312. Hadis
وعن أَبي عبد الرحمان عبد الله بن مسعود رضي الله عنه ، قَالَ : سألت النبي صلى الله عليه وسلم : أيُّ العَمَلِ أحَبُّ إِلَى اللهِ تَعَالَى ؟ قَالَ : (( الصَّلاةُ عَلَى وَقْتِهَا )) ، قُلْتُ : ثُمَّ أي ؟ قَالَ : (( بِرُّ الوَالِدَيْنِ )) ، قُلْتُ : ثُمَّ أيٌّ ؟ قَالَ : (( الجِهَادُ في سبيلِ الله )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Ebû Abdurrahman Abdullah b. Mes'ûd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e sordum: “Allah Teâlâ'ya en sevimli amel hangisidir?” Buyurdu ki: “Vaktinde kılınan namazdır.” Dedim ki: “Sonra hangisidir?” Buyurdu ki: “Anne babaya iyilik etmektir.” Dedim ki: “Sonra hangisidir?” Buyurdu ki: “Allah yolunda cihaddır.” Müttefekun aleyh.
313. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( لا يَجْزِي وَلَدٌ وَالِداً إلاَّ أنْ يَجِدَهُ مَمْلُوكاً ، فَيَشْتَرِيهُ فَيُعْتِقَهُ )) رواه مسلم .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Hiçbir evlat, babasının hakkını ödeyemez; ancak onu köle olarak bulup satın alarak azat etmesi müstesna.” Müslim rivayet etmiştir.
314. Hadis
وعنه أيضاً رضي الله عنه : أن رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ باللهِ وَاليَومِ الآخِرِ ، فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ باللهِ وَاليَومِ الآخِرِ ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللهِ وَاليَومِ الآخِرِ ، فَلْيَقُلْ خَيْراً أَوْ لِيَصْمُتْ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim Allah'a ve âhiret gününe iman ediyorsa misafirine ikram etsin. Kim Allah'a ve âhiret gününe iman ediyorsa akrabalık bağlarını gözetsin. Kim Allah'a ve âhiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.” Müttefekun aleyh.
315. Hadis
وعنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ اللهَ تَعَالَى خَلَقَ الخَلْقَ حَتَّى إِذَا فَرَغَ مِنْهُمْ قَامَتِ الرَّحِمُ ، فَقَالَتْ : هَذَا مُقَامُ العَائِذِ بِكَ مِنَ القَطِيعةِ ، قَالَ : نَعَمْ ، أمَا تَرْضَيْنَ أنْ أصِلَ مَنْ وَصَلَكِ ، وَأقْطَعَ مَنْ قَطَعَكِ ؟ قَالَتْ : بَلَى ، قَالَ : فَذَلِكَ لَكِ ، ثُمَّ قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( اقْرَؤُوا إنْ شِئْتمْ : { فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ } [ محمد : 22 - 23 ] مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية للبخاري : فَقَالَ الله تَعَالَى : (( مَنْ وَصَلَكِ ، وَصَلْتُهُ ، وَمَنْ قَطَعَكِ ، قَطَعْتُهُ )) .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Yüce Allah mahlûkatı yarattı; nihayet onları yaratmayı bitirince rahim (akrabalık bağı) ayağa kalktı ve: ‘Burası, akrabalık bağının koparılmasından sana sığınanın makamıdır’ dedi. Allah: ‘Evet; seni gözetip bağını sürdüreni gözetmemden, seni koparanla da bağı kesmemden razı olmaz mısın?’ buyurdu. Rahim: ‘Evet, razı olurum’ dedi. Allah da: ‘Öyleyse bu hak senindir’ buyurdu.” Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Dilerseniz şu âyeti okuyun: { فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ } “Demek iş başına gelecek olursanız yeryüzünde bozgunculuk çıkaracak ve akrabalık bağlarınızı koparacaksınız, öyle mi? İşte onlar, Allah'ın lanetlediği, sağır kıldığı ve gözlerini kör ettiği kimselerdir.” [Muhammed 47/22-23]” Müttefekun aleyh. Buhârî'nin bir rivayetinde ise şöyledir: Bunun üzerine Yüce Allah şöyle buyurdu: “Seni gözetip bağını sürdüreni ben de gözetirim, seni koparanla ben de bağı keserim.”
316. Hadis
وعنه رضي الله عنه، قَالَ: جاء رجل إِلَى رَسُول الله صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ: يَا رَسُول الله ، مَنْ أحَقُّ النَّاسِ بِحُسْنِ صَحَابَتِي ؟ قَالَ : (( أُمُّكَ )) قَالَ : ثُمَّ مَنْ ؟ قَالَ : (( أُمُّكَ )) ، قَالَ : ثُمَّ مَنْ ؟ قَالَ : (( أُمُّكَ )) ، قَالَ : ثُمَّ مَنْ ؟ قَالَ : (( أبُوكَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية : يَا رَسُول الله ، مَنْ أَحَقُّ بحُسْنِ الصُّحْبَةِ ؟ قَالَ : (( أُمُّكَ ، ثُمَّ أُمُّكَ ، ثُمَّ أُمُّكَ ، ثُمَّ أَبَاكَ ، ثُمَّ أدْنَاكَ أدْنَاكَ )) . (( وَالصَّحَابَةُ )) بمعنى : الصحبةِ . وقوله : (( ثُمَّ أباك )) هكذا هُوَ منصوب بفعلٍ محذوفٍ ، أي : ثُمَّ بُرَّ أبَاكَ . وفي رواية : (( ثُمَّ أبوك )) ، وهذا واضح .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi; dedi ki: Bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelerek: Ey Allah'ın Resûlü! İyi davranıp güzel arkadaşlık etmeme insanlar içinde en çok kim layıktır? diye sordu. “Annen” buyurdu. Adam: Sonra kim? dedi. “Annen” buyurdu. Adam: Sonra kim? dedi. “Annen” buyurdu. Adam: Sonra kim? dedi. “Baban” buyurdu. Müttefekun aleyh. Bir rivayette ise şöyledir: Ey Allah'ın Resûlü! Güzel arkadaşlık edilmeye en çok kim layıktır? diye sordu. “Annen, sonra annen, sonra annen, sonra baban, sonra da sırasıyla en yakınların” buyurdu. Hadiste geçen sahâbe (الصَّحَابَةُ) kelimesi, suhbe (الصُّحْبَةُ) yani “arkadaşlık ve iyi geçim” anlamındadır. “Sonra baban” anlamındaki sümme ebâke (ثُمَّ أَبَاكَ) sözü ise gizli bir fiille mansûb olmuştur; yani “sonra babana iyilik et” demektir. Bir rivayette de sümme ebûke (ثُمَّ أَبُوكَ) şeklindedir ki bunun durumu açıktır.
317. Hadis
وعنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( رغِم أنفُ ، ثُمَّ رَغِمَ أنْفُ ، ثُمَّ رَغِمَ أنْفُ مَنْ أدْرَكَ أبَويهِ عِنْدَ الكِبَرِ ، أَحَدهُما أَوْ كِليهمَا فَلَمْ يَدْخُلِ الجَنَّةَ )) رواه مسلم .
Yine ondan, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Burnu sürtülsün, yine burnu sürtülsün, yine burnu sürtülsün; anne babasından birinin veya her ikisinin yaşlılığına yetişip de cennete giremeyen kimsenin!” Müslim rivayet etmiştir.
318. Hadis
وعنه رضي الله عنه : أن رجلاً قَالَ : يَا رَسُول الله ، إنّ لِي قَرابةً أصِلُهُمْ وَيَقْطَعُوني ، وَأُحْسِنُ إلَيْهِمْ وَيُسِيئُونَ إلَيَّ ، وَأحْلَمُ عَنْهُمْ وَيَجْهَلُونَ عَلَيَّ ، فَقَالَ : (( لَئِنْ كُنْتَ كَمَا قُلْتَ ، فَكأنَّمَا تُسِفُّهُمْ الْمَلَّ ، وَلاَ يَزَالُ مَعَكَ مِنَ اللهِ ظَهِيرٌ عَلَيْهِمْ مَا دُمْتَ عَلَى ذلِكَ )) رواه مسلم . ((وَتُسِفُّهُمْ )) بضم التاء وكسرِ السين المهملة وتشديد الفاءِ ، (( وَالمَلُّ )) بفتح الميم ، وتشديد اللام وَهُوَ الرَّمادُ الحَارُّ : أيْ كَأنَّمَا تُطْعِمُهُمُ الرَّمَادَ الحَارَّ ، وَهُوَ تَشبِيهٌ لِمَا يَلْحَقَهُمْ من الإثم بما يلحَقُ آكِلَ الرَّمَادِ الحَارِّ مِنَ الأَلمِ ، وَلاَ شَيءَ عَلَى هَذَا المُحْسِنِ إلَيهمْ ، لكِنْ يَنَالُهُمْ إثمٌ عَظيمٌ بتَقْصيرِهم في حَقِّهِ ، وَإدْخَالِهِمُ الأَذَى عَلَيهِ ، وَاللهُ أعلم .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi ki: Bir adam: Ey Allah'ın Resûlü! Benim akrabalarım var; ben kendilerini gözetip bağımı sürdürüyorum, onlarsa benimle bağı koparıyorlar. Ben onlara iyilik ediyorum, onlar bana kötülük ediyorlar. Ben onlara yumuşak davranıyorum, onlar bana kaba ve cahilce davranıyorlar, dedi. Bunun üzerine [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Eğer dediğin gibiysen, sanki onlara sıcak kül yutturuyor gibisin. Sen bu hâl üzere devam ettiğin sürece, onlara karşı senin yanında Allah'tan bir yardımcı eksik olmayacaktır.” Müslim rivayet etmiştir. Hadisteki tüsiffühüm (تُسِفُّهُمْ) kelimesi, tâ harfinin zammesi, noktasız sîn harfinin kesresi ve fâ harfinin şeddesiyle okunur. Mel (المَلُّ) kelimesi ise mîm harfinin fethası ve lâm harfinin şeddesiyledir ki “sıcak kül” demektir; yani “sanki onlara sıcak kül yediriyorsun” anlamındadır. Bu ifade, sıcak kül yiyenin çektiği acıyla, akrabaların uğrayacağı günahı birbirine benzetmektedir. Onlara iyilik eden bu kimseye hiçbir vebal yoktur; ancak akrabaları onun hakkındaki kusurları ve kendisine eziyet etmeleri sebebiyle büyük bir günaha girerler. Allah en iyisini bilir.
319. Hadis
وعن أنسٍ رضي الله عنه : أن رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( من أحَبَّ أنْ يُبْسَطَ لَهُ في رِزْقِهِ ، ويُنْسأَ لَهُ في أثَرِهِ ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . ومعنى (( ينسأ لَهُ في أثرِهِ )) ، أي : يؤخر لَهُ في أجلِهِ وعمرِهِ .
Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim rızkının genişletilmesini ve ecelinin geciktirilmesini isterse akrabalık bağlarını gözetsin.” Müttefekun aleyh. Hadiste geçen yünsee lehû fî eserihî (يُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ) ifadesinin anlamı, “ecelinin ve ömrünün geciktirillip uzatılması” demektir.
320. Hadis
وعنه ، قَالَ : كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أكْثَرَ الأنْصَارِ بالمَدينَةِ مَالاً مِنْ نَخل ، وَكَانَ أحَبُّ أمْوَاله إِلَيْهِ بَيْرَحاء ، وَكَانَتْ مسْتَقْبَلَةَ المَسْجِدِ ، وَكَانَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا ، وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّب ، فَلَمَّا نَزَلَتْ هذِهِ الآيةُ : { لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ } [ آل عمران : 92 ] قَامَ أَبُو طَلْحَةَ إِلَى رسولِ الله صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ : يَا رَسُول الله ، إنَّ الله تبارك وتَعَالَى ، يقول : { لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ } وَإنَّ أَحَبَّ مَالِي إِلَيَّ بَيْرَحَاءُ ، وَإنَّهَا صَدَقَةٌ للهِ تَعَالَى ، أرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ الله تَعَالَى ، فَضَعْهَا يَا رَسُول الله ، حَيْثُ أرَاكَ الله . فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( بَخ ! ذلِكَ مَالٌ رَابحٌ ، ذلِكَ مَالٌ رَابحٌ ! وقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ ، وَإنِّي أرَى أنْ تَجْعَلَهَا في الأقْرَبينَ )) ، فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ : أفْعَلُ يَا رَسُول الله ، فَقَسَّمَهَا أَبُو طَلْحَةَ في أقَارِبِهِ وبَنِي عَمِّهِ . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وسبق بيان ألفاظِهِ في باب الإنْفَاقِ مِمَّا يحب .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Ebû Talha, Medine'de ensâr içinde hurmalık bakımından en çok mala sahip olan kimseydi. Malları arasında en sevdiği ise Beyrahâ adlı bahçeydi. Bu bahçe Mescid'in karşısındaydı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oraya girer ve içindeki tatlı sudan içerdi. { لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ } “Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz” [Âl-i İmrân 3/92] âyeti indiğinde Ebû Talha kalkıp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gitti ve: Ey Allah'ın Resûlü! Yüce Allah: { لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ } “Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz” buyuruyor. Mallarım içinde bana en sevimli olanı Beyrahâ'dır. O, Yüce Allah rızası için sadakadır; onun iyiliğini ve Yüce Allah katındaki ecrini umuyorum. Ey Allah'ın Resûlü, onu Allah'ın sana gösterdiği yere koy, dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Âferin! İşte bu kârlı bir maldır, işte bu kârlı bir maldır! Söylediğini işittim; ben onu akrabalarına vermeni uygun görüyorum.” Ebû Talha: Öyle yaparım ey Allah'ın Resûlü, dedi ve Ebû Talha orayı akrabaları ile amcasının oğulları arasında paylaştırdı. Müttefekun aleyh. Lafızlarının açıklaması “Sevdiği Şeylerden İnfak Etme Bâbı”nda geçmişti.
321. Hadis
وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما ، قَالَ : أقبلَ رَجُلٌ إِلَى نَبيِّ الله صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ : أُبَايِعُكَ عَلَى الهِجْرَةِ وَالجِهَادِ أَبْتَغي الأجْرَ مِنَ الله تَعَالَى . قَالَ : (( فَهَلْ لَكَ مِنْ وَالِدَيْكَ أحَدٌ حَيٌّ ؟ )) قَالَ : نَعَمْ ، بَلْ كِلاهُمَا . قَالَ : (( فَتَبْتَغي الأجْرَ مِنَ الله تَعَالَى ؟ )) قَالَ : نَعَمْ . قَالَ : (( فارْجِعْ إِلَى وَالِدَيْكَ ، فَأحْسِنْ صُحْبَتَهُمَا )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ ، وهذا لَفْظُ مسلِم . وفي رواية لَهُمَا : جَاءَ رَجُلٌ فَاسْتَأذَنَهُ في الجِهَادِ ، فقَالَ : (( أحَيٌّ وَالِداكَ ؟ )) قَالَ : نَعَمْ ، قَالَ : (( فَفيهِمَا فَجَاهِدْ )) .
Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Bir adam Nebiyyullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelerek: Yüce Allah'tan ecir umarak hicret ve cihad etmek üzere sana biat ediyorum, dedi. [Resûlullah]: “Anne babandan hayatta olan biri var mı?” diye sordu. Adam: Evet, hatta her ikisi de hayatta, dedi. “Sen Yüce Allah'tan ecir mi umuyorsun?” diye sordu. Adam: Evet, dedi. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Öyleyse anne babanın yanına dön ve onlara güzelce hizmet edip iyi davran.” Müttefekun aleyh; bu lafız Müslim'indir. İkisinin bir diğer rivayetinde ise şöyledir: Bir adam gelerek cihad için ondan izin istedi. [Resûlullah]: “Anne baban hayatta mı?” diye sordu. Adam: Evet, dedi. Bunun üzerine: “Öyleyse onlar hakkında cihad et” buyurdu.
322. Hadis
وعنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( لَيْسَ الوَاصِلُ بِالمُكَافِىء ، وَلكِنَّ الوَاصِلَ الَّذِي إِذَا قَطَعَتْ رَحِمُهُ وَصَلَهَا )) رواه البخاري . وَ(( قَطَعَتْ )) بِفَتح القَاف وَالطَّاء . وَ(( رَحِمُهُ )) مرفُوعٌ .
Yine ondan, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Akrabalık bağını gözeten kimse, gördüğü iyiliğe karşılık veren değildir; asıl akrabalık bağını gözeten, akrabaları kendisiyle ilişkiyi kestiğinde bile onlarla bağı sürdürendir.” Buhârî rivayet etmiştir. Hadisteki kata'at (قَطَعَتْ) “ilişkiyi kestiğinde” kelimesi, kâf ve tâ harflerinin fethasıyla okunur; rahimuhû (رَحِمُهُ) “akrabaları” kelimesi ise merfûdur.
323. Hadis
وعن عائشة ، قَالَتْ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( الرَّحِمُ مُعَلَّقَةٌ بِالعَرْشِ تَقُولُ : مَنْ وَصَلَنِي ، وَصَلَهُ اللهُ ، وَمَنْ قَطَعَنِي ، قَطَعَهُ اللهُ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Âişe'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Rahim Arş'a tutunmuş vaziyettedir ve şöyle der: Beni gözetip bağını sürdüreni Allah da gözetsin, beni koparanla Allah da bağı kessin.” Müttefekun aleyh.
324. Hadis
وعن أم المؤمنين ميمونة بنتِ الحارث رضي الله عنها : أنَّهَا أعْتَقَتْ وَليدَةً وَلَمْ تَستَأذِنِ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُهَا الَّذِي يَدُورُ عَلَيْهَا فِيهِ ، قَالَتْ : أشَعَرْتَ يَا رَسُول الله ، أنِّي أعتَقْتُ وَليدَتِي ؟ قَالَ : (( أَوَ فَعَلْتِ ؟ )) قَالَتْ : نَعَمْ . قَالَ : (( أما إنَّكِ لَوْ أعْطَيْتِهَا أخْوَالَكِ كَانَ أعْظَمَ لأجْرِكِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Mü'minlerin annesi Meymûne bint el-Hâris radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi ki: Kendisi, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den izin almadan bir cariye azat etmişti. Nebî'nin onun yanına geldiği nöbet günü olunca: Ey Allah'ın Resûlü, cariyemi azat ettiğimin farkında mısın? dedi. [Resûlullah]: “Bunu yaptın mı?” diye sordu. O da: Evet, dedi. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Şunu bil ki onu dayılarına vermiş olsaydın, senin için sevabı daha büyük olurdu.” Müttefekun aleyh.
325. Hadis
وعن أسماءَ بنتِ أَبي بكر الصديق رضي الله عنهما ، قَالَتْ : قَدِمَتْ عَلَيَّ أُمِّي وَهِيَ مُشركةٌ في عَهْدِ رسولِ الله صلى الله عليه وسلم ، فاسْتَفْتَيْتُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قُلْتُ : قَدِمَتْ عَلَيَّ أُمِّي وَهِيَ رَاغِبَةٌ ، أفَأصِلُ أُمِّي ؟ قَالَ : (( نَعَمْ ، صِلِي أُمَّكِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ. وَقَولُهَا : (( رَاغِبَةٌ )) أيْ : طَامِعَةٌ عِنْدِي تَسْألُني شَيْئاً ؛ قِيلَ : كَانَتْ أُمُّهَا مِن النَّسَبِ ، وَقيل : مِن الرَّضَاعَةِ ، وَالصحيحُ الأول .
Ebû Bekir es-Sıddîk'ın kızı Esmâ radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde annem henüz müşrikken yanıma geldi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den fetva istedim ve: “Annem benden bir şeyler umarak yanıma geldi, anneme sıla-i rahimde (akrabaya iyilik ve alakada) bulunayım mı?” dedim. Buyurdu ki: “Evet, annene sıla-i rahimde bulun.” Müttefekun aleyh. Onun râgibe (رَاغِبَةٌ) “umarak” sözü, “yanımda bir şeyler umuyor, benden bir şey istiyor” demektir. Onun nesep yönünden öz annesi olduğu da sütannesi olduğu da söylenmiştir; sahih olan birincisidir.
326. Hadis
وعن زينب الثقفيةِ امرأةِ عبدِ الله بن مسعود رضي الله عَنْهُ وعنها ، قَالَتْ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( تَصَدَّقْنَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ وَلَوْ مِنْ حُلِيِّكُنَّ )) ، قَالَتْ : فَرَجَعْتُ إِلَى عبد الله بنِ مسعود ، فقلتُ لَهُ : إنَّكَ رَجُلٌ خَفِيفُ ذَاتِ اليَدِ ، وَإنَّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم قَدْ أمَرَنَا بِالصَّدَقَةِ فَأْتِهِ ، فَاسألهُ ، فإنْ كَانَ ذلِكَ يْجُزِىءُ عَنِّي وَإلاَّ صَرَفْتُهَا إِلَى غَيْرِكُمْ . فَقَالَ عبدُ اللهِ : بَلِ ائْتِيهِ أنتِ ، فانْطَلَقتُ ، فَإذا امْرأةٌ مِنَ الأنْصارِ بِبَابِ رسولِ الله صلى الله عليه وسلم حَاجَتي حَاجَتُها ، وَكَانَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم قَدْ أُلْقِيَتْ عَلَيهِ المَهَابَةُ ، فَخَرجَ عَلَيْنَا بِلاَلٌ ، فَقُلْنَا لَهُ : ائْتِ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، فَأخْبرْهُ أنَّ امْرَأتَيْنِ بالبَابِ تَسألانِكَ : أُتُجْزِىءُ الصَّدَقَةُ عَنْهُمَا عَلَى أزْواجِهمَا وَعَلَى أيْتَامٍ في حُجُورِهِما ؟ ، وَلاَ تُخْبِرْهُ مَنْ نَحْنُ ، فَدَخلَ بِلاَلٌ عَلَى رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، فسأله ، فَقَالَ لَهُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ هُمَا ؟ )) قَالَ : امْرَأةٌ مِنَ الأنْصَارِ وَزَيْنَبُ . فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( أيُّ الزَّيَانِبِ هِيَ ؟ )) ، قَالَ : امْرَأةُ عبدِ الله ، فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( لَهُمَا أجْرَانِ : أجْرُ القَرَابَةِ وَأجْرُ الصَّدَقَةِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Abdullah b. Mes'ûd'un hanımı Zeyneb es-Sekafiyye radıyallâhu anh ve anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ey kadınlar topluluğu! Ziynet eşyalarınızdan bile olsa sadaka verin.” [Zeyneb] dedi ki: Bunun üzerine Abdullah b. Mes'ûd'un yanına döndüm ve ona dedim ki: ‘Sen eli dar bir adamsın, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de bize sadaka vermeyi emretti. Ona git ve sor; eğer bunu sana vermem benim adıma sadaka yerine geçerse ne âlâ, yoksa onu sizden başkasına veririm.’ Abdullah bana: ‘Bilakis ona sen git’ dedi. Ben de gittim. Bir de baktım ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kapısında ensardan bir kadın var; benim ihtiyacım neyse onun ihtiyacı da oydu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e büyük bir mehâbet (heybet) verilmişti. Derken yanımıza Bilâl çıktı. Ona dedik ki: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e git ve kapıda iki kadının bulunduğunu, sana: Kocalarına ve himayelerindeki yetimlere sadaka vermeleri kendileri adına sadaka yerine geçer mi, diye sorduklarını haber ver; fakat bizim kim olduğumuzu ona söyleme.’ Bilâl, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna girdi ve bunu ona sordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “Onlar kim?” diye sordu. Bilâl: ‘Ensardan bir kadın ve Zeyneb’ dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Zeyneb'lerin hangisi o?” buyurdu. Bilâl: ‘Abdullah'ın hanımı’ dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Onlar için iki ecir vardır: Akrabalık ecri ve sadaka ecri.” Müttefekun aleyh.
327. Hadis
وعن أَبي سفيان صخر بنِ حرب رضي الله عنه في حديثِهِ الطويل في قِصَّةِ هِرَقْلَ : أنَّ هرقْلَ قَالَ لأبي سُفْيَانَ : فَمَاذَا يَأمُرُكُمْ بِهِ ؟ يَعْنِي النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : قُلْتُ : يقول : (( اعْبُدُوا اللهَ وَحْدَهُ ، وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيئاً ، واتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ ، وَيَأمُرُنَا بِالصَّلاةِ ، وَالصّدْقِ ، والعَفَافِ ، والصِّلَةِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Ebû Süfyân Sahr b. Harb radıyallâhu anh'den Herakleios kıssasına dair uzun hadisinde rivayet edildiğine göre: Herakleios, Ebû Süfyân'a —Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i kastederek—: “Peki size neyi emrediyor?” dedi. Ebû Süfyân dedi ki: Şöyle dedim: “Yalnızca Allah'a kulluk edin, O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın ve atalarınızın söylediklerini terk edin” diyor; bize namazı, doğruluğu, iffetli olmayı ve sıla-i rahmi emrediyor. Müttefekun aleyh.
328. Hadis
وعن أَبي ذرّ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّكُمْ سَتَفْتَحُونَ أرْضاً يُذْكَرُ فِيهَا القِيرَاطُ )) . وفي رواية : (( سَتَفْتَحونَ مِصْرَ وَهِيَ أرْضٌ يُسَمَّى فِيهَا القِيراطُ ، فَاسْتَوْصُوا بأهْلِهَا خَيْراً ؛ فَإنَّ لَهُمْ ذِمَّةً وَرَحِماً )) وفي رواية : (( فإذا افتتحتموها ، فأحسنوا إلى أهلها ؛ فإن لهم ذمة ورحماً )) ، أَوْ قَالَ : (( ذِمَّةً وصِهْراً )) رواه مسلم . قَالَ العلماء : (( الرَّحِمُ )) : الَّتي لَهُمْ كَوْنُ هَاجَرَ أُمِّ إسْمَاعِيلَ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ ، (( وَالصِّهْرُ )) : كَوْن مَارية أمِّ إبْراهيمَ ابن رَسُول الله صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ .
Ebû Zer radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz siz, içinde kıratın (bir ağırlık ve para biriminin) söz konusu edildiği bir yeri fethedeceksiniz.” Bir başka rivayette ise şöyledir: “Mısır'ı fethedeceksiniz; orası içinde kıratın adlandırıldığı bir yerdir. Oranın halkı hakkında hayır tavsiyemi tutun; çünkü onların bir ahdi ve akrabalık bağı vardır.” Bir diğer rivayette şöyledir: “Orayı fethettiğiniz zaman halkına iyi davranın; çünkü onların bir ahdi ve akrabalık bağı vardır” ya da “ahdi ve sıhrî (evlilik yoluyla) akrabalığı vardır” buyurdu. Müslim rivayet etmiştir. Âlimler dedi ki: Onların sahip olduğu rahim (الرَّحِمُ) “akrabalık bağı”, İsmâil sallallâhu aleyhi ve sellem'in annesi Hâcer'in onlardan olmasıdır. Sıhr (الصِّهْرُ) “sıhrî akrabalık” ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in oğlu İbrâhim'in annesi Mâriye'nin onlardan olmasıdır.
329. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : لما نزلت هذِهِ الآية : { وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ } [ الشعراء : 214] دَعَا رَسُول الله صلى الله عليه وسلم قُرَيْشاً ، فَاجْتَمَعُوا فَعَمَّ وَخَصَّ ، وَقالَ : (( يَا بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ ، يا بَنِي كَعْبِ بْنِ لُؤيٍّ ، أنقِذُوا أنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ ، يَا بَنِي مُرَّةَ بن كَعْبٍ ، أنْقِذُوا أنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ ، يَا بَنِي عَبْدِ مَنَاف ، أنْقِذُوا أنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ ، يَا بَنِي هاشم ، أنقذوا أنفسكم من النار ، يَا بني عبد المطلب ، انقذوا أنفسكم من النار ، يَا فَاطِمَةُ ، أنْقِذي نَفْسَكِ مِنَ النَّارِ . فَإنِّي لا أمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللهِ شَيئاً ، غَيْرَ أنَّ لَكُمْ رَحِماً سَأبُلُّهَا بِبِلالِهَا )) رواه مسلم . قوله صلى الله عليه وسلم : (( بِبِلالِهَا )) هُوَ بفتح الباء الثانيةِ وكسرِها ، (( وَالبِلاَلُ )) : الماءُ . ومعنى الحديث : سَأصِلُهَا ، شَبّه قَطِيعَتَهَا بالحَرارَةِ تُطْفَأُ بِالماءِ وهذِهِ تُبَرَّدُ بالصِّلَةِ .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: { وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ } “En yakın akrabalarını uyar” [Şuarâ 26/214] âyeti indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kureyş'i çağırdı; onlar da toplandılar. Bunun üzerine hem genele hem özele hitap ederek şöyle buyurdu: “Ey Abdüşems oğulları! Ey Ka'b b. Lüey oğulları! Kendinizi ateşten kurtarın. Ey Mürre b. Ka'b oğulları! Kendinizi ateşten kurtarın. Ey Abdümenâf oğulları! Kendinizi ateşten kurtarın. Ey Hâşim oğulları! Kendinizi ateşten kurtarın. Ey Abdülmuttalib oğulları! Kendinizi ateşten kurtarın. Ey Fâtıma! Kendini ateşten kurtar. Çünkü ben Allah katında sizin için hiçbir şeye malik değilim; ancak sizin bir akrabalık bağınız vardır ki ben onu suyuyla ıslatacağım.” Müslim rivayet etmiştir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in bi-bilâlihâ (بِبِلالِهَا) sözü, ikinci bâ harfinin fethası ve kesresi iledir. Bilâl (البِلاَلُ) “su” demektir. Hadisin manası “ona sıla-i rahimde bulunacağım” demektir. Akrabalık bağını koparmayı suyla söndürülen hararete benzetmiştir; bu da sıla-i rahimle serinletilir.
330. Hadis
وعن أَبي عبد الله عمرو بن العاص رضي الله عنهما ، قَالَ : سمعت رَسُول الله صلى الله عليه وسلم جِهَاراً غَيْرَ سِرٍّ ، يَقُولُ : (( إنَّ آل بَني فُلاَن لَيْسُوا بِأولِيَائِي ، إِنَّمَا وَلِيِّيَ اللهُ وَصَالِحُ المُؤْمِنينَ ، وَلَكِنْ لَهُمْ رَحِمٌ أبُلُّهَا بِبلاَلِهَا )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ ، واللفظ للبخاري .
Ebû Abdullah Amr b. el-Âs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i gizli değil, açıktan şöyle buyururken işittim: “Falan oğullarının ailesi benim dostlarım değildir. Benim dostum ancak Allah ve salih mü'minlerdir. Fakat onların bir akrabalık bağı vardır ki ben onu suyuyla ıslatırım.” Müttefekun aleyh; lafız Buhârî'nindir.
331. Hadis
وعن أَبي أيوب خالد بن زيد الأنصاري رضي الله عنه : أنَّ رجلاً قَالَ : يَا رَسُول الله ، أخْبِرْني بِعَمَلٍ يُدْخِلُني الجَنَّةَ ، وَيُبَاعِدُني مِنَ النَّارِ . فَقَالَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( تَعْبُدُ الله ، وَلاَ تُشْرِكُ بِهِ شَيئاً ، وَتُقِيمُ الصَّلاةَ ، وتُؤتِي الزَّكَاةَ ، وتَصِلُ الرَّحمَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Ebû Eyyûb Hâlid b. Zeyd el-Ensârî radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre: Bir adam: “Yâ Resûlallah! Bana beni cennete sokacak ve ateşten uzaklaştıracak bir amel haber ver” dedi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah'a kulluk edersin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmazsın, namazı kılarsın, zekâtı verirsin ve sıla-i rahimde bulunursun.” Müttefekun aleyh.
332. Hadis
وعن سلمان بن عامر رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إِذَا أفْطَرَ أحَدُكُمْ ، فَلْيُفْطرْ عَلَى تَمْرٍ ؛ فَإنَّهُ بَرَكةٌ ، فَإنْ لَمْ يَجِدْ تَمْراً ، فالمَاءُ ؛ فَإنَّهُ طَهُورٌ )) ، وَقالَ : (( الصَّدَقَةُ عَلَى المِسكينِ صَدَقةٌ ، وعَلَى ذِي الرَّحِمِ ثِنْتَانِ : صَدَقَةٌ وَصِلَةٌ )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن )) .
Selmân b. Âmir radıyallâhu anh'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Biriniz iftar ettiği zaman hurmayla iftar etsin; çünkü o berekettir. Eğer hurma bulamazsa suyla iftar etsin; çünkü o temizleyicidir.” Yine şöyle buyurdu: “Yoksula verilen sadaka bir sadakadır; akrabaya verilen ise ikidir: Hem sadakadır hem sıla-i rahimdir.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir.
333. Hadis
وعن ابن عمر رضي الله عنهما ، قَالَ : كَانَتْ تَحْتِي امْرَأةٌ ، وَكُنْتُ أحِبُّهَا ، وَكَانَ عُمَرُ يَكْرَهُهَا ، فَقَالَ لي : طَلِّقْهَا ، فَأبَيْتُ ، فَأتَى عُمَرُ رضي الله عنه النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، فَذَكَرَ ذلِكَ لَهُ ، فَقَالَ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم : (( طَلِّقْهَا )) رواه أَبُو داود والترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن صحيح )) .
İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Nikâhım altında bir kadın vardı, ben onu seviyordum, Ömer ise ondan hoşlanmıyordu. Bana: “Onu boşa” dedi, ben ise kabul etmedim. Bunun üzerine Ömer radıyallâhu anh, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelerek durumu ona anlattı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem de bana: “Onu boşa” buyurdu. Ebû Dâvûd ve Tirmizî rivayet etmiş, Tirmizî “Hasen sahih bir hadistir” demiştir.
334. Hadis
وعن أَبي الدرداءِ رضي الله عنه : أن رجلاً أتاه ، قَالَ : إنّ لي امرأةً وإنّ أُمِّي تَأمُرُنِي بِطَلاقِهَا ؟ فَقَالَ : سَمِعْتُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( الوَالِدُ أوْسَطُ أبْوَابِ الجَنَّةِ ، فَإنْ شِئْتَ ، فَأضِعْ ذلِكَ البَابَ ، أَو احْفَظْهُ )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن صحيح )) .
Ebü'd-Derdâ radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre: Bir adam ona gelerek: “Benim bir hanımım var, annem onu boşamamı emrediyor” dedi. Ebü'd-Derdâ dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: “Anne-baba cennet kapılarının en ortasıdır (en iyisidir); artık dilersen o kapıyı zayi et, dilersen onu koru.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen sahih bir hadistir” demiştir.
335. Hadis
وعن البراءِ بن عازب رضي اللهُ عنهما ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( الخَالةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن صحيح )) . وفي الباب أحاديث كثيرة في الصحيح مشهورة ؛ مِنْهَا حديث أصحاب الغار ، وحديث جُرَيْجٍ وقد سبقا ، وأحاديث مشهورة في الصحيح حذفتها اختِصَاراً ، وَمِنْ أهَمِّهَا حديث عَمْرو بن عَبسَة رضي الله عنه الطَّويلُ المُشْتَمِلُ عَلَى جُمَلٍ كَثيرةٍ مِنْ قَواعِدِ الإسْلامِ وآدابِهِ ، وَسَأذْكُرُهُ بتَمَامِهِ إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى في باب الرَّجَاءِ ، قَالَ فِيهِ : دَخَلْتُ عَلَى النَّبيّ صلى الله عليه وسلم بمَكَّةَ - يَعْني : في أوَّلِ النُّبُوَّةِ - فقلتُ لَهُ : مَا أنْتَ ؟ قَالَ : (( نَبيٌّ )) ، فَقُلْتُ : وَمَا نَبِيٌّ ؟ قَالَ : (( أرْسَلنِي اللهُ تَعَالَى )) ، فقلت : بأيِّ شَيءٍ أرْسَلَكَ ؟ قَالَ : (( أرْسَلَنِي بِصِلَةِ الأَرْحَامِ وَكَسْرِ الأَوثَانِ ، وَأنْ يُوَحَّدَ اللهُ لاَ يُشْرَكَ بِهِ شَيء ... )) وَذَكَرَ تَمَامَ الحَدِيث . والله أعلم .
Berâ b. Âzib radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Teyze, anne yerindedir.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen sahih bir hadistir” demiştir. Bu bâbda, Sahîh'te geçen pek çok meşhur hadis vardır. Mağara arkadaşları hadisi ve Cüreyc hadisi bunlardandır ki ikisi de daha önce geçti. Sahîh'teki bazı meşhur hadisleri ise sözü uzatmamak için çıkardım. Bunların en önemlilerinden biri, İslâm'ın kaidelerine ve âdâbına dair pek çok cümleyi barındıran Amr b. Abese radıyallâhu anh'in uzun hadisidir. Allah Teâlâ dilerse onu tam olarak Recâ Bâbı'nda zikredeceğim. [Amr] o hadiste şöyle dedi: Mekke'de -yani peygamberliğin başlarında- Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna girdim ve ona: ‘Sen nesin?’ dedim. “Peygamberim” buyurdu. ‘Peygamber nedir?’ dedim. “Beni Allah Teâlâ gönderdi” buyurdu. ‘Seni ne ile gönderdi?’ dedim. Şöyle buyurdu: “Beni akrabalık bağlarını gözetmekle, putları kırmakla ve kendisine hiçbir şey ortak koşulmaksızın Allah'ın birlenmesiyle gönderdi...” Ve hadisin tamamını zikretti. Allah en iyisini bilir.