1. Hadis
وعن أمير المؤمِنين أبي حَفْصٍ عمرَ بنِ الخطابِ بنِ نُفَيْلِ بنِ عبدِ العُزّى بن رياحِ بنِ عبدِ اللهِ بن قُرْطِ بن رَزاحِ بنِ عدِي بنِ كعب بنِ لُؤَيِّ بنِ غالبٍ القُرشِيِّ العَدويِّ رضي الله عنه ، قالَ : سَمِعتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، يقُولُ : (( إنّمَا الأَعْمَالُ بالنِّيّاتِ ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امرِىءٍ مَا نَوَى ، فَمَنْ كَانَتْ هجرته إلى الله ورسوله ، فهجرته إلى الله ورسوله ، ومن كانت هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصيبُهَا ، أَوْ امْرَأَةٍ يَنْكَحُهَا ، فَهِجْرَتُهُ إِلى مَا هَاجَرَ إِلَيْه )) . مُتَّفَقٌ عَلَى صِحَّتِهِ . رَوَاهُ إمَامَا الْمُحَدّثِينَ ، أبُو عَبْدِ الله مُحَمَّدُ بْنُ إسْمَاعيلَ بْن إبراهِيمَ بْن المُغيرَةِ بنِ بَرْدِزْبهْ الجُعْفِيُّ البُخَارِيُّ ، وَأَبُو الحُسَيْنِ مُسْلمُ بْنُ الحَجَّاجِ بْنِ مُسْلمٍ الْقُشَيريُّ النَّيْسَابُورِيُّ رضي اللهُ عنهما فِي صحيحيهما اللَّذَيْنِ هما أَصَحُّ الكُتبِ المصنفةِ .
Mü'minlerin emîri Ebû Hafs Ömer b. el-Hattâb b. Nüfeyl b. Abdüluzzâ b. Riyâh b. Abdullah b. Kurt b. Rezâh b. Adî b. Ka'b b. Lüey b. Gâlib el-Kureşî el-Adevî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Ameller ancak niyetlere göredir ve her kişiye ancak niyet ettiği şey vardır. Kimin hicreti Allah'a ve Resûlüne ise, onun hicreti Allah'a ve Resûlünedir. Kimin hicreti de elde edeceği bir dünyalığa ya da nikâhlayacağı bir kadına ise, onun hicreti de hicret ettiği şeyedir.” Sıhhati üzerinde ittifak edilmiştir. Bunu muhaddislerin iki imamı; Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâil b. İbrâhim b. el-Mugîre b. Berdizbeh el-Cu'fî el-Buhârî ile Ebü'l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî en-Neysâbûrî radıyallâhu anhümâ, tasnif edilmiş kitapların en sahihi olan Sahîh'lerinde rivayet etmişlerdir.
2. Hadis
وعن أمِّ المؤمِنينَ أمِّ عبدِ اللهِ عائشةَ رضي الله عنها ، قالت : قالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( يغْزُو جَيْشٌ الْكَعْبَةَ فإِذَا كَانُوا بِبَيْدَاءَ مِنَ الأَرضِ يُخْسَفُ بِأَوَّلِهِمْ وآخِرِهِمْ )) . قَالَتْ : قلتُ : يَا رَسُولَ اللهِ ،كَيْفَ يُخْسَفُ بأوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ وَفِيهمْ أسْوَاقُهُمْ وَمَنْ لَيْسَ مِنْهُمْ ؟! قَالَ : (( يُخْسَفُ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ ثُمَّ يُبْعَثُونَ عَلَى نِيّاتِهمْ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . هذَا لَفْظُ الْبُخَارِيِّ .
Mü'minlerin annesi Ümmü Abdullah Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir ordu Kâbe'ye saldırır; yeryüzünün düz ve çorak bir yerine vardıklarında baştan sona hepsi yere batırılır.” [Âişe] dedi ki: ‘Yâ Resûlallah! İçlerinde çarşı pazar ehli ve onlardan olmayan kimseler de varken nasıl olur da baştan sona hepsi yere batırılır?’ dedim. Buyurdu ki: “Baştan sona hepsi yere batırılır, sonra da niyetlerine göre diriltilirler.” Müttefekun aleyh. Bu lafız Buhârî'nindir.
