117. Hadis
الأول: عن أبي ذر جُنْدبِ بنِ جُنَادَةَ رضي الله عنه ، قَالَ: قُلْتُ : يَا رسولَ الله، أيُّ الأعمالِ أفْضَلُ ؟ قَالَ : (( الإيمانُ باللهِ وَالجِهادُ في سَبيلِهِ )) . قُلْتُ : أيُّ الرِّقَابِ أفْضَلُ ؟ قَالَ : (( أنْفَسُهَا عِنْدَ أهلِهَا وَأكثَرهَا ثَمَناً )) . قُلْتُ : فإنْ لَمْ أفْعَلْ ؟ قَالَ : (( تُعِينُ صَانِعاً أَوْ تَصْنَعُ لأَخْرَقَ )) . قُلْتُ : يَا رَسُول الله ، أرأيْتَ إنْ ضَعُفْتُ عَنْ بَعْضِ العَمَلِ ؟ قَالَ : (( تَكُفُّ شَرَّكَ عَنِ النَّاسِ ؛ فإنَّهَا صَدَقَةٌ مِنْكَ عَلَى نَفْسِكَ )) مُتَّفَقٌ عليه . (( الصَّانِعُ )) بالصاد المهملة هَذَا هُوَ المشهور ، وروي (( ضائعاً )) بالمعجمة : أي ذا ضِياع مِنْ فقرٍ أَوْ عيالٍ ونحوَ ذلِكَ ، (( وَالأَخْرَقُ )) : الَّذِي لا يُتقِنُ مَا يُحَاوِل فِعلهُ .
Birincisi: Ebû Zer Cündüb b. Cünâde radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Dedim ki: “Ey Allah'ın Resûlü, hangi amel daha faziletlidir?” Buyurdu ki: “Allah'a iman etmek ve O'nun yolunda cihad etmektir.” Dedim ki: “Hangi köleyi azat etmek daha faziletlidir?” Buyurdu ki: “Sahipleri katında en kıymetli ve bedeli en yüksek olanıdır.” Dedim ki: “Peki bunu yapamazsam?” Buyurdu ki: “Bir iş yapana yardım edersin ya da iş beceremeyen birinin işini görüverirsin.” Dedim ki: “Ey Allah'ın Resûlü, ya bazı amelleri yapmaktan âciz kalırsam, ne dersin?” Buyurdu ki: “Şerrini insanlardan uzak tutarsın; çünkü bu, senin kendi nefsine yapacağın bir sadakadır.” Müttefekun aleyh. Noktasız sâd ile es-sâni' (الصَّانِعُ) “iş yapan”, meşhur olan rivayet budur. Noktalı dat ile dâi'an (ضائعاً) şeklinde de rivayet edilmiştir ki yoksulluk, çoluk çocuk çokluğu ve benzeri sebeplerle çaresiz ve bakımsız kalmış kimse demektir. el-Ahrak (الأَخْرَقُ) ise yapmaya çalıştığı işi beceremeyen kimsedir.
118. Hadis
الثاني : عن أبي ذر أيضاً رضي الله عنه : أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( يُصْبحُ عَلَى كُلِّ سُلامَى منْ أَحَدِكُمْ صَدَقةٌ : فَكُلُّ تَسبيحَةٍ صَدَقَةٌ ، وَكُلُّ تَحمِيدةٍ صَدَقَة ، وَكُلُّ تَهْلِيلَةٍ صَدَقَةٌ ، وَكُلُّ تَكبيرَةٍ صَدَقَةٌ ، وَأمْرٌ بِالمعرُوفِ صَدَقةٌ ، ونَهيٌ عَنِ المُنْكَرِ صَدَقةٌ ، وَيُجزِىءُ مِنْ ذلِكَ رَكْعَتَانِ يَركَعُهُما مِنَ الضُّحَى )) رواه مسلم . (( السُّلامَى )) بضم السين المهملة وتخفيف اللام وفتح الميم : المفصل .
İkincisi: Yine Ebû Zer radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Her birinizin her bir eklemi için her sabah bir sadaka gerekir: Her tesbih (sübhânallah demek) bir sadakadır, her tahmîd (elhamdülillah demek) bir sadakadır, her tehlîl (lâ ilâhe illallah demek) bir sadakadır, her tekbir (Allâhu ekber demek) bir sadakadır, iyiliği emretmek bir sadakadır, kötülükten sakındırmak bir sadakadır. Kuşluk vakti kılacağı iki rekât namaz ise bütün bunların yerine geçer.” Müslim rivayet etmiştir. Noktasız sîn'in zammesi, lâm'ın şeddesiz okunuşu ve mîm'in fethasıyla es-sülâmâ (السُّلامَى) “eklem” demektir.
