Binûn

Gıybetin Haramlığı ve Dili Koruma Emri Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

1511. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، عن النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْراً أَوْ لِيَصْمُتْ )) متفق عَلَيْهِ . وهذا صَريحٌ في أنَّهُ يَنْبَغي أنْ لا يَتَكَلَّمَ إِلاَّ إِذَا كَانَ الكلامُ خَيراً ، وَهُوَ الَّذِي ظَهَرَتْ مَصْلَحَتُهُ ، ومَتَى شَكَّ في ظُهُورِ المَصْلَحَةِ ، فَلاَ يَتَكَلَّم .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Allah'a ve âhiret gününe iman eden kimse ya hayır söylesin ya da sussun.” Müttefekun aleyh. Bu hadis, kişinin ancak söz hayır olduğunda konuşması gerektiği konusunda açıktır; hayır olan söz ise maslahatı ortaya çıkan sözdür. Maslahatın ortaya çıkmasında şüphe ettiğinde ise konuşmaz.

1512. Hadis

وعن أَبي موسى رضي الله عنه قَالَ : قُلْتُ : يَا رسولَ اللهِ أَيُّ المُسْلمِينَ أفْضَلُ ؟ قَالَ : (( مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ )) متفق عَلَيْهِ .

Ebû Mûsâ radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: ‘Yâ Resûlallah, Müslümanların hangisi daha faziletlidir?’ dedim. Şöyle buyurdu: “Müslümanların, dilinden ve elinden selâmette kaldığı kimsedir.” Müttefekun aleyh.

1513. Hadis

وعن سهل بن سعد ، قَالَ : قَالَ رسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ يَضْمَنْ لِي مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَمَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ أَضْمَنْ لَهُ الجَنَّةَ )) متفق عَلَيْهِ .

Sehl b. Sa'd'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bana iki çenesi arasındaki ile iki bacağı arasındakini koruma sözü verirse ben de ona cennet sözü veririm.” Müttefekun aleyh.

1514. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه : أنَّه سمع النبيَّ صلى الله عليه وسلم يقول : (( إنَّ العَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بالكَلِمَةِ مَا يَتَبَيَّنُ فِيهَا يَزِلُّ بِهَا إِلَى النَّارِ أبْعَدَ مِمَّا بَيْنَ المَشْرِقِ والمَغْرِبِ )) متفق عَلَيْهِ . ومعنى : (( يَتَبَيَّنُ )) يُفَكِّرُ أنَّها خَيْرٌ أم لا .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittiği rivayet edildi: “Şüphesiz kul, iyice düşünmeden bir kelime söyler de onun yüzünden ateşe doğu ile batı arasındaki mesafeden daha uzağa kayıp düşer.” Müttefekun aleyh. Metinde geçen yetebeyyenü (يَتَبَيَّنُ) kelimesinin anlamı “hayır olup olmadığını düşünür” demektir.

1515. Hadis

وعنه ، عن النبيّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( إنَّ العَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ الله تَعَالَى مَا يُلْقِي لَهَا بَالاً يَرْفَعُهُ اللهُ بِهَا دَرَجاتٍ ، وإنَّ العَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلَمَةِ مِنْ سَخَطِ اللهِ تَعَالَى لا يُلْقِي لَهَا بَالاً يَهْوِي بِهَا في جَهَنَّمَ )) . رواه البخاري .

Yine ondan, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Şüphesiz kul, Allah Teâlâ'nın rızasına uygun bir kelimeyi hiç önemsemeden söyler de Allah onu o kelime sebebiyle derecelerce yükseltir. Yine kul, Allah Teâlâ'nın gazabına sebep olan bir kelimeyi hiç önemsemeden söyler de o kelime yüzünden cehenneme yuvarlanır.” Buhârî rivayet etmiştir.

