142. Hadis
وعن عائشة رضي الله عنها : أنَّ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم دخل عَلَيْهَا وعِندها امرأةٌ ، قَالَ : (( مَنْ هذِهِ ؟ )) قَالَتْ : هذِهِ فُلاَنَةٌ تَذْكُرُ مِنْ صَلاتِهَا . قَالَ : (( مهْ ، عَلَيْكُمْ بِمَا تُطِيقُونَ ، فَواللهِ لاَ يَمَلُّ اللهُ حَتَّى تَمَلُّوا )) وكَانَ أَحَبُّ الدِّينِ إِلَيْهِ مَا دَاوَمَ صَاحِبُهُ عَلَيهِ . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وَ(( مهْ )) : كَلِمَةُ نَهْي وَزَجْر . ومَعْنَى (( لاَ يَمَلُّ اللهُ )) : لاَ يَقْطَعُ ثَوَابَهُ عَنْكُمْ وَجَزَاء أَعْمَالِكُمْ ويُعَامِلُكُمْ مُعَامَلةَ المَالِّ حَتَّى تَمَلُّوا فَتَتْرُكُوا ، فَيَنْبَغِي لَكُمْ أنْ تَأخُذُوا مَا تُطِيقُونَ الدَّوَامَ عَلَيهِ لَيدُومَ ثَوابُهُ لَكُمْ وَفَضْلُهُ عَلَيْكُمْ .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem onun yanına girdi; yanında bir kadın vardı. “Bu kimdir?” diye sordu. [Âişe]: ‘Bu falanca kadındır’ diyerek onun kıldığı namazlardan söz etti. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Bırakın bunu! Gücünüzün yettiği amelleri yapın. Vallahi siz usanmadıkça Allah usanmaz.” Dinin [Resûlullah'a] en sevimli gelen ameli, sahibinin devamlı yaptığı ameldi. Müttefekun aleyh. Meh (مهْ): nehiy (yasaklama) ve men (vazgeçirme) kelimesidir. Lâ yemellullâhu (لاَ يَمَلُّ اللهُ) ibaresinin anlamı şudur: Siz usanıp da ameli bırakmadıkça, Allah sevabını ve amellerinizin karşılığını sizden kesmez ve size usanmış kimsenin muamelesini yapmaz. Öyleyse onun sevabının ve lütfunun üzerinizde devam etmesi için, devam etmeye güç yetirebileceğiniz amelleri almanız gerekir.
143. Hadis
وعن أنس رضي الله عنه ، قَالَ : جَاءَ ثَلاثَةُ رَهْطٍ إِلَى بُيُوتِ أزْوَاجِ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، يَسْأَلُونَ عَنْ عِبَادَةِ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، فَلَمَّا أُخْبِروا كَأَنَّهُمْ تَقَالُّوهَا وَقَالُوا : أَيْنَ نَحْنُ مِنَ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم وَقدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأخَّرَ . قَالَ أحدُهُم : أمَّا أنا فَأُصَلِّي اللَّيلَ أبداً . وَقالَ الآخَرُ : وَأَنَا أصُومُ الدَّهْرَ أَبَداً وَلا أُفْطِرُ . وَقالَ الآخر : وَأَنا أعْتَزِلُ النِّسَاءَ فَلاَ أتَزَوَّجُ أبَداً . فجاء رسولُ الله صلى الله عليه وسلم إليهم ، فَقَالَ : (( أنْتُمُ الَّذِينَ قُلْتُمْ كَذَا وَكَذَا ؟ أَمَا واللهِ إنِّي لأخْشَاكُمْ للهِ ، وَأَتْقَاكُمْ لَهُ ، لَكِنِّي أصُومُ وَأُفْطِرُ ، وأُصَلِّي وَأَرْقُدُ ، وَأَتَزَوَّجُ النِّساءَ ، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Üç kişilik bir topluluk Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşlerinin evlerine gelip Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ibadetini sordular. Kendilerine haber verilince, bunu azımsar gibi oldular ve: ‘Biz nerede, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem nerede! Onun geçmiş ve gelecek günahları bağışlanmıştır’ dediler. İçlerinden biri: ‘Bana gelince, ben artık geceleri hep namaz kılacağım’ dedi. Diğeri: ‘Ben de her gün oruç tutacağım ve hiç ara vermeyeceğim’ dedi. Öbürü de: ‘Ben de kadınlardan uzak duracağım ve hiçbir zaman evlenmeyeceğim’ dedi. Derken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanlarına geldi ve şöyle buyurdu: “Şöyle şöyle diyenler sizler misiniz? Dikkat edin, vallahi ben sizin Allah'tan en çok korkanınız ve O'na karşı en takvalı olanınızım. Fakat ben bazen oruç tutar, bazen tutmam; gecenin bir kısmında namaz kılar, bir kısmında uyurum; kadınlarla da evlenirim. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.” Müttefekun aleyh.
