وامرأة زنيا، فقال لهم رسول الله ﷺ: "ما تجدون في التوراة في شأن الرجم؟ " فقالوا: نفضحهم ويُجْلَدون. قال عبد الله بن سلام: كذبتم، إن فيها الرجم. فأتوا بالتوراة فنشروها، فوضع أحدهم يده على آية الرجم، فقرأ ما قبلها وما بعدها، فقال له عبد الله بن سلام: ارفع يدك. فرفع يده فإذا فيها آية الرجم، فقالوا صدق يا محمد، فيها

Bu hususta hadisler varit olmuştur. Nitekim Mâlik; Nâfi‘den, o da Abdullah b. Ömer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip kendilerinden bir erkekle bir kadının zina ettiğini söylediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara: «Recm hususunda Tevrat'ta ne buluyorsunuz?» buyurdu. Onlar: "Onları rezil ederiz ve kendilerine celde vurulur (sopa atılır)" dediler. Abdullah b. Selâm: "Yalan söylediniz! Şüphesiz onda recm [hükmü] vardır" dedi. Bunun üzerine Tevrat'ı getirip açtılar. İçlerinden biri elini recm ayetinin üzerine koydu ve öncesini ve sonrasını okudu. Abdullah b. Selâm ona: "Elini kaldır!" dedi. Elini kaldırınca bir de gördüler ki recm ayeti orada duruyor! Bunun üzerine dediler ki: "Doğru söyledi ey Muhammed, onda...

آية الرجم! فأمر بهما رسول الله ﷺ فرجما فرأيت الرجل يَحْني على المرأة يقيها الحجارة.

recm ayeti vardır!' dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlar hakkında emir verdi ve ikisi de recmedildi. Adamın kadının üzerine eğilerek onu taşlardan koruduğunu gördüm.

وأخرجاه وهذا لفظ البخاري. وفي لفظ له: "فقال لليهود: ما تصنعون بهما؟ " قالوا: نُسخّم وجوههما ونُخْزِيهما. قال: {فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} [آل عمران: ٩٣] فجاءوا، فقالوا لرجل منهم ممن يرضون أعورَ: اقرأ، فقرأ حتى انتهى إلى موضع منها فوضع يده عليه، قال: ارفع يدك. فرفع، فإذا آية الرجم تلوح، قال: يا محمد، إن فيها آية الرجم، ولكنا نتكاتمه بيننا. فأمر بهما فَرُجما.

Bu hadisi ikisi de rivayet etmiştir; bu Buhârî'nin lafzıdır. Buhârî'deki bir lafızda ise şöyledir: "Yahudilere: 'Onlara ne yapıyorsunuz?' buyurdu." Onlar: 'Yüzlerini siyaha boyar ve onları rezil ederiz' dediler. [Resûlullah]: {فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} “Doğru sözlü iseniz Tevrat’ı getirin de onu okuyun” buyurdu. Geldiler ve aralarından razı oldukları tek gözlü bir adama: 'Oku' dediler. O da okudu, nihayet ondan bir yere gelince elini onun üzerine koydu. [Abdullah b. Selâm]: 'Elini kaldır' dedi. Kaldırınca bir de baktı ki recm ayeti apaçık parıldıyor. Adam: 'Ey Muhammed, onda recm ayeti vardır, fakat biz bunu aramızda gizliyorduk' dedi. Bunun üzerine onlar hakkında emir verdi ve ikisi de recmedildi.

وعند مسلم: أن رسول الله ﷺ أتي بيهودي ويهودية قد زنيا، فانطلق رسول الله ﷺ حتى جاء يَهُود، فقال: "ما تجدون في التوراة على من زنى؟ " قالوا: نُسَوّد وجوههما ونُحَمّلهما، ونخالف بين وجوههما ويُطَاف بهما، قال: {فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} قال: فجاءوا بها، فقرأوها، حتى إذا مر بآية الرجم وضع الفتى الذي يقرأ يده على آية الرجم، وقرأ ما بين يديها وما وراءها. فقال له عبد الله بن سَلام -وهو مع رسول الله ﷺ: مُرْه فلْيرفع يده. فرفع يده، فإذا تحتها آيةُ الرجم. فأمر بهما رسولُ الله ﷺ فَرُجما. قال عبد الله بن عمر: كنت فيمن رجمهما، فلقد رأيته يقيها من الحجارة بنفسه.

Müslim'de ise şöyledir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e zina etmiş bir Yahudi erkek ile Yahudi bir kadın getirildi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Yahudilerin yanına varıncaya kadar gitti ve: "Zina eden kimse hakkında Tevrat'ta ne buluyorsunuz?" buyurdu. Onlar: 'Yüzlerini karartır, onları [binek üzerine] yükler, yüzlerini birbirine ters çevirir ve dolaştırırız' dediler. [Resûlullah]: {فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} “Doğru sözlü iseniz Tevrat’ı getirin de onu okuyun” buyurdu. [Râvi] dedi ki: Onu getirdiler ve okudular; nihayet recm ayetine gelince okuyan genç elini recm ayetinin üzerine koydu ve onun önünü ve arkasını okudu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında bulunan Abdullah b. Selâm ona: 'Ona emret de elini kaldırsın' dedi. Elini kaldırınca altında recm ayeti çıktı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlar hakkında emir verdi ve ikisi de recmedildi. Abdullah b. Ömer dedi ki: Ben onları recmedenlerin arasındaydım; adamın kadını kendi bedeniyle taşlardan koruduğunu bizzat gördüm.

وقال أبو داود: حدثنا أحمد بن سعيد الهَمْداني، حدثنا ابن وَهْب، حدثنا هشام بن سعد؛ أن زيد بن أسلم حَدثه، عن ابن عمر قال: أتَى نفر من اليهود، فدعَوا رسول الله ﷺ إلى القُفِّ فأتاهم في بيت المِدْارس، فقالوا: يا أبا القاسم، إن رجلا منا زنى بامرأة، فاحكم قال: ووضعوا لرسول الله ﷺ وسادة، فجلس عليها، ثم قال: "ائتوني بالتوراة". فأتي بها، فنزع الوسادة من تحته، ووضع التوراة عليها، وقال: "آمنت بك وبمن أنزلك". ثم قال: "ائتوني بأعلمكم". فأتي بفتى شاب، ثم ذكر قصة الرجم نحو حديث مالك عن نافع.

Ebû Dâvûd dedi ki: Bize Ahmed b. Saîd el-Hemdânî anlattı, bize İbn Vehb anlattı, bize Hişâm b. Sa'd anlattı; Zeyd b. Eslem ona İbn Ömer'den anlatmış; dedi ki: Yahudilerden bir grup gelip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i el-Kuff'a davet ettiler. O da Beytü'l-Midrâs'ta yanlarına vardı. Dediler ki: 'Ey Ebe'l-Kāsım, bizden bir adam bir kadınla zina etti, sen hüküm ver.' [Râvi] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için bir minder koydular, üzerine oturdu, sonra: "Bana Tevrat'ı getirin" buyurdu. Getirildi; minderi altından çekip Tevrat'ı üzerine koydu ve: "Sana ve seni indirene iman ettim" buyurdu. Sonra: "Bana en âliminizi getirin" buyurdu. Genç bir delikanlı getirildi; sonra râvi Mâlik'in Nâfi'den naklettiği hadis benzeri recm kıssasını zikretti.

وقال الزهري: سمعت رجلا من مُزَيْنَة، ممن يتبع العلم ويعيه، ونحن عند ابن المسيب، عن أبي هريرة قال: زنى رجل من اليهود بامرأة، فقال بعضهم لبعض: اذهبوا إلى هذا النبي، فإنه بعث بالتخفيف، فإن أفتانا بفُتْيا دون الرجم قبلناها، واحتججنا بها عند الله، قلنا: فتيا نبي من أنبيائك، قال: فأتوا النبي ﷺ وهو جالس في المسجد في أصحابه، فقالوا: يا أبا القاسم، ما تقول في رجل وامرأة منهم زنيا؟ فلم يكلمهم كلمة حتى أتى بيت مِدْارسهم، فقام على الباب فقال: "أنْشُدكم بالله الذي أنزل التوراة على موسى، ما تجدون في التوراة على من زنى إذا أحْصنَ؟ " قالوا: يُحَمَّم، ويُجبَّه ويجلد. والتجبية: أن يحمل الزانيان على حمار، وتقابل أقفيتهما، ويطاف بهما. قال: وسكت شاب

Zührî dedi ki: İbnü'l-Müseyyeb'in yanındayken Müzeyne [kabilesin]den, ilmi takip eden ve onu belleyen bir adamın Ebû Hureyre'den naklen şöyle dediğini işittim: Yahudilerden bir adam bir kadınla zina etti. Bunun üzerine birbirlerine: "Şu Peygambere gidin; çünkü o hafifletme (kolaylık) ile gönderilmiştir. Eğer bize recmden daha hafif bir fetva verirse onu kabul ederiz ve Allah katında bunu delil gösterip: 'Peygamberlerinden bir peygamberin fetvasıdır' deriz" dediler. [Râvi] dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldiler; o, ashabının arasında mescitte oturmaktaydı. Dediler ki: "Ey Ebe'l-Kāsım! Onlardan zina eden bir erkek ve bir kadın hakkında ne dersin?" Onlara tek bir kelime bile söylemedi; nihayet onların Beytü'l-Midrâs'ına vardı, kapıda durup: «Tevrat'ı Mûsâ'ya indiren Allah adına size yemin verdiriyorum; evliyken zina eden kimse hakkında Tevrat'ta ne [ceza] buluyorsunuz?» buyurdu. Onlar: "Yüzü kömürle karartılır, tecbiyede bulunulur ve kırbaçlanır" dediler. Tecbiye (تَجْبِيَة): Zina eden iki kişinin bir eşeğe bindirilip enselerinin birbirine dönük getirilmesi ve dolaştırılmasıdır. [Râvi] dedi ki: İçlerinden bir genç ise sustu

منهم، فلما رآه رسول الله ﷺ سكت، ألَظَّ به رسول الله ﷺ النَّشْدة، فقال: اللهم إذ نشدتنا، فإنا نجد في التوراة الرجم. فقال النبي ﷺ: "فما أول ما ارتخصتم أمر الله؟ " قال: زنى ذُو قرابة من ملك من ملوكنا، فأخَّر عنه الرجم، ثم زنى رجل في إثره من الناس، فأراد رجمه، فحال قومه دونه وقالوا: لا يرجم صاحبنا حتى تجيء بصاحبك فترجمه! فاصطلحوا هذه العقوبة بينهم، فقال النبي ﷺ: "فإني أحكم بما في التوراة" فأمر بهما فرجما. قال الزهري: فبلغنا أن هذه الآية نزلت فيهم: {إِنَّا أَنزلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا} فكان النبي ﷺ منهم.

sustu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun sustuğunu görünce yemini ona yönelterek ısrar etti. Bunun üzerine genç: 'Allah'ım, madem bize yemin verdirdin; biz Tevrat'ta recmi buluyoruz' dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Peki, Allah'ın emrinde ruhsata kaçmanızın (gevşeklik göstermenizin) ilk sebebi neydi?" buyurdu. [Genç] dedi ki: Krallarımızdan bir kralın bir yakını zina etti, recmi ondan geciktirdi (uygulamadı). Sonra halktan bir adam onun peşinden zina etti; onu recmetmek isteyince kavmi araya girdi ve: 'Sen o adamını getirip recmetmedikçe bizim adamımız recmedilmez!' dediler. Böylece aralarında bu cezaya uzlaştılar. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ben de Tevrat'takine göre hükmediyorum" buyurdu ve ikisi hakkında emir verip recmedildiler. ez-Zührî dedi ki: Bize ulaştığına göre şu ayet onlar hakkında inmiştir: {إِنَّا أَنزلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا} “Şüphesiz Tevrat’ı biz indirdik; onda hidayet ve nur vardır. [Allah’a] teslim olmuş peygamberler onunla hükmederlerdi”. İşte Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de onlardandı.

رواه أحمد، وأبو داود -وهذا لفظه-وابن جرير

Bunu Ahmed, Ebû Dâvûd -bu onun lafzıdır- ve İbn Cerîr rivayet etmiştir.

وقال الإمام أحمد: حدثنا أبو معاوية، حدثنا الأعمش، عن عبد الله بن مُرّة، عن البراء بن عازب قال: مر على رسول الله ﷺ يهودي محمَّم مجلود، فدعاهم فقال: "أهكذا تجدون حد الزاني في كتابكم؟ " فقالوا: نعم، فدعا رجلا من علمائهم فقال: "أنشدك بالذي أنزل التوراة على موسى، أهكذا تجدون حَدَّ الزاني في كتابكم؟ " فقال: لا والله، ولولا أنك نَشَدتني بهذا لم أخبرك، نجد حد الزاني في كتابنا الرجم، ولكنه كثر في أشرافنا، فكنا إذا أخذنا الشريفَ تركناه، وإذا أخذنا الضعيف أقمنا عليه الحد، فقلنا: تعالوا حتى نجعل شيئًا نقيمه على الشريف والوَضِيع، فاجتمعنا على التحميم والجلد. فقال النبي ﷺ: "اللهم إني أول من أحيا أمرك إذ أماتوه". قال: فأمر به فرجم، قال: فأنزل الله ﷿: (يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ) إلى قوله: (يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ) يقولون: ائتوا محمدًا، فإن أفتاكم بالتحميم والجلد فخذوه، وإن أفتاكم بالرجم فاحذروا، إلى قوله: {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ} قال: في اليهود إلى قوله: {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ} قال: في اليهود {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ} قال: في الكفار كلها.