1516. Hadis

وعن أَبي عبد الرحمان بِلالِ بن الحارِثِ المُزَنِيِّ رضي الله عنه : أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( إنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللهِ تَعَالَى مَا كَانَ يَظُنُّ أنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ يَكْتُبُ اللهُ لَهُ بِهَا رِضْوَانَهُ إِلَى يَومِ يَلْقَاهُ ، وإنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللهِ مَا كَانَ يَظُنُّ أنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ يَكْتُبُ الله لَهُ بِهَا سَخَطَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ )). رواه مالك في المُوَطَّأ ، والترمذي ، وقال : (( حديث حسن صحيح )) .

Ebû Abdurrahman Bilâl b. el-Hâris el-Müzenî radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz kişi, Allah Teâlâ'nın rızasına uygun bir kelime söyler; o kelimenin ulaştığı yere ulaşacağını hiç tahmin etmez. Allah o kelime sebebiyle kendisine kavuşacağı güne kadar ona rızasını yazar. Yine kişi, Allah'ın gazabına sebep olan bir kelime söyler; o kelimenin ulaştığı yere ulaşacağını hiç tahmin etmez. Allah o kelime sebebiyle kendisine kavuşacağı güne kadar ona gazabını yazar.” Mâlik Muvatta'da ve Tirmizî rivayet etmiş; Tirmizî “Hasen sahih bir hadistir” demiştir.

1517. Hadis

وعن سفيان بن عبد الله رضي الله عنه قَالَ : قُلْتُ : يَا رسولَ الله حدِّثني بأَمْرٍ أَعْتَصِمُ بِهِ قَالَ : (( قلْ : رَبِّيَ اللهُ ثُمَّ اسْتَقِمْ )) قُلْتُ : يَا رسولَ اللهِ ، مَا أخْوَفُ مَا تَخَافُ عَلَيَّ ؟ فَأَخَذَ بِلِسانِ نَفْسِهِ ، ثُمَّ قَالَ : (( هَذَا )) . رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن صحيح )) .

Süfyân b. Abdullah radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: ‘Yâ Resûlallah, bana sımsıkı sarılacağım bir iş söyle’ dedim. “Rabbim Allah'tır de, sonra dosdoğru ol” buyurdu. ‘Yâ Resûlallah, benim hakkımda en çok korktuğun şey nedir?’ dedim. Kendi dilini tuttu, sonra “İşte budur” buyurdu. Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen sahih bir hadistir” demiştir.

1518. Hadis

وعن ابن عمر رضي الله عنهما ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( لا تُكْثِرُوا الكَلاَمَ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللهِ؛ فَإنَّ كَثْرَةَ الكَلاَمِ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللهِ تَعَالَى قَسْوَةٌ لِلقَلْبِ ! وإنَّ أبْعَدَ النَّاسِ مِنَ اللهِ القَلْبُ القَاسِي )) . رواه الترمذي .

İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah'ın zikri dışında sözü çoğaltmayın. Çünkü Allah Teâlâ'nın zikri dışında sözün çokluğu kalp katılığıdır. İnsanların Allah'a en uzak olanı ise katı kalpli olandır.” Tirmizî rivayet etmiştir.

1519. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ وَقَاهُ اللهُ شَرَّ مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ ، وَشَرَّ مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ دَخَلَ الجَنَّةَ )) . رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن )) .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah kimi iki çenesi arasındakinin şerrinden ve iki bacağı arasındakinin şerrinden korursa o kimse cennete girer.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir.

1520. Hadis

وعن عقبة بن عامرٍ رضي الله عنه قَالَ : قُلْتُ : يَا رسولَ اللهِ مَا النَّجَاةُ ؟ قَالَ : (( أَمْسِكْ عَلَيْكَ لِسَانَكَ ، وَلْيَسَعْكَ بَيْتُكَ ، وابْكِ عَلَى خَطِيئَتِكَ )) . رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن )) .