144. Hadis
وعن ابن مسعود رضي الله عنه : أنّ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( هَلَكَ المُتَنَطِّعُونَ )) قالها ثَلاثاً . رواه مسلم . (( المُتَنَطِّعونَ )) : المتعمقون المشددون في غير موضِعِ التشديدِ .
İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Aşırı gidenler helâk oldu.” Bunu üç defa söyledi. Müslim rivayet etmiştir. el-Mütenattiûn (المُتَنَطِّعونَ) “aşırı gidenler”: zorlaştırılmaması gereken yerde derinleşip işi zorlaştıranlardır.
145. Hadis
عن أَبي هريرةَ رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إنَّ الدِّينَ يُسْرٌ ، وَلَنْ يُشَادَّ الدِّيْنُ إلاَّ غَلَبَهُ ، فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأبْشِرُوا ، وَاسْتَعِينُوا بِالغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَيءٍ مِنَ الدُّلْجَةِ )) رواه البخاري . وفي رواية لَهُ : (( سَدِّدُوا وَقَارِبُوا ، وَاغْدُوا وَرُوحُوا ، وَشَيءٌ مِنَ الدُّلْجَةِ ، القَصْدَ القَصْدَ تَبْلُغُوا )) . قوله : (( الدِّينُ )) : هُوَ مرفوع عَلَى مَا لَمْ يسم فاعله . وروي منصوباً وروي (( لن يشادَّ الدينَ أحدٌ )) . وقوله صلى الله عليه وسلم : (( إلا غَلَبَهُ )) : أي غَلَبَهُ الدِّينُ وَعَجَزَ ذلِكَ المُشَادُّ عَنْ مُقَاوَمَةِ الدِّينِ لِكَثْرَةِ طُرُقِهِ . وَ(( الغَدْوَةُ )) : سير أولِ النهارِ . وَ(( الرَّوْحَةُ )) : آخِرُ النهارِ . وَ(( الدُّلْجَةُ )) : آخِرُ اللَّيلِ . وهذا استعارة وتمثيل ، ومعناه : اسْتَعِينُوا عَلَى طَاعَةِ اللهِ عز وجل بِالأَعْمَالِ في وَقْتِ نَشَاطِكُمْ وَفَرَاغِ قُلُوبِكُمْ بِحَيثُ تَسْتَلِذُّونَ العِبَادَةَ ولا تَسْأَمُونَ وتبلُغُونَ مَقْصُودَكُمْ ، كَمَا أنَّ المُسَافِرَ الحَاذِقَ يَسيرُ في هذِهِ الأوْقَاتِ ويستريح هُوَ وَدَابَّتُهُ في غَيرِهَا فَيَصِلُ المَقْصُودَ بِغَيْرِ تَعَب ، واللهُ أعلم .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; buyurdu ki: “Şüphesiz din kolaylıktır. Din hususunda aşırıya gidip zorlaşan kimseye din mutlaka galip gelir. Öyleyse orta yolu tutun, en mükemmele yaklaşmaya çalışın ve müjdelenin. Günün başındaki, sonundaki ve gecenin son kısmındaki bir miktar yürüyüşten yardım alın.” Buhârî rivayet etmiştir. Onun bir başka rivayetinde ise şöyledir: “Orta yolu tutun, en mükemmele yaklaşmaya çalışın; günün başında, günün sonunda ve gecenin son kısmında bir miktar yürüyün. İtidali, itidali elden bırakmayın ki maksadınıza ulaşasınız.” Hadisteki ed-dînu (الدِّينُ) “din” kelimesi, fâili zikredilmemiş fiilin nâib-i fâili olarak merfûdur. Mansûb olarak da rivayet edilmiştir; ayrıca len yüşâdde'd-dîne ehadün (لن يشادَّ الدينَ أحدٌ) “Hiç kimse din hususunda aşırıya gidip zorlaşmaz ki” şeklinde de rivayet edilmiştir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in illâ galebehû (إلا غَلَبَهُ) “ona mutlaka galip gelir” sözü şu demektir: Din ona galip gelir ve aşırıya giden o kimse, dinin yollarının çokluğu sebebiyle dine güç yetirmekten âciz kalır. El-ğadve (الغَدْوَةُ) “günün başındaki yürüyüş”, er-ravha (الرَّوْحَةُ) “günün sonundaki yürüyüş”, ed-dülce (الدُّلْجَةُ) ise “gecenin sonundaki yürüyüş” demektir. Bu bir istiare ve temsildir. Anlamı şudur: İbadetten lezzet alacağınız, usanmayacağınız ve maksadınıza ulaşacağınız şekilde, dinç olduğunuz ve kalplerinizin meşguliyetten uzak bulunduğu vakitlerde yapacağınız amellerle Allah azze ve celle'ye itaat hususunda yardım alın; tıpkı maharetli yolcunun bu vakitlerde yürüyüp bunların dışındaki vakitlerde kendisinin ve bineğinin dinlenmesi ve böylece yorulmadan maksadına ulaşması gibi. Allah en iyisini bilir.
