260. Hadis
وعن سعد بن أَبي وَقَّاص رضي الله عنه ، قَالَ : كُنَّا مَعَ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ نَفَرٍ ، فَقَالَ المُشْرِكُونَ للنَّبيِّ صلى الله عليه وسلم : اطْرُدْ هؤلاء لا يَجْتَرِئُونَ عَلَيْنَا ، وَكُنْتُ أنَا وَابْنُ مَسْعُودٍ . وَرَجُلٌ مِنْ هُذَيْلٍ وَبِلالٌ وَرَجُلاَنِ لَسْتُ أُسَمِّيهِمَا ، فَوَقَعَ في نفس رَسُول الله صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ اللهُ أنْ يَقَعَ فَحَدَّثَ نَفسَهُ ، فَأنْزَلَ اللهُ تعالى : { وَلا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ } [ الأنعام : 52 ] رواه مسلم .
Sa'd b. Ebû Vakkâs radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte altı kişiydik. Müşrikler Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e: ‘Şunları yanından kov da bize karşı cüretkâr davranmasınlar’ dediler. Orada ben, İbn Mes'ûd, Hüzeyl'den bir adam, Bilâl ve adlarını söylemeyeceğim iki adam vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in gönlüne Allah'ın dilediği bazı düşünceler geldi ve kendi kendine düşündü. Bunun üzerine Yüce Allah şu âyeti indirdi: { وَلا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ } “Sabah akşam Rablerinin rızasını dileyerek O'na dua edenleri yanından kovma.” [En'âm 6/52]. Müslim rivayet etmiştir.
261. Hadis
وعن أَبي هُبَيرَة عائِذ بن عمرو المزنِي وَهُوَ مِنْ أهْل بيعة الرضوان رضي الله عنه : أنَّ أبا سُفْيَانَ أتَى عَلَى سَلْمَانَ وَصُهَيْبٍ وَبلاَلٍ في نَفَرٍ ، فقالوا : مَا أخَذَتْ سُيُوفُ اللهِ مِنْ عَدُوِّ الله مَأْخَذَهَا ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رضي الله عنه : أتَقُولُون هَذَا لِشَيْخِ قُرَيْشٍ وَسَيدِهِمْ ؟ فَأتَى النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم ، فَأخْبَرهُ ، فَقَالَ : (( يَا أَبَا بَكْرٍ ، لَعلَّكَ أغْضَبتَهُمْ ؟ لَئِنْ كُنْتَ أغْضَبْتَهُمْ لَقَدْ أغْضَبتَ رَبَّكَ )) فَأَتَاهُمْ فَقَالَ : يَا إخْوَتَاهُ ، أغْضَبْتُكُمْ ؟ قالوا : لاَ ، يَغْفِرُ اللهُ لَكَ يَا أُخَيَّ . رواه مسلم . قولُهُ: (( مَأْخَذَهَا )) أيْ: لَمْ تَسْتَوفِ حقها مِنْهُ. وقوله: (( يَا أُخَيَّ )) : رُوِي بفتحِ الهمزةِ وكسرِ الخاءِ وتخفيف الياءِ ، وَرُوِيَ بضم الهمزة وفتح الخاء وتشديد الياءِ .
Bey'atü'r-Rıdvân ehlinden olan Ebû Hübeyre Âiz b. Amr el-Müzenî radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre: Ebû Süfyân, aralarında Selmân, Suheyb ve Bilâl'in de bulunduğu bir topluluğun yanına geldi. Onlar: ‘Allah'ın kılıçları, Allah'ın düşmanından hakkını tam olarak alamadı’ dediler. Ebû Bekir radıyallâhu anh: ‘Kureyş'in büyüğüne ve efendisine böyle mi söylüyorsunuz?’ dedi. Sonra Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip durumu ona haber verdi. Bunun üzerine [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Ey Ebû Bekir! Yoksa onları kızdırdın mı? Eğer onları kızdırdıysan, gerçekten Rabbini kızdırmış olursun.” Ebû Bekir hemen onların yanına geldi ve: ‘Ey kardeşlerim, sizi kızdırdım mı?’ diye sordu. Onlar da: ‘Hayır, Allah seni bağışlasın ey kardeşim!’ dediler. Müslim rivayet etmiştir. Hadisteki me'hazehâ (مَأْخَذَهَا) sözü “ondan hakkını tam olarak alamadı” demektir. Yâ uhayye (يَا أُخَيَّ) sözü ise hemzenin fethası, hâ'nın kesresi ve şeddesiz yâ ile rivayet edildiği gibi; hemzenin zammesi, hâ'nın fethası ve şeddeli yâ ile de rivayet edilmiştir.