3. Hadis
وعن عائِشةَ رضيَ اللهُ عنها ، قَالَتْ : قَالَ النبي صلى الله عليه وسلم : (( لا هِجْرَةَ بَعْدَ الفَتْحِ ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ ، وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فانْفِرُوا )) مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ . وَمَعناهُ : لا هِجْرَةَ مِنْ مَكّةَ لأَنَّهَا صَارَتْ دَارَ إسلاَمٍ .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Fetihten sonra hicret yoktur; fakat cihad ve niyet vardır. Savaşa çağrıldığınız zaman savaşa çıkın.” Müttefekun aleyh. Bunun anlamı şudur: İslâm yurdu haline geldiği için artık Mekke'den hicret yoktur.
4. Hadis
وعن أبي عبدِ اللهِ جابر بن عبدِ اللهِ الأنصاريِّ رَضي اللهُ عنهما ، قَالَ : كُنَّا مَعَ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم في غَزَاةٍ ، فَقالَ : (( إِنَّ بالمدِينَةِ لَرِجَالاً ما سِرْتُمْ مَسِيراً ، وَلاَ قَطَعْتُمْ وَادِياً ، إلاَّ كَانُوا مَعَكمْ حَبَسَهُمُ الْمَرَضُ )) . وَفي روَايَة : (( إلاَّ شَرَكُوكُمْ في الأجْرِ )) رواهُ مسلمٌ . ورواهُ البخاريُّ عن أنسٍ رضي الله عنه ، قَالَ : رَجَعْنَا مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ مَعَ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، فقال : (( إنَّ أقْواماً خَلْفَنَا بالْمَدِينَةِ مَا سَلَكْنَا شِعْباً وَلاَ وَادياً ، إلاّ وَهُمْ مَعَنَا ؛ حَبَسَهُمُ العُذْرُ )) .
Ebû Abdullah Câbir b. Abdullah el-Ensârî radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Bir gazvede Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Şöyle buyurdu: “Medine'de öyle adamlar vardır ki, yürüdüğünüz her yolda ve geçtiğiniz her vadide onlar da sizinle beraberdir; onları hastalık alıkoymuştur.” Bir rivayette ise şöyledir: “ecirde size ortak olmuşlardır.” Müslim rivayet etmiştir. Buhârî de Enes radıyallâhu anh'den rivayet etmiştir; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraber Tebük Gazvesi'nden döndük; şöyle buyurdu: “Arkamızda, Medine'de öyle kimseler vardır ki, geçtiğimiz her dağ yolunda ve her vadide onlar da bizimle beraberdir; onları mazeret alıkoymuştur.”
5. Hadis
وعن أبي يَزيدَ مَعْنِ بنِ يَزيدَ بنِ الأخنسِ رضي الله عنهم ، وهو وأبوه وَجَدُّه صحابيُّون ، قَالَ : كَانَ أبي يَزيدُ أخْرَجَ دَنَانِيرَ يَتَصَدَّقُ بِهَا ، فَوَضعَهَا عِنْدَ رَجُلٍ في الْمَسْجِدِ ، فَجِئْتُ فأَخذْتُها فَأَتَيْتُهُ بِهَا . فقالَ : واللهِ ، مَا إيَّاكَ أرَدْتُ ، فَخَاصَمْتُهُ إِلى رسولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، فقَالَ : (( لكَ مَا نَوَيْتَ يَا يزيدُ ، ولَكَ ما أخَذْتَ يَا مَعْنُ )) رواهُ البخاريُّ .
Kendisi, babası ve dedesi sahâbî olan Ebû Yezîd Ma'n b. Yezîd b. el-Ahnes radıyallâhu anhüm'den rivayet edildi; dedi ki: Babam Yezîd sadaka olarak vermek üzere birkaç dinar çıkarmış ve onları mescidde bir adamın yanına bırakmıştı. Ben gidip onları aldım ve kendisine getirdim. Babam: ‘Vallahi ben seni kastetmemiştim’ dedi. Bunun üzerine onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e götürerek davacı oldum. [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Ey Yezîd, niyet ettiğin senindir; ey Ma'n, aldığın da senindir.” Buhârî rivayet etmiştir.
