Binûn

Âlimlere, Büyüklere ve Fazilet Sahiplerine Saygı Göstermek, Onları Başkalarının Önüne Geçirmek, Meclisteki Yerlerini Yüceltmek ve Mertebelerini Ortaya Koymak Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

348. Hadis

وعن أَبي مسعودٍ عقبةَ بن عمرو البدري الأنصاري رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( يَؤُمُّ القَوْمَ أقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ الله ، فَإنْ كَانُوا في القِراءةِ سَوَاءً ، فأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ ، فَإنْ كَانُوا في السُّنَّةِ سَوَاءً ، فَأَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً ، فَإنْ كَانُوا في الهِجْرَةِ سَوَاءً ، فَأقْدَمُهُمْ سِنّاً ، وَلاَ يُؤمّنَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ في سُلْطَانِهِ ، وَلاَ يَقْعُدْ في بَيْتِهِ عَلَى تَكْرِمَتِهِ إلاَّ بِإذْنهِ )) رواه مسلم . وفي رواية لَهُ : (( فَأقْدَمُهُمْ سِلْماً )) بَدَلَ (( سِنّاً )) : أيْ إسْلاماً . وفي رواية : (( يَؤُمُّ القَومَ أقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللهِ ، وَأقْدَمُهُمْ قِراءةً ، فَإنْ كَانَتْ قِرَاءتُهُمْ سَوَاءً فَيَؤُمُّهُمْ أقْدَمُهُمْ هِجْرَةً ، فَإنْ كَانُوا في الهِجْرَةِ سَواء ، فَليَؤُمُّهُمْ أكْبَرُهُمْ سِنّاً )) . والمراد (( بِسلطانهِ )) : محل ولايتهِ ، أَو الموضعِ الَّذِي يختص بِهِ (( وتَكرِمتُهُ )) بفتح التاءِ وكسر الراءِ : وهي مَا ينفرد بِهِ من فِراشٍ وسَريرٍ ونحوهِما .

Ebû Mes'ûd Ukbe b. Amr el-Bedrî el-Ensârî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir topluluğa, Allah'ın kitabını en iyi okuyanları imamlık yapar. Eğer okumada eşit iseler sünneti en iyi bilenleri; sünnette de eşit iseler hicreti en eski olanları; hicrette de eşit iseler yaşı en ileri olanları imamlık yapar. Bir kimse başka bir kimseye kendi yetki alanında imamlık yapmasın ve evinde onun özel yerine izni olmadan oturmasın.” Müslim rivayet etmiştir. Onun bir başka rivayetinde sinnen (سِنّاً) “yaşça” yerine silmen (سِلْماً) “İslâm'a giriş bakımından” lafzı vardır. Bir diğer rivayette ise şöyledir: “Bir topluluğa, Allah'ın kitabını en iyi okuyanları ve okuması en eski olanları imamlık yapar. Eğer okumaları eşit ise hicreti en eski olanları onlara imamlık yapar. Hicrette de eşit iseler yaşı en büyük olanları onlara imamlık yapsın.” Hadisteki bi-sultânihî (بِسُلْطَانِهِ) “kendi yetki alanında” sözüyle kastedilen, velâyet yeri ya da kendisine mahsus olan yerdir. Tekrimetühû (تَكْرِمَتُهُ) “onun özel yeri” kelimesi ise tâ harfinin fethası ve râ harfinin kesresiyle okunur; döşek, sedir ve benzeri şeylerden kişinin kendisine tahsis ettiği yerdir.

349. Hadis

وعنه ، قَالَ : كَانَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ مَنَاكِبَنَا في الصَّلاةِ ، ويَقُولُ : (( اسْتَوُوا وَلاَ تَخْتَلِفُوا ، فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ ، لِيَلِني مِنْكُمْ أُولُوا الأحْلاَمِ وَالنُّهَى ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ )) رواه مسلم . وقوله صلى الله عليه وسلم : (( لِيَلِني )) هُوَ بتخفيف النون وليس قبلها ياءٌ ، وَرُوِيَ بتشديد النُّون مَعَ يَاءٍ قَبْلَهَا . (( وَالنُّهَى )) : العُقُولُ . (( وَأُولُوا الأحْلام )) : هُم البَالِغُونَ ، وقَيلَ : أهْلُ الحِلْمِ وَالفَضْلِ .

Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namazda omuzlarımıza dokunur ve şöyle buyururdu: “Safları düz tutun, ayrı düşmeyin; sonra kalpleriniz de birbirinden ayrı düşer. Sizden bulûğa ermiş akıl ve olgunluk sahipleri benim hemen arkamda dursun, sonra onlara yakın olanlar, sonra da onlara yakın olanlar dursun.” Müslim rivayet etmiştir. Sallallâhu aleyhi ve sellem'in li-yelinî (لِيَلِنِي) “benim hemen arkamda dursun” sözü, nûn harfinin şeddesiz okunuşuyla ve öncesinde yâ harfi olmaksızın böyledir; öncesinde yâ harfiyle birlikte nûn harfinin şeddeli okunuşuyla da rivayet edilmiştir. En-nühâ (النُّهَى) “akıllar” demektir. Ülü'l-ahlâm (أُولُوا الأَحْلامِ) ise “bulûğa erenler” demektir; “hilim ve fazilet sahipleri” olduğu da söylenmiştir.

350. Hadis

وعن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( لِيَلِني مِنْكُمْ أُولُوا الأحْلام وَالنُّهَى ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ )) ثَلاثاً (( وَإيَّاكُمْ وَهَيْشَاتِ الأسْوَاق )) رواه مسلم .

Abdullah b. Mes'ûd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizden bulûğa ermiş akıl ve olgunluk sahipleri benim hemen arkamda dursun, sonra onlara yakın olanlar dursun” —bunu üç defa söyledi— “Çarşı pazarların kargaşasından da sakının.” Müslim rivayet etmiştir.

351. Hadis

وعن أَبي يَحيَى ، وقيل : أَبي محمد سهلِ بن أَبي حَثْمة - بفتح الحاءِ المهملة وإسكان الثاءِ المثلثةِ - الأنصاري رضي الله عنه ، قَالَ : انطَلَقَ عَبدُ اللهِ بنُ سهْلٍ وَمُحَيِّصَة بن مَسْعُود إِلَى خَيْبَرَ وَهِيَ يَومَئذٍ صُلْحٌ ، فَتَفَرَّقَا ، فَأتَى مُحَيِّصَةُ إِلَى عبدِ اللهِ ابنِ سهل وَهُوَ يَتشَحَّطُ في دَمِهِ قَتِيلاً ، فَدَفَنَهُ ، ثُمَّ قَدِمَ المَدِينَةَ فَانْطَلَقَ عَبدُ الرحمان ابنُ سهل وَمُحَيِّصَةُ وحوَيِّصَةُ ابْنَا مَسْعُودٍ إِلَى النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، فَذَهَبَ عَبدُ الرحمان يَتَكَلَّمُ ، فَقَالَ : (( كَبِّرْ كَبِّرْ )) وَهُوَ أحْدَثُ القَوم ، فَسَكَتَ ، فَتَكَلَّمَا ، فَقَالَ : (( أتَحْلِفُونَ وتَسْتَحِقُّونَ قَاتِلَكُمْ ؟ … )) وذكر تمام الحديث . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وقوله صلى الله عليه وسلم : (( كَبِّرْ كَبِّرْ )) معناه : يتكلم الأكبر .

Ebû Yahyâ —Ebû Muhammed olduğu da söylenir— Sehl b. Ebû Hasme —noktasız hâ harfinin fethası ve üç noktalı sâ harfinin sükûnu ile— el-Ensârî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Abdullah b. Sehl ile Muhayyisa b. Mes'ûd, o gün barış antlaşması içinde bulunan Hayber'e gittiler. Orada birbirlerinden ayrıldılar. Daha sonra Muhayyisa, Abdullah b. Sehl'in yanına geldiğinde onu öldürülmüş olarak kanı içinde çırpınırken buldu ve onu defnetti. Sonra Medine'ye geldi. Bunun üzerine Abdurrahman b. Sehl ile Mes'ûd'un iki oğlu Muhayyisa ve Huvayyisa, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gittiler. Abdurrahman konuşmaya davrandı. O, topluluğun yaşça en küçüğü idi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Büyüğü öne al, büyüğü öne al” buyurdu. Bunun üzerine o sustu ve diğer ikisi konuştu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Yemin edip katiliniz üzerinde hak sahibi olur musunuz? ...” buyurdu ve râvi hadisin tamamını zikretti. Müttefekun aleyh. Sallallâhu aleyhi ve sellem'in kebbir kebbir (كَبِّرْ كَبِّرْ) “büyüğü öne al, büyüğü öne al” sözünün anlamı, yaşça büyük olan konuşsun demektir.

352. Hadis

وعن جابر رضي الله عنه : أن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ مِنْ قَتْلَى أُحُد يَعْنِي في القَبْرِ ، ثُمَّ يَقُولُ : (( أيُّهُما أكْثَرُ أخذاً للقُرآنِ ؟ )) فَإذَا أُشيرَ لَهُ إِلَى أحَدِهِمَا قَدَّمَهُ في اللَّحْدِ . رواه البخاري .

Câbir radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Uhud şehitlerinden iki kişiyi —yani kabirde— bir araya getiriyor, sonra da: “Bunların hangisi Kur'ân'ı daha çok biliyordu?” diye soruyordu. Kendisine onlardan biri işaret edildiğinde lahitte onu öne koyuyordu. Buhârî rivayet etmiştir.

353. Hadis

وعن ابن عمر رضي الله عنهما : أن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( أرَانِي فِي المَنَامِ أتَسَوَّكُ بِسِوَاكٍ ، فَجَاءنِي رَجُلانِ ، أحَدُهُما أكبر مِنَ الآخرِ ، فَنَاوَلْتُ السِّوَاكَ الأصْغَرَ ، فَقِيلَ لِي : كَبِّرْ ، فَدَفَعْتهُ إِلَى الأكْبَرِ مِنْهُمَا )) رواه مسلم مسنداً والبخاري تعليقاً .

İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Rüyamda kendimi bir misvakla dişlerimi temizlerken gördüm. Yanıma biri diğerinden daha büyük iki adam geldi. Misvakı küçüğe uzattım. Bana: ‘Büyüğü gözet’ denildi; ben de onu ikisinden büyük olana verdim.” Müslim müsned (senedi kesintisiz) olarak, Buhârî ise ta'lîkan (senedin baş tarafını zikretmeden) rivayet etmiştir.

354. Hadis

وعن أَبي موسى رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ مِنْ إجْلالِ اللهِ تَعَالَى : إكْرَامَ ذِي الشَّيْبَةِ المُسْلِمِ ، وَحَامِلِ القُرآنِ غَيْرِ الغَالِي فِيهِ ، وَالجَافِي عَنْهُ ، وَإكْرَامَ ذِي السُّلْطَانِ المُقْسِط )) حديث حسن رواه أَبُو داود .

Ebû Mûsâ radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Saçı sakalı ağarmış Müslümana, Kur'ân'da aşırıya gitmeyen ve ondan uzaklaşmayan Kur'ân hâfızına ikramda bulunmak ve âdil hükümdara ikram etmek, Yüce Allah'ı tâzim etmektendir.” Ebû Dâvûd'un rivayet ettiği hasen bir hadistir.

355. Hadis

وعن عمرو بن شعيب ، عن أبيه ، عن جده رضي الله عنهم ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرنَا ، وَيَعْرِفْ شَرَفَ كَبيرِنَا )) حديث صحيح رواه أَبُو داود والترمذي ، وَقالَ الترمذي : (( حديث حسن صحيح )) . وفي رواية أبي داود : (( حَقَّ كَبيرِنَا )) .

Amr b. Şuayb'dan; babasından; dedesi radıyallâhu anhüm'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Küçüğümüze merhamet etmeyen, büyüğümüzün şerefini bilmeyen bizden değildir.” Ebû Dâvûd ve Tirmizî'nin rivayet ettiği sahih bir hadistir. Tirmizî “Hasen sahih bir hadistir” demiştir. Ebû Dâvûd'un rivayetinde “büyüğümüzün hakkını” diye geçer.

356. Hadis

وعن ميمون بن أَبي شَبيب رحمه الله : أنَّ عائشة رَضي الله عنها مَرَّ بِهَا سَائِلٌ ، فَأعْطَتْهُ كِسْرَةً ، وَمَرَّ بِهَا رَجُلٌ عَلَيهِ ثِيَابٌ وَهَيْئَةٌ ، فَأقْعَدَتهُ ، فَأكَلَ ، فقِيلَ لَهَا في ذلِكَ ؟ فقَالتْ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( أنْزِلُوا النَّاسَ مَنَازِلَهُمْ )) رواه أبو داود . لكن قال : ميمون لم يدرك عائشة . وقد ذكره مسلم في أول صحيحه تعليقاً فقال : وذكر عن عائشة رضي الله عنها قالت : أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم أن ننـزل الناس منازلهم ، وَذَكَرَهُ الحَاكِمُ أَبُو عبد الله في كتابه (( مَعرِفَة عُلُومِ الحَديث )) وَقالَ : (( هُوَ حديث صحيح )) .

Meymûn b. Ebî Şebîb rahimehullâh'tan rivayet edildiğine göre: Âişe radıyallâhu anhâ'ya bir dilenci uğradı, ona bir parça ekmek verdi. Sonra üzerinde güzel elbisesi bulunan ve heybetli görünen bir adam uğradı, onu oturttu, o da yemek yedi. Bunun sebebi kendisine sorulunca şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İnsanları konumlarına uygun yere koyun.” Ebû Dâvûd rivayet etmiştir; ancak “Meymûn, Âişe'ye yetişmemiştir” demiştir. Müslim de bunu Sahih'inin başında muallak (isnadın başından râvi düşürülerek yapılan rivayet) olarak zikretmiş ve şöyle demiştir: Âişe radıyallâhu anhâ'dan zikredildiğine göre şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize, insanları konumlarına uygun yere koymamızı emretti.” Hâkim Ebû Abdullah da bunu “Ma'rifetü Ulûmi'l-Hadîs” adlı kitabında zikretmiş ve “O, sahih bir hadistir” demiştir.

357. Hadis

وعن ابن عباس رضي الله عنهما ، قَالَ : قَدِمَ عُيَيْنَةُ بنُ حِصْن ، فَنَزَلَ عَلَى ابْنِ أخِيهِ الحُرِّ بنِ قَيسٍ ، وَكَانَ مِنَ النَّفَرِ الَّذِينَ يُدْنِيهِمْ عُمرُ رضي الله عنه ، وَكَانَ القُرَّاءُ أصْحَاب مَجْلِس عُمَرَ وَمُشاوَرَتِهِ ، كُهُولاً كاَنُوا أَوْ شُبَّاناً ، فَقَالَ عُيَيْنَةُ لابْنِ أخيهِ : يَا ابْنَ أخِي ، لَكَ وَجْهٌ عِنْدَ هَذَا الأمِيرِ ، فَاسْتَأذِنْ لِي عَلَيهِ ، فاسْتَأذَن له ، فَإذِنَ لَهُ عُمَرُ رضي الله عنه ، فَلَمَّا دَخَلَ قَالَ : هِي يَا ابنَ الخَطَّابِ ، فَواللهِ مَا تُعْطِينَا الْجَزْلَ ، وَلا تَحْكُمُ فِينَا بالعَدْلِ ، فَغَضِبَ عُمَرُ رضي الله عنه حَتَّى هَمَّ أنْ يُوقِعَ بِهِ ، فَقَالَ لَهُ الحُرُّ : يَا أميرَ المُؤْمِنينَ ، إنَّ الله تَعَالَى قَالَ لِنَبيِّهِ صلى الله عليه وسلم : { خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ } وَإنَّ هَذَا مِنَ الجَاهِلِينَ . واللهِ مَا جَاوَزَهاَ عُمَرُ حِينَ تَلاَهَا عليه ، وكَانَ وَقَّافاً عِنْدَ كِتَابِ اللهِ تَعَالَى . رواه البخاري .

İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Uyeyne b. Hısn geldi ve kardeşi oğlunun, yani Hür b. Kays'ın yanına indi. Hür, Ömer radıyallâhu anh'in kendisine yakın tuttuğu kimselerdendi. Kurrâ (Kur'an'ı iyi bilen âlimler), ister orta yaşlı ister genç olsunlar, Ömer'in meclis ve istişare ehliydi. Uyeyne, kardeşinin oğluna: “Ey kardeşimin oğlu! Senin bu emîrin yanında bir itibarın var, benim için ondan izin iste” dedi. O da onun için izin istedi, Ömer radıyallâhu anh de ona izin verdi. İçeri girince: “Hey İbnü'l-Hattâb! Vallahi bize bolca vermiyorsun, aramızda da adaletle hükmetmiyorsun!” dedi. Ömer radıyallâhu anh, neredeyse ona el kaldıracak kadar öfkelendi. Bunun üzerine Hür ona dedi ki: “Ey mü'minlerin emîri! Yüce Allah, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e: { خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ } “Sen af yolunu tut, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir” buyurmuştur. Bu da cahillerdendir.” Vallahi Hür bu âyeti kendisine okuyunca Ömer onun dışına çıkmadı; zaten o, Yüce Allah'ın Kitabı karşısında hemen duran biriydi. Buhârî rivayet etmiştir.

358. Hadis

وعن أَبي سعيد سَمُرة بنِ جُندب رضي الله عنه ، قَالَ : لقد كنت عَلَى عَهْدِ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم غُلاماً ، فَكُنْتُ أحْفَظُ عَنْهُ ، فَمَا يَمْنَعُنِي مِنَ القَوْلِ إلاَّ أنَّ هاهُنَا رِجَالاً هُمْ أسَنُّ مِنِّي . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Ebû Saîd Semüre b. Cündeb radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: “Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in döneminde bir çocuktum ve ondan işittiklerimi ezberlerdim. Burada benden daha yaşlı kimselerin bulunmasından başka hiçbir şey beni konuşmaktan alıkoymuyordu.” Müttefekun aleyh.

359. Hadis

وعن أنس رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَا أكْرَمَ شَابٌّ شَيْخاً لِسِنِّهِ إلاَّ قَيَّضَ الله لَهُ مَنْ يُكْرِمُهُ عِنْدَ سِنِّه )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث غريب )) .

Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir genç, yaşından dolayı bir ihtiyar kimseye ikramda bulunursa, Allah da mutlaka o yaşa geldiğinde kendisine ikramda bulunacak birini ona nasip eder.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Garîb bir hadistir” demiştir.