İmam Ahmed dedi ki: Bize Ebû Muâviye anlattı, bize el-A'meş, Abdullah b. Mürre'den, o el-Berâ b. Âzib'den anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından yüzü siyaha boyanmış, kırbaçlanmış bir Yahudi geçirildi. Onları çağırıp: "Kitabınızda zânînin had cezasını böyle mi buluyorsunuz?" buyurdu. 'Evet' dediler. Bunun üzerine âlimlerinden bir adamı çağırıp: "Mûsâ'ya Tevrat'ı indiren [Allah] adına sana yemin verdiriyorum; zânînin had cezasını kitabınızda böyle mi buluyorsunuz?" buyurdu. Adam: 'Hayır, vallahi böyle değil! Bana bu yemini verdirmeseydin sana haber vermezdim; biz kitabımızda zânînin had cezasını recm olarak buluyoruz. Fakat bu, eşrafımız arasında çoğaldı. Biz şerefli birini yakaladığımızda onu bırakır, zayıf birini yakaladığımızda ise ona had cezasını uygulardık. Dedik ki: Gelin, hem şerefli hem de sıradan kimseye uygulayacağımız bir şey belirleyelim; böylece yüze kara çalma ve sopalama üzerinde birleştik' dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah'ım! Onlar senin emrini öldürdüklerinde onu ilk ihya eden benim!" buyurdu. [Râvi] dedi ki: Onun hakkında emir verdi ve recmedildi. [Râvi] dedi ki: Bunun üzerine Allah Azze ve Celle: (يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ) ayetinden (يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ) sözüne kadar olan kısmı indirdi. Onlar: 'Muhammed'e gidin, eğer size yüze kara çalma ve sopalama ile fetva verirse onu alın; şayet recm ile fetva verirse sakının' diyorlardı. Ayetin devamındaki: {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ} “Kim Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” [kısmına kadar indirdi]. [Râvi] dedi ki: [Bu kısım] Yahudiler hakkındadır. {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ} “Kim Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir” sözüne kadar [olan kısım] da Yahudiler hakkındadır. {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ} “Kim Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar fâsıkların ta kendileridir” [kısmı ise] bütün kâfirler hakkındadır.

انفرد بإخراجه مسلم دون البخاري، وأبو داود، والنسائي، وابن ماجه، من غير وجه، عن الأعمش، به.

Bu hadisi Buhârî hariç Müslim tek başına tahriç etmiş; Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce de el-A'meş'ten bu senedle muhtelif yollarla rivayet etmişlerdir.

وقال الإمام أبو بكر عبد الله بن الزبير الحُمَيدي في مسنده: حدثنا سفيان بن عُيَيْنَة، عن مُجالد بن سعيد الهَمْدَاني، عن الشعبي، عن جابر بن عبد الله قال: زنى رجل من أهل فَدَك، فكتب أهل فدك إلى ناس من اليهود بالمدينة أن سلوا محمدًا عن ذلك، فإن أمركم بالجلد فخذوه عنه، وإن أمركم

İmam Ebû Bekr Abdullah b. ez-Zübeyr el-Humeydî Müsned'inde şöyle dedi: Bize Süfyân b. Uyeyne, Mücâlid b. Saîd el-Hemdânî'den, o eş-Şa'bî'den, o da Câbir b. Abdullah'tan anlattı; dedi ki: Fedek ehlinden bir adam zina etti. Bunun üzerine Fedek halkı, Medine'deki Yahudilerden birtakım kimselere: "Bunu Muhammed'e sorun; şayet size celde (kırbaçlama) emrederse bunu ondan kabul edin, fakat size

بالرجم فلا تأخذوه عنه، تسألوه عن ذلك، قال: "أرسلوا إليّ أعلم رجلين فيكم". فجاءوا برجل أعور -يقال له: ابن صوريا-وآخر، فقال لهما النبي ﷺ: "أنتما أعلم من قبلكما؟ ". فقالا قد دعانا قومنا لذلك، فقال النبي ﷺ لهما: "أليس عندكما التوراة فيها حكم الله؟ " قالا بلى، فقال النبي ﷺ: "فأنشدكم بالذي فَلَق البحر لبني إسرائيل، وظَلّل عليكم الغَمام، وأنجاكم من آل فرعون، وأنزل المن والسَّلْوى على بني إسرائيل: ما تجدون في التوراة في شأن الرجم؟ " فقال أحدهما للآخر: ما نُشدْتُ بمثله قط. قالا نجد ترداد النظر زنية والاعتناق زنية، والقبل زنية، فإذا شهد أربعة أنهم رأوه يبدئ ويعيد، كما يدخل الميل في المُكْحُلة، فقد وجب الرجم. فقال النبي ﷺ: "هو ذاك". فأمر به فَرُجمَ، فنزلت: {فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}

recmi emrederse bunu ondan kabul etmeyin' diye mektup yazdılar. [Yahudiler] ona bunu sorduklarında [Resûlullah]: "İçinizdeki en âlim iki adamı bana gönderin" buyurdu. Kendisine İbn Sûriyâ denilen tek gözlü bir adam ile bir başkasını getirdiler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem o ikisine: "Siz geride bıraktıklarınızın en âlimi misiniz?" buyurdu. 'Kavmimiz bu iş için bizi çağırdı' dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onlara: "Yanınızda içinde Allah'ın hükmü bulunan Tevrat yok mu?" buyurdu. 'Evet' dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "İsrâiloğulları için denizi yaran, üzerinize bulutları gölge kılan, sizi Firavun ailesinden kurtaran, İsrâiloğullarına kudret helvası ve bıldırcın indiren [Allah] adına size yemin verdiriyorum: Tevrat'ta recm hususunda ne buluyorsunuz?" buyurdu. Onlardan biri diğerine: 'Bana asla bunun benzeri bir yemin verilmemişti' dedi. Dediler ki: 'Biz bakışın tekrarlanmasını zina, kucaklaşmayı zina, öpüşmeyi zina olarak buluyoruz. Dört kişi, milin sürmedanlığa girmesi gibi onun başlayıp tekrarladığını gördüklerine şahitlik ederlerse recm vacip olur.' Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hüküm budur" buyurdu. Onun hakkında emir verdi ve recmedildi; bunun üzerine şu ayet indi: {فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ} “Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet yahut onlardan yüz çevir. Şayet onlardan yüz çevirirsen sana hiçbir şekilde zarar veremezler. Eğer hükmedersen aralarında adaletle hükmet. Şüphesiz Allah adil olanları sever.”

ورواه أبو داود وابن ماجه، من حديث مُجالد، به نحوه. ولفظ أبي داود عن جابر قال: جاءت اليهود برجل وامرأة منهم زنيا، فقال: "ائتوني بأعلم رجلين منكم". فأتوا بابني صوريا، فنشدهما: "كيف تجدان أمر هذين في التوراة؟ " قالا نجد في التوراة إذا شهد أربعة أنهم رأوا ذكره في فرجها مثل الميل في المُكْحُلة رجما، قال: "فما يمنعكم أن ترجموهما؟ " قالا ذهب سلطاننا، فكرهنا القتل. فدعا رسول الله ﷺ بالشهود، فجاءوا أربعة، فشهدوا أنهم رأوا ذكره في فرجها مثل الميل في المكحلة، فأمر رسول الله ﷺ برجمهما.

Bunu Ebû Dâvûd ve İbn Mâce de Mücâlid hadisinden bu senedle benzer şekilde rivayet etmişlerdir. Ebû Dâvûd'un Câbir'den olan lafzında şöyle denilmektedir: Yahudiler içlerinden zina etmiş bir erkek ve bir kadını getirdiler. [Resûlullah]: "İçinizden en âlim iki adamı bana getirin" buyurdu. İbn Sûriyâ'nın iki oğlunu getirdiler. Onlara yemin verdirerek: "Tevrat'ta bu ikisinin durumunu nasıl buluyorsunuz?" buyurdu. Onlar: 'Tevrat'ta; dört kişi, milin sürmedanlıktaki hali gibi onun zekerini kadının fercinde gördüklerine şahitlik ederlerse recmedileceklerini buluyoruz' dediler. [Resûlullah]: "O halde onları recmetmenize ne engel oluyor?" buyurdu. 'Hâkimiyetimiz gitti, biz de öldürmeyi hoş görmedik' dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şahitleri çağırdı; dört kişi gelip onun zekerini kadının fercinde milin sürmedanlıktaki hali gibi gördüklerine şahitlik ettiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de ikisinin recmedilmesini emretti.

ثم رواه أبو داود، عن الشعبي وإبراهيم النَّخَعِي، مرسلا ولم يذكر فيه: "فدعا بالشهود فشهدوا".

Sonra Ebû Dâvûd bunu eş-Şa'bî ve İbrâhim en-Nehaî'den mürsel olarak rivayet etti ve içinde: "Şahitleri çağırdı ve şahitlik ettiler" ifadesini zikretmedi.