262. Hadis
وعن سهل بن سعد رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( أَنَا وَكَافلُ اليَتِيمِ في الجَنَّةِ هَكَذا )) وَأَشارَ بالسَّبَّابَةِ وَالوُسْطَى ، وَفَرَّجَ بَيْنَهُمَا . رواه البخاري . و(( كَافلُ اليَتيم )) : القَائِمُ بِأمُوره .
Sehl b. Sa'd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ben ve yetimi himaye eden kimse cennette şöyleyiz.” Şehâdet parmağı ile orta parmağını gösterip aralarını biraz açtı. Buhârî rivayet etmiştir. Kâfilü'l-yetîm (كَافلُ اليَتيم) “yetimin işlerini üstlenen kimse” demektir.
263. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( كَافلُ اليَتيِم لَهُ أَوْ لِغَيْرِهِ أَنَا وَهُوَ كَهَاتَيْنِ في الجَنَّةِ )) وَأَشَارَ الرَّاوِي وَهُوَ مَالِكُ بْنُ أنَس بالسَّبَّابَةِ وَالوُسْطَى . رواه مسلم . وقوله صلى الله عليه وسلم : (( اليَتِيمُ لَهُ أَوْ لِغَيرِهِ )) مَعْنَاهُ : قَريبُهُ ، أَو الأجْنَبيُّ مِنْهُ ، فالقَريبُ مِثلُ أنْ تَكْفَلهُ أمُّهُ أَوْ جَدُّهُ أَوْ أخُوهُ أَوْ غَيرُهُمْ مِنْ قَرَابَتِهِ ، والله أعْلَمُ .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kendisine ya da başkasına ait bir yetimi himaye eden kimseyle ben, cennette şu ikisi gibiyiz.” Râvi Mâlik b. Enes, şehâdet parmağı ile orta parmağını gösterdi. Müslim rivayet etmiştir. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in el-yetîmü lehû ev li-gayrihî (اليَتِيمُ لَهُ أَوْ لِغَيرِهِ) “kendisine ya da başkasına ait yetim” sözünün anlamı, “kendi yakını olan ya da kendisine yabancı olan yetim” demektir. Yakını olması; annesinin, dedesinin, kardeşinin ya da diğer akrabalarından birinin onu himaye etmesi gibidir. Allah en doğrusunu bilir.
264. Hadis
وعنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( لَيْسَ المِسْكينُ الَّذِي تَرُدُّهُ التَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ ، وَلا اللُّقْمَةُ وَاللُّقْمَتَانِ إِنَّمَا المِسكِينُ الَّذِي يَتَعَفَّفُ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية في الصحيحين : (( لَيْسَ المِسكِينُ الَّذِي يَطُوفُ عَلَى النَّاسِ تَرُدُّهُ اللُّقْمَةُ واللُّقْمَتانِ ، وَالتَّمْرَةُ والتَّمْرَتَانِ ، وَلَكِنَّ المِسْكِينَ الَّذِي لاَ يَجِدُ غنىً يُغْنِيه ، وَلاَ يُفْطَنُ بِهِ فَيُتَصَدَّقَ عَلَيهِ ، وَلاَ يَقُومُ فَيَسْأَلُ النَّاسَ )) .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Asıl yoksul, bir iki hurmanın ya da bir iki lokmanın kapıdan çevirdiği kimse değildir; asıl yoksul, iffetinden dolayı dilenmeyen kimsedir.” Müttefekun aleyh. Sahîhayn'daki bir rivayette ise şöyledir: “Asıl yoksul, insanların arasında dolaşıp bir iki lokmanın ve bir iki hurmanın kapıdan çevirdiği kimse değildir; fakat asıl yoksul, kendisini muhtaçlıktan kurtaracak bir zenginlik bulamayan, durumu fark edilip de kendisine sadaka verilmeyen ve kalkıp insanlardan bir şey de istemeyen kimsedir.”
265. Hadis
وعنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( السَّاعِي عَلَى الأَرْمَلَةِ وَالمِسْكِينِ ، كَالمُجَاهِدِ في سَبيلِ اللهِ )) وَأحسَبُهُ قَالَ : (( وَكالقَائِمِ الَّذِي لاَ يَفْتُرُ ، وَكَالصَّائِمِ الَّذِي لاَ يُفْطِرُ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Yine ondan, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; buyurdu ki: “Dul ve yoksulun işleri için koşturan kimse, Allah yolunda cihad eden gibidir.” Sanırım şöyle de buyurdu: “Ve hiç usanmadan gece namazı kılan, hiç ara vermeden oruç tutan kimse gibidir.” Müttefekun aleyh.
