587. Hadis
وعن النعمان بن بشيرٍ رضي الله عنهما ، قَالَ : سَمِعْتُ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( إنَّ الحَلاَلَ بَيِّنٌ ، وَإنَّ الحَرامَ بَيِّنٌ ، وَبَيْنَهُمَا مُشْتَبَهَاتٌ لاَ يَعْلَمُهُنَّ كَثيرٌ مِنَ النَّاسِ ، فَمَنِ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ ، اسْتَبْرَأَ لِدِينهِ وَعِرْضِهِ ، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ وَقَعَ في الحَرَامِ ، كَالرَّاعِي يَرْعَى حَوْلَ الحِمَى يُوشِكُ أنْ يَرْتَعَ فِيهِ ، ألاَ وَإنَّ لكُلّ مَلِكٍ حِمَىً ، ألاَ وَإنَّ حِمَى اللهِ مَحَارِمُهُ ، ألاَ وَإنَّ فِي الجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَت صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ ، ألاَ وَهِيَ القَلْبُ )) متفقٌ عَلَيْهِ ، وروياه مِنْ طرقٍ بِألفَاظٍ متقاربةٍ .
Nu'mân b. Beşîr radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Şüphesiz helal bellidir, haram da bellidir. İkisinin arasında ise insanların çoğunun bilmediği şüpheli şeyler vardır. Kim şüpheli şeylerden sakınırsa dinini ve ırzını korumuş olur. Kim de şüpheli şeylere düşerse harama düşmüş olur; tıpkı koruluğun etrafında sürüsünü otlatan ve neredeyse koruluğun içine dalacak olan çoban gibi. Dikkat edin, her hükümdarın bir koruluğu vardır. Dikkat edin, Allah'ın koruluğu da haram kıldığı şeylerdir. Dikkat edin, bedende bir et parçası vardır ki o düzelirse bütün beden düzelir, o bozulursa bütün beden bozulur. Dikkat edin, o kalptir.” Müttefekun aleyh; ikisi bunu birbirine yakın lafızlarla çeşitli tarîklerden (rivayet kollarından) rivayet etmişlerdir.
588. Hadis
وعن أنسٍ رضي الله عنه : أنَّ النبيَّ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ تَمْرَةً فِي الطَّرِيقِ ، فَقَالَ : (( لَوْلاَ أنِّي أخَافُ أنْ تَكُونَ مِنَ الصَّدَقَة لأَكَلْتُهَا )) متفقٌ عَلَيْهِ .
Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yolda bir hurma buldu ve şöyle buyurdu: “Eğer sadaka malından olmasından korkmasaydım onu yerdim.” Müttefekun aleyh.
589. Hadis
وعن النَّواسِ بن سمعان رضي الله عنه ، عن النبيِّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( البِرُّ : حُسْنُ الخُلُقِ، وَالإِثْمُ : مَا حَاكَ فِي نَفْسِكَ ، وَكَرِهْتَ أنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ )) رواه مسلم. (( حَاكَ )) بِالحاءِ المهملةِ والكافِ : أيْ تَرَدَّدَ فِيهِ .
Nevvâs b. Sem'ân radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “İyilik, güzel ahlaktır. Günah ise içinde kuşku uyandıran ve insanların muttali olmasını istemediğin şeydir.” Müslim rivayet etmiştir. Noktasız hâ ve kâf ile hâke (حَاكَ), “onda tereddüt etti” demektir.
590. Hadis
وعن وَابِصَةَ بن مَعبدٍ رضي الله عنه ، قَالَ: أتَيْتُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ: (( جئتَ تَسْألُ عَنِ البِرِّ ؟ )) قُلْتُ : نَعَمْ ، فَقَالَ : (( اسْتَفْتِ قَلْبَكَ ، البرُّ : مَا اطْمَأنَّت إِلَيْهِ النَّفسُ ، وَاطْمأنَّ إِلَيْهِ القَلْبُ ، وَالإثْمُ : مَا حَاكَ في النَّفْسِ ، وَتَرَدَّدَ فِي الصَّدْرِ ، وَإنْ أفْتَاكَ النَّاسُ وَأفْتُوكَ )) حديث حسن ، رواه أحمد والدَّارمِيُّ في مُسْنَدَيْهِمَا .
