2711. Hadis
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، رضى الله عنهما يُخْبِرَانِ عَنْ أَصْحَابِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَمَّا كَاتَبَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو يَوْمَئِذٍ كَانَ فِيمَا اشْتَرَطَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا أَحَدٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا، وَخَلَّيْتَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ. فَكَرِهَ الْمُؤْمِنُونَ ذَلِكَ، وَامْتَعَضُوا مِنْهُ، وَأَبَى سُهَيْلٌ إِلاَّ ذَلِكَ، فَكَاتَبَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى ذَلِكَ، فَرَدَّ يَوْمَئِذٍ أَبَا جَنْدَلٍ عَلَى أَبِيهِ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو، وَلَمْ يَأْتِهِ أَحَدٌ مِنَ الرِّجَالِ إِلاَّ رَدَّهُ فِي تِلْكَ الْمُدَّةِ، وَإِنْ كَانَ مُسْلِمًا، وَجَاءَ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ، وَكَانَتْ أُمُّ كُلْثُومٍ بِنْتُ عُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ مِمَّنْ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ وَهْىَ عَاتِقٌ، فَجَاءَ أَهْلُهَا يَسْأَلُونَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْجِعَهَا إِلَيْهِمْ، فَلَمْ يَرْجِعْهَا إِلَيْهِمْ لِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِنَّ {إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ} إِلَى قَوْلِهِ {وَلاَ هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ}.
Yahya b. Bukeyr bize tahdis etti. [Dedi ki]: Leys bize tahdis etti. [O] Ukayl'den, [o] İbn Şihab'dan [nakletti]. [İbn Şihab] dedi ki: Urve b. ez-Zübeyr bana; Mervân ve el-Misver b. Mahrame —radıyallahu anhumâ—'yı Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in ashabından [şöyle] haber verirlerken işitmiş: Süheyl b. Amr [Hudeybiye'de] antlaşma metnini kaleme aldığında, Süheyl b. Amr'ın Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e karşı ileri sürdüğü şartlardan biri de şuydu: “Senin dinin üzere olsa bile, bizden sana gelen hiç kimse yoktur ki [mutlaka] onu bize geri iade edesin ve bizimle onun arasına girmeyesin.” Müslümanlar bunu hoş karşılamadılar ve bu durum onlara çok ağır geldi. Süheyl ise bu şarttan başka bir şeyi kabul etmeyince, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— bu [şart] üzerine onunla antlaşma yaptı. O gün Ebu Cendel'i babası Süheyl b. Amr'a geri verdi. Antlaşma süresince kendisine gelen her adamı —Müslüman olsa bile— mutlaka geri iade etti. Bu sırada Müslüman kadınlar da muhacir olarak geldiler. Ukbe b. Ebi Muayt'ın kızı Ümmü Gülsüm de o günlerde —yeni yetişmiş bir genç kız [âtıq] halindeyken— Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in yanına hicret edenlerden biriydi. Ailesi gelip Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—'den onu kendilerine geri vermesini istediler. Lakin Allah Teâlâ kadınlar hakkında şu ayeti indirdiği için [Resulullah] onu geri vermedi: { إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ } “Mümin kadınlar hicret ederek size geldiklerinde onları imtihan edin. Allah onların imanlarını daha iyi bilir...” ayetinden { وَلاَ هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ } “...O [kâfir]ler de bu kadınlara helal değildir” [Mümtehine, 10] kavline kadar [bu hüküm geçerlidir].
2713. Hadis
قَالَ عُرْوَةُ فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْتَحِنُهُنَّ بِهَذِهِ الآيَةِ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ } إِلَى {غَفُورٌ رَحِيمٌ}. قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَمَنْ أَقَرَّ بِهَذَا الشَّرْطِ مِنْهُنَّ قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ بَايَعْتُكِ ". كَلاَمًا يُكَلِّمُهَا بِهِ، وَاللَّهِ مَا مَسَّتْ يَدُهُ يَدَ امْرَأَةٍ قَطُّ فِي الْمُبَايَعَةِ، وَمَا بَايَعَهُنَّ إِلاَّ بِقَوْلِهِ.
Urve [b. ez-Zübeyr] dedi ki: Aişe bana, Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in o [muhacir] kadınları şu ayetle imtihan ettiğini haber verdi: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ } “Ey iman edenler! Mümin kadınlar hicret ederek size geldiklerinde onları imtihan edin...” ayetinden { غَفُورٌ رَحِيمٌ } “...Allah çok bağışlayan, çok merhamet edendir” [Mümtehine, 10] kavline kadar. Urve, Aişe'nin [şöyle dediğini] nakletti: Kadınlardan kim bu şartı kabul ettiğini ikrar ederse, Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— ona hitaben: “Seninle biatleştim [biatını kabul ettim],” buyururdu. Vallahi biat esnasında onun eli hiçbir kadının eline asla değmemiştir; onlarla sadece sözle biatleşmiştir.
2714. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، قَالَ سَمِعْتُ جَرِيرًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَرَطَ عَلَىَّ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ.