Ukbe b. Âmir radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: ‘Yâ Resûlallah, kurtuluş nedir?’ dedim. Şöyle buyurdu: “Dilini tut, evin sana geniş gelsin ve günahına ağla.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir.

1521. Hadis

وعن أَبي سعيد الخدري رضي الله عنه ، عن النبيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( إِذَا أصْبَحَ ابْنُ آدَمَ ، فَإنَّ الأعْضَاءَ كُلَّهَا تَكْفُرُ اللِّسانَ ، تَقُولُ : اتَّقِ اللهَ فِينَا ، فَإنَّما نَحنُ بِكَ ؛ فَإنِ اسْتَقَمْتَ اسْتَقَمْنَا ، وإنِ اعْوَجَجْتَ اعْوَجَجْنَا )) . رواه الترمذي . معنى : (( تَكْفُرُ اللِّسَانَ )) : أيْ تَذِلُّ وَتَخْضَعُ لَهُ .

Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Âdemoğlu sabaha çıktığında bütün organlar dile boyun eğer ve şöyle derler: ‘Bizim hakkımızda Allah'tan kork! Çünkü biz ancak seninle varız. Sen doğru olursan biz de doğru oluruz; sen eğrilirsen biz de eğriliriz.’” Tirmizî rivayet etmiştir. Metinde geçen tekfürü'l-lisâne (تَكْفُرُ اللِّسَانَ) ifadesinin anlamı “ona boyun eğer ve ser fürû borde (itaat eder)” demektir.

1522. Hadis

وعن مُعَاذٍ رضي الله عنه قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللهِ ، أَخْبِرْني بِعَمَلٍ يُدْخِلُني الجَنَّةَ وَيُبَاعِدُني مِنَ النَّارِ ؟ قَالَ : (( لَقَدْ سَألتَ عَنْ عَظيمٍ ، وإنَّهُ لَيَسيرٌ عَلَى مَنْ يَسَّرَهُ اللهُ تَعَالَى عَلَيْهِ: تَعْبُدُ الله لا تُشْرِكُ بِهِ شَيْئاً ، وَتُقِيمُ الصَّلاَةَ ، وتُؤتِي الزَّكَاةَ ، وتَصُومُ رَمَضَانَ ، وتَحُجُّ البَيْتَ )) ثُمَّ قَالَ : (( ألاَ أدُلُّكَ عَلَى أبْوابِ الخَيْرِ ؟ الصَّوْمُ جُنَّةٌ ، وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الخَطِيئَةَ كَما يُطْفِئُ المَاءُ النَّارَ ، وَصَلاَةُ الرَّجُلِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ )) ثُمَّ تَلا : { تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ المَضَاجِعِ } حَتَّى بَلَغَ { يَعْمَلُونَ } [ السجدة : 16 - 17 ] ثُمَّ قَالَ : (( ألا أُخْبِرُكَ بِرَأسِ الأَمْرِ ، وَعَمُودِهِ ، وَذِرْوَةِ سِنَامِهِ )) قُلْتُ : بَلَى يَا رسولَ اللهِ ، قَالَ : (( رَأسُ الأمْر الإسْلامُ ، وَعَمُودُهُ الصَّلاَةُ ، وَذِرْوَةِ سِنَامِهِ الجِهادُ )) ثُمَّ قَالَ : (( ألاَ أُخْبِرُكَ بِمِلاكِ ذَلِكَ كُلِّهِ ! )) قُلْتُ : بلَى يَا رَسولَ اللهِ ، فَأخَذَ بِلِسانِهِ وقال : (( كُفَّ عَلَيْكَ هَذَا )) قُلْتُ : يَا رسولَ الله وإنَّا لَمُؤاخَذُونَ بما نَتَكَلَّمُ بِهِ ؟ فقالَ : (( ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ ! وَهَلْ يَكُبُّ الناسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلاَّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ ؟ )) . رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن صحيح )) ، وَقَدْ سبق شرحه في باب قبل هَذَا .