6. Hadis
وعن أبي إسحاقَ سَعدِ بنِ أبي وَقَّاصٍ مالِكِ بنِ أُهَيْب بنِ عبدِ منافِ بنِ زُهرَةَ بنِ كلابِ بنِ مُرَّةَ بنِ كعبِ بنِ لُؤيٍّ القُرشِيِّ الزُّهريِّ رضي الله عنه ، أَحَدِ العَشَرَةِ المشهودِ لهم بالجنةِ رضي الله عنهم ، قَالَ : جاءنِي رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي عَامَ حَجَّةِ الوَدَاعِ مِنْ وَجَعٍ اشْتَدَّ بي ، فقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللهِ ، إنِّي قَدْ بَلَغَ بي مِنَ الوَجَعِ مَا تَرَى ، وَأَنَا ذُو مالٍ وَلا يَرِثُني إلا ابْنَةٌ لي ، أفأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَيْ مَالِي ؟ قَالَ : (( لا )) ، قُلْتُ : فالشَّطْرُ يَا رَسُولَ اللهِ ؟ فقَالَ : (( لا )) ، قُلْتُ : فالثُّلُثُ يَا رَسُولَ اللهِ ؟ قَالَ : (( الثُّلُثُ والثُّلُثُ كَثيرٌ - أَوْ كبيرٌ - إنَّكَ إنْ تَذَرْ وَرَثَتَكَ أغنِيَاءَ خيرٌ مِنْ أنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يتكفَّفُونَ النَّاسَ ، وَإنَّكَ لَنْ تُنفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغي بِهَا وَجهَ اللهِ إلاَّ أُجِرْتَ عَلَيْهَا حَتَّى مَا تَجْعَلُ في فِيِّ امْرَأَتِكَ )) ، قَالَ : فَقُلتُ : يَا رسولَ اللهِ ، أُخلَّفُ بعدَ أصْحَابي ؟ قَالَ : (( إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ فَتَعملَ عَمَلاً تَبتَغي بِهِ وَجْهَ اللهِ إلاَّ ازْدَدتَ بِهِ دَرَجةً ورِفعَةً ، وَلَعلَّكَ أنْ تُخَلَّفَ حَتّى يَنتَفِعَ بِكَ أقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخرونَ . اللَّهُمَّ أَمْضِ لأصْحَابي هِجْرَتَهُمْ ولاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أعقَابهمْ ، لكنِ البَائِسُ سَعدُ بْنُ خَوْلَةَ )) يَرْثي لَهُ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم أنْ ماتَ بمَكَّة . مُتَّفَقٌ عليهِ .
Cennetle müjdelenen on kişiden biri olan Ebû İshâk Sa'd b. Ebû Vakkâs Mâlik b. Üheyb b. Abdümenâf b. Zühre b. Kilâb b. Mürre b. Ka'b b. Lüey el-Kureşî ez-Zührî radıyallâhu anh'den -Allah hepsinden râzı olsun- rivayet edildi; dedi ki: Veda Haccı yılında şiddetlenen bir ağrımdan dolayı Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem beni ziyarete geldi. Dedim ki: ‘Yâ Resûlallah! Ağrım gördüğün dereceye ulaştı. Ben mal sahibi biriyim ve bana tek bir kızımdan başka kimse vâris olmuyor. Malımın üçte ikisini sadaka olarak vereyim mi?’ “Hayır” buyurdu. ‘Peki yarısını yâ Resûlallah?’ dedim. “Hayır” buyurdu. ‘Peki üçte birini yâ Resûlallah?’ dedim. Buyurdu ki: “Üçte biri [olur], üçte bir de çoktur -ya da büyüktür-. Senin vârislerini zengin bırakman, onları insanlara avuç açan yoksullar olarak bırakmandan daha hayırlıdır. Sen Allah'ın rızasını arayarak ne harcarsan, eşinin ağzına koyduğun lokmaya varıncaya kadar, onun karşılığında mutlaka ecir alırsın.” Dedi ki: Dedim ki: ‘Yâ Resûlallah! Arkadaşlarımdan sonra geride mi bırakılacağım?’ Buyurdu ki: “Sen geride kalıp da Allah'ın rızasını arayarak bir amel işlersen, onunla mutlaka derecen ve yüksekliğin artar. Umulur ki sen geride bırakılırsın da senden birtakım topluluklar fayda görür, başkaları ise zarar görür. Allah'ım! Ashâbımın hicretlerini tamamla ve onları ökçeleri üzerinde geriye döndürme. Fakat zavallı Sa'd b. Havle!” Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de öldüğü için ona acıyordu. Müttefekun aleyh.