Ebu Nuaym bize tahdis etti. [Dedi ki]: Süfyan bize tahdis etti. [O] Ziyad b. İlâka'dan [nakletti]. [Ziyad] dedi ki: Cerîr b. Abdullah —radıyallahu anh—'ı şöyle derken işittim: Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e biat ettim; o da her Müslümanın iyiliğini isteyip ona samimi davranmamı [nasihat] benden şart koştu.
2715. Hadis
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى إِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ.
Müsedded bize tahdis etti. [Dedi ki]: Yahya bize tahdis etti. [O] İsmail'den [nakletti]. [İsmail] dedi ki: Kays b. Ebi Hâzim bana tahdis etti. [O da] Cerîr b. Abdullah —radıyallahu anh—'dan [nakletti] ki; [Cerîr] şöyle demiştir: Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e; namazı kılmak [ikame etmek], zekâtı vermek ve her Müslümanın iyiliğini isteyip ona samimi davranmak [nasihat] üzere biat ettim.
2716. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ بَاعَ نَخْلاً قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ".
Abdullah b. Yusuf bize haber verdi. [Dedi ki]: Malik bize haber verdi. [O] Nâfi'den, [o da] Abdullah b. Ömer —radıyallahu anhumâ—'dan [nakletti] ki; Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurmuştur: “Kim aşılanmış [te'bir yapılmış] bir hurma ağacını satarsa; alıcı [meyveyi de almayı] şart koşmadıkça o ağacın meyvesi satıcıya aittir.”
2717. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةََ،ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ بَرِيرَةَ جَاءَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا، وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا، قَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ، فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَقْضِيَ عَنْكِ كِتَابَتَكِ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ. فَذَكَرَتْ ذَلِكَ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ، وَيَكُونَ لَنَا وَلاَؤُكِ. فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهَا " ابْتَاعِي فَأَعْتِقِي، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
Abdullah b. Mesleme bize tahdis etti. [Dedi ki]: Leys bize tahdis etti. [O] İbn Şihab'dan, [o] Urve'den [nakletti]. [Urve] dedi ki: Aişe —radıyallahu anha—'nın kendisine haber verdiğine göre; Berîre, hürriyetini kazanmak için yaptığı kitâbet [sözleşmesi] bedelini ödemede yardım istemek üzere Aişe'ye geldi; henüz bu bedelden hiçbir şey ödemiş değildi. Aişe ona: “Sahiplerine geri dön; şayet kitâbet bedelini senin adına ödememi ve velâ hakkının [azatlık bağının] bana ait olmasını kabul ederlerse bunu yaparım,” dedi. Berîre bu teklifi sahiplerine iletti ancak onlar bunu reddedip: “Şayet [Aişe] senin borcunu Allah rızası için ödemek [hizmet saymak] isterse yapsın; fakat velâ hakkın bize ait kalacaktır,” dediler. [Aişe] durumu Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e arz edince, [Efendimiz] ona: “Onu satın al ve azad et! Zira velâ hakkı ancak azad edene aittir,” buyurdu.
2718. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، قَالَ سَمِعْتُ عَامِرًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي جَابِرٌ ـ رضى الله عنه أَنَّهُ كَانَ يَسِيرُ عَلَى جَمَلٍ لَهُ قَدْ أَعْيَا، فَمَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَضَرَبَهُ، فَدَعَا لَهُ، فَسَارَ بِسَيْرٍ لَيْسَ يَسِيرُ مِثْلَهُ ثُمَّ قَالَ " بِعْنِيهِ بِوَقِيَّةٍ ". قُلْتُ لاَ. ثُمَّ قَالَ " بِعْنِيهِ بِوَقِيَّةٍ ". فَبِعْتُهُ فَاسْتَثْنَيْتُ حُمْلاَنَهُ إِلَى أَهْلِي، فَلَمَّا قَدِمْنَا أَتَيْتُهُ بِالْجَمَلِ، وَنَقَدَنِي ثَمَنَهُ، ثُمَّ انْصَرَفْتُ، فَأَرْسَلَ عَلَى إِثْرِي، قَالَ " مَا كُنْتُ لآخُذَ جَمَلَكَ، فَخُذْ جَمَلَكَ ذَلِكَ فَهْوَ مَالُكَ ". قَالَ شُعْبَةُ عَنْ مُغِيرَةَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ جَابِرٍ أَفْقَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ إِلَىَ الْمَدِينَةِ. وَقَالَ إِسْحَاقُ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ مُغِيرَةَ فَبِعْتُهُ عَلَى أَنَّ لِي فَقَارَ ظَهْرِهِ حَتَّى أَبْلُغَ الْمَدِينَةَ. وَقَالَ عَطَاءٌ وَغَيْرُهُ لَكَ ظَهْرُهُ إِلَى الْمَدِينَةِ، وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ شَرَطَ ظَهْرَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ. وَقَالَ زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ جَابِرٍ وَلَكَ ظَهْرُهُ حَتَّى تَرْجِعَ. وَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَفْقَرْنَاكَ ظَهْرَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ. وَقَالَ الأَعْمَشُ عَنْ سَالِمٍ عَنْ جَابِرٍ تَبَلَّغْ عَلَيْهِ إِلَى أَهْلِكَ. وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ وَابْنُ إِسْحَاقَ عَنْ وَهْبٍ عَنْ جَابِرٍ اشْتَرَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِوَقِيَّةٍ. وَتَابَعَهُ زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ جَابِرٍ. وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ وَغَيْرِهِ عَنْ جَابِرٍ أَخَذْتُهُ بِأَرْبَعَةِ دَنَانِيرَ. وَهَذَا يَكُونُ وَقِيَّةً عَلَى حِسَابِ الدِّينَارِ بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ. وَلَمْ يُبَيِّنِ الثَّمَنَ مُغِيرَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ جَابِرٍ، وَابْنُ الْمُنْكَدِرِ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ. وَقَالَ الأَعْمَشُ عَنْ سَالِمٍ عَنْ جَابِرٍ وَقِيَّةُ ذَهَبٍ. وَقَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ سَالِمٍ عَنْ جَابِرٍ بِمِائَتَىْ دِرْهَمٍ. وَقَالَ دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ عَنْ جَابِرٍ اشْتَرَاهُ بِطَرِيقِ تَبُوكَ، أَحْسِبُهُ قَالَ بِأَرْبَعِ أَوَاقٍ. وَقَالَ أَبُو نَضْرَةَ عَنْ جَابِرٍ اشْتَرَاهُ بِعِشْرِينَ دِينَارًا. وَقَوْلُ الشَّعْبِيِّ بِوَقِيَّةٍ أَكْثَرُ. الاِشْتِرَاطُ أَكْثَرُ وَأَصَحُّ عِنْدِي. قَالَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ.
Ebu Nuaym bize tahdis etti. [Dedi ki]: Zekeriya bize tahdis etti. [O] Âmir'den [nakletti]. [Âmir] dedi ki: Câbir —radıyallahu anh— bana şöyle haber verdi: [Kendisi] yorulmuş/bitkin düşmüş bir devesi üzerinde yol alıyordu. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— yanından geçerken deveye [hafîfçe] vurup dua etti; bunun üzerine deve benzeri görülmemiş bir hızla yürümeye başladı. Sonra [Efendimiz]: “Onu bana bir ukiyye karşılığında sat,” buyurdu. Ben: “Hayır,” dedim. Sonra [tekrar]: “Onu bana bir ukiyye karşılığında sat,” buyurdu. Ben de aileme [Medine'ye] gidene kadar üzerine binmeyi istisna [şart] ederek deveyi ona sattım. Medine'ye vardığımızda deveyi ona getirdim; parasını bana nakit ödedi. Tam dönerken peşimden haber gönderip: “Senin deveni alacak değildim [niyetim sana destek olmaktı]; haydi deveni al, o senin malındır,” buyurdu. Şu'be'nin Mugīre kanalıyla rivayetinde: “Resulullah Medine'ye kadar devenin sırtını [binmem içi] bana tahsis etti [ifqâr],” denilmiştir. İshak'ın Cerîr kanalıyla rivayetinde: “Medine'ye varıncaya kadar binme hakkı benim olmak üzere sattım,” ifadesi yer alır. Atâ: “Medine'ye kadar sırtı senin olsun,” diye naklederken; Muhammed b. el-Münkedir: “Medine'ye kadar binmeyi şart koştu,” demiştir. Zeyd b. Eslem: “Dönünceye kadar sırtı senindir,”; Ebu'z-Zübeyr ise: “Medine'ye kadar onu sana tahsis ettik,” diye rivayet etmişlerdir. el-A'meş ise: “Onunla ailene ulaş,” denildiğini nakleder. Ubeydullah ve İbn İshak fiyatın bir ukiyye olduğunu belirtirken; İbn Cüreyc, Atâ'dan “dört dinar” olarak nakletmiştir —ki dinarın on dirhem olduğu hesapla bu bir ukiyye eder—. Diğer bazı rivayetlerde fiyat netleşmezken, el-A'meş “bir ukiyye altın”, Ebu İshak “iki yüz dirhem”, Dâvûd b. Kays “dört ukiyye”, Ebu Nadra ise “yirmi dinar” demiştir. Şa'bî'nin “bir ukiyye” rivayeti daha yaygındır; şart koşulma rivayeti ise —Buhârî'ye göre— daha sahih ve yaygındır.
2719. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَتِ الأَنْصَارُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اقْسِمْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ إِخْوَانِنَا النَّخِيلَ. قَالَ " لاَ ". فَقَالَ تَكْفُونَا الْمَئُونَةَ وَنُشْرِكُكُمْ فِي الثَّمَرَةِ. قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا.
Ebu'l-Yeman bize tahdis etti. [Dedi ki]: Şuayb bize haber verdi. [Dedi ki]: Ebu'z-Zinâd bize tahdis etti. [O] el-A'rec'den, [o da] Ebu Hureyre —radıyallahu anh—'dan [nakletti]. [Ebu Hureyre] şöyle demiştir: Ensar, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e: “Hurmalıklarımızı bizimle [Muhacir] kardeşlerimiz arasında paylaştır,” dediler. [Efendimiz]: “Hayır [mülkiyet sizde kalsın],” buyurdu. Bunun üzerine Ensar, [Muhacirlere]: “O halde hurmalıkların bakımını ve iş yükünü [meûne] siz üstlenin, biz de meyvede [mahsulde] sizi kendimize ortak edelim,” dediler. Muhacirler de: “İşittik ve itaat ettik,” cevabını verdiler.
2720. Hadis
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ الْيَهُودَ أَنْ يَعْمَلُوهَا وَيَزْرَعُوهَا، وَلَهُمْ شَطْرُ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا.
Musa bize tahdis etti. [Dedi ki]: Cüveyriye b. Esmâ bize tahdis etti. [O] Nâfi'den, [o da] Abdullah b. Ömer —radıyallahu anh—'dan [nakletti]. [Abdullah] şöyle demiştir: Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— Hayber arazisini, işletip ekip biçmeleri karşılığında Yahudilere verdi. [Buna karşılık] oradan çıkacak mahsulün yarısı onlara ait olacaktı.
2721. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَحَقُّ الشُّرُوطِ أَنْ تُوفُوا بِهِ مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ ".
Abdullah b. Yusuf bize tahdis etti. [Dedi ki]: Leys bize tahdis etti. [Dedi ki]: Yezid b. Ebi Habib bana tahdis etti. [O] Ebu'l-Hayr'dan, [o da] Ukbe b. Âmir —radıyallahu anh—'dan [nakletti] ki; Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurmuştur: “Yerine getirilmesine en layık olan şartlar; kendisiyle [nikahlanıp] kadınların mahremiyetini kendinize helal kıldığınız şartlardır.”
2722. Hadis
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَنْظَلَةَ الزُّرَقِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كُنَّا أَكْثَرَ الأَنْصَارِ حَقْلاً، فَكُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ، فَرُبَّمَا أَخْرَجَتْ هَذِهِ وَلَمْ تُخْرِجْ ذِهِ، فَنُهِينَا عَنْ ذَلِكَ، وَلَمْ نُنْهَ عَنِ الْوَرِقِ.
Malik b. İsmail bize tahdis etti. [Dedi ki]: İbn Uyeyne bize tahdis etti. [Dedi ki]: Yahya b. Said bize tahdis etti. [Dedi ki]: Hanzala ez-Zurakī'yi şöyle derken işittim: Râfi' b. Hadîc —radıyallahu anh—'ı şöyle derken işittim: Ensar arasında en çok tarlası [ekinliği] olan bizdik. Tarlayı [belirli bölgelerin mahsulü karşılığında] kiraya verirdik. Öyle olurdu ki, bazen tarlanın şu bölgesi ürün verir, şu bölgesi ise vermezdi. Bu yüzden [bu belirsiz kiralama tarzından] nehyedildik. Gümüş para [gümüş dirhem] karşılığında kiraya vermekten ise nehyedilmedik [yasaklanmadık].
2723. Hadis
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ، وَلاَ تَنَاجَشُوا، وَلاَ يَزِيدَنَّ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ، وَلاَ يَخْطُبَنَّ عَلَى خِطْبَتِهِ، وَلاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَسْتَكْفِئَ إِنَاءَهَا ".
Müsedded bize tahdis etti. [Dedi ki]: Yezid b. Zürey' bize tahdis etti. [Dedi ki]: Ma'mer bize tahdis etti. [O] Zühri'den, [o] Said [b. el-Müseyyeb]'den, [o da] Ebu Hureyre —radıyallahu anh—'dan [nakletti]. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurmuştur: “Şehirli olan [mukim], dışarıdan gelen köylü [bedevi] adına satış yapmasın; müşteri kızıştırmayın [neceş yapmayın]; hiç kimse [din] kardeşinin pazarlığı üzerine pazarlık yapmasın ve kardeşinin dünürlüğü [sözü] üzerine dünürlüğe çıkmasın. Bir kadın da, [din] kardeşinin kabındakini kendi kabına boşaltmak [onun rızkını/nasibini kendine çevirip onu yerinden etmek] niyetiyle onun boşanmasını talep etmesin.”
2724. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، رضى الله عنهم أَنَّهُمَا قَالاَ إِنَّ رَجُلاً مِنَ الأَعْرَابِ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولَ اللَّهِ أَنْشُدُكَ اللَّهَ إِلاَّ قَضَيْتَ لِي بِكِتَابِ اللَّهِ. فَقَالَ الْخَصْمُ الآخَرُ وَهْوَ أَفْقَهُ مِنْهُ نَعَمْ فَاقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ، وَائْذَنْ لِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُلْ ". قَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا، فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ، وَإِنِّي أُخْبِرْتُ أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ، فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَوَلِيدَةٍ، فَسَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّمَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ، وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَأَنَّ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا الرَّجْمَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ، الْوَلِيدَةُ وَالْغَنَمُ رَدٌّ، وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، اغْدُ يَا أُنَيْسُ إِلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ". قَالَ فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ، فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَتْ.
Kuteybe b. Said bize tahdis etti. [Dedi ki]: Leys bize tahdis etti. [O] İbn Şihab'dan, [o] Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes'ud'dan, [o da] Ebu Hureyre ve Zeyd b. Halid el-Cühenî —radıyallahu anhum—'dan [nakletti]. Bu iki sahabi şöyle anlatmışlardır: Bedevî bir adam Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e gelerek: “Ey Allah'ın Resulü! Allah adına senden, aramızda ancak Allah'ın Kitabı'na göre hüküm vermeni talep ediyorum,” dedi. Hasmı olan diğer adam —ki o, diğerinden daha anlayışlı [fakih] idi—: “Evet, aramızda Allah'ın Kitabı ile hükmet; [fakat önce maruzatımı sunmam için] bana izin ver,” dedi. Resulullah: “Söyle!” buyurdu. Adam şöyle dedi: “Benim oğlum bu adamın yanında ücretli işçi [asîf] olarak çalışıyordu. Bu sırada adamın hanımıyla zina etmiş. Bana oğlumun cezasının recim olduğu söylendi; ben de buna mukabil yüz koyun ve bir cariye vererek [cezadan kurtulması için] fidye ödedim. Sonra ilim ehline sordum; onlar bana oğlumun cezasının yüz sopa ve bir yıl sürgün olduğunu, recim cezasının ise bu adamın hanımına uygulanacağını bildirdiler.” Bunun üzerine Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—: “Canım kudret elinde olan Allah'a yemin olsun ki, aranızda mutlaka Allah'ın Kitabı'na göre hükmedeceğim: Verdiğin cariye ve koyunlar [haksız bir sulh olduğu için] sana geri iade edilecektir. Oğlunun cezası ise yüz sopa ve bir yıl sürgündür. Ey Üneys! Sen de bu adamın hanımına git; şayet suçunu itiraf ederse ona recim cezasını uygula,” buyurdu. Üneys ertesi sabah kadına gitti; kadın da itiraf edince Resulullah'ın emriyle kadın recmedildi.
2726. Hadis
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ الْمَكِّيُّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَخَلَتْ عَلَىَّ بَرِيرَةُ وَهْىَ مُكَاتَبَةٌ، فَقَالَتْ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ اشْتَرِينِي فَإِنَّ أَهْلِي يَبِيعُونِي فَأَعْتِقِينِي قَالَتْ نَعَمْ. قَالَتْ إِنَّ أَهْلِي لاَ يَبِيعُونِي حَتَّى يَشْتَرِطُوا وَلاَئِي. قَالَتْ لاَ حَاجَةَ لِي فِيكِ. فَسَمِعَ ذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ بَلَغَهُ، فَقَالَ " مَا شَأْنُ بَرِيرَةَ فَقَالَ اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا وَلْيَشْتَرِطُوا مَا شَاءُوا ". قَالَتْ فَاشْتَرَيْتُهَا فَأَعْتَقْتُهَا، وَاشْتَرَطَ أَهْلُهَا وَلاَءَهَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ، وَإِنِ اشْتَرَطُوا مِائَةَ شَرْطٍ ".
Hallâd b. Yahya bize tahdis etti. [Dedi ki]: Abdülvâhid b. Eymen el-Mekkî bize tahdis etti. [O] babasından [nakletti]. [Babasının] şöyle dedi: Aişe —radıyallahu anha—'nın huzuruna girdim. [Aişe] şöyle anlatmıştır: Berîre yanıma geldi; o zaman kendisi [özgürlük bedeli antlaşması yapmış] bir mukâteb idi. “Ey Müminlerin Annesi! Beni satın al; zira sahiplerim beni sana satacaklar, [aldıktan sonra] beni azad et,” dedi. Ben: “Peki,” dedim. Berîre: “Lakin sahiplerim, velâ hakkım [azatlık bağı] onlarda kalması şartıyla satacaklarını söylüyorlar,” deyince; ben: “Öyleyse bu şartla seni almaya ihtiyacım yok,” dedim. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— bunu işitti —veya durum ona bildirildi— ve: “Berîre'nin meselesi nedir?” buyurdu. [Mahiyeti öğrenince]: “Onu satın al ve azad et; bırak onlar istedikleri şartı koşsunlar!” buyurdu. Bunun üzerine onu satın alıp azad ettim. Sahipleri [hâlâ] velâ hakkını kendileri için şart koşuyorlardı. Lakin Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—: “Velâ hakkı ancak azad eden kimseye aittir; isterse yüz tane [geçersiz] şart koşsunlar [bu asla değişmez],” buyurdu.
2727. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّلَقِّي، وَأَنْ يَبْتَاعَ الْمُهَاجِرُ لِلأَعْرَابِيِّ، وَأَنْ تَشْتَرِطَ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا، وَأَنْ يَسْتَامَ الرَّجُلُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ، وَنَهَى عَنِ النَّجْشِ، وَعَنِ التَّصْرِيَةِ. تَابَعَهُ مُعَاذٌ وَعَبْدُ الصَّمَدِ عَنْ شُعْبَةَ. وَقَالَ غُنْدَرٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ نُهِيَ. وَقَالَ آدَمُ نُهِينَا. وَقَالَ النَّضْرُ وَحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ نَهَى.
Muhammed b. Ar'ara bize tahdis etti. [Dedi ki]: Şu'be bize tahdis etti. [O] Adî b. Sâbit'ten, [o] Ebu Hâzim'den, [o da] Ebu Hureyre —radıyallahu anh—'dan [nakletti]. [Ebu Hureyre] şöyle demiştir: Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— [pazara getirilen malları yolda] karşılayıp ucuza satın almaktan [telakkî], bir şehirlinin köylü [bedevi] adına satın alma yapmasından, bir kadının [evlilik şartı olarak din] kardeşinin boşanmasını şart koşmasından ve bir kimsenin din kardeşinin pazarlığı üzerine pazarlık yapmasından nehyetti. Ayrıca müşteri kızıştırmaktan [neceş] ve hayvanın memesinde süt biriktirmekten [tasriye] de menetti. Muâz ve Abdüssamed, Şu'be kanalıyla bu rivayete uymuşlardır. Gundar ve Abdurrahman rivayetlerinde: “[Peygamber tarafından] nehyedildi,” ifadesini kullanmışlardır. Âdem: “Nehyolunduk,” demiştir. en-Nadr ve Haccâc b. Minhal ise: “[Peygamber] nehyetti,” demişlerdir.
2728. Hadis
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرُهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ " فَذَكَرَ الْحَدِيثَ {قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا} كَانَتِ الأُولَى نِسْيَانًا، وَالْوُسْطَى شَرْطًا، وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا {قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا}. {لَقِيَا غُلاَمًا فَقَتَلَهُ} فَانْطَلَقَا فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ. قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ.
İbrahim b. Musa bize tahdis etti. [Dedi ki]: Hişam bize haber verdi. [Dedi ki]: İbn Cüreyc kendisine haber verip şöyle demiştir: Bana Ya'lâ b. Müslim ve Amr b. Dinar, Said b. Cübeyr'den —biri diğerinden farklı [fazla] nakletmek üzere— haber verdiler. Ayrıca başkalarından da onun Said b. Cübeyr'e şöyle tahdis ettiğini işittim. Said b. Cübeyr dedi ki: Biz İbn Abbas —radıyallahu anhumâ—'nın yanındaydık. [İbn Abbas] dedi ki: Übey b. Ka'b bana tahdis etti. [O] dedi ki: Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—: “Musa [aleyhisselam], Allah'ın elçisidir,” buyurarak [Hızır ile olan] hadisi şöyle zikretti: { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } “[Hızır]: “Sana, benimle beraberliğe sabretmeye asla güç yetiremezsin dememiş miydim?” [Kehf, 75] dedi.” [Musa'nın itirazlarından] birincisi unutma [nisyan] idi; ikincisi şart [gereği verilen bir söz] idi; üçüncüsü ise artık [yol ayrımını getiren] kasti bir durumdu. { قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } “[Musa]: “Unuttuğum şeyden dolayı beni sorgulama ve bu işimde bana zorluk çıkarma” [Kehf, 73] dedi.” “Aralarında ilerlerken bir erkek çocuğa rastladılar, [Hızır] onu öldürdü. [Yine] yola koyuldular, yıkılmak üzere olan bir duvar buldular ve [Hızır] onu doğrulttu.” İbn Abbas [ilgili ayeti] “Onların ilerisinde [her sağlam gemiyi gasp eden] bir kral vardı” şeklinde okurdu.
2729. Hadis
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْنِي بَرِيرَةُ فَقَالَتْ كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُوقِيَّةٌ، فَأَعِينِينِي. فَقَالَتْ إِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ. فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا، فَقَالَتْ لَهُمْ، فَأَبَوْا عَلَيْهَا، فَجَاءَتْ مِنْ عِنْدِهِمْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ، فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ. فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " خُذِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". فَفَعَلَتْ عَائِشَةُ، ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ " مَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
İsmail bize tahdis etti. [Dedi ki]: Malik bize tahdis etti. [O] Hişam b. Urve'den, [o] babasından, [o da] Aişe —radıyallahu anha—'dan [nakletti]. [Aişe] şöyle demiştir: Berîre yanıma gelip: “Sahiplerimle, her yıl bir ukiyye ödemek üzere toplam dokuz ukiyye bedelle kitâbet antlaşması yaptım; bu bedeli ödemem için bana yardım et,” dedi. Ben ona: “Şayet sahiplerin, bedelin tamamını onlara peşinen ödememi ve senin üzerindeki velâ hakkının [azatlık bağı] bana ait olmasını kabul ederlerse bunu yaparım,” dedim. Berîre sahiplerine gidip durumu iletti ancak onlar bu teklifi reddettiler. Berîre geri döndüğünde Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— yanımızdaydı. Berîre: “Teklifimi onlara sundum; lakin velâ hakkı kendilerine kalması şartıyla kabul edeceklerini söylediler,” dedi. Nebi [sav] konuşulanları işitti. Ben durumu Resulullah'a anlatınca: “Onu satın al ve onlar için velâ hakkını [bırak] şart koşsunlar! Zira velâ hakkı ancak azad edene aittir,” buyurdu. Ben de böyle yaptım. Daha sonra Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— halkın huzurunda ayağa kalkıp Allah'a hamd ve senâ ettikten sonra şöyle buyurdu: “Bazı kimselere ne oluyor ki, Allah'ın Kitabı'nda [aslı] bulunmayan birtakım şartlar ileri sürüyorlar? Allah'ın Kitabı'nda olmayan her şart —yüz tane şart da olsa— bâtıldır [geçersizdir]. Allah'ın hükmü en haklı, Allah'ın şartı ise en sağlam olandır. [Tekrar ediyorum ki] velâ hakkı ancak azad edene aittir.”
2730. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى أَبُو غَسَّانَ الْكِنَانِيُّ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا فَدَعَ أَهْلُ خَيْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَامَ عُمَرُ خَطِيبًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَامَلَ يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى أَمْوَالِهِمْ، وَقَالَ " نُقِرُّكُمْ مَا أَقَرَّكُمُ اللَّهُ ". وَإِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ خَرَجَ إِلَى مَالِهِ هُنَاكَ فَعُدِيَ عَلَيْهِ مِنَ اللَّيْلِ، فَفُدِعَتْ يَدَاهُ وَرِجْلاَهُ، وَلَيْسَ لَنَا هُنَاكَ عَدُوٌّ غَيْرُهُمْ، هُمْ عَدُوُّنَا وَتُهَمَتُنَا، وَقَدْ رَأَيْتُ إِجْلاَءَهُمْ، فَلَمَّا أَجْمَعَ عُمَرُ عَلَى ذَلِكَ أَتَاهُ أَحَدُ بَنِي أَبِي الْحُقَيْقِ، فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، أَتُخْرِجُنَا وَقَدْ أَقَرَّنَا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم وَعَامَلَنَا عَلَى الأَمْوَالِ، وَشَرَطَ ذَلِكَ لَنَا فَقَالَ عُمَرُ أَظَنَنْتَ أَنِّي نَسِيتُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ بِكَ إِذَا أُخْرِجْتَ مِنْ خَيْبَرَ تَعْدُو بِكَ قَلُوصُكَ، لَيْلَةً بَعْدَ لَيْلَةٍ ". فَقَالَ كَانَتْ هَذِهِ هُزَيْلَةً مِنْ أَبِي الْقَاسِمِ. قَالَ كَذَبْتَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ. فَأَجْلاَهُمْ عُمَرُ وَأَعْطَاهُمْ قِيمَةَ مَا كَانَ لَهُمْ مِنَ الثَّمَرِ مَالاً وَإِبِلاً وَعُرُوضًا، مِنْ أَقْتَابٍ وَحِبَالٍ وَغَيْرِ ذَلِكَ. رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَحْسِبُهُ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، اخْتَصَرَهُ.
Ebu Ahmed bize tahdis etti. [Dedi ki]: Muhammed b. Yahya Ebu Gassân el-Kinânî bize tahdis etti. [Dedi ki]: Malik bize haber verdi. [O] Nâfi'den, [o da] İbn Ömer —radıyallahu anhumâ—'dan [nakletti]. [İbn Ömer] şöyle demiştir: Hayber halkı [Yahudiler] Abdullah b. Ömer'e saldırıp vücudunda hasar bırakınca [mafsallarını sakatlayınca], Ömer hutbe okumak üzere ayağa kalktı ve şöyle dedi: “Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— Hayber Yahudileriyle arazileri [işletmeleri] üzerine anlaşmış ve onlara: ‘Allah sizi orada bıraktığı müddetçe biz de sizi orada bırakırız,’ buyurmuştu. Abdullah b. Ömer oradaki tarlasının yanına gittiğinde geceleyin saldırıya uğradı; elleri ve ayakları sakatlandı. Bizim orada onlardan başka düşmanımız yoktur; asıl şüpheli ve düşmanlarımız onlardır. Bu sebeple onların tahliye edilmelerini [iclâ] kararlaştırdım.” Ömer buna karar verince, Ebû’l-Hukaykoğullarından biri gelerek: “Ey Müminlerin Emiri! Muhammed [sav] bizi burada bırakmış, ziraî ortaklık kurmuş ve bize bu yönde teminat vermişken bizi çıkaracak mısın?” dedi. Ömer: “Resulullah'ın sana: ‘Hayber'den çıkarıldığında, genç devenin üzerinde her gece yol aldığın gün halin nice olur?’ dediğini unuttuğumu mu sandın?” buyurdu. Yahudi: “Bu söz, Ebu'l-Kâsım [sav] tarafından yapılmış küçük bir şakaydı [huzeyle],” deyince; Ömer: “Yalan söyledin ey Allah'ın düşmanı!” dedi. Böylece Ömer onları oradan sürgün etti; meyvelerinin karşılığı olan bedeli ise onlara mal, deve ve semer [aktab], ip gibi çeşitli eşyalar [urûz] şeklinde ödedi. Hammad b. Seleme bu rivayeti Ubeydullah kanalıyla —sanırım Nâfi, İbn Ömer ve Ömer silsilesiyle— Nebi [sav]'den muhtasar olarak nakletmiştir.