Muâz radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: ‘Yâ Resûlallah! Bana beni cennete sokacak ve cehennemden uzaklaştıracak bir amel haber ver’ dedim. Buyurdu ki: “Sen gerçekten büyük bir şey sordun. Şüphesiz o, yüce Allah'ın kendisine kolaylaştırdığı kimse için pek kolaydır: Allah'a ibadet eder ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmazsın, namazı kılarsın, zekâtı verirsin, ramazan orucunu tutarsın ve Kâbe'yi haccedersin.” Sonra şöyle buyurdu: “Sana hayır kapılarını göstereyim mi? Oruç kalkandır. Sadaka, suyun ateşi söndürdüğü gibi günahı söndürür. Bir de kişinin gece yarısında kıldığı namazdır.” Sonra { تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ المَضَاجِعِ } “Onların yanları yataklarından uzaklaşır...” âyetini { يَعْمَلُونَ } “...yapmakta oldukları...” [es-Secde 32/16-17] kavline ulaşıncaya kadar okudu. Sonra: “Sana işin başını, direğini ve zirvesini haber vereyim mi?” buyurdu. ‘Evet, yâ Resûlallah’ dedim. Buyurdu ki: “İşin başı İslâm, direği namaz, zirvesi ise cihaddır.” Sonra: “Sana bütün bunların kendisiyle sağlamlaştığı şeyi haber vereyim mi!” buyurdu. ‘Evet, yâ Resûlallah’ dedim. Bunun üzerine dilini tuttu ve: “Şunu tut!” buyurdu. ‘Yâ Resûlallah! Biz konuştuklarımızdan dolayı gerçekten sorumlu tutulacak mıyız?’ dedim. Şöyle buyurdu: “Annen seni kaybetmesin! İnsanları yüzüstü cehenneme sürükleyen, dillerinin biçtiklerinden başka bir şey midir?” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen sahih bir hadistir” demiştir. Bunun şerhi bundan önceki bir bâbda geçmişti.

1523. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه : أنَّ رسُولَ الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ ؟ )) قالوا : اللهُ وَرَسُولُهُ أعْلَمُ ، قَالَ : (( ذِكْرُكَ أخَاكَ بِما يَكْرَهُ )) قِيلَ : أفَرَأيْتَ إنْ كَانَ في أخِي مَا أقُولُ ؟ قَالَ : (( إنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ ، فقد اغْتَبْتَهُ ، وإنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدْ بَهَتَّهُ )) رواه مسلم .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Gıybet nedir, bilir misiniz?” ‘Allah ve Resûlü daha iyi bilir’ dediler. “Kardeşini hoşlanmadığı şeyle anmandır” buyurdu. ‘Ya söylediğim şey kardeşimde varsa, ne dersin?’ denildi. Buyurdu ki: “Eğer söylediğin şey onda varsa gıybetini yapmış olursun; eğer söylediğin şey onda yoksa ona iftira etmiş olursun.” Müslim rivayet etmiştir.

1524. Hadis

وعن أَبي بَكْرة رضي الله عنه : أنَّ رَسُولَ الله صلى الله عليه وسلم قَالَ في خُطْبَتِهِ يَوْمَ النَّحْرِ بِمِنًى في حَجَّةِ الوَدَاعِ : (( إنَّ دِماءكُمْ ، وَأمْوَالَكُمْ ، وأعْرَاضَكُمْ ، حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، في شَهْرِكُمْ هَذَا، في بَلَدِكُمْ هَذَا، ألا هَلْ بَلَّغْتُ )) متفق عَلَيْهِ.

Ebû Bekre radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Vedâ haccında kurban bayramı günü Minâ'da irad ettiği hutbesinde şöyle buyurdu: “Şüphesiz kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız, şu beldenizde, şu ayınızda, şu gününüzün haramlığı gibi birbirinize haramdır. Dikkat edin, tebliğ ettim mi?” Müttefekun aleyh.