266. Hadis
وعنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( شَرُّ الطَّعَامِ طَعَامُ الوَلِيمَةِ ، يُمْنَعُهَا مَنْ يَأتِيهَا ، وَيُدْعَى إِلَيْهَا مَنْ يَأْبَاهَا ، وَمَنْ لَمْ يُجِبِ الدَّعْوَةَ فَقَدْ عَصَى اللهَ وَرَسُولَهُ )) رواه مسلم . وفي رواية في الصحيحين ، عن أَبي هريرة من قوله : (( بئْسَ الطَّعَامُ طَعَامُ الوَلِيمَةِ يُدْعَى إِلَيْهَا الأغْنِيَاءُ ويُتْرَكُ الفُقَراءُ )) .
Yine ondan, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; buyurdu ki: “Yemeklerin en kötüsü, gelmek isteyenlerin engellendiği, gelmekten kaçınanların ise davet edildiği düğün yemeğidir. Kim davete icabet etmezse Allah'a ve Resûlü'ne isyan etmiş olur.” Müslim rivayet etmiştir. Sahîhayn'daki (Buhârî ve Müslim'deki) bir rivayette Ebû Hüreyre'nin kendi sözü olarak şöyle geçer: “Zenginlerin davet edilip fakirlerin terk edildiği düğün yemeği ne kötü bir yemektir!”
267. Hadis
وعن أنس رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( مَنْ عَالَ جَارِيَتَيْن حَتَّى تَبْلُغَا جَاءَ يَوْمَ القِيَامَةِ أنَا وَهُوَ كَهَاتَيْنِ )) وضَمَّ أصَابِعَهُ . رواه مسلم . (( جَارِيَتَيْنِ )) أيْ : بنتين .
Enes radıyallâhu anh'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; buyurdu ki: “Kim iki kız çocuğunun ergenlik çağına erişinceye kadar bakımını üstlenirse, kıyamet günü ben ve o şu ikisi gibi geliriz.” Ve parmaklarını birleştirdi. Müslim rivayet etmiştir. Câriyeteyn (جَارِيَتَيْنِ) “iki kız çocuğu” demektir.
268. Hadis
وعن عائشة رضي الله عنها ، قَالَتْ : دَخَلَتْ عَلَيَّ امْرَأةٌ وَمَعَهَا ابنتان لَهَا ، تَسْأَلُ فَلَمْ تَجِدْ عِنْدِي شَيئاً غَيْرَ تَمْرَةٍ وَاحدَةٍ ، فَأعْطَيْتُهَا إيَّاهَا فَقَسَمَتْهَا بَيْنَ ابْنَتَيْها ولَمْ تَأكُلْ مِنْهَا ، ثُمَّ قَامَتْ فَخَرجَتْ ، فَدَخَلَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَينَا ، فَأخْبَرْتُهُ فَقَالَ : (( مَنِ ابْتُليَ مِنْ هذِهِ البَنَاتِ بِشَيءٍ فَأحْسَنَ إلَيْهِنَّ ، كُنَّ لَهُ سِتراً مِنَ النَّارِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Yanında iki kızı bulunan bir kadın bir şeyler isteyerek yanıma girdi. Yanımda tek bir hurmadan başka bir şey bulamadı. Onu kendisine verdim; o da hurmayı iki kızı arasında paylaştırdı ve kendisi ondan hiç yemedi. Sonra kalkıp çıktı. Derken Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem yanımıza girdi, durumu kendisine haber verdim. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Kim bu kız çocuklarından biriyle imtihan edilir de onlara iyi davranırsa, o kızlar kendisi için ateşe karşı bir perde olur.” Müttefekun aleyh.