7. Hadis
وعنْ أبي هريرةَ عبدِ الرحمانِ بنِ صخرٍ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ الله لا ينْظُرُ إِلى أجْسَامِكُمْ ، ولا إِلى صُوَرِكمْ ، وَلَكن ينْظُرُ إلى قُلُوبِكمْ وأعمالكم )) رواه مسلم .
Ebû Hüreyre Abdurrahmân b. Sahr radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah sizin bedenlerinize ve sûretlerinize bakmaz; fakat kalplerinize ve amellerinize bakar.” Müslim rivayet etmiştir.
8. Hadis
وعن أبي موسى عبدِ اللهِ بنِ قيسٍ الأشعريِّ رضي الله عنه ، قَالَ : سُئِلَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم عَنِ الرَّجُلِ يُقاتلُ شَجَاعَةً ، ويُقَاتِلُ حَمِيَّةً، ويُقَاتِلُ رِيَاءً، أَيُّ ذلِكَ في سبيلِ الله ؟ فقال رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ قَاتَلَ لِتَكونَ كَلِمَةُ اللهِ هي العُلْيَا ، فَهوَ في سبيلِ اللهِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Ebû Mûsâ Abdullah b. Kays el-Eş'arî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yiğitlik için savaşan, hamiyet (kabile gayreti) için savaşan ve gösteriş için savaşan kimse hakkında, ‘Bunların hangisi Allah yolundadır?’ diye soruldu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim Allah'ın kelimesi en yüce olsun diye savaşırsa, o Allah yolundadır.” Müttefekun aleyh.
9. Hadis
وعن أبي بَكرَةَ نُفيع بنِ الحارثِ الثقفيِّ رضي الله عنه : أَنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إِذَا التَقَى المُسلِمَان بسَيْفَيهِمَا فالقَاتِلُ وَالمَقْتُولُ في النّارِ )) قُلتُ : يا رَسُولَ اللهِ ، هذا القَاتِلُ فَمَا بَالُ المقْتُولِ ؟ قَالَ : (( إنَّهُ كَانَ حَريصاً عَلَى قتلِ صَاحِبهِ )) مُتَّفَقٌ عليهِ .
Ebû Bekre Nüfey' b. el-Hâris es-Sekafî radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İki Müslüman kılıçlarıyla karşı karşıya geldiğinde, öldüren de öldürülen de ateştedir.” Dedim ki: ‘Yâ Resûlallah! Bu öldürendir, peki ya öldürülenin hâli nedir?’ Buyurdu ki: “Çünkü o da arkadaşını öldürmeye hırslıydı.” Müttefekun aleyh.
10. Hadis
وعن أبي هريرةَ رضي الله عنه ، قَالَ : قالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( صَلاةُ الرَّجلِ في جمَاعَةٍ تَزيدُ عَلَى صَلاتهِ في سُوقِهِ وبيتهِ بضْعاً وعِشرِينَ دَرَجَةً ، وَذَلِكَ أنَّ أَحدَهُمْ إِذَا تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الوُضوءَ ، ثُمَّ أَتَى المَسْجِدَ لا يُرِيدُ إلاَّ الصَّلاةَ ، لاَ يَنْهَزُهُ إِلاَّ الصَلاةُ : لَمْ يَخْطُ خُطْوَةً إِلاَّ رُفِعَ لَهُ بِهَا دَرجَةٌ ، وَحُطَّ عَنْهُ بها خَطِيئَةٌ حَتَّى يَدْخُلَ المَسْجِدَ ، فإِذا دَخَلَ المَسْجِدَ كَانَ في الصَّلاةِ مَا كَانَتِ الصَّلاةُ هِي تَحْبِسُهُ ، وَالمَلائِكَةُ يُصَلُّونَ عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ في مَجْلِسِهِ الَّذِي صَلَّى فِيهِ ، يَقُولُونَ : اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ ، اللَّهُمَّ تُبْ عَلَيهِ ، مَا لَم يُؤْذِ فيه ، مَا لَمْ يُحْدِثْ فِيهِ )) . مُتَّفَقٌ عليه ، وهذا لفظ مسلم . وقوله صلى الله عليه وسلم : (( يَنْهَزُهُ )) هُوَ بِفَتْحِ اليَاءِ والْهَاءِ وبالزَّايِ : أَيْ يُخْرِجُهُ ويُنْهضُهُ .