Binûn

Müslümanların Dokunulmazlıklarına Saygı Gösterme, Haklarını Beyan Etme, Onlara Şefkat ve Merhamet Etme Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

222. Hadis

وعن أَبي موسى رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( المُؤْمِنُ للْمُؤْمِنِ كَالبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضَاً )) وشبَّكَ بَيْنَ أصَابِعِهِ . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Ebû Mûsâ radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Mü'minin mü'mine durumu, parçaları birbirini kenetleyen bir bina gibidir.” Ve parmaklarını birbirine geçirdi. Müttefekun aleyh.

223. Hadis

وعنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ مَرَّ في شَيْءٍ مِنْ مَسَاجِدِنا ، أَوْ أَسْوَاقِنَا ، وَمَعَهُ نَبْلٌ فَلْيُمْسِكْ ، أَوْ لِيَقْبِضْ عَلَى نِصَالِهَا بكَفّه ؛ أنْ يُصِيبَ أحَداً مِنَ المُسْلِمِينَ مِنْهَا بِشَيْء )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim yanında ok olduğu hâlde mescidlerimizden ya da çarşılarımızdan birinden geçerse, Müslümanlardan birine onlardan bir zarar gelmemesi için okların demir uçlarını avucuyla tutsun yahut kavrasın.” Müttefekun aleyh.

224. Hadis

وعن النعمان بن بشير رضي الله عنهما ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَثَلُ المُؤْمِنينَ في تَوَادِّهِمْ وتَرَاحُمهمْ وَتَعَاطُفِهمْ ، مَثَلُ الجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الجَسَدِ بِالسَّهَرِ والحُمَّى )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Nu'mân b. Beşîr radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Mü'minlerin birbirlerini sevmekte, birbirlerine merhamet etmekte ve birbirlerine şefkat göstermekteki misali, bir beden gibidir; ondan bir uzuv rahatsızlandığında, bedenin diğer kısımları uykusuzluk ve ateşle ona ortak olur.” Müttefekun aleyh.

225. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَبَّلَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم الحَسَنَ بْنَ عَليٍّ رضي الله عنهما ، وَعِنْدَهُ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِس ، فَقَالَ الأقْرَعُ : إن لِي عَشرَةً مِنَ الوَلَدِ مَا قَبَّلْتُ مِنْهُمْ أحَداً . فَنَظَرَ إِلَيْهِ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ : (( مَنْ لا يَرْحَمْ لاَ يُرْحَمْ ! )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, yanında Akra' b. Hâbis varken Hasan b. Ali radıyallâhu anhümâ'yı öptü. Bunun üzerine Akra': ‘Benim on çocuğum var, onlardan hiçbirini öpmedim’ dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona baktı ve şöyle buyurdu: “Merhamet etmeyene merhamet olunmaz!” Müttefekun aleyh.

226. Hadis

وعن عائشة رضي الله عنها ، قَالَتْ : قَدِمَ نَاسٌ مِنَ الأعْرَابِ عَلَى رسولِ الله صلى الله عليه وسلم ، فقالوا : أتُقَبِّلُونَ صِبْيَانَكُمْ ؟ فَقَالَ : (( نَعَمْ )) قالوا : لَكِنَّا والله مَا نُقَبِّلُ! فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( أَوَ أَمْلِك إنْ كَانَ اللهُ نَزَعَ مِنْ قُلُوبِكُم الرَّحْمَةَ ! )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Bedevîlerden bir grup insan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldi ve: ‘Siz çocuklarınızı öper misiniz?’ dediler. [Resûlullah]: “Evet” buyurdu. Onlar: ‘Fakat biz vallahi öpmeyiz!’ dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah kalplerinizden merhameti çekip almışsa ben ne yapabilirim ki!” Müttefekun aleyh.

227. Hadis

وعن جرير بن عبد الله رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ لاَ يَرْحَم النَّاسَ لاَ يَرْحَمْهُ الله )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Cerîr b. Abdullah radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İnsanlara merhamet etmeyene Allah merhamet etmez.” Müttefekun aleyh.

228. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه : أنّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إِذَا صَلَّى أحَدُكُمْ للنَّاسِ فَلْيُخَفِّفْ ، فَإن فيهِم الضَّعِيفَ وَالسَّقِيمَ وَالكَبيرَ ، وَإِذَا صَلَّى أحَدُكُمْ لِنَفْسِهِ فَلْيُطَوِّل مَا شَاءَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية : (( وذَا الحَاجَةِ )) .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizden biri insanlara namaz kıldırdığında hafif tutsun; çünkü onların içinde zayıf, hasta ve yaşlı olanlar vardır. Sizden biri kendi başına namaz kıldığında ise dilediği kadar uzatsın.” Müttefekun aleyh. Bir rivayette: “ve iş güç sahibi olanlar” denmiştir.