119. Hadis
الثالث : عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( عُرِضَتْ عَلَيَّ أعْمَالُ أُمَّتِي حَسَنُهَا وَسَيِّئُهَا فَوَجَدْتُ في مَحَاسِنِ أعْمَالِهَا الأذَى يُمَاطُ عَنِ الطَّريقِ ، وَوَجَدْتُ في مَسَاوِىءِ أعمَالِهَا النُّخَاعَةُ تَكُونُ في المَسْجِدِ لا تُدْفَنُ )) رواه مسلم .
Üçüncüsü: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ümmetimin iyi ve kötü bütün amelleri bana arz edildi. Güzel amelleri arasında yoldan kaldırılan eziyet verici şeyi gördüm. Kötü amelleri arasında ise mescidde olup da gömülmeyen balgamı gördüm.” Müslim rivayet etmiştir.
120. Hadis
الرابع : عَنْهُ : أنَّ ناساً قالوا : يَا رَسُولَ الله ، ذَهَبَ أهلُ الدُّثُور بالأُجُورِ ، يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي ، وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ ، وَيَتَصَدَّقُونَ بِفُضُولِ أمْوَالِهِمْ ، قَالَ : (( أَوَلَيسَ قَدْ جَعَلَ اللهُ لَكُمْ مَا تَصَدَّقُونَ بِهِ : إنَّ بِكُلِّ تَسْبِيحَةٍ صَدَقةً ، وَكُلِّ تَكبيرَةٍ صَدَقَةً ، وَكُلِّ تَحمِيدَةٍ صَدَقَةً ، وَكُلِّ تَهْلِيلَةٍ صَدَقَةً ، وَأمْرٌ بالمَعْرُوفِ صَدَقَةٌ ، وَنَهيٌ عَنِ المُنْكَرِ صَدَقَةٌ ، وفي بُضْعِ أَحَدِكُمْ صَدَقَةٌ )) قالوا : يَا رسولَ اللهِ ، أيَأتِي أَحَدُنَا شَهْوَتَهُ وَيَكُونُ لَهُ فِيهَا أجْرٌ ؟ قَالَ : (( أرَأيتُمْ لَوْ وَضَعَهَا في حَرامٍ أَكَانَ عَلَيهِ وِزرٌ ؟ فكذَلِكَ إِذَا وَضَعَهَا في الحَلالِ كَانَ لَهُ أَجْرٌ )) رواه مسلم . (( الدُّثُورُ )) بالثاء المثلثة : الأموال وَاحِدُهَا : دثْر .
Dördüncüsü: Yine ondan rivayet edildi ki: Bazı insanlar şöyle dediler: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Servet sahipleri ecirleri alıp götürdüler; bizim namaz kıldığımız gibi namaz kılıyor, bizim oruç tuttuğumuz gibi oruç tutuyorlar ve mallarının fazlasıyla da sadaka veriyorlar.’ [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Allah size sadaka vereceğiniz şeyleri kılmadı mı? Şüphesiz her tesbih bir sadakadır, her tekbir bir sadakadır, her tahmîd (elhamdülillah demek) bir sadakadır, her tehlîl (lâ ilâhe illallah demek) bir sadakadır; iyiliği emretmek sadakadır, kötülükten sakındırmak sadakadır ve birinizin [eşine] yakınlık göstermesinde de sadaka vardır.” Dediler ki: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Birimiz şehvetini giderir de bunda kendisine ecir mi olur?’ Buyurdu ki: “Ne dersiniz, onu harama koysaydı kendisine bir günah olur muydu? İşte bunun gibi, onu helale koyduğunda da kendisine bir ecir olur.” Müslim rivayet etmiştir. Üç noktalı peltek sê ile ed-düsûr (الدُّثُورُ) “mallar, servetler” demektir; tekili desr (دثْر) kelimesidir.
121. Hadis
الخامس : عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ لي النَّبيّ صلى الله عليه وسلم : (( لا تَحْقِرنَّ مِنَ المَعرُوفِ شَيئاً وَلَوْ أنْ تَلقَى أخَاكَ بِوَجْهٍ طَليقٍ )) رواه مسلم .
Beşincisi: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bana şöyle buyurdu: “Kardeşini güler yüzle karşılaman bile olsa iyilikten hiçbir şeyi küçük görme.” Müslim rivayet etmiştir.