1525. Hadis

وعن عائشة رَضِيَ اللهُ عنها ، قالت : قُلْتُ للنبيّ صلى الله عليه وسلم : حَسْبُكَ مِنْ صَفِيَّةَ كذَا وكَذَا . قَالَ بعضُ الرواةِ : تَعْنِي قَصيرَةً ، فقالَ : (( لَقَدْ قُلْتِ كَلِمَةً لَوْ مُزِجَتْ بِمَاءِ البَحْرِ لَمَزَجَتْهُ ! )) قالت : وَحَكَيْتُ لَهُ إنْسَاناً فَقَالَ : (( مَا أُحِبُّ أنِّي حَكَيْتُ إنْساناً وإنَّ لِي كَذَا وَكَذَا )) . رواه أَبُو داود والترمذي ، وقال : (( حديث حسن صحيح )) . ومعنى : (( مَزَجَتْهُ )) خَالَطَتْهُ مُخَالَطَةً يَتَغَيَّرُ بِهَا طَعْمُهُ أَوْ رِيحُهُ لِشِدَّةِ نَتْنِها وَقُبْحِهَا . وهذا الحَديثُ مِنْ أبلَغِ الزَّواجِرِ عَنِ الغِيبَةِ ، قَالَ الله تَعَالَى : { وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى إنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى } .

Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e: ‘Safiyye'nin şöyle ve şöyle olması sana yeter’ dedim. Râvilerden bazısı dedi ki: ‘Kısa boylu olmasını kastediyordu.’ Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Öyle bir söz söyledin ki, eğer deniz suyuna karıştırılsaydı onu bile bozup değiştirirdi!” [Âişe] dedi ki: Bir de ona bir insanın taklidini yaptım. Bunun üzerine: “Bana şöyle ve şöyle dünyalıklar verilse bile bir insanın taklidini yapmayı sevmem” buyurdu. Ebû Dâvûd ve Tirmizî rivayet etmiş; Tirmizî “Hasen sahih bir hadistir” demiştir. Hadiste geçen mezecethü (مَزَجَتْهُ) “onu bozup değiştirirdi” ifadesinin anlamı: Kokusunun ve çirkinliğinin şiddetinden ötürü tadını veya kokusunu değiştirecek şekilde ona karışırdı, demektir. Bu hadis gıybetten sakındıran en beliğ uyarılardandır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الهَوَى إنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى } “O, hevâdan konuşmaz. O, kendisine vahyedilen bir vahiyden başkası değildir.”

1526. Hadis

وعن أنسٍ رضي الله عنه قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( لَمَّا عُرِجَ بي مَرَرْتُ بِقَومٍ لَهُمْ أظْفَارٌ مِنْ نُحَاسٍ يَخْمِشُونَ وُجُوهَهُمْ وَصُدُورَهُمْ فَقُلْتُ : مَنْ هؤُلاءِ يَا جِبرِيلُ ؟ قَالَ : هؤُلاءِ الَّذِينَ يَأكُلُونَ لُحُومَ النَّاسِ ، وَيَقَعُونَ في أعْرَاضِهِمْ ! )) . رواه أَبُو داود .

Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Mi'râca çıkarıldığımda, bakırdan tırnakları olan ve bunlarla yüzlerini ve göğüslerini tırmalayan bir topluluğa rastladım. ‘Ey Cebrâil! Bunlar kimdir?’ dedim. Dedi ki: ‘Bunlar, insanların etlerini yiyen ve ırzlarına dil uzatan kimselerdir!’” Ebû Dâvûd rivayet etmiştir.

1527. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه : أنَّ رسُولَ الله صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( كُلُّ المُسْلِمِ عَلَى المُسْلِمِ حَرَامٌ : دَمُهُ وَعِرْضُهُ وَمَالُهُ )) . رواه مسلم .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslümanın her şeyi müslümana haramdır: Kanı, ırzı ve malı.” Müslim rivayet etmiştir.