229. Hadis

وعن عائشة رضي الله عنها ، قَالَتْ : إنْ كَانَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم لَيَدَعُ العَمَلَ، وَهُوَ يُحبُّ أنْ يَعْمَلَ بِهِ؛ خَشْيَةَ أنْ يَعمَلَ بِهِ النَّاسُ فَيُفْرَضَ علَيْهِمْ. مُتَّفَقٌ عَلَيهِ.

Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, yapmayı sevdiği bir ameli, insanlar da onu yapar da kendilerine farz kılınır korkusuyla terk ederdi. Müttefekun aleyh.

230. Hadis

وَعَنْهَا رضي الله عنها ، قَالَتْ : نَهَاهُمُ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم عنِ الوِصَال رَحمَةً لَهُمْ ، فَقَالُوا : إنَّكَ تُوَاصِلُ ؟ قَالَ : (( إنّي لَسْتُ كَهَيْئَتِكُمْ ، إنِّي أبيتُ يُطْعمُني رَبِّي وَيَسقِيني )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . مَعنَاهُ : يَجْعَلُ فِيَّ قُوَّةَ مَنْ أَكَلَ وَشَرِبَ .

Yine ondan radıyallâhu anhâ rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, onlara merhametinden dolayı visâli (iftar etmeden peş peşe oruç tutmayı) yasakladı. Onlar: ‘Ama sen visâl yapıyorsun?’ dediler. Buyurdu ki: “Ben sizin gibi değilim. Ben geceleyin Rabbim beni yedirdiği ve içirdiği hâlde sabahlarım.” Müttefekun aleyh. Anlamı şudur: Bana yiyip içen kimsenin kuvvetini verir.

231. Hadis

وعن أَبي قَتادةَ الحارثِ بن رِبعِي رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنِّي لأَقُومُ إِلَى الصَّلاة ، وَأُرِيدُ أنْ أُطَوِّلَ فِيهَا ، فَأسْمَع بُكَاءَ الصَّبيِّ فَأَتَجَوَّزَ في صَلاتي كَرَاهية أنْ أشُقَّ عَلَى أُمِّهِ )) رواه البخاري .

Ebû Katâde el-Hâris b. Rib'î radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ben namaza dururum ve onu uzatmak isterim. Derken bir çocuğun ağlayışını işitirim de annesine güçlük çıkarmak istemediğim için namazımı kısa tutarım.” Buhârî rivayet etmiştir.

232. Hadis

وعن جندب بن عبد الله رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ صَلَّى صَلاةَ الصُّبْحِ فَهُوَ في ذِمَّةِ الله فَلاَ يَطْلُبَنَّكُمُ الله مِنْ ذِمَّته بشَيءٍ ، فَإنَّهُ مَنْ يَطْلُبْهُ منْ ذمَّته بشَيءٍ يُدْركْهُ ، ثُمَّ يَكُبُّهُ عَلَى وَجْهِهِ في نَارِ جَهَنَّمَ )) رواه مسلم .

Cündüb b. Abdullah radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim sabah namazını kılarsa o, Allah'ın zimmetindedir (güvencesindedir). Sakın Allah, zimmetinden bir şey sebebiyle sizi hesaba çekmesin! Çünkü O, kimi zimmetinden bir şey sebebiyle hesaba çekerse onu yakalar, sonra da yüzüstü cehennem ateşine atar.” Müslim rivayet etmiştir.

233. Hadis

وعن ابن عمر رضي الله عنهما : أنَّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( المُسْلِمُ أَخُو المُسْلِم ، لا يَظْلِمهُ ، وَلاَ يُسْلمُهُ . مَنْ كَانَ في حَاجَة أخيه ، كَانَ اللهُ في حَاجَته ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِم كُرْبَةً ، فَرَّجَ اللهُ عَنْهُ بها كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَومِ القِيَامَةِ ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِماً سَتَرَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslüman, Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez ve onu [düşmana] teslim etmez. Kim kardeşinin ihtiyacını giderirse Allah da onun ihtiyacını giderir. Kim bir Müslümandan bir sıkıntıyı giderirse Allah da bununla kıyamet gününün sıkıntılarından bir sıkıntıyı ondan giderir. Kim bir Müslümanın ayıbını örterse Allah da kıyamet günü onun ayıbını örter.” Müttefekun aleyh.

234. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( المُسْلِمُ أخُو المُسْلِمُ ، لاَ يَخُونُهُ ، وَلاَ يَكْذِبُهُ ، وَلاَ يَخْذُلُهُ ، كُلُّ المُسْلِمِ عَلَى المُسْلِم حَرَامٌ عِرْضُهُ وَمَالهُ وَدَمُهُ ، التَّقْوى هاهُنَا ، بحَسْب امْرىءٍ مِنَ الشَّرِّ أنْ يَحْقِرَ أخَاهُ المُسْلِم )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن )) .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslüman, Müslümanın kardeşidir; ona ihanet etmez, ona yalan söylemez ve onu yardımsız bırakmaz. Müslümanın her şeyi; ırzı, malı ve kanı Müslümana haramdır. Takva şuradadır. Kişiye şer olarak Müslüman kardeşini küçük görmesi yeter.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir.

235. Hadis

وعنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( لا تَحَاسَدُوا ، وَلاَ تَنَاجَشُوا ، وَلاَ تَبَاغَضُوا ، وَلاَ تَدَابَرُوا ، وَلاَ يَبعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْع بَعْض ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إخْوَاناً ، المُسْلِمُ أخُو المُسْلم : لاَ يَظْلِمُهُ ، وَلا يَحْقِرُهُ ، وَلاَ يَخْذُلُهُ ، التَّقْوَى هاهُنَا - ويشير إِلَى صدره ثلاث مرات - بحَسْب امْرىءٍ مِنَ الشَّرِّ أنْ يَحقِرَ أخَاهُ المُسْلِمَ ، كُلُّ المُسْلم عَلَى المُسْلم حَرَامٌ ، دَمُهُ ومَالُهُ وعرْضُهُ )) رواه مسلم . (( النَّجْشُ )) : أنْ يزيدَ في ثَمَنِ سلْعَة يُنَادَى عَلَيْهَا في السُّوقِ وَنَحْوه ، وَلاَ رَغْبَةَ لَهُ في شرَائهَا بَلْ يَقْصدُ أنْ يَغُرَّ غَيْرَهُ ، وهَذَا حَرَامٌ . وَ(( التَّدَابُرُ )) : أنْ يُعْرضَ عَنِ الإنْسَان ويَهْجُرَهُ وَيَجْعَلهُ كَالشَيءِ الَّذِي وَرَاء الظَّهْر وَالدُّبُر .

Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Birbirinize haset etmeyin, müşteri kızıştırmayın, birbirinize buğzetmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, biriniz diğerinin satışı üzerine satış yapmasın. Ey Allah'ın kulları, kardeş olun! Müslüman, Müslümanın kardeşidir: Ona zulmetmez, onu hor görmez, onu yardımsız bırakmaz. Takva şuradadır –göğsüne üç defa işaret etti–. Bir kimseye şer olarak Müslüman kardeşini hor görmesi yeter. Müslümanın her şeyi; kanı, malı ve ırzı Müslümana haramdır.” Müslim rivayet etmiştir. Necş (النَّجْشُ) “çarşı ve benzeri yerlerde mezada çıkarılan bir malın fiyatını, satın almaya niyeti olmadığı hâlde sırf başkasını aldatmak maksadıyla artırmak” demektir ki bu haramdır. Tedâbür (التَّدَابُرُ) ise “insandan yüz çevirip onunla ilişkiyi kesmek ve onu sırtın ve arkanın gerisinde kalmış bir şey yerine koymak” demektir.

236. Hadis

وعن أنس رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( لاَ يُؤمِنُ أحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأخِيهِ مَا يُحِبُّ لنَفْسِهِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Enes radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Sizden biriniz kendisi için sevdiğini kardeşi için de sevmedikçe iman etmiş olmaz.” Müttefekun aleyh.

237. Hadis

وعنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( انْصُرْ أخَاكَ ظَالماً أَوْ مَظْلُوماً )) فَقَالَ رجل : يَا رَسُول اللهِ ، أنْصُرُهُ إِذَا كَانَ مَظْلُوماً ، أرَأيْتَ إنْ كَانَ ظَالِماً كَيْفَ أنْصُرُهُ ؟ قَالَ : (( تحْجُزُهُ – أَوْ تمْنَعُهُ – مِنَ الظُلْمِ فَإِنَّ ذلِكَ نَصرُهُ )) رواه البخاري .

Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et!” Bunun üzerine bir adam: ‘Yâ Resûlallah! Mazlum olduğunda ona yardım ederim; peki ya zalimse ona nasıl yardım edeceğim, ne dersiniz?’ dedi. Buyurdu ki: “Onu zulümden alıkoyarsın –ya da menedersin–; işte bu ona yardım etmektir.” Buhârî rivayet etmiştir.

238. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه : أنَّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( حَقُّ المُسْلِم عَلَى المُسْلِم خَمْسٌ : رَدُّ السَّلامِ ، وَعِيَادَةُ المَريض ، وَاتِّبَاعُ الجَنَائِزِ ، وَإجَابَةُ الدَّعْوَة ، وتَشْميتُ العَاطِسِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية لمسلم : (( حَقُّ المُسْلِم عَلَى المُسْلِم ستٌّ : إِذَا لَقيتَهُ فَسَلِّمْ عَلَيهِ ، وَإِذَا دَعَاكَ فَأجبْهُ ، وإِذَا اسْتَنْصَحَكَ فَانْصَحْ لَهُ ، وإِذَا عَطَسَ فَحَمِدَ الله فَشَمِّتْهُ ، وَإِذَا مَرِضَ فَعُدْهُ ، وَإِذَا مَاتَ فَاتَّبِعْهُ )) .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslümanın Müslüman üzerindeki hakkı beştir: Selâmı almak, hastayı ziyaret etmek, cenazelerin ardından gitmek, davete icabet etmek ve aksırana ‘yerhamükellâh’ demek.” Müttefekun aleyh. Müslim'in bir rivayetinde ise şöyledir: “Müslümanın Müslüman üzerindeki hakkı altıdır: Onunla karşılaştığında ona selâm ver, seni davet ettiğinde davetine icabet et, senden nasihat istediğinde ona nasihat et, aksırıp Allah'a hamdettiğinde ona ‘yerhamükellâh’ de, hastalandığında onu ziyaret et ve öldüğünde cenazesinin ardından git.”

239. Hadis

وعن أَبي عُمَارة البراءِ بن عازب رضي الله عنهما ، قَالَ : أمرنا رَسُول الله صلى الله عليه وسلم بسبع ، ونهانا عن سبع : أمَرَنَا بعيَادَة المَرِيض ، وَاتِّبَاعِ الجَنَازَةِ ، وتَشْمِيتِ العَاطسِ، وَإبْرار المُقْسِم، ونَصْرِ المَظْلُوم ، وَإجَابَةِ الدَّاعِي ، وَإِفْشَاءِ السَّلامِ ، ونَهَانَا عَنْ خَواتِيمٍ أَوْ تَخَتُّمٍ بالذَّهَبِ ، وَعَنْ شُرْبٍ بالفِضَّةِ ، وَعَن الميَاثِرِ الحُمْرِ ، وَعَن القَسِّيِّ ، وَعَنْ لُبْسِ الحَريرِ والإسْتبْرَقِ وَالدِّيبَاجِ . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية : وَإنْشَادِ الضَّالَّةِ في السَّبْعِ الأُوَل . (( المَيَاثِرُ )) بياء مثَنَّاة قبل الألفِ ، وثاء مُثَلَّثَة بعدها : وهي جَمْعُ ميثَرة ، وهي شيء يُتَّخَذُ مِنْ حرير وَيُحْشَى قطناً أَوْ غيره ، وَيُجْعَلُ في السَّرْجِ وَكُور البَعير يجلس عَلَيهِ الراكب . (( القَسِّيُّ )) بفتح القاف وكسر السين المهملة المشددة : وهي ثياب تنسج مِنْ حرير وَكتَّانٍ مختلِطينِ . (( وَإنْشَادُ الضَّالَّةِ )) : تعريفها .

Ebû Umâre el-Berâ b. Âzib radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize yedi şeyi emretti ve bizi yedi şeyden nehyetti (yasakladı): Bize hastayı ziyaret etmeyi, cenazenin ardından gitmeyi, aksırana ‘yerhamükellâh’ demeyi, yemin edenin yeminini yerine getirmesini sağlamayı, mazluma yardım etmeyi, davet edene icabet etmeyi ve selâmı yaymayı emretti. Bizi altın yüzüklerden –ya da altın yüzük takmaktan–, gümüş kapla su içmekten, kırmızı meyâsirden, kassîden, ipek, istebrak (kalın ipek) ve dîbâc (atlas) giymekten nehyetti.” Müttefekun aleyh. Bir rivayette ise ilk yedi şeyin içinde “kayıp malı duyurmak” da yer almaktadır. Meyâsir (المَيَاثِرُ), eliften önce iki noktalı yâ ve eliften sonra üç noktalı sâ iledir; mîsere (ميثَرة) kelimesinin çoğuludur. “İpekten yapılan, içine pamuk ve benzeri şeyler doldurulan, binicinin üzerine oturması için at eyerine ve deve palanına konulan minder” demektir. Kassî (القَسِّيُّ), kâf'ın fethası ve noktasız, şeddeli sîn'in kesresi iledir; “ipek ve keten karışımından dokunan elbiseler” demektir. İnşâdü'd-dâlle (وَإنْشَادُ الضَّالَّةِ) ise “kayıp malı ilan edip duyurmak” demektir.