122. Hadis
السادس : عن أبي هريرةَ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( كُلُّ سُلامَى مِنَ النَّاسِ عَلَيهِ صَدَقَةٌ ، كُلَّ يَومٍ تَطلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ : تَعْدِلُ بَينَ الاثْنَينِ صَدَقةٌ ، وتُعِينُ الرَّجُلَ في دَابَّتِهِ ، فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ ، وَالكَلِمَةُ الطَيِّبَةُ صَدَقَةٌ ، وبكلِّ خَطْوَةٍ تَمشيهَا إِلَى الصَّلاةِ صَدَقَةٌ ، وتُميطُ الأذَى عَنِ الطَّريقِ صَدَقَةٌ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . ورواه مسلم أيضاً من رواية عائشة رَضي الله عنها ، قَالَتْ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّهُ خُلِقَ كُلُّ إنْسان مِنْ بَنِي آدَمَ عَلَى سِتِّينَ وثلاثمئة مفْصَل ، فَمَنْ كَبَّرَ اللهَ ، وحَمِدَ الله ، وَهَلَّلَ اللهَ ، وَسَبَّحَ الله ، وَاسْتَغْفَرَ الله ، وَعَزَلَ حَجَراً عَنْ طَريقِ النَّاسِ ، أَوْ شَوْكَةً ، أَوْ عَظماً عَن طَريقِ النَّاسِ ، أَوْ أمَرَ بمَعْرُوف ، أَوْ نَهَى عَنْ منكَر ، عَدَدَ السِّتِّينَ والثَّلاثِمئَة فَإنَّهُ يُمْسِي يَومَئِذٍ وقَدْ زَحْزَحَ نَفسَهُ عَنِ النَّارِ )) .
Altıncısı: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Güneşin doğduğu her gün, insanların her bir eklemi için sadaka vermesi gerekir: İki kişi arasında adaletle hükmetmen sadakadır; bir kimseye bineği konusunda yardım edip onu üzerine bindirmen ya da eşyasını onun için üzerine kaldırman sadakadır; güzel söz sadakadır; namaza giderken attığın her adımla bir sadaka vardır ve yoldan eziyet veren şeyi kaldırman sadakadır.” Müttefekun aleyh. Müslim bunu ayrıca Âişe radıyallâhu anhâ'nın rivayetinden de nakletmiştir; [Âişe] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Âdemoğullarından her bir insan üç yüz altmış eklem üzerine yaratılmıştır. Kim bu üç yüz altmış sayısınca Allah'a tekbir getirir, Allah'a hamdeder, Allah'ı tehlîl eder, Allah'ı tesbih eder, Allah'tan mağfiret diler, insanların yolundan bir taşı yahut bir dikeni ya da insanların yolundan bir kemiği uzaklaştırır, yahut iyiliği emreder veya kötülükten sakındırırsa, o gün kendini ateşten uzaklaştırmış olarak akşama erişir.”
123. Hadis
السابع : عَنْهُ ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( مَنْ غَدَا إِلَى المَسْجِد أَوْ رَاحَ ، أَعَدَّ اللهُ لَهُ في الجَنَّةِ نُزُلاً كُلَّمَا غَدَا أَوْ رَاحَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . (( النُّزُلُ )) : القوت والرزق وما يُهيأُ للضيف .
Yedincisi: Yine ondan, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi ki şöyle buyurdu: “Kim sabah veya akşam mescide giderse, her sabah veya akşam gidişinde Allah ona cennette bir ikram hazırlar.” Müttefekun aleyh. en-Nüzül (النُّزُلُ) “azık, rızık ve misafir için hazırlanan ikram” demektir.
124. Hadis
الثامن : عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( يَا نِسَاءَ المُسْلِمَاتِ ، لاَ تَحْقِرنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شاةٍ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . قَالَ الجوهري : الفرسِن منَ البَعيرِ كالحَافِرِ مِنَ الدَّابَةِ قَالَ : وَرُبَّمَا اسْتُعِيرَ في الشَّاةِ .
Sekizincisi: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ey Müslüman kadınlar! Bir komşu hanım, bir koyun paçası bile olsa komşusuna [vereceği şeyi] asla küçük görmesin.” Müttefekun aleyh. el-Cevherî dedi ki: Devedeki firsin (الفرسِن) “taban”, binek hayvanındaki toynak gibidir. Yine dedi ki: Bazen koyun için de istiare yoluyla kullanılır.
125. Hadis
التاسع : عَنْهُ ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( الإيمانُ بِضْعٌ وَسَبعُونَ أَوْ بِضعٌ وسِتُونَ شُعْبَةً : فَأفْضَلُهَا قَولُ : لا إلهَ إلاَّ اللهُ ، وَأَدْنَاهَا إمَاطَةُ الأذَى عَنِ الطَّريقِ ، والحياءُ شُعبَةٌ مِنَ الإيمان )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . (( البِضْعُ )) من ثلاثة إِلَى تسعة بكسر الباء وقد تفتح. وَ(( الشُّعْبَةُ )) : القطعة.
Dokuzuncusu: Yine ondan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; buyurdu ki: “İman yetmiş küsur ya da altmış küsur şubedir: En üstünü ‘Lâ ilâhe illallah’ sözüdür, en aşağısı ise yoldan eziyet veren şeyi kaldırmaktır. Hayâ da imandan bir şubedir.” Müttefekun aleyh. Bid' (البِضْعُ) üçten dokuza kadar olan sayıdır; bâ harfinin kesresiyle okunur, bazen fethalı da okunur. Şu'be (الشُّعْبَةُ) ise “parça” demektir.
126. Hadis
العاشر : عَنْهُ : أنَّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( بَينَما رَجُلٌ يَمشي بِطَريقٍ اشْتَدَّ عَلَيهِ العَطَشُ ، فَوَجَدَ بِئراً فَنَزَلَ فِيهَا فَشربَ ، ثُمَّ خَرَجَ فإذَا كَلْبٌ يَلْهَثُ يأكُلُ الثَّرَى مِنَ العَطَشِ ، فَقَالَ الرَّجُلُ : لَقَدْ بَلَغَ هَذَا الكَلْبُ مِنَ العَطَشِ مِثلُ الَّذِي كَانَ قَدْ بَلَغَ مِنِّي فَنَزَلَ البِئْرَ فَمَلأَ خُفَّهُ مَاءً ثُمَّ أمْسَكَهُ بفيهِ حَتَّى رَقِيَ ، فَسَقَى الكَلْبَ ، فَشَكَرَ الله لَهُ ، فَغَفَرَ لَهُ )) قالوا : يَا رَسُول اللهِ ، إنَّ لَنَا في البَهَائِمِ أَجْراً ؟ فقَالَ : (( في كُلِّ كَبِدٍ رَطْبَةٍ أجْرٌ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية للبخاري : (( فَشَكَرَ اللهُ لَهُ ، فَغَفَرَ لَهُ ، فأدْخَلَهُ الجَنَّةَ )) وفي رواية لهما : (( بَيْنَما كَلْبٌ يُطِيفُ بِرَكِيَّةٍ قَدْ كَادَ يقتلُهُ العَطَشُ إِذْ رَأَتْهُ بَغِيٌّ مِنْ بَغَايَا بَنِي إسْرَائِيل ، فَنَزَعَتْ مُوقَها فَاسْتَقَتْ لَهُ بِهِ فَسَقَتْهُ فَغُفِرَ لَهَا بِهِ )) . (( المُوقُ )) : الخف . وَ(( يُطِيفُ )) : يدور حول (( رَكِيَّةٍ )) : وَهِي البئر .
Onuncusu: Yine ondan rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir adam bir yolda yürürken susuzluğu şiddetlendi. Bir kuyu buldu, içine indi ve su içti. Sonra dışarı çıktı; bir de baktı ki bir köpek susuzluktan dili sarkmış soluyor ve nemli toprağı yiyor. Adam: ‘Benim başıma gelen susuzluğun aynısı bu köpeğin de başına gelmiş’ dedi. Kuyuya indi, mestini suyla doldurdu, sonra yukarı çıkıncaya kadar onu ağzıyla tuttu ve köpeğe su içirdi. Allah da onun bu davranışını mükâfatlandırdı ve onu bağışladı.” Dediler ki: “Ey Allah'ın Resûlü, hayvanlar hususunda da bize ecir var mıdır?” Buyurdu ki: “Her canlı ciğer sahibinde bir ecir vardır.” Müttefekun aleyh. Buhârî'nin bir rivayetinde şöyledir: “Allah da onun bu davranışını mükâfatlandırdı, onu bağışladı ve cennete koydu.” İkisinin bir diğer rivayetinde ise şöyledir: “Bir köpek, susuzluktan neredeyse ölecek bir hâlde bir kuyunun etrafında dönüp dururken İsrâiloğulları'nın fahişelerinden bir fahişe onu gördü. Hemen mestini çıkardı, onunla köpek için su çekip ona içirdi. Bu sebeple bağışlandı.” Mûk (المُوقُ) “mest” demektir. Yutîfu (يُطِيفُ) “etrafında dönüyor” demektir. Rekiyye (رَكِيَّةٍ) ise “kuyu” demektir.
127. Hadis
الحادي عشر : عَنْهُ ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( لَقدْ رَأيْتُ رَجُلاً يَتَقَلَّبُ في الجَنَّةِ في شَجَرَةٍ قَطَعَهَا مِنْ ظَهْرِ الطَرِيقِ كَانَتْ تُؤذِي المُسْلِمِينَ )) رواه مسلم . وفي رواية : (( مَرَّ رَجُلٌ بِغُصْنِ شَجَرَةٍ عَلَى ظَهرِ طَرِيقٍ ، فَقَالَ : وَاللهِ لأُنْحِيَنَّ هَذَا عَنِ المُسْلِمينَ لا يُؤذِيهِمْ ، فَأُدخِلَ الجَنَّةَ )) . وفي رواية لهما : (( بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشي بِطَريقٍ وَجَدَ غُصْنَ شَوكٍ عَلَى الطريقِ فأخَّرَه فَشَكَرَ اللهُ لَهُ ، فَغَفَرَ لَهُ )) .
On birincisi: Yine ondan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; buyurdu ki: “Müslümanlara eziyet veren ve yolun ortasından kestiği bir ağaç sebebiyle cennette nimetler içinde dolaşan bir adam gördüm.” Müslim rivayet etmiştir. Bir rivayette şöyledir: “Bir adam yolun üzerindeki bir ağaç dalının yanından geçti ve: ‘Vallahi bunu Müslümanların yolundan kaldıracağım ki onlara eziyet vermesin’ dedi; bu sebeple cennete konuldu.” İkisinin bir rivayetinde ise şöyledir: “Bir adam bir yolda yürürken yol üzerinde dikenli bir dal buldu ve onu kenara çekti. Allah da onun bu davranışını mükâfatlandırdı ve onu bağışladı.”
128. Hadis
الثاني عشر : عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الوُضُوءَ ، ثُمَّ أَتَى الجُمعَةَ فَاسْتَمَعَ وَأنْصَتَ غُفِرَ لَهُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْن الجُمُعَةِ وَزِيادَةُ ثَلاثَةِ أيَّامٍ ، وَمَنْ مَسَّ الحَصَا فَقَدْ لَغَا )) رواه مسلم .
On ikincisi: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim abdest alır ve abdestini güzelce yapar, sonra cuma namazına gelir, hutbeyi dinler ve susarsa, o cumayla diğer cuma arasındaki ve fazladan üç günlük günahları bağışlanır. Kim de çakıl taşlarına dokunursa boş bir iş yapmış olur.” Müslim rivayet etmiştir.
129. Hadis
الثالث عشر : عَنْهُ : أنَّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إِذَا تَوَضَّأ العَبْدُ المُسْلِمُ ، أَو المُؤمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَينيهِ مَعَ المَاءِ ، أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ المَاءِ ، فَإِذا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَ مِنْ يَدَيهِ كُلُّ خَطِيئَة كَانَ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ المَاءِ ، أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ المَاءِ ، فَإِذَا غَسَلَ رِجْلَيهِ خَرَجَتْ كُلُّ خَطِيئَةٍ مشتها رِجْلاَهُ مَعَ المَاء أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ المَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيّاً مِنَ الذُّنُوبِ )) رواه مسلم .
On üçüncüsü: Yine ondan rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslüman ya da mü'min kul abdest aldığında, yüzünü yıkadığı zaman iki gözüyle baktığı her günah suyla ya da suyun son damlasıyla birlikte yüzünden çıkar gider. Ellerini yıkadığı zaman iki elinin tuttuğu her günah suyla ya da suyun son damlasıyla birlikte ellerinden çıkar gider. Ayaklarını yıkadığı zaman iki ayağının yürüyüp gittiği her günah suyla ya da suyun son damlasıyla birlikte çıkar gider; sonunda günahlardan arınmış olarak çıkar.” Müslim rivayet etmiştir.
130. Hadis
الرابع عشر : عَنْهُ ، عن رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( الصَّلَوَاتُ الخَمْسُ ، وَالجُمُعَةُ إِلَى الجُمُعَةِ ، وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّراتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتُنِبَتِ الكَبَائِرُ )) رواه مسلم .
On dördüncüsü: Yine ondan, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Beş vakit namaz, bir cuma namazından diğer cuma namazına, bir ramazandan diğer ramazana kadar olanlar, büyük günahlardan kaçınıldığı takdirde aralarındaki küçük günahlara keffârettir.” Müslim rivayet etmiştir.
131. Hadis
الخامس عشر : عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( ألا أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يَمْحُو اللهُ بِهِ الخَطَايَا وَيَرْفَعُ بِهِ الدَّرَجَاتِ ؟ )) قَالُوا : بَلَى ، يَا رسولَ اللهِ ، قَالَ : (( إِسْبَاغُ الوُضُوءِ عَلَى المَكَارِهِ ، وَكَثْرَةُ الخُطَا إِلَى المَسَاجِدِ ، وَانْتِظَارُ الصَّلاةِ بَعْدَ الصَّلاةِ فَذلِكُمُ الرِّبَاطُ )) رواه مسلم .
On beşincisi: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah'ın kendisiyle günahları sildiği ve dereceleri yükselttiği şeyi size göstereyim mi?” ‘Evet, ey Allah'ın Resûlü!’ dediler. Buyurdu ki: “Zorluklara rağmen abdesti tam almak, mescidlere doğru çok adım atmak ve bir namazdan sonra diğer namazı beklemektir. İşte ribât (nöbet tutmak) budur.” Müslim rivayet etmiştir.
132. Hadis
السادس عشر : عن أبي موسى الأشعرِيِّ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ صَلَّى البَرْدَيْنِ دَخَلَ الجَنَّةَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . (( البَرْدَانِ )) : الصبح والعصر .
On altıncısı: Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim iki serinlik namazını kılarsa cennete girer.” Müttefekun aleyh. el-Berdân (البَرْدَانِ) “iki serinlik namazı”, sabah ve ikindi namazlarıdır.
133. Hadis
السابع عشر : عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( إِذَا مَرِضَ العَبْدُ أَوْ سَافَرَ كُتِبَ لَهُ مِثْلُ مَا كَانَ يَعْمَلُ مُقِيماً صَحِيحاً )) رواه البخاري .
On yedincisi: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kul hastalandığı veya yolculuğa çıktığı zaman, kendisine mukim ve sağlıklı iken yaptığı amellerin aynısı yazılır.” Buhârî rivayet etmiştir.
134. Hadis
الثامن عشر : عن جَابرٍ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ )) رواه البخاري ، ورواه مسلم مِنْ رواية حُذَيفة رضي الله عنه .
On sekizincisi: Câbir radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Her iyilik bir sadakadır.” Buhârî rivayet etmiştir; Müslim de Huzeyfe radıyallâhu anh'in rivayetinden nakletmiştir.
135. Hadis
التاسع عشر : عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَغْرِسُ غَرْساً إلاَّ كَانَ مَا أُكِلَ مِنْهُ لَهُ صَدَقَةً ، وَمَا سُرِقَ مِنهُ لَهُ صَدَقَةً ، وَلاَ يَرْزَؤُهُ أَحَدٌ إلاَّ كَانَ لَهُ صَدَقَةً )) رواه مسلم . وفي رواية لَهُ : (( فَلاَ يَغْرِسُ المُسْلِمُ غَرْساً فَيَأْكُلَ مِنْهُ إنْسَانٌ وَلاَ دَابَّةٌ وَلاَ طَيْرٌ إلاَّ كَانَ لَهُ صَدَقة إِلَى يَومِ القِيَامةِ )). وفي رواية لَهُ : (( لاَ يَغرِسُ مُسْلِمٌ غَرساً ، وَلاَ يَزرَعُ زَرعاً ، فَيَأكُلَ مِنهُ إنْسَانٌ وَلاَ دَابَةٌ وَلاَ شَيءٌ ، إلاَّ كَانَتْ لَهُ صَدَقَةً )) . وروياه جميعاً من رواية أنس رضي الله عنه . قوله : (( يَرْزَؤُهُ )) أي ينقصه .
On dokuzuncusu: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir Müslüman bir ağaç dikerse ondan yenilen şey kendisi için mutlaka sadaka olur, ondan çalınan şey kendisi için sadaka olur; bir kimsenin ondan eksilttiği her şey de kendisi için mutlaka sadaka olur.” Müslim rivayet etmiştir. Onun bir başka rivayetinde şöyledir: “Müslüman bir ağaç diker de ondan bir insan, bir hayvan ya da bir kuş yerse bu, kıyamet gününe kadar onun için mutlaka bir sadaka olur.” Onun bir diğer rivayetinde ise şöyledir: “Bir Müslüman bir ağaç diker ya da bir ekin eker de ondan bir insan, bir hayvan ya da başka bir şey yerse bu, kendisi için mutlaka bir sadaka olur.” Her ikisi [Buhârî ve Müslim] bu hadisi Enes radıyallâhu anh rivayetiyle de nakletmişlerdir. Hadisteki yerzeühû (يَرْزَؤُهُ) sözü “ondan eksiltir” demektir.