فهذه أحاديث دالة على أن رسول الله ﷺ حكم بموافقة حكم التوراة، وليس هذا من باب الإلزام لهم بما يعتقدون صحته؛ لأنهم مأمورون باتباع الشرع المحمدي لا محالة، ولكن هذا بوحي خاص من الله، ﷿ إليه بذلك، وسؤاله إياهم عن ذلك ليقررهم على ما بأيديهم، مما تراضوا على كتمانه وجحده، وعدم العمل به تلك الدهور الطويلة فلما اعترفوا به مع عَملهم على خلافه، بأن زيغهم وعنادهم وتكذيبهم لما يعتقدون صحته من الكتاب الذي بأيديهم، وعدولهم إلى تحكيم الرسول ﷺ إنما كان عن هوى منهم وشهوة لموافقة آرائهم، لا لاعتقادهم صحة ما يحكم به لهذا قالوا (إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا) والتحميم (فَخُذُوهُ) أي: اقبلوه (وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا) أي: من قبوله واتباعه.

İşte bu hadisler, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Tevrat'ın hükmüne muvafık olarak hükmettiğine delalet etmektedir. Bu, onların sahih olduğuna inandıkları şeyle onları bağlayıcı kılmak kabilinden değildir; zira onlar her halükârda Muhammedî şeriata uymakla emrolunmuşlardır. Fakat bu, Allah Azze ve Celle'den kendisine bu yönde gelen özel bir vahiy iledir. Onlara bunu sorması ise, o uzun asırlar boyunca gizlenmesi, inkâr edilmesi ve onunla amel edilmemesi hususunda aralarında uzlaştıkları ellerindeki [hükmü] kendilerine ikrar ettirmek içindir. Onlar, onun aksine amel etmelerine rağmen onu itiraf edince; sapkınlıkları, inatları ve ellerindeki kitaptan doğruluğuna inandıkları şeyi yalanlamaları açığa çıktı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hakemliğine başvurmaları ise, onun vereceği hükmün doğruluğuna inandıklarından değil, sadece kendi hevaları ve kendi görüşlerine uygun düşmesi arzusu yüzündendi. Nitekim bundan dolayı şöyle demişlerdi: (إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا) [Yani] yüze kara çalma ve sopalama [verilirse], (فَخُذُوهُ) yani: Onu kabul edin; (وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا) yani: Onu kabul etmekten ve ona uymaktan sakının.

{سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (٤٢) وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ (٤٣) إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ (٤٤)}

{سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (٤٢) وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ (٤٣) إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ (٤٤)} “Onlar yalana çok kulak verenler, haramı çok yiyenlerdir. Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet yahut onlardan yüz çevir. Şayet onlardan yüz çevirirsen sana hiçbir zarar veremezler. Eğer hükmedersen aralarında adaletle hükmet. Şüphesiz Allah adil olanları sever. İçinde Allah’ın hükmü bulunan Tevrat yanlarında dururken seni nasıl hakem yapıyorlar da sonra bunun ardından yüz çeviriyorlar? Onlar inanmış kimseler değillerdir. Şüphesiz Tevrat’ı biz indirdik; onda bir hidayet ve bir nur vardır. [Allah’a] teslim olmuş peygamberler, Yahudilere onunla hükmederlerdi; kendilerini Rabb’e adamış olanlar ve âlimler de Allah’ın kitabını korumakla görevlendirildikleri ve ona şahit oldukları için [onunla hükmederlerdi]. Artık insanlardan korkmayın, benden korkun ve ayetlerimi az bir değer karşılığında satmayın. Kim Allah’ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir.”

قال الله تعالى: {وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ * سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ} أي: الباطل (أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ) أي: الحرام، وهو الرشوة كما قاله ابن مسعود وغير واحد أي: ومن كانت هذه صفته كيف يطهر الله قلبه؟ وأنى يستجيب له.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ * سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ} “Allah kimin fitneye düşmesini isterse, artık sen onun için Allah’a karşı hiçbir şey yapamazsın. İşte onlar, Allah’ın kalplerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada onlar için bir rezillik, ahirette de büyük bir azap vardır. Onlar yalana kulak verirler” Yani: Batıla [kulak verirler]. (أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ) [ifadesi ise] “Haramı çokça yerler” demektir; yani haramı, ki bu da İbn Mes‘ûd ve pek çok kimsenin belirttiği üzere rüşvettir. Yani: Bu nitelikte olan bir kimsenin kalbini Allah nasıl temizlesin ve ona nasıl icabet etsin?

ثم قال لنبيه: (فَإِنْ جَاءُوكَ) أي: يتحاكمون إليك (فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا) أي: فلا عليك ألا تحكم بينهم؛ لأنهم لا يقصدون بتحاكمهم إليك اتباع الحق، بل ما وافق هواهم.

Sonra Peygamberine şöyle buyurdu: (فَإِنْ جَاءُوكَ) Yani: Sana muhakeme olmak üzere gelirlerse (فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا) Yani: Aralarında hüküm vermemekten dolayı sana bir vebal yoktur; zira onlar sana başvurmakla hakka uymayı değil, sadece hevalarına uyanı kastetmektedirler.

قال ابن عباس، ومجاهد، وعِكْرِمَة، والحسن، وقتادة، والسُّدِّي، وزيد بن أسلم، وعطاء الخراساني: هي منسوخة بقوله: {وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ} [المائدة: ٤٩]، (وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ) أي: بالحق والعدل وإن كانوا ظلمة خارجين عن طريق العدل (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ)

İbn Abbâs, Mücâhid, İkrime, el-Hasan, Katâde, es-Süddî, Zeyd b. Eslem ve Atâ el-Horasânî: Bu [ayet], {وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ} “Aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet” [ayetiyle] mensuhtur (hükmü kaldırılmıştır) demişlerdir. (وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ) Yani: Onlar adalet yolundan çıkmış zalimler olsalar bile hak ve adaletle [hükmet]. (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ)

ثم قال تعالى -منكرًا عليهم في آرائهم الفاسدة ومقاصدهم الزائغة، في تركهم ما يعتقدون صحته من الكتاب الذي بأيديهم، الذي يزعمون أنهم مأمورون بالتمسك به أبدًا، ثم خرجوا عن حكمه وعدلوا إلى غيره، مما يعتقدون في نفس الأمر بطلانه وعدم لزومه لهم -فقال: (وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ)

Sonra Allah Teâlâ -ellerinde bulunan, daima sımsıkı sarılmakla emrolunduklarını iddia ettikleri ve doğruluğuna inandıkları kitabı terk edip onun hükmünden çıkmaları, işin aslında bâtıl olduğuna ve kendilerini bağlamadığına inandıkları başka bir şeye yönelmeleri hususundaki bozuk fikirlerini ve eğri maksatlarını kınayarak- şöyle buyurdu: (وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ)

ثم مدح التوراة التي أنزلها على عبده ورسوله موسى بن عمران، فقال: (إِنَّا أَنزلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا) أي: لا يخرجون عن حكمها ولا يبدلونها ولا يحرفونها (وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأحْبَارُ) أي: وكذلك الربانيون منهم وهم العباد العلماء، والأحبار وهم العلماء (بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ) أي: بما استودعوا من كتاب الله الذي أمروا أن يظهروه ويعملوا به (وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ) أي: لا تخافوا منهم وخافوني (وَلا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنزلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ) فيه قولان سيأتي بيانهما. سبب آخر لنزول هذه الآيات الكريمة.

Sonra kulu ve elçisi Mûsâ b. İmrân'a indirdiği Tevrat'ı överek şöyle buyurdu: (إِنَّا أَنزلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا) Yani: Onun hükmünden dışarı çıkmazlar, onu değiştirmezler ve tahrif etmezler. (وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأحْبَارُ) Yani: Aynı şekilde onlardan âbid âlimler olan rabbânîler ve âlimler olan ahbâr da [onunla hükmederlerdi]. (بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ) Yani: Allah'ın kitabından açığa vurmak ve onunla amel etmekle emrolundukları emanet sebebiyle. (وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ) Yani: Onlardan korkmayın, benden korkun. (وَلا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنزلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ) Bu hususta açıklaması gelecek olan iki görüş vardır. Bu yüce ayetlerin inişi için başka bir sebep:

قال الإمام أحمد: حدثنا إبراهيم بن العباس، حدثنا عبد الرحمن بن أبي الزناد، عن أبيه، عن عُبيد الله بن عبد الله، عن ابن عباس قال: إن الله أنزل: (وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنزلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ) و {فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ} [المائدة: ٤٥] {فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ} [المائدة: ٤٧] قال: قال ابن عباس: أنزلها الله في الطائفتين من اليهود، كانت إحداهما قد قهرت الأخرى في الجاهلية، حتى ارتضوا أو اصطلحوا على أن كل قتيل قتلته العزيزة من الذليلة فديته خمسون

İmâm Ahmed dedi ki: Bize İbrâhim b. el-Abbâs anlattı, bize Abdurrahman b. Ebî'z-Zinâd, babasından, o Ubeydullah b. Abdillâh'tan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; [İbn Abbâs] şöyle dedi: Şüphesiz Allah: { وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنزلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ } “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” ve { فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ } [el-Mâide: 45] “...işte onlar zâlimlerin ta kendileridir”, { فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ } [el-Mâide: 47] “...işte onlar fâsıkların ta kendileridir” [ayetlerini] indirdi. [Râvi] dedi ki: İbn Abbâs şöyle dedi: Allah bu [ayetleri], Câhiliye döneminde biri diğerine üstün gelmiş olan Yahudilerden iki fırka hakkında indirdi; öyle ki [üstün ve] güçlü olanın [mağlup ve] zayıf olandan öldürdüğü her maktulün diyetinin elli [vesk olması] hususunda razı oldular veya uzlaştılar

وَسَقا، وكل قتيل قتلته الذليلة من العزيزة فديته مائة وسق، فكانوا على ذلك حتى قدم النبي ﷺ المدينة، فذلت الطائفتان كلتاهما، لمقدم رسول الله ﷺ، ويومئذ لم يظهر، ولم يوطئهما عليه، وهو في الصلح، فقتلت الذليلة من العزيزة قتيلا فأرسلت العزيزة إلى الذليلة: أن ابعثوا لنا بمائة وسق، فقالت الذليلة: وهل كان هذا في حيين قط دينهما واحد، ونسبهما واحد، وبلدهما واحد: دية بعضهم نصف دية بعض. إنما أعطيناكم هذا ضيمًا منكم لنا، وفَرقًا منكم، فأما إذ قدم محمد فلا نعطيكم ذلك، فكادت الحرب تهيج بينهما، ثم ارتضوا على أن يجعلوا رسول الله ﷺ بينهم، ثم ذكرت العزيزة فقالت: والله ما محمد بمعطيكم منهم ضعف ما يعطيهم منكم ولقد صدقوا، ما أعطونا هذا إلا ضيمًا منا وقهرًا لهم، فدسّوا إلى محمد: من يَخْبُر لكم رأيه، إن أعطاكم ما تريدون حَكمتموه وإن لم يعطكم حُذّرتم فلم تحكموه. فدسوا إلى رسول الله ﷺ ناسًا من المنافقين ليَخْبُروا لهم رأي رسول الله ﷺ فلما جاءوا رسول الله ﷺ أخبر الله رسوله ﷺ بأمرهم كله، وما أرادوا، فأنزل الله تعالى: {يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ} إلى قوله: (الْفَاسِقُونَ) ففيهم -والله-أنزل، وإياهم عنى الله، ﷿.

vesk, zayıf olanın üstün olandan öldürdüğü her maktulün diyetinin ise yüz vesk olması [şartı] üzerine anlaşıp uzlaştılar. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye gelinceye kadar bu durum üzere kaldılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in gelişiyle her iki grup da boyun eğdi. O gün henüz [onlara tam olarak] galebe çalmamış ve onları kendisine boyun eğdirmemişti; kendisi barış halindeydi. Derken zayıf olan [taraf], üstün olan [taraftan] birini öldürdü. Bunun üzerine üstün olan grup zayıf olana: 'Bize yüz vesk gönderin' diye haber yolladı. Zayıf olan grup ise: 'Dini bir, nesebi bir ve memleketi bir olan iki kabile arasında bazılarının diyetinin diğer bazılarının diyetinin yarısı olduğu hiç görülmüş müdür? Biz bunu size sırf bize haksızlık etmenizden ve sizden korktuğumuzdan ötürü vermiştik. Artık Muhammed geldiğine göre size bunu vermeyiz' dedi. Neredeyse aralarında savaş patlak verecekti. Sonra aralarında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i [hakem] tayin etme hususunda anlaştılar. Sonra üstün grup [durumu] düşünüp şöyle dedi: 'Vallahi Muhammed onlardan, onların sizden alacağının iki katını size vermez. Onlar doğru söylediler; biz haksızlık ve baskı kurmadıkça bunu bize vermemişlerdi. Muhammed'e birini gizlice gönderin de onun görüşünü sizin için öğrensin; şayet size istediğinizi verirse onu hakem yaparsınız, şayet vermezse sakınır ve onu hakem yapmazsınız.' Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in görüşünü öğrensinler diye münafıklardan birtakım kimseleri gizlice Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldiklerinde Allah, Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e onların bütün durumunu ve ne istediklerini haber verdi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ} “Ey Resûl! Küfürde yarışanlar seni üzmesin...” ayetinden (الْفَاسِقُونَ) kavline kadar indirdi. Vallahi bu [ayetler] onlar hakkında inmiş ve Allah azze ve celle onları kastetmiştir.

ورواه أبو داود من حديث ابن أبي الزناد، عن أبيه، بنحوه.

Bunu Ebû Dâvûd, İbn Ebi'z-Zinâd'ın babasından rivayetiyle benzer şekilde rivayet etmiştir.