269. Hadis
وعن عائشة رضي الله عنها ، قَالَتْ : جَاءتني مِسْكينةٌ تَحْمِلُ ابْنَتَيْنِ لَهَا ، فَأطْعَمْتُها ثَلاثَ تَمرَات ، فَأعْطَتْ كُلَّ وَاحِدَة مِنْهُمَا تَمْرَةً وَرَفَعتْ إِلَى فِيها تَمْرَةً لِتَأكُلها ، فَاسْتَطعَمَتهَا ابْنَتَاهَا ، فَشَقَّتِ التَّمْرَةَ الَّتي كَانَتْ تُريدُ أنْ تَأكُلَهَا بَيْنَهُما ، فَأعجَبَنِي شَأنُهَا ، فَذَكَرْتُ الَّذِي صَنَعَتْ لرسولِ الله صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ : (( إنَّ الله قَدْ أوْجَبَ لَهَا بها الجَنَّةَ ، أَوْ أعتَقَهَا بِهَا مِنَ النَّارِ )) رواه مسلم .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: İki kızını taşıyan yoksul bir kadın yanıma geldi. Ona üç hurma yedirmek üzere verdim. Kızlarından her birine birer hurma verdi, yemek için ağzına da bir hurma götürdü. Ancak iki kızı ondan yiyecek istedi. Bunun üzerine kendisinin yemek istediği hurmayı o ikisi arasında ikiye böldü. Onun bu hâli hoşuma gitti ve yaptığını Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlattım. Şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah bu hurma sebebiyle ona cenneti vacip kılmış ya da onu bu sebeple cehennemden azat etmiştir.” Müslim rivayet etmiştir.
270. Hadis
وعن أَبي شُرَيحٍ خُوَيْلِدِ بن عمرو الخزاعِيِّ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم : (( اللَّهُمَّ إنِّي أُحَرِّجُ حَقَّ الضَّعِيفَينِ : اليَتِيم وَالمَرْأةِ )) حديث حسن رواه النسائي بإسناد جيد . ومعنى (( أُحَرِّجُ )) : أُلْحِقُ الحَرَجَ وَهُوَ الإثْمُ بِمَنْ ضَيَّعَ حَقَّهُمَا ، وَأُحَذِّرُ مِنْ ذلِكَ تَحْذِيراً بَليغاً ، وَأزْجُرُ عَنْهُ زجراً أكيداً .
Ebû Şureyh Huveylid b. Amr el-Huzâî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah'ım! İki zayıfın; yetimin ve kadının hakkını zayi edenlere günah yüklüyor ve bundan şiddetle sakındırıyorum.” Hasen bir hadistir; Nesâî ceyyid bir isnadla rivayet etmiştir. Üharricu (أُحَرِّجُ) kelimesinin anlamı şudur: Bu ikisinin hakkını zayi eden kimseye harac (الحَرَجَ) yani günah yüklüyor, bundan son derece güçlü bir şekilde sakındırıyor ve kesin bir biçimde menediyorum.
271. Hadis
وعن مصعب بن سعد بن أَبي وقَّاص رضي الله عنهما ، قَالَ : رَأى سعد أنَّ لَهُ فَضْلاً عَلَى مَنْ دُونَهُ ، فَقَالَ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم : (( هَلْ تُنْصرُونَ وتُرْزَقُونَ إلاَّ بِضُعَفَائِكُمْ )) رواه البخاري هكذا مُرسلاً ، فإن مصعب بن سعد تابعيٌّ ، ورواه الحافظ أَبُو بكر البرقاني في صحيحه متصلاً عن مصعب ، عن أبيه رضي الله عنه .
Mus'ab b. Sa'd b. Ebû Vakkâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Sa'd kendisinin, kendisinden daha aşağıda olanlara karşı bir üstünlüğü olduğu görüşüne kapıldı. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Siz ancak zayıflarınız sayesinde yardım görüyor ve rızıklandırılıyorsunuz değil mi?” Buhârî bu şekilde mürsel olarak rivayet etmiştir; zira Mus'ab b. Sa'd tâbiîdir. Hâfız Ebû Bekir el-Berkânî ise Sahîh'inde Mus'ab'dan, o da babası radıyallâhu anh'den olmak üzere muttasıl olarak rivayet etmiştir.
272. Hadis
وعن أَبي الدَّرداءِ عُويمر رضي الله عنه ، قَالَ : سمعتُ رَسُولَ الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( ابْغُوني الضُّعَفَاء ، فَإنَّمَا تُنْصَرُونَ وتُرْزَقُونَ ، بِضُعَفَائِكُمْ )) رواه أَبُو داود بإسناد جيد .
Ebü'd-Derdâ Uveymer radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Bana zayıfları arayıp bulun; zira siz ancak zayıflarınız sayesinde yardım görüyor ve rızıklandırılıyorsunuz.” Ebû Dâvûd ceyyid bir isnadla rivayet etmiştir.