146. Hadis
وعن أنس رضي الله عنه ، قَالَ : دَخَلَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم المَسْجِدَ فَإِذَا حَبْلٌ مَمْدُودٌ بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ ، فَقَالَ : (( مَا هَذَا الحَبْلُ ؟ )) قالُوا : هَذَا حَبْلٌ لِزَيْنَبَ ، فَإِذَا فَتَرَتْ تَعَلَّقَتْ بِهِ . فَقَالَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( حُلُّوهُ ، لِيُصلِّ أَحَدُكُمْ نَشَاطَهُ فَإِذَا فَتَرَ فَلْيَرْقُدْ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem mescide girdiğinde iki direk arasına gerilmiş bir ip gördü. “Bu ip nedir?” diye sordu. “Bu ip Zeyneb'indir; yorulduğu zaman ona tutunuyor” dediler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Onu çözün. Her biriniz dinç olduğu sürece namaz kılsın, yorulunca da uyusun.” Müttefekun aleyh.
147. Hadis
وعن عائشة رضي الله عنها : أنَّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ يُصَلِّي فَلْيَرْقُدْ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْهُ النَّومُ ، فإِنَّ أحدكم إِذَا صَلَّى وَهُوَ نَاعِسٌ لا يَدْرِي لَعَلَّهُ يَذْهَبُ يَسْتَغْفِرُ فَيَسُبُّ نَفْسَهُ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizden biriniz namaz kılarken uyuklarsa, uykusu dağılıncaya kadar yatsın. Çünkü biriniz uyuklayarak namaz kıldığında ne dediğini bilmez; belki istiğfar edeyim derken kendine beddua eder.” Müttefekun aleyh.
148. Hadis
وعن أَبي عبد الله جابر بن سمرة رضي الله عنهما ، قَالَ : كُنْتُ أصَلِّي مَعَ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم الصَّلَوَاتِ ، فَكَانتْ صَلاتُهُ قَصْداً وَخُطْبَتُهُ قَصْداً . رواه مسلم . قوله : (( قَصْداً )) : أي بين الطولِ والقِصرِ .
Ebû Abdullah Câbir b. Semüre radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Namazları Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte kılardım; onun namazı da mutedildi, hutbesi de mutedildi. Müslim rivayet etmiştir. Hadisteki kasden (قَصْداً) “mutedil” kelimesi, uzunlukla kısalık arasında orta karar demektir.
149. Hadis
وعن أبي جُحَيْفَة وَهْب بنِ عبد اللهِ رضي الله عنه ، قَالَ : آخَى النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ وَأَبي الدَّرْداءِ ، فَزارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرداءِ فَرَأى أُمَّ الدَّرداءِ مُتَبَذِّلَةً ، فَقَالَ : مَا شَأنُكِ ؟ قَالَتْ : أخُوكَ أَبُو الدَّردَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ في الدُّنْيَا ، فَجاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَصَنَعَ لَهُ طَعَاماً ، فَقَالَ لَهُ : كُلْ فَإِنِّي صَائِمٌ ، قَالَ : مَا أنا بِآكِلٍ حَتَّى تَأكُلَ فأكل ، فَلَمَّا كَانَ اللَّيلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّردَاءِ يَقُومُ فَقَالَ لَهُ : نَمْ ، فنام ، ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ فَقَالَ لَهُ : نَمْ . فَلَمَّا كَانَ من آخِر اللَّيلِ قَالَ سَلْمَانُ : قُم الآن ، فَصَلَّيَا جَمِيعاً فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ : إنَّ لِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقّاً ، وَإِنَّ لِنَفْسِكَ عَلَيكَ حَقّاً ، وَلأَهْلِكَ عَلَيكَ حَقّاً ، فَأعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ ، فَأَتَى النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذلِكَ لَهُ فَقَالَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( صَدَقَ سَلْمَانُ )) رواه البخاري .
