Binûn

Yolculukta Yürüme, Konaklama, Geceleme ve Uyuma Âdâbı; Gece Yürüyüşünün Müstehap Olması; Hayvanlara Yumuşak Davranmak ve Yararlarını Gözetmek; Onların Hakkında Kusur Edenlere Haklarını Yerine Getirmelerini Emretmek ve Gücü Yetiyorsa Hayvanın Arkasına Birini Bindirmenin Caiz Olması Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

962. Hadis

عن أَبي هُريرةَ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( إِذَا سَافَرْتُمْ فِي الخِصْبِ ، فَأعْطُوا الإبلَ حَظَّهَا مِنَ الأَرْضِ ، وَإِذَا سَافَرْتُمْ في الجدْبِ ، فَأسْرِعُوا عَلَيْهَا السَّيْرَ ، وَبَادِرُوا بِهَا نِقْيَهَا ، وَإِذَا عَرَّسْتُمْ ، فَاجْتَنِبُوا الطَّرِيقَ ؛ فَإنَّهَا طُرُقُ الدَّوَابِّ ، وَمَأوَى الهَوَامِّ بِاللَّيْلِ )) رواه مسلم . مَعنَى (( أعْطُوا الإبِلَ حَظَّهَا مِنَ الأرْضِ )) أيْ : ارْفُقُوا بِهَا في السَّيْرِ لِتَرْعَى في حَالِ سَيرِهَا ، وَقوله : (( نِقْيَهَا )) هُوَ بكسر النون وإسكان القاف وبالياءِ المثناة من تَحْت وَهُوَ : المُخُّ ، معناه : أسْرِعُوا بِهَا حَتَّى تَصِلُوا المَقصِدَ قَبْلَ أنْ يَذْهَبَ مُخُّهَا مِنْ ضَنْك السَّيْرِ . وَ(( التَّعْرِيسُ )) : النُزولُ في اللَّيلِ .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Otu bol yerlerde yolculuk yaptığınızda develere yerden paylarını verin. Kurak yerlerde yolculuk yaptığınızda ise onları hızlı sürün ve ilikleri tükenmeden menzile varmakta acele edin. Gece konakladığınızda yoldan uzak durun; çünkü oralar hayvanların geçiş yolları ve geceleyin haşerelerin barınağıdır.” Müslim rivayet etmiştir. “Develere yerden paylarını verin” sözünün anlamı şudur: Yürürken otlayabilmeleri için sürüş esnasında onlara yumuşak davranın. Nıkyehâ (نِقْيَهَا) sözü nûn'un kesresi, kâf'ın sükûnu ve alttan iki noktalı yâ iledir; “ilik” demektir. Anlamı şöyledir: Yolculuğun meşakkatinden ilikleri eriyip gitmeden önce varacağınız yere ulaşmak için onları hızlı sürün. Ta'rîs (التَّعْرِيسُ) ise “geceleyin konaklamak” demektir.

963. Hadis

وعن أَبي قتادة رضي الله عنه ، قَالَ : كَانَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ فِي سَفَرٍ ، فَعَرَّسَ بِلَيْلٍ اضْطَجَعَ عَلَى يَمِينهِ ، وَإِذَا عَرَّسَ قُبَيلَ الصُّبْحِ نَصَبَ ذِرَاعَهُ ، وَوَضَعَ رَأسَهُ عَلَى كَفِّهِ . رواه مسلم . قَالَ العلماءُ : إنَّمَا نَصَبَ ذِرَاعَهُ لِئَلاَّ يَسْتَغْرِقَ في النَّومِ ، فَتَفُوتَ صَلاَةُ الصُّبْحِ عَنْ وَقْتِهَا أَوْ عَنْ أوَّلِ وَقْتِهَا .

Ebû Katâde radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yolculukta olup da geceleyin konakladığında sağ yanı üzerine yatardı. Sabaha yakın konakladığında ise kolunu diker ve başını avucunun içine koyardı. Müslim rivayet etmiştir. Âlimler şöyle dediler: Kolunu dikmesi, uykuya dalıp da sabah namazının vaktinin ya da ilk vaktinin geçmemesi içindi.

964. Hadis

وعن أنس رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( عَلَيْكُمْ بِالدُّلْجَةِ ، فَإنَّ الأرْضَ تُطْوَى بِاللَّيْلِ )) رواه أَبُو داود بإسناد حسن . (( الدُّلْجَةُ )) : السَّيْرُ في اللَّيْلِ .

Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Gece yürüyüşüne devam edin; çünkü yer geceleyin dürülür.” Ebû Dâvûd hasen bir isnadla rivayet etmiştir. Dülce (الدُّلْجَةُ) “geceleyin yürümek” demektir.

965. Hadis

وعن أَبي ثَعْلَبَةَ الخُشَنِيِّ رضي الله عنه ، قَالَ : كَانَ النَّاسُ إِذَا نَزَلُوا مَنْزِلاً تَفَرَّقُوا في الشِّعَابِ وَالأوْدِيَةِ . فَقَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ تَفَرُّقكُمْ فِي هذِهِ الشِّعَابِ وَالأوْدِيَةِ إنَّمَا ذلِكُمْ مِنَ الشَّيْطَانِ ! )) فَلَمْ يَنْزِلُوا بَعْدَ ذَلِكَ مَنْزِلاً إِلاَّ انْضَمَّ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ . رواه أَبُو داود بإسناد حسن .

Ebû Sa'lebe el-Huşenî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: İnsanlar bir konak yerine indiklerinde dağ geçitlerine ve vadilere dağılırlardı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizin şu dağ geçitlerine ve vadilere dağılmanız ancak şeytandandır!” Bundan sonra hangi konak yerine indilerse mutlaka birbirlerine sokulup bir arada durdular. Ebû Dâvûd hasen bir isnadla rivayet etmiştir.

966. Hadis

وعن سهل بن عمرو – وقيل : سهل بن الربيع بن عمرو الأنصاري المعروف بابن الحنظلِيَّة ، وَهُوَ من أهل بيعة الرِّضْوَانِ رضي الله عنه ، قَالَ : مَرَّ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم بِبَعِيرٍ قَدْ لَحِقَ ظَهْرُهُ بِبَطْنِهِ ، فَقَالَ : (( اتَّقُوا الله في هذِهِ البَهَائِمِ المُعجَمَةِ ، فَارْكَبُوهَا صَالِحَةً ، وَكُلُوهَا صَالِحَةً )) رواه أَبُو داود بإسناد صحيح .

Sehl b. Amr'dan -Sehl b. er-Rebî' b. Amr el-Ensârî de denilmiştir; İbnü'l-Hanzaliyye diye tanınır ve Rıdvân Biatı ehlindendir- radıyallâhu anh rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sırtı karnına yapışmış bir devenin yanından geçti ve şöyle buyurdu: “Dilsiz olan şu hayvanlar hakkında Allah'tan korkun. Onlara sağlıklı ve besili halde binin, onları sağlıklı ve besili halde yiyin.” Ebû Dâvûd sahih bir isnadla rivayet etmiştir.