136. Hadis
العشرون : عَنْهُ ، قَالَ : أراد بنو سَلِمَةَ أَن يَنتقِلوا قرب المسجِدِ فبلغ ذلِكَ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ لهم : (( إنَّهُ قَدْ بَلَغَني أنَّكُمْ تُرِيدُونَ أنْ تَنتَقِلُوا قُربَ المَسجِد ؟ )) فقالُوا : نَعَمْ ، يَا رَسُول اللهِ قَدْ أَرَدْنَا ذلِكَ . فَقَالَ : (( بَنِي سَلِمَةَ ، دِيَارَكُمْ ، تُكْتَبْ آثَارُكُمْ ، ديَارَكُمْ تُكْتَبْ آثَارُكُمْ )) رواه مسلم . وفي روايةٍ : (( إنَّ بِكُلِّ خَطوَةٍ دَرَجَةً )) رواه مسلم . رواه البخاري أيضاً بِمَعناه مِنْ رواية أنس رضي الله عنه . وَ(( بَنُو سَلِمَةَ )) بكسر اللام : قبيلة معروفة مِنَ الأنصار رضي الله عنهم ، وَ(( آثَارُهُمْ )) : خطاهُم .
Yirmincisi: Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Selemeoğulları mescidin yakınına taşınmak istediler. Bu haber Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaşınca onlara: “Mescidin yakınına taşınmak istediğiniz haberi bana ulaştı, öyle mi?” buyurdu. Onlar: “Evet, ey Allah'ın Resûlü, bunu istedik” dediler. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Ey Selemeoğulları! Yurdunuzda kalın ki adımlarınız yazılsın; yurdunuzda kalın ki adımlarınız yazılsın!” Müslim rivayet etmiştir. Bir başka rivayette şöyledir: “Şüphesiz her bir adıma karşılık bir derece vardır.” Müslim rivayet etmiştir. Buhârî de bunu mâna olarak Enes radıyallâhu anh rivayetiyle nakletmiştir. Benû Selime (بَنُو سَلِمَةَ) lâm harfinin kesresiyle okunur; ensardan radıyallâhu anhüm tanınmış bir kabiledir. Âsâruhüm (آثَارُهُمْ) ise “adımları” demektir.
137. Hadis
الحادي والعشرون : عن أبي المنذِر أُبيِّ بنِ كَعْب رضي الله عنه ، قَالَ : كَانَ رَجُلٌ لا أعْلَمُ رَجلاً أبْعَدَ مِنَ المَسْجِدِ مِنْهُ ، وَكَانَ لاَ تُخْطِئُهُ صَلاةٌ ، فَقيلَ لَهُ أَوْ فَقُلْتُ لَهُ : لَوِ اشْتَرَيْتَ حِمَاراً تَرْكَبُهُ في الظَلْمَاء وفي الرَّمْضَاء ؟ فَقَالَ : مَا يَسُرُّنِي أنَّ مَنْزِلي إِلَى جَنْبِ المَسْجِدِ إنِّي أريدُ أنْ يُكْتَبَ لِي مَمشَايَ إِلَى المَسْجِدِ وَرُجُوعِي إِذَا رَجَعْتُ إِلَى أهْلِي ، فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( قَدْ جَمَعَ اللهُ لَكَ ذلِكَ كُلَّهُ )) رواه مسلم . وفي رواية : (( إنَّ لَكَ مَا احْتَسَبْتَ )) . (( الرَّمْضَاءُ )) : الأرْضُ التي أصابها الحر الشديد .
Yirmi birincisi: Ebü'l-Münzir Übey b. Ka'b radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Bir adam vardı; mescide ondan daha uzak olan bir başkasını bilmiyorum. Buna rağmen hiçbir namazı kaçırmazdı. Ona denildi ki -ya da ben ona dedim ki-: “Karanlıkta ve kızgın toprakta binmek üzere kendine bir eşek satın alsan olmaz mı?” Adam şöyle dedi: “Evimin mescidin yanı başında olması beni sevindirmez. Ben mescide yürüyüşümün ve ailemin yanına döndüğümde dönüşümün benim için yazılmasını istiyorum.” Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Allah bunların hepsini senin için bir araya getirmiştir” buyurdu. Müslim rivayet etmiştir. Bir başka rivayette ise şöyledir: “Sevabını umarak yaptığın şey senin içindir.” er-Ramdâü (الرَّمْضَاءُ) “şiddetli sıcağın vurduğu yer” demektir.
138. Hadis
الثاني والعشرون : عن أبي محمد عبدِ اللهِ بنِ عمرو بن العاصِ رَضي الله عنهما ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( أرْبَعُونَ خَصْلَةً : أعْلاَهَا مَنيحَةُ العَنْزِ ، مَا مِنْ عَامِلٍ يَعْمَلُ بِخَصْلَة مِنْهَا ؛ رَجَاءَ ثَوَابِهَا وتَصْدِيقَ مَوْعُودِهَا ، إلاَّ أدْخَلَهُ اللهُ بِهَا الجَنَّةَ )) رواه البخاري . (( المَنيحَةُ )) : أنْ يُعْطِيَهُ إِيَّاهَا لِيَأكُلَ لَبَنَهَا ثُمَّ يَرُدَّهَا إِلَيْهِ .
Yirmi ikincisi: Ebû Muhammed Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kırk haslet vardır ki en üstünü sütünden yararlanmak üzere ödünç keçi vermektir. Sevabını umarak ve vaad edilen karşılığını tasdik ederek bunlardan bir hasletle amel eden hiç kimse yoktur ki Allah onu bu sebeple cennete koymasın.” Buhârî rivayet etmiştir. el-Menîha (المَنيحَةُ) “sütünden içmesi, sonra da kendisine geri vermesi için kişiye hayvanı ödünç vermesi” demektir.
139. Hadis
الثالث والعشرون : عن عَدِي بنِ حَاتمٍ رضي الله عنه ، قَالَ : سمعت النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بشقِّ تَمْرَةٍ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية لهما عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ لَيْسَ بَينَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ ، فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إلاَّ مَا قَدَّمَ ، وَيَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرى إلاَّ مَا قَدَّمَ ، وَيَنظُرُ بَيْنَ يَدَيهِ فَلاَ يَرَى إلاَّ النَّار تِلقَاءَ وَجْهِهِ ، فَاتَّقُوا النَّارَ وَلَو بِشِقِّ تَمْرَةٍ ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ )) .
Yirmi üçüncüsü: Adî b. Hâtim radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Yarım hurmayla da olsa ateşten korunun.” Müttefekun aleyh. İkisinin [Buhârî ve Müslim'in] yine ondan naklettiği bir rivayette ise şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İçinizden hiç kimse yoktur ki Rabbi kendisiyle konuşmasın; üstelik kendisiyle Rabbi arasında bir tercüman da olmayacaktır. Kişi sağına bakar, önceden gönderdiği amelinden başka bir şey göremez; soluna bakar, önceden gönderdiği amelinden başka bir şey göremez; önüne bakar, tam karşısında ateşten başka bir şey göremez. Öyleyse yarım hurmayla da olsa ateşten korunun; bunu bulamayan da güzel bir sözle korunsun.”
140. Hadis
الرابع والعشرون : عن أنس رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ اللهَ لَيَرْضَى عَنِ العَبْدِ أنْ يَأكُلَ الأَكْلَةَ ، فَيَحمَدَهُ عَلَيْهَا ، أَوْ يَشْرَبَ الشَّرْبَةَ ، فَيَحْمَدَهُ عَلَيْهَا )) رواه مسلم . وَ(( الأَكْلَةُ )) بفتح الهمزة : وَهيَ الغَدْوَةُ أَو العَشْوَةُ .
Yirmi dördüncüsü: Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah, kulun bir öğün yemek yiyip de bunun üzerine kendisine hamdetmesinden ya da bir içim su içip de bunun üzerine kendisine hamdetmesinden hoşnut olur.” Müslim rivayet etmiştir. el-Ekle (الأَكْلَةُ) hemzenin fethasıyla: kuşluk ya da akşam yemeğidir.
141. Hadis
الخامس والعشرون : عن أَبي موسى رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( عَلَى كلّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ )) قَالَ : أرأيتَ إنْ لَمْ يَجِدْ ؟ قَالَ : (( يَعْمَلُ بِيَدَيْهِ فَيَنْفَعُ نَفْسَهُ وَيَتَصَدَّقُ )) قَالَ : أرأيتَ إن لَمْ يَسْتَطِعْ ؟ قَالَ : (( يُعِينُ ذَا الحَاجَةِ المَلْهُوفَ )) قَالَ : أرأيتَ إنْ لَمْ يَسْتَطِعْ ، قَالَ : (( يَأمُرُ بِالمعْرُوفِ أوِ الخَيْرِ )) قَالَ : أرَأيْتَ إنْ لَمْ يَفْعَلْ ؟ قَالَ : (( يُمْسِكُ عَنِ الشَّرِّ ، فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Yirmi beşincisi: Ebû Mûsâ radıyallâhu anh'den; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Her Müslüman'ın sadaka vermesi gerekir.” [Ebû Mûsâ]: ‘Ya bulamazsa ne dersiniz?’ dedi. Buyurdu ki: “Elleriyle çalışır; böylece hem kendisine fayda sağlar hem de sadaka verir.” ‘Ya buna gücü yetmezse ne dersiniz?’ dedi. Buyurdu ki: “Darda kalmış ihtiyaç sahibine yardım eder.” ‘Ya buna da gücü yetmezse ne dersiniz?’ dedi. Buyurdu ki: “İyiliği ya da hayrı emreder.” ‘Ya bunu da yapmazsa ne dersiniz?’ dedi. Buyurdu ki: “Kötülükten geri durur; çünkü bu da bir sadakadır.” Müttefekun aleyh.