Ebû Cuhayfe Vehb b. Abdullah radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Selmân ile Ebü'd-Derdâ'yı kardeş ilan etmişti. Selmân, Ebü'd-Derdâ'yı ziyaret etti; Ümmü'd-Derdâ'yı perişan bir kılıkta görünce ona: ‘Bu hâlin nedir?’ diye sordu. Ümmü'd-Derdâ: ‘Kardeşin Ebü'd-Derdâ'nın dünyayla hiçbir işi yok’ dedi. Derken Ebü'd-Derdâ geldi ve Selmân için yemek hazırladı; sonra ona: ‘Sen ye, ben oruçluyum’ dedi. Selmân: ‘Sen yemedikçe ben de yemem’ dedi. Bunun üzerine Ebü'd-Derdâ da yedi. Gece olunca Ebü'd-Derdâ namaz kılmak için kalkmaya davrandı. Selmân ona: ‘Uyu’ dedi, o da uyudu. Sonra yine kalkmaya davrandı; Selmân ona: ‘Uyu’ dedi. Gecenin son kısmı olunca Selmân: ‘Şimdi kalk’ dedi ve birlikte namaz kıldılar. Ardından Selmân ona şöyle dedi: ‘Şüphesiz Rabbinin senin üzerinde hakkı vardır, nefsinin senin üzerinde hakkı vardır, ailenin de senin üzerinde hakkı vardır; öyleyse her hak sahibine hakkını ver.’ Ebü'd-Derdâ, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelerek bu durumu ona anlattı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de: “Selmân doğru söylemiş” buyurdu. Buhârî rivayet etmiştir.
150. Hadis
وعن أَبي محمد عبدِ اللهِ بنِ عَمْرو بن العاصِ رضي الله عنهما ، قَالَ : أُخْبرَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم أنِّي أقُولُ : وَاللهِ لأَصُومَنَّ النَّهَارَ ، وَلأَقُومَنَّ اللَّيلَ مَا عِشْتُ . فَقَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( أنتَ الَّذِي تَقُولُ ذلِكَ ؟ )) فَقُلْتُ لَهُ : قَدْ قُلْتُهُ بأبي أنْتَ وأمِّي يَا رسولَ الله . قَالَ : (( فَإِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذلِكَ فَصُمْ وَأَفْطِرْ ، وَنَمْ وَقُمْ ، وَصُمْ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاثةَ أيَّامٍ ، فإنَّ الحَسَنَةَ بِعَشْرِ أمْثَالِهَا وَذَلكَ مِثلُ صِيامِ الدَّهْرِ )) قُلْتُ : فَإِنِّي أُطيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذلِكَ ، قَالَ : (( فَصُمْ يَوماً وَأَفْطِرْ يَوْمَيْنِ )) قُلْتُ : فَإنِّي أُطِيقُ أفضَلَ مِنْ ذلِكَ ، قَالَ : (( فَصُمْ يَوماً وَأفْطِرْ يَوماً فَذلِكَ صِيَامُ دَاوُد صلى الله عليه وسلم ، وَهُوَ أعْدَلُ الصيامِ )) . وفي رواية : (( هُوَ أفْضَلُ الصِّيامِ )) فَقُلْتُ : فَإِنِّي أُطيقُ أفْضَلَ مِنْ ذلِكَ ، فَقَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( لا أفضَلَ مِنْ ذلِكَ )) ، وَلأنْ أكُونَ قَبِلْتُ الثَّلاثَةَ الأَيّامِ الَّتي قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم أحَبُّ إليَّ مِنْ أهْلي وَمَالي . وفي رواية : (( أَلَمْ أُخْبَرْ أنَّكَ تَصُومُ النَّهَارَ وتَقُومُ اللَّيلَ ؟ )) قُلْتُ : بَلَى ، يَا رَسُول الله ، قَالَ : (( فَلاَ تَفْعَلْ : صُمْ وَأَفْطِرْ ، وَنَمْ وَقُمْ ؛ فإنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقّاً ، وَإِنَّ لِعَيْنَيكَ عَلَيْكَ حَقّاً ، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقّاً ، وَإِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقّاً ، وَإنَّ بِحَسْبِكَ أنْ تَصُومَ في كُلِّ شَهْرٍ ثَلاثَةَ أيَّامٍ ، فإنَّ لَكَ بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أمْثَالِهَا ، فَإِنَّ ذلِكَ صِيَامُ الدَّهْر )) فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَيَّ ، قُلْتُ : يَا رَسُول الله ، إنِّي أجِدُ قُوَّةً ، قَالَ : (( صُمْ صِيَامَ نَبيِّ الله دَاوُد وَلاَ تَزد عَلَيهِ )) قُلْتُ : وَمَا كَانَ صِيَامُ دَاوُد ؟ قَالَ : (( نِصْفُ الدَّهْرِ )) فَكَانَ عَبدُ الله يقول بَعدَمَا كَبِرَ : يَا لَيتَنِي قَبِلْتُ رُخْصَة رَسُول الله صلى الله عليه وسلم . وفي رواية : (( أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ الدَّهرَ ، وَتَقْرَأُ القُرآنَ كُلَّ لَيْلَة ؟ )) فقلت : بَلَى ، يَا رَسُول الله ، وَلَمْ أُرِدْ بذلِكَ إلاَّ الخَيرَ ، قَالَ : (( فَصُمْ صَومَ نَبيِّ اللهِ دَاوُد ، فَإنَّهُ كَانَ أعْبَدَ النَّاسِ ، وَاقْرَأ القُرْآنَ في كُلِّ شَهْر )) قُلْتُ : يَا نَبيَّ اللهِ ، إنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذلِكَ ؟ قَالَ : (( فاقرأه في كل عشرين )) قُلْتُ : يَا نبي الله ، إني أطيق أفضل من ذلِكَ ؟ قَالَ : (( فَاقْرَأهُ في كُلِّ عَشْر )) قُلْتُ : يَا نبي اللهِ ، إنِّي أُطيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذلِكَ ؟ قَالَ : (( فاقْرَأهُ في كُلِّ سَبْعٍ وَلاَ تَزِدْ عَلَى ذلِكَ )) فشدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَيَّ وَقالَ لي النَّبيّ صلى الله عليه وسلم : (( إنَّكَ لا تَدرِي لَعَلَّكَ يَطُولُ بِكَ عُمُرٌ )) قَالَ : فَصِرْتُ إِلَى الَّذِي قَالَ لي النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم . فَلَمَّا كَبِرْتُ وَدِدْتُ أنِّي كُنْتُ قَبِلتُ رُخْصَةَ نَبيِّ الله صلى الله عليه وسلم . وفي رواية : (( وَإِنَّ لِوَلَدِكَ عَلَيْكَ حَقّاً )) . وفي رواية : (( لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ )) ثلاثاً . وفي رواية : (( أَحَبُّ الصِيَامِ إِلَى اللهِ تَعَالَى صِيَامُ دَاوُد ، وَأَحَبُّ الصَّلاةِ إِلَى اللهِ تَعَالَى صَلاةُ دَاوُدَ : كَانَ ينام نصف الليل ، ويقوم ثلثه ، وينام سدسه ، وكان يصوم يوماً ويفطر يوماً ، وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاقَى )) . وفي رواية قال : (( أنْكَحَني أَبي امرَأةً ذَاتَ حَسَبٍ وَكَانَ يَتَعَاهَدُ كنَّتَهُ - أي : امْرَأَةَ وَلَدِهِ - فَيَسْأَلُهَا عَنْ بَعْلِهَا . فَتقُولُ لَهُ : نِعْمَ الرَّجُلُ مِنْ رَجُلٍ لَمْ يَطَأْ لَنَا فِرَاشاً ، وَلَمْ يُفَتِّشْ لَنَا كَنَفاً مُنْذُ أتَيْنَاهُ . فَلَمَّا طَالَ ذلِكَ عَلَيهِ ذَكَرَ ذلك للنَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ : (( القِنِي بِهِ )) فَلَقيتُهُ بَعد ذلك ، فَقَالَ : (( كَيْفَ تَصُومُ ؟ )) قُلْتُ : كُلَّ يَومٍ ، قَالَ : (( وَكَيْفَ تَخْتِمُ ؟ )) قُلْتُ : كُلَّ لَيْلَةٍ ، وَذَكَرَ نَحْوَ مَا سَبَقَ ، وَكَانَ يَقْرَأُ عَلَى بَعْضِ أهْلِهِ السُّبُعَ الَّذِي يَقْرَؤُهُ ، يَعْرِضُهُ مِنَ النَّهَارِ ليَكُونَ أخفّ عَلَيهِ باللَّيلِ ، وَإِذَا أَرَادَ أنْ يَتَقَوَّى أفْطَرَ أيَّاماً وَأحْصَى وَصَامَ مِثْلَهُنَّ كرَاهِيَةَ أنْ يَترُكَ شَيئاً فَارَقَ عَلَيهِ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم . كل هذِهِ الرواياتِ صحيحةٌ ، مُعظمُها في الصحيحين ، وقليل مِنْهَا في أحدِهِما .
Ebû Muhammed Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e benim ‘Vallahi yaşadığım sürece gündüzleri mutlaka oruç tutacağım, geceleri de mutlaka namazla geçireceğim’ dediğim haber verildi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bunu söyleyen sen misin?” buyurdu. Ben de ona: ‘Babam anam sana feda olsun yâ Resûlallah, evet, ben söyledim’ dedim. Buyurdu ki: “Sen buna güç yetiremezsin. Oruç da tut, iftar da et; uyu da, gece namazına da kalk. Ayda üç gün oruç tut; çünkü iyilik on misliyle karşılık görür, bu da bütün yılı oruçlu geçirmek gibidir.” Ben: ‘Bundan daha fazlasına güç yetirebilirim’ dedim. Buyurdu ki: “Öyleyse bir gün oruç tut, iki gün tutma.” Ben: ‘Bundan daha fazlasına güç yetirebilirim’ dedim. Buyurdu ki: “Öyleyse bir gün oruç tut, bir gün tutma. Bu, Dâvûd sallallâhu aleyhi ve sellem'in orucudur ve oruçların en mutedil olanıdır.” Bir başka rivayette ise: “O, oruçların en faziletlisidir” şeklindedir. Ben: ‘Bundan daha fazlasına güç yetirebilirim’ dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bundan daha faziletlisi yoktur” buyurdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediği o üç günü kabul etmiş olmak, benim için ailemden ve malımdan daha sevimli olurdu. Bir başka rivayette şöyle buyurdu: “Senin gündüzleri oruç tuttuğun, geceleri de namazla geçirdiğin bana haber verilmedi mi?” Ben: ‘Evet, öyledir yâ Resûlallah’ dedim. Buyurdu ki: “Öyle yapma! Oruç da tut, iftar da et; uyu da, gece namazına da kalk. Çünkü bedeninin senin üzerinde hakkı vardır, gözlerinin senin üzerinde hakkı vardır, eşinin senin üzerinde hakkı vardır, ziyaretçinin de senin üzerinde hakkı vardır. Her ayda üç gün oruç tutman sana yeter. Çünkü senin için her iyiliğe karşılık on misli vardır; bu da bütün yılı oruçlu geçirmek demektir.” Ben işi sıkı tuttum, bunun üzerine bana da sıkı tutuldu. ‘Yâ Resûlallah, ben kendimde güç buluyorum’ dedim. Buyurdu ki: “Allah'ın nebîsi Dâvûd'un orucunu tut, üzerine de bir şey ekleme.” ‘Dâvûd'un orucu nasıldı?’ diye sordum. “Yılın yarısıydı” buyurdu. Abdullah yaşlandıktan sonra şöyle derdi: ‘Keşke Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tanıdığı ruhsatı kabul etseydim!’ Bir başka rivayette şöyle buyurdu: “Senin bütün yıl oruç tuttuğun ve her gece Kur'ân'ı hatmettiğin bana haber verilmedi mi?” Ben: ‘Evet, öyledir yâ Resûlallah; fakat bununla yalnızca hayır murad ettim’ dedim. Buyurdu ki: “Allah'ın nebîsi Dâvûd'un orucunu tut; çünkü o, insanların en çok ibadet edeniydi. Kur'ân'ı da her ayda bir hatmet.” Ben: ‘Ey Allah'ın Nebîsi, ben bundan daha fazlasına güç yetirebilirim’ dedim. “Öyleyse onu her yirmi günde bir hatmet” buyurdu. Ben: ‘Ey Allah'ın Nebîsi, ben bundan daha fazlasına güç yetirebilirim’ dedim. “Öyleyse onu her on günde bir hatmet” buyurdu. Ben: ‘Ey Allah'ın Nebîsi, ben bundan daha fazlasına güç yetirebilirim’ dedim. “Öyleyse onu her yedi günde bir hatmet ve bunun üzerine çıkma” buyurdu. Ben işi sıkı tuttum, bunun üzerine bana da sıkı tutuldu. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bana: “Bilemezsin, belki ömrün uzun olur” buyurdu. [Abdullah] dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in bana söylediği duruma geldim. Yaşlandığımda, Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ruhsatını kabul etmiş olmayı arzu ettim. Bir başka rivayette: “Çocuğunun da senin üzerinde hakkı vardır” buyrulmuştur. Bir başka rivayette üç defa: “Ebedî oruç tutan, oruç tutmuş olmaz” buyrulmuştur. Bir başka rivayette şöyle buyrulmuştur: “Allah teâlâ'ya en sevimli oruç Dâvûd'un orucudur. Allah teâlâ'ya en sevimli namaz da Dâvûd'un namazıdır: O, gecenin yarısını uyur, üçte birini namazla geçirir ve altıda birinde yine uyurdu. Bir gün oruç tutar, bir gün tutmazdı. Düşmanla karşılaştığında da kaçmazdı.” Bir başka rivayette [Abdullah] şöyle dedi: Babam beni soylu bir kadınla evlendirdi. Babam gelinini —yani oğlunun karısını— yoklar, ona kocasını sorardı. Kadın da ona: ‘Ne iyi bir adam! Yanına geldiğimizden beri ne döşeğimize ayak bastı ne de örtümüzü açtı’ derdi. Bu durum uzayınca babam bunu Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlattı. O da: “Onu benimle görüştür” buyurdu. Bundan sonra kendisiyle karşılaştım. Bana: “Nasıl oruç tutuyorsun?” diye sordu. ‘Her gün’ dedim. “Nasıl hatmediyorsun?” diye sordu. ‘Her gece’ dedim. Râvi devamında yukarıdakine benzer şeyleri anlattı. [Abdullah] okuyacağı yedide birlik cüzü ailesinden birine okur, geceleyin kendisine daha hafif gelsin diye onu gündüzden gözden geçirirdi. Güç kazanmak istediğinde ise birkaç gün oruç tutmaz, o günleri sayar ve Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den ayrılırken üzerinde sözleştiği bir şeyi terk etmiş olmamak için aynı sayıda oruç tutardı. Bu rivayetlerin hepsi sahihtir; çoğu Sahîhayn'da, az bir kısmı ise ikisinden birindedir.
151. Hadis
وعن أبي رِبعِي حنظلة بنِ الربيعِ الأُسَيِّدِيِّ الكاتب أحدِ كتّاب رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : لَقِيَنِي أَبُو بَكر رضي الله عنه ، فَقَالَ : كَيْفَ أنْتَ يَا حنْظَلَةُ ؟ قُلْتُ : نَافَقَ حَنْظَلَةُ ! قَالَ : سُبْحَانَ الله مَا تَقُولُ ؟! قُلْتُ : نَكُونُ عِنْدَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم يُذَكِّرُنَا بالجَنَّةِ وَالنَّارِ كأنَّا رَأيَ عَيْنٍ فإِذَا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم عَافَسْنَا الأَزْواجَ وَالأَوْلاَدَ وَالضَّيْعَاتِ نَسينَا كَثِيراً ، قَالَ أَبُو بكر رضي الله عنه : فَوَالله إنَّا لَنَلْقَى مِثْلَ هَذَا ، فانْطَلَقْتُ أَنَا وأبُو بَكْر حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى رَسُول الله صلى الله عليه وسلم . فقُلْتُ : نَافَقَ حَنْظَلَةُ يَا رَسُول اللهِ ! فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( وَمَا ذَاكَ ؟ )) قُلْتُ : يَا رَسُول اللهِ ، نَكُونُ عِنْدَكَ تُذَكِّرُنَا بِالنَّارِ والجَنَّةِ كأنَّا رَأيَ العَيْن فإِذَا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِكَ عَافَسْنَا الأَزْواجَ وَالأَوْلاَدَ وَالضَّيْعَاتِ نَسينَا كَثِيراً . فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( وَالَّذِي نَفْسي بِيَدِهِ ، لَوْ تَدُومُونَ عَلَى مَا تَكُونونَ عِنْدِي ، وَفي الذِّكْر ، لصَافَحَتْكُمُ الملائِكَةُ عَلَى فُرُشِكُمْ وَفي طُرُقِكُمْ ، لَكِنْ يَا حَنْظَلَةُ سَاعَةً وسَاعَةً )) ثَلاَثَ مَرَات . رواه مسلم . قولُهُ : (( رِبْعِيٌّ )) بِكسر الراء . وَ(( الأُسَيِّدِي )) بضم الهمزة وفتح السين وبعدها ياء مكسورة مشددة . وقوله : (( عَافَسْنَا )) هُوَ بِالعينِ والسينِ المهملتين أي : عالجنا ولاعبنا . وَ(( الضَّيْعاتُ )) : المعايش .
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kâtiplerinden biri olan Ebû Rib'î Hanzale b. er-Rebî' el-Üseyyidî el-Kâtib'den rivayet edildi; dedi ki: Ebû Bekir radıyallâhu anh benimle karşılaştı ve: ‘Nasılsın ey Hanzale?’ dedi. Ben: ‘Hanzale münafık oldu!’ dedim. ‘Sübhânallah, ne diyorsun sen?!’ dedi. Dedim ki: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında bulunuyoruz, bize cenneti ve cehennemi hatırlatıyor; sanki gözümüzle görür gibi oluyoruz. Fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından çıktığımızda eşlerimizle, çocuklarımızla ve geçim işlerimizle uğraşıyor, çok şeyi unutuyoruz.’ Ebû Bekir radıyallâhu anh: ‘Vallahi biz de aynı şeyle karşılaşıyoruz’ dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir'le birlikte yürüdük ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna girdik. ‘Hanzale münafık oldu yâ Resûlallah!’ dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “O da nedir?” buyurdu. Dedim ki: ‘Yâ Resûlallah, senin yanında bulunuyoruz, bize cehennemi ve cenneti hatırlatıyorsun; sanki gözümüzle görür gibi oluyoruz. Fakat senin yanından çıktığımızda eşlerimizle, çocuklarımızla ve geçim işlerimizle uğraşıyor, çok şeyi unutuyoruz.’ Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem üç defa şöyle buyurdu: “Canım elinde olan Allah'a yemin ederim ki, eğer benim yanımda olduğunuz hâl üzere ve zikir içinde devam etseydiniz, melekler yataklarınızın üzerinde ve yollarınızda sizinle musâfaha ederdi. Fakat ey Hanzale, bir saat öyle, bir saat böyle!” Müslim rivayet etmiştir. Râvinin Rib'î (رِبْعِيٌّ) sözü râ'nın kesresi iledir. el-Üseyyidî (الأُسَيِّدِي) hemzenin zammesi, sîn'in fethası ve ardından kesreli ve şeddeli yâ iledir. Âfesnâ (عَافَسْنَا) “uğraştık” sözü noktasız ayn ve sîn iledir; yani meşgul olduk, oynaştık demektir. ed-Day'ât (الضَّيْعاتُ) “geçim işleri” ise maişetler demektir.
152. Hadis
وعنِ ابن عباس رضي الله عنهما ، قَالَ : بينما النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم يخطب إِذَا هُوَ برجلٍ قائم فسأل عَنْهُ ، فقالوا : أَبُو إسْرَائيلَ نَذَرَ أنْ يَقُومَ في الشَّمْسِ وَلاَ يَقْعُدَ ، وَلاَ يَسْتَظِل ، وَلاَ يَتَكَلَّمَ ، وَيَصُومَ ، فَقَالَ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم : (( مُرُوهُ ، فَلْيَتَكَلَّمْ ، وَلْيَسْتَظِلَّ ، وَلْيَقْعُدْ ، وَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ )) رواه البخاري .
İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem hutbe verirken bir de baktı ki bir adam ayakta duruyor. Onun kim olduğunu sordu. Dediler ki: ‘Ebû İsrâîl'dir; güneşte ayakta durmayı, oturmamayı, gölgelenmemeyi, konuşmamayı ve oruç tutmayı adadı.’ Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ona emredin: Konuşsun, gölgelensin, otursun; orucunu ise tamamlasın.” Buhârî rivayet etmiştir.