967. Hadis

وعن أَبي جعفر عبد الله بن جعفر رضي الله عنهما ، قَالَ : أردفني رسولُ الله صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ خَلْفَهُ ، وَأسَرَّ إليَّ حَدِيثاً لا أُحَدِّثُ بِهِ أحَداً مِنَ النَّاسِ ، وَكَانَ أحَبَّ مَا اسْتَتَرَ بِهِ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم لِحاجَتِهِ هَدَفٌ أَوْ حَائِشُ نَخْلٍ . يَعنِي : حَائِطَ نَخْلٍ . رواه مسلم هكَذَا مُختصراً . وزادَ فِيهِ البَرْقاني بإسناد مسلم - بعد قَوْله : حَائِشُ نَخْلٍ - فَدَخَلَ حَائِطاً لِرَجُلٍ مِنَ الأنْصَارِ ، فَإذا فِيهِ جَمَلٌ ، فَلَمَّا رَأى رَسولَ الله صلى الله عليه وسلم جَرْجَرَ وذَرَفَتْ عَيْنَاهُ ، فَأتَاهُ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم فَمَسَحَ سَرَاتَهُ - أيْ : سِنَامَهُ - وَذِفْرَاهُ فَسَكَنَ ، فَقَالَ : (( مَنْ رَبُّ هَذَا الجَمَلِ ؟ لِمَنْ هَذَا الجَمَلُ ؟ )) فَجَاءَ فَتَىً مِنَ الأنْصَارِ ، فَقَالَ : هَذَا لِي يَا رسولَ الله . قَالَ : (( أفَلاَ تَتَّقِي اللهَ في هذِهِ البَهِيمَةِ الَّتي مَلَّكَكَ اللهُ إيَّاهَا ؟ فَإنَّهُ يَشْكُو إلَيَّ أنَّكَ تُجِيعُهُ وتُدْئِبُهُ )) رواه أَبُو داود كرواية البرقاني . قَوْله (( ذِفْرَاهُ )) : هُوَ بكسر الذال المعجمة وإسكان الفاءِ ، وَهُوَ لفظ مفرد مؤنث . قَالَ أهل اللغة : الذِّفْرى : الموضع الَّذِي يَعْرَقُ مِن البَعِيرِ خَلف الأُذُنِ ، وَقوله : (( تُدْئِبهُ )) أيْ : تتعِبه .

Ebû Ca'fer Abdullah b. Ca'fer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün beni bineğinin arkasına aldı ve bana insanlardan hiçbirine anlatmayacağım bir sözü gizlice söyledi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in abdest bozmak için arkasına gizlenmeyi en çok sevdiği şey, yüksekçe bir tümsek ya da hurma koruluğu -yani hurma bahçesi- idi. Müslim bunu böyle muhtasar olarak rivayet etmiştir. Berkânî, Müslim'in isnadıyla -“hurma koruluğu” sözünden sonra- şu ilavede bulundu: Ensardan bir adamın bahçesine girdi. Bir de baktı ki orada bir deve var. Deve, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i görünce inledi ve gözlerinden yaşlar aktı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem devenin yanına varıp sırtını -yani hörgücünü- ve kulağının arkasını sıvazladı; deve de sakinleşti. Ardından: “Bu devenin sahibi kimdir? Bu deve kimindir?” buyurdu. Ensardan bir genç gelerek: ‘Bu benimdir yâ Resûlallah!’ dedi. [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Allah'ın senin mülküne verdiği şu hayvan hakkında Allah'tan korkmuyor musun? Zira o, senin kendisini aç bıraktığını ve yorduğunu bana şikâyet ediyor.” Ebû Dâvûd da Berkânî'nin rivayeti gibi rivayet etmiştir. Zifrâhu (ذِفْرَاهُ) sözü noktalı zâl'in kesresi ve fâ'nın sükûnu iledir; müfred ve müennes bir lafızdır. Dil âlimleri şöyle dediler: Zifrâ (الذِّفْرى), devenin kulağının arkasında terleyen yerdir. Tüd'ibühû (تُدْئِبهُ) sözü ise “onu yoruyorsun” demektir.

968. Hadis

وعن أنس رضي الله عنه ، قَالَ : كُنَّا إِذَا نَزَلْنَا مَنْزِلاً ، لاَ نُسَبِّحُ حَتَّى نَحُلَّ الرِّحَال . رواه أَبُو داود بإسناد عَلَى شرط مسلم . وَقَوْلُه : (( لا نُسَبِّحُ )) : أيْ لاَ نُصَلِّي النَّافِلَةَ ، ومعناه : أنَّا - مَعَ حِرْصِنَا عَلَى الصَّلاَةِ - لا نُقَدِّمُهَا عَلَى حَطِّ الرِّحَالِ وَإرَاحَةِ الدَّوَابِّ .

Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Biz bir konak yerine indiğimizde yükleri çözmeden nafile namaz kılmazdık. Ebû Dâvûd, Müslim'in şartına uygun bir isnadla rivayet etmiştir. Lâ nüsebbihu (لا نُسَبِّحُ) sözü “nafile namaz kılmazdık” demektir. Anlamı şöyledir: Biz -namaza olan düşkünlüğümüzle birlikte- onu yükleri indirme ve hayvanları dinlendirme işinin önüne geçirip daha önce kılmazdık.