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kişinin cemaatle kıldığı namaz, çarşısında ve evinde kıldığı namazdan yirmi küsur derece fazladır. Bunun sebebi şudur: Onlardan biri abdest alıp abdestini güzelce yaptığında, sonra yalnızca namazı isteyerek, kendisini namazdan başka bir şey harekete geçirmeyerek mescide geldiğinde, mescide girinceye kadar attığı her adımda mutlaka onunla bir derecesi yükseltilir ve kendisinden bir günah silinir. Mescide girdiğinde ise, kendisini orada tutan şey namaz olduğu sürece namazda sayılır. Sizden biri namaz kıldığı yerinde -orada eziyet vermediği, abdestini bozmadığı müddetçe- durduğu sürece melekler ona dua ederler; ‘Allah'ım ona merhamet et, Allah'ım onu bağışla, Allah'ım onun tövbesini kabul et’ derler.” Müttefekun aleyh; bu lafız Müslim'indir. Sallallâhu aleyhi ve sellem'in yenhezuhû (يَنْهَزُهُ) sözü yâ'nın ve hâ'nın fethasıyla ve zây iledir; yani “onu çıkarır ve harekete geçirir” demektir.
11. Hadis
وعن أبي العبَّاسِ عبدِ اللهِ بنِ عباسِ بنِ عبد المطلب رضِيَ اللهُ عنهما ، عن رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، فيما يروي عن ربهِ ، تباركَ وتعالى ، قَالَ : (( إنَّ اللهَ كَتَبَ الحَسَنَاتِ والسَّيِّئَاتِ ثُمَّ بَيَّنَ ذلِكَ ، فَمَنْ هَمَّ بحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَها اللهُ تَبَارَكَ وتَعَالى عِنْدَهُ حَسَنَةً كامِلَةً ،وَإنْ هَمَّ بهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللهُ عَشْرَ حَسَناتٍ إِلى سَبْعمئةِ ضِعْفٍ إِلى أَضعَافٍ كَثيرةٍ ، وإنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللهُ تَعَالَى عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلةً ، وَإنْ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً )) مُتَّفَقٌ عليهِ .
Ebû'l-Abbâs Abdullah b. Abbâs b. Abdülmuttalib radıyallâhu anhümâ'dan, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in —Rabbi tebâreke ve teâlâ'dan naklettiği hadiste— şöyle buyurduğu rivayet edildi: “Şüphesiz Allah iyilikleri ve kötülükleri yazmış, sonra da bunu açıklamıştır: Kim bir iyilik yapmaya niyet eder de onu yapmazsa, Allah tebâreke ve teâlâ onu kendi katında tam bir iyilik olarak yazar. Eğer ona niyet eder ve onu yaparsa, Allah onu on iyilikten yedi yüz katına, hatta daha birçok katına kadar yazar. Eğer bir kötülük yapmaya niyet eder de onu yapmazsa, Allah teâlâ onu kendi katında tam bir iyilik olarak yazar. Eğer ona niyet eder ve onu yaparsa, Allah onu tek bir kötülük olarak yazar.” Müttefekun aleyh.