Vâbisa b. Ma'bed radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldim; “İyiliği sormaya mı geldin?” buyurdu. “Evet” dedim. Şöyle buyurdu: “Kalbine danış. İyilik, nefsin kendisine yatıştığı ve kalbin kendisiyle huzur bulduğu şeydir. Günah ise insanlar sana fetva verseler, yine fetva verseler bile, nefsinde kuşku uyandıran ve göğüste tereddüt doğuran şeydir.” Hasen bir hadistir; Ahmed ve Dârimî kendi Müsned'lerinde rivayet etmişlerdir.
591. Hadis
وعن أَبي سِرْوَعَةَ – بكسر السين المهملة وفتحها – عُقبَةَ بنِ الحارِثِ رضي الله عنه : أنَّهُ تَزَوَّجَ ابنَةً لأبي إهَابِ بن عزيزٍ ، فَأتَتْهُ امْرَأةٌ ، فَقَالَتْ : إنّي قَدْ أرضَعْتُ عُقْبَةَ وَالَّتِي قَدْ تَزَوَّجَ بِهَا . فَقَالَ لَهَا عُقْبَةُ : مَا أعْلَمُ أنَّك أرضَعْتِنِي وَلاَ أخْبَرْتِني ، فَرَكِبَ إِلَى رسول الله صلى الله عليه وسلمِ بِالمَدِينَةِ ، فَسَأَلَهُ : فَقَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( كَيْفَ ؟ وَقَد قِيلَ )) فَفَارَقَهَا عُقْبَةُ وَنَكَحَتْ زَوْجاً غَيْرَهُ . رواه البخاري . (( إهَابٌ )) بكسر الهمزة وَ(( عَزيزٌ )) بفتح العين وبزاي مكررة .
Ebû Sirve'a –noktasız sîn'in kesresi ve fethasıyla– Ukbe b. el-Hâris radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Kendisi Ebû İhâb b. Azîz'in bir kızıyla evlendi. Derken bir kadın yanına gelerek: “Ben Ukbe'yi de evlendiği kadını da emzirdim” dedi. Ukbe ona: “Beni emzirdiğini bilmiyorum, bana haber de vermedin” dedi. Bunun üzerine bineğine binip Medine'de bulunan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gitti ve ona sordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Söylenmişken nasıl [nikâhında tutarsın]?” buyurdu. Bunun üzerine Ukbe ondan ayrıldı ve kadın ondan başka bir kocayla evlendi. Buhârî rivayet etmiştir. İhâb (إهَابٌ) hemzenin kesresiyle, Azîz (عَزيزٌ) ise ayın'ın fethası ve tekrarlanan zây iledir.
592. Hadis
وعن الحسن بن علي رضي الله عنهما ، قَالَ : حَفِظتُ من رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( دَعْ مَا يريبُكَ إِلَى ما لاَ يَرِيبُكَ )) رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن صحيح )) . معناه : اتْرُكْ مَا تَشُكُّ فِيهِ ، وَخُذْ مَا لاَ تَشُكُّ فِيهِ .
Hasan b. Ali radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şunu ezberledim: “Seni şüpheye düşüren şeyi bırak, şüpheye düşürmeyene geç.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen sahih bir hadistir” demiştir. Anlamı şudur: Şüphe ettiğin şeyi terk et, şüphe etmediğin şeyi al.
593. Hadis
وعن عائشة رضي الله عنها ، قالت : كَانَ لأبي بَكر الصديق رضي الله عنه غُلاَمٌ يُخْرِجُ لَهُ الخَرَاجَ ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَأكُلُ مِنْ خَرَاجِهِ ، فَجَاءَ يَوْماً بِشَيءٍ ، فَأكَلَ مِنْهُ أَبُو بَكْرٍ ، فَقَالَ لَهُ الغُلامُ : تَدْرِي مَا هَذَا ؟ فَقَالَ أَبُو بكر : وَمَا هُوَ ؟ قَالَ : كُنْتُ تَكَهَّنْتُ لإنْسَانٍ في الجَاهِلِيَّةِ وَمَا أُحْسِنُ الكَهَانَةَ ، إِلاَّ أنّي خَدَعْتُهُ ، فَلَقِيَنِي ، فَأعْطَانِي لِذلِكَ ، هَذَا الَّذِي أكَلْتَ مِنْهُ ، فَأدْخَلَ أَبُو بَكْرٍ يَدَهُ فَقَاءَ كُلَّ شَيْءٍ فِي بَطْنِهِ . رواه البخاري . (( الخَرَاجُ )) : شَيْءٌ يَجْعَلُهُ السَّيِّدُ عَلَى عَبْدِهِ يُؤدِّيهِ كُلَّ يَومٍ ، وَباقِي كَسْبِهِ يَكُونُ لِلْعَبْدِ .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh'in, kendisine harâc ödeyen bir kölesi vardı ve Ebû Bekir onun harâcından yerdi. Bir gün bir şey getirdi, Ebû Bekir de ondan yedi. Köle ona: “Bunun ne olduğunu biliyor musun?” dedi. Ebû Bekir: “Nedir o?” dedi. Köle dedi ki: “Câhiliye döneminde bir adama kâhinlik yapmıştım. Kâhinliği iyi bilmezdim, sadece onu kandırmıştım. Benimle karşılaştı ve onun karşılığı olarak bana işte bu yediğin şeyi verdi.” Bunun üzerine Ebû Bekir elini ağzına soktu ve karnındaki her şeyi kustu. Buhârî rivayet etmiştir. el-Harâc (الخَرَاجُ), efendinin kölesine her gün ödemek üzere tayin ettiği miktardır; kazancının geri kalanı köleye ait olur.
594. Hadis
وعن نافِع : أن عُمَرَ بن الخَطّاب رضي الله عنه كَانَ فَرَضَ لِلمُهَاجِرينَ الأَوَّلِينَ أرْبَعَةَ الآفٍ وَفَرَضَ لابْنِهِ ثَلاَثَة آلافٍ وَخَمْسَمئَةٍ ، فَقيلَ لَهُ : هُوَ مِنَ المُهَاجِرينَ فَلِمَ نَقَصْتَهُ ؟ فَقَالَ : إنَّمَا هَاجَرَ بِهِ أبُوهُ . يقول : لَيْسَ هُوَ كَمَنْ هَاجَرَ بِنَفْسِهِ . رواه البخاري .
Nâfi'den rivayet edildi: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh ilk muhacirlere dörder bin [dirhem] tahsis etmiş, kendi oğluna ise üç bin beş yüz tahsis etmişti. Kendisine: “O da muhacirlerdendir, niçin onunkini eksik tuttun?” denildi. Bunun üzerine: “Onu ancak babası hicret ettirdi” dedi. Yani: O, kendi başına hicret eden kimse gibi değildir, demek istiyor. Buhârî rivayet etmiştir.
595. Hadis
وعن عَطِيَّةَ بن عُروة السَّعْدِيِّ الصحابيِّ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( لاَ يَبْلُغُ الْعَبدُ أنْ يَكُونَ منَ المُتَّقِينَ حَتَّى يَدَعَ مَا لاَ بَأسَ بِهِ ، حَذَراً مِمَّا بِهِ بَأسٌ )) رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن )) .
Sahâbî Atiyye b. Urve es-Sa'dî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kul, sakıncalı olan şeylerden korunmak amacıyla sakıncası olmayan şeyleri terk etmedikçe müttakîler (Allah'tan sakınanlar) derecesine ulaşamaz.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir.