2295. Hadis
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ الشُّهَدَاءِ الَّذِي يَأْتِي بِالشَّهَادَةِ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا " .
Bize el-Ensârî anlattı; bize Ma’n anlattı; bize Mâlik anlattı; Abdullah b. Ebî Bekir b. Muhammed b. Amr b. Hazm’dan; babasından; Abdullah b. Amr b. Osmân’dan; Ebû Amre el-Ensârî’den; Zeyd b. Hâlid el-Cühenî’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Size şahitlerin en hayırlısını haber vereyim mi? Kendisinden istenmeden önce şahitliğini yerine getiren (şahitliğini bildiren) kimsedir.”
2296. Hadis
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، نَحْوَهُ وَقَالَ ابْنُ أَبِي عَمْرَةَ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَأَكْثَرُ النَّاسِ يَقُولُونَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ وَاخْتَلَفُوا عَلَى مَالِكٍ فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ فَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ أَبِي عَمْرَةَ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنِ ابْنِ أَبِي عَمْرَةَ وَهُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيُّ وَهَذَا أَصَحُّ لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ أَيْضًا وَأَبُو عَمْرَةَ مَوْلَى زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ وَلَهُ حَدِيثُ الْغُلُولِ وَأَكْثَرُ النَّاسِ يَقُولُونَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ .
Bize Ahmed b. el-Hasan anlattı; bize Abdullah b. Mesleme anlattı; Mâlik’ten [önceki hadisin] bir benzerini rivayet etti ve “İbn Ebî Amre” dedi. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasendir. İnsanların çoğu “Abdurrahman b. Ebî Amre” derler. Bu hadisin rivayetinde Mâlik üzerine ihtilaf etmişlerdir; bazısı “Ebû Amre’den”, bazısı da “İbn Ebî Amre’den” diye rivayet etmiştir ki o da Abdurrahman b. Ebî Amre el-Ensârî’dir. Doğru olanı da budur; çünkü bu hadis Mâlik dışındaki yollardan da Abdurrahman b. Ebî Amre’den, o da Zeyd b. Hâlid’den rivayet edilmiştir. İbn Ebî Amre’den, Zeyd b. Hâlid’den bu hadisten başka bir hadis daha rivayet edilmiştir ki o da sahih bir hadistir. Ebû Amre ise Zeyd b. Hâlid el-Cühenî’nin azatlısıdır ve ganimetten çalma (gulûl) hakkındaki hadis ona aittir. İnsanların çoğu ise “Abdurrahman b. Ebî Amre” demektedir.
2297. Hadis
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ ابْنُ بِنْتِ أَزْهَرَ السَّمَّانِ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَيْرُ الشُّهَدَاءِ مَنْ أَدَّى شَهَادَتَهُ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Bize Bişr b. Âdem -Ezher es-Semmân’ın kızının oğlu- anlattı; bize Zeyd b. el-Hubâb anlattı; bize Übey b. Abbâs b. Sehl b. Sa’d anlattı; bana Ebû Bekir b. Muhammed b. Amr b. Hazm anlattı; bana Abdullah b. Amr b. Osmân anlattı; bana Hârice b. Zeyd b. Sâbit anlattı; bana Abdurrahman b. Ebî Amre anlattı; bana Zeyd b. Hâlid el-Cühenî anlattı; o Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu işitmiştir: “Şahitlerin en hayırlısı, kendisinden istenmeden önce şahitliğini eda eden (bildiren) kimsedir.” Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis bu tarikten hasen garibtir.
2299. Hadis
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ زِيَادٍ الأَسَدِيِّ، عَنْ فَاتِكِ بْنِ فَضَالَةَ، عَنْ أَيْمَنَ بْنِ خُرَيْمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ خَطِيبًا فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُدِلَتْ شَهَادَةُ الزُّورِ إِشْرَاكًا بِاللَّهِ " . ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : (وَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ زِيَادٍ وَاخْتَلَفُوا فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ زِيَادٍ . وَلاَ نَعْرِفُ لأَيْمَنَ بْنِ خُرَيْمٍ سَمَاعًا مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize Ahmed b. Menî’ anlattı; bize Mervân b. Muâviye anlattı; Süfyân b. Ziyâd el-Esedî’den; Fâtik b. Fadâle’den; Eymen b. Huraym’den rivayet edildiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem hutbe vermek üzere ayağa kalktı ve şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Yalan şahitlik, Allah’a ortak koşmaya (şirke) denk tutulmuştur.” Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: { فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ } “O halde pislik olan putlardan sakının ve yalan sözden kaçının” [Hac: 30] ayetini okudu. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis garibtir, onu sadece Süfyân b. Ziyâd’ın hadisi olarak bilmekteyiz ve bu hadisin Süfyân b. Ziyâd’dan rivayetinde ihtilaf etmişlerdir. Eymen b. Huraym’in Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’den bir işitmesini (semâını) da bilmemekteyiz.
2300. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَهُوَ ابْنُ زِيَادٍ الْعُصْفُرِيُّ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ النُّعْمَانِ الأَسَدِيِّ، عَنْ خُرَيْمِ بْنِ فَاتِكٍ الأَسَدِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الصُّبْحِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَامَ قَائِمًا فَقَالَ " عُدِلَتْ شَهَادَةُ الزُّورِ بِالشِّرْكِ بِاللَّهِ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ (وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا عِنْدِي أَصَحُّ . وَخُرَيْمُ بْنُ فَاتِكٍ لَهُ صُحْبَةٌ وَقَدْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَادِيثَ وَهُوَ مَشْهُورٌ .
Bize Abd b. Humeyd anlattı; bize Muhammed b. Ubeyd anlattı; bize Süfyân -ki o İbn Ziyâd el-Usfurî’dir- babasından anlattı; Habîb b. en-Nu’mân el-Esedî’den; Hureym b. Fâtik el-Esedî’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sabah namazını kıldırdı; namazdan çıkınca ayağa kalkarak üç defa: “Yalan şahitlik, Allah’a şirk koşmaya denk tutulmuştur!” buyurdu. Sonra şu ayeti sonuna kadar okudu: { وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ } “...ve yalan sözden kaçının” [Hac: 30]. Ebû Îsâ dedi ki: Bana göre bu rivayet daha sahihtir. Hureym b. Fâtik ise sahabidir; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’den hadisler rivayet etmiştir ve meşhur bir kimsedir.
2301. Hadis
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَكْبَرِ الْكَبَائِرِ " . قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَشَهَادَةُ الزُّورِ أَوْ قَوْلُ الزُّورِ " . قَالَ فَمَا زَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُهَا حَتَّى قُلْنَا لَيْتَهُ سَكَتَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Bize Humeyd b. Mes’ade anlattı; bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı; el-Cüreyrî’den; Abdurrahman b. Ebî Bekre’den; babasından rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Büyük günahların en büyüğünü size haber vereyim mi?” “Evet, ey Allah’ın Resûlü!” dediler. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Allah’a ortak koşmak (şirk), anne-babaya itaatsizlik etmek (onlara haksızlık ve kötülük yapmak) ve yalan şahitlik veya yalan sözdür” buyurdu. [Râvi] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu o kadar çok tekrarladı ki biz [kendi kendimize]: “Keşke sussa [da kendini yormasa]” dedik. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bu konuda Abdullah b. Amr’dan da hadis rivayet edilmiştir.
2302. Hadis
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثَلاَثًا ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ مِنْ بَعْدِهِمْ يَتَسَمَّنُونَ وَيُحِبُّونَ السِّمَنَ يُعْطُونَ الشَّهَادَةَ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلُوهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ وَأَصْحَابُ الأَعْمَشِ إِنَّمَا رَوَوْا عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ .
Bize Vâsıl b. Abdilalâ anlattı; bize Muhammed b. Fudayl anlattı; A’meş’ten; Ali b. Müdrik’ten; Hilâl b. Yisâf’tan; İmrân b. Husayn’dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu işittim: “İnsanların en hayırlısı benim asrımdakilerdir (benim neslimdir); sonra onları takip edenler, sonra da onları takip edenlerdir” -bunu üç defa tekrarladı-. “Sonra onların ardından öyle bir kavim gelir ki; yağ bağlar (semirirler) ve semirmeyi severler; kendilerinden şahitlik istenmeden önce [pervasızca] şahitlik verirler.” Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis, A’meş’in Ali b. Müdrik’ten rivayeti olarak garibtir. A’meş’in arkadaşları ise bunu A’meş’ten, o Hilâl b. Yisâf’tan, o da İmrân b. Husayn’dan şeklinde rivayet etmişlerdir.
2302_2. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ . قَالَ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ " يُعْطُونَ الشَّهَادَةَ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلُوهَا " . إِنَّمَا يَعْنِي شَهَادَةَ الزُّورِ يَقُولُ يَشْهَدُ أَحَدُهُمْ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُسْتَشْهَدَ وَبَيَانُ هَذَا فِي [الحديث التالي]
Bize Ebû Ammâr el-Hüseyin b. Hureys anlattı; bize Vekî’ anlattı; A’meş’ten; bize Hilâl b. Yisâf anlattı; İmrân b. Husayn’dan; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’den [önceki hadisin] bir benzerini rivayet etti. Ve bu rivayet Muhammed b. Fudayl’ın hadisinden daha sahihtir. [Ebû Îsâ] dedi ki: Bazı ilim ehline göre bu hadisteki “Kendilerinden istenmeden şahitlikte bulunurlar” ifadesinin manası; yalan şahitliktir. Yani onlardan biri kendisinden şahitlik yapması istenmeksizin [yalandan] şahitlikte bulunur.
2303. Hadis
حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ حَتَّى يَشْهَدَ الرَّجُلُ وَلاَ يُسْتَشْهَدُ وَيَحْلِفُ الرَّجُلُ وَلاَ يُسْتَحْلَفُ " . وَمَعْنَى حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ الشُّهَدَاءِ الَّذِي يَأْتِي بِشَهَادَتِهِ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا " . هُوَ عِنْدَنَا إِذَا أُشْهِدَ الرَّجُلُ عَلَى الشَّىْءِ أَنْ يُؤَدِّيَ شَهَادَتَهُ وَلاَ يَمْتَنِعَ مِنَ الشَّهَادَةِ هَكَذَا وَجْهُ الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ . كَمُلَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ كِتَابُ الشَّهَادَاتِ وَيَلِيهِ كِتَابُ الزُّهْدِ
Ömer b. el-Hattâb’ın Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’den rivayet ettiği hadiste [şöyle buyrulmuştur]: “İnsanların en hayırlısı benim asrımdakilerdir; sonra onları takip edenler, sonra da onları takip edenlerdir. Sonra yalan yaygınlaşır; öyle ki adam kendisinden şahitlik istenmediği halde şahitlik eder ve kendisinden yemin istenmediği halde yemin eder.” Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’in: “Şahitlerin en hayırlısı, kendisinden istenmeden önce şahitliğini getiren kimsedir” hadisinin manası ise bize göre; bir kimse bir şeye şahit tutulduğu zaman şahitliğini eda etmesi ve şahitlikten kaçınmamasıdır. Bazı ilim ehli nezdinde bu hadisin izahı bu şekildedir. Allah’a hamdolsun Şahitlikler (Şehâdât) Kitabı tamamlandı; ardından Zühd Kitabı gelmektedir.