12. Hadis
وعن أبي عبد الرحمان عبدِ الله بنِ عمرَ بن الخطابِ رضيَ اللهُ عنهما ، قَالَ : سمعتُ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( انطَلَقَ ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَتَّى آوَاهُمُ المَبيتُ إِلى غَارٍ فَدَخلُوهُ، فانْحَدرَتْ صَخْرَةٌ مِنَ الجَبَلِ فَسَدَّتْ عَلَيْهِمُ الغَارَ ، فَقالُوا : إِنَّهُ لاَ يُنْجِيكُمْ مِنْ هذِهِ الصَّخْرَةِ إِلاَّ أنْ تَدْعُوا اللهَ بصَالِحِ أعْمَالِكُمْ . قَالَ رجلٌ مِنْهُمْ : اللَّهُمَّ كَانَ لِي أَبَوانِ شَيْخَانِ كبيرانِ ، وكُنْتُ لا أغْبِقُ قَبْلَهُمَا أهْلاً ولاَ مالاً ، فَنَأَى بِي طَلَب الشَّجَرِ يَوْماً فلم أَرِحْ عَلَيْهمَا حَتَّى نَامَا ، فَحَلَبْتُ لَهُمَا غَبُوقَهُمَا فَوَجَدْتُهُما نَائِمَينِ ، فَكَرِهْتُ أنْ أُوقِظَهُمَا وَأَنْ أغْبِقَ قَبْلَهُمَا أهْلاً أو مالاً ، فَلَبَثْتُ - والْقَدَحُ عَلَى يَدِي - أنتَظِرُ اسْتِيقَاظَهُما حَتَّى بَرِقَ الفَجْرُ والصِّبْيَةُ يَتَضَاغَوْنَ عِنْدَ قَدَميَّ ، فاسْتَيْقَظَا فَشَرِبا غَبُوقَهُما . اللَّهُمَّ إنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذلِكَ ابِتِغَاء وَجْهِكَ فَفَرِّجْ عَنّا مَا نَحْنُ فِيهِ مِنْ هذِهِ الصَّخْرَةِ ، فانْفَرَجَتْ شَيْئاً لا يَسْتَطيعُونَ الخُروجَ مِنْهُ . قَالَ الآخر : اللَّهُمَّ إنَّهُ كانَتْ لِيَ ابْنَةُ عَمّ ، كَانَتْ أَحَبَّ النّاسِ إليَّ - وفي رواية : كُنْتُ أُحِبُّها كأَشَدِّ مَا يُحِبُّ الرِّجَالُ النساءَ - فأَرَدْتُهَا عَلَى نَفْسِهَا فامْتَنَعَتْ منِّي حَتَّى أَلَمَّتْ بها سَنَةٌ مِنَ السِّنِينَ فَجَاءتْنِي فَأَعْطَيْتُهَا عِشْرِينَ وَمئةَ دينَارٍ عَلَى أنْ تُخَلِّيَ بَيْني وَبَيْنَ نَفْسِهَا فَفعَلَتْ ، حَتَّى إِذَا قَدَرْتُ عَلَيْهَا - وفي رواية : فَلَمَّا قَعَدْتُ بَينَ رِجْلَيْهَا ، قالتْ : اتَّقِ اللهَ وَلاَ تَفُضَّ الخَاتَمَ إلاّ بِحَقِّهِ ، فَانصَرَفْتُ عَنْهَا وَهيَ أَحَبُّ النَّاسِ إليَّ وَتَرَكْتُ الذَّهَبَ الَّذِي أعْطَيتُها . اللَّهُمَّ إنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذلِكَ ابْتِغاءَ وَجْهِكَ فافْرُجْ عَنَّا مَا نَحْنُ فيهِ ، فانْفَرَجَتِ الصَّخْرَةُ ، غَيْرَ أَنَّهُمْ لا يَسْتَطِيعُونَ الخُرُوجَ مِنْهَا . وَقَالَ الثَّالِثُ : اللَّهُمَّ اسْتَأْجَرْتُ أُجَرَاءَ وأَعْطَيْتُهُمْ أجْرَهُمْ غيرَ رَجُل واحدٍ تَرَكَ الَّذِي لَهُ وَذَهبَ، فَثمَّرْتُ أجْرَهُ حَتَّى كَثُرَتْ مِنهُ الأمْوَالُ، فَجَاءنِي بَعدَ حِينٍ ، فَقالَ : يَا عبدَ اللهِ ، أَدِّ إِلَيَّ أجْرِي ، فَقُلْتُ : كُلُّ مَا تَرَى مِنْ أجْرِكَ : مِنَ الإبلِ وَالبَقَرِ والْغَنَمِ والرَّقيقِ ، فقالَ : يَا عبدَ اللهِ ، لاَ تَسْتَهْزِىءْ بي ! فَقُلْتُ : لاَ أسْتَهْزِئ بِكَ ، فَأَخَذَهُ كُلَّهُ فاسْتَاقَهُ فَلَمْ يتْرُكْ مِنهُ شَيئاً . الَّلهُمَّ إنْ كُنتُ فَعَلْتُ ذلِكَ ابِتِغَاءَ وَجْهِكَ فافْرُجْ عَنَّا مَا نَحنُ فِيهِ ، فانْفَرَجَتِ الصَّخْرَةُ فَخَرَجُوا يَمْشُونَ )) مُتَّفَقٌ عليهِ .
Ebû Abdurrahmân Abdullah b. Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Sizden öncekilerden üç kişi yola çıktı; nihayet geceyi geçirmek üzere bir mağaraya sığındılar ve oraya girdiler. Derken dağdan bir kaya yuvarlandı ve mağarayı üzerlerine kapattı. Bunun üzerine birbirlerine dediler ki: ‘Salih amellerinizi vesile kılarak Allah'a dua etmeniz dışında sizi bu kayadan hiçbir şey kurtaramaz.’ İçlerinden biri şöyle dedi: ‘Allah'ım! Benim yaşlı, pîr-i fânî bir anne babam vardı. Onlardan önce ne aileme ne de köle ve hayvanlarıma akşam sütü içirirdim. Bir gün hayvanları otlatmak için ağaç aramak beni uzaklara götürdü, onlar uyuyana kadar yanlarına dönemedim. Onlar için akşam sütlerini sağdım, fakat kendilerini uyumuş buldum. Onları uyandırmayı da, onlardan önce aileme ya da köle ve hayvanlarıma akşam sütü içirmeyi de hoş görmedim. Çanak elimde olduğu halde, şafak sökene kadar uyanmalarını bekleyerek öylece kaldım; çocuklar ise ayaklarımın dibinde açlıktan ağlaşıyorlardı. Nihayet uyandılar ve akşam sütlerini içtiler. Allah'ım! Eğer bunu senin rızanı kazanmak için yapmışsam, bu kayadan dolayı içinde bulunduğumuz sıkıntıyı bizden gider.’ Bunun üzerine kaya biraz aralandı, ancak oradan çıkamıyorlardı. Diğeri şöyle dedi: ‘Allah'ım! Benim bir amcamın kızı vardı, bana insanların en sevimlisiydi —bir rivayette: Onu erkeklerin kadınları sevebileceği en şiddetli sevgiyle seviyordum—; ondan murad almak istedim ama benden uzak durdu. Nihayet yıllardan bir yıl kıtlık başına çöktü de yanıma geldi. Kendisini bana teslim etmesi şartıyla ona yüz yirmi dinar verdim, o da kabul etti. Nihayet ona güç yetirdiğimde —bir rivayette: Bacaklarının arasına oturduğumda— bana dedi ki: Allah'tan kork ve mührü hak ettiğin nikâh dışında bozma! Bunun üzerine, bana insanların en sevimlisi olduğu halde ondan uzaklaştım ve kendisine verdiğim altını da ona bıraktım. Allah'ım! Eğer bunu senin rızanı kazanmak için yapmışsam, içinde bulunduğumuz sıkıntıyı bizden gider.’ Kaya biraz daha açıldı, ancak yine oradan çıkamıyorlardı. Üçüncüsü de şöyle dedi: ‘Allah'ım! Ben işçiler tuttum ve ücretlerini verdim; ancak bir kişi kendisinin olan ücreti bırakıp gitti. Ben de onun ücretini işlettim, öyle ki ondan dolayı mallar çoğaldı. Bir süre sonra yanıma geldi ve: Ey Allah'ın kulu, ücretimi bana öde, dedi. Ben de: Deveden, sığırdan, koyundan ve köleden gördüğün her şey senin ücretindendir, dedim. O: Ey Allah'ın kulu, benimle alay etme! dedi. Ben de: Seninle alay etmiyorum, dedim. Bunun üzerine hepsini aldı, önüne katıp sürdü ve ondan hiçbir şey bırakmadı. Allah'ım! Eğer bunu senin rızanı kazanmak için yapmışsam, içinde bulunduğumuz sıkıntıyı bizden gider.’ Kaya tamamen açıldı ve yürüyerek dışarı çıktılar.” Müttefekun aleyh.