2731. Hadis
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، وَمَرْوَانَ، يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ، حَتَّى كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةً فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ ". فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُمْ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ، فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ، وَسَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا، بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ. فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ. فَأَلَحَّتْ، فَقَالُوا خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ، خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ، وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ، وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ، ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ". ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ، قَالَ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ، عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا، فَلَمْ يُلَبِّثْهُ النَّاسُ حَتَّى نَزَحُوهُ، وَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَطَشُ، فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ، ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ، فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ، فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ، إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ خُزَاعَةَ، وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ، فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَىٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَىٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ، وَمَعَهُمُ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ، وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنِ الْبَيْتِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ، وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ، وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهِكَتْهُمُ الْحَرْبُ، وَأَضَرَّتْ بِهِمْ، فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً، وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ، فَإِنْ أَظْهَرْ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا، وَإِلاَّ فَقَدْ جَمُّوا، وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي، وَلَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ ". فَقَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ. قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا قَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ هَذَا الرَّجُلِ، وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلاً، فَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ نَعْرِضَهُ عَلَيْكُمْ فَعَلْنَا، فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لاَ حَاجَةَ لَنَا أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ بِشَىْءٍ. وَقَالَ ذَوُو الرَّأْىِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ. قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَىْ قَوْمِ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى. قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى. قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي. قَالُوا لاَ. قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظٍ، فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَىَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَوَلَدِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى. قَالَ فَإِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ لَكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ، اقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِهِ. قَالُوا ائْتِهِ. فَأَتَاهُ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ، فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَىْ مُحَمَّدُ، أَرَأَيْتَ إِنِ اسْتَأْصَلْتَ أَمْرَ قَوْمِكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنَ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنِ الأُخْرَى، فَإِنِّي وَاللَّهِ لأَرَى وُجُوهًا، وَإِنِّي لأَرَى أَوْشَابًا مِنَ النَّاسِ خَلِيقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ. فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ امْصُصْ بَظْرَ اللاَّتِ، أَنَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ. قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلاَ يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لأَجَبْتُكَ. قَالَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُلَّمَا تَكَلَّمَ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ، وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ، فَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ، وَقَالَ لَهُ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ. فَقَالَ أَىْ غُدَرُ، أَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَقَتَلَهُمْ، وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ، ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا الإِسْلاَمَ فَأَقْبَلُ، وَأَمَّا الْمَالَ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَىْءٍ ". ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَيْنَيْهِ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُخَامَةً إِلاَّ وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ، وَإِذَا أَمَرَهُمُ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ، وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ، وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ، وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ، فَرَجَعَ عُرْوَةُ إِلَى أَصْحَابِهِ، فَقَالَ أَىْ قَوْمِ، وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ، وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ، يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مُحَمَّدًا، وَاللَّهِ إِنْ تَنَخَّمَ نُخَامَةً إِلاَّ وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ، فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ، وَإِذَا أَمَرَهُمُ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ، وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ، وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ، وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ، فَاقْبَلُوهَا. فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِهِ. فَقَالُوا ائْتِهِ. فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذَا فُلاَنٌ، وَهْوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ ". فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ النَّاسُ يُلَبُّونَ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلاَءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنِ الْبَيْتِ، فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ، فَمَا أَرَى أَنْ يُصَدُّوا عَنِ الْبَيْتِ. فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ. فَقَالَ دَعُونِي آتِهِ. فَقَالُوا ائْتِهِ. فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَذَا مِكْرَزٌ وَهْوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ ". فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَبَيْنَمَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو. قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّهُ لَمَّا جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ سَهُلَ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ ". قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ فَجَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ هَاتِ، اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابًا، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْكَاتِبَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ". قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا الرَّحْمَنُ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِنِ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ. كَمَا كُنْتَ تَكْتُبُ. فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ وَاللَّهِ لاَ نَكْتُبُهَا إِلاَّ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ ". ثُمَّ قَالَ " هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ". فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا صَدَدْنَاكَ عَنِ الْبَيْتِ وَلاَ قَاتَلْنَاكَ، وَلَكِنِ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَإِنْ كَذَّبْتُمُونِي. اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ". قَالَ الزُّهْرِيُّ وَذَلِكَ لِقَوْلِهِ " لاَ يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ". فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " عَلَى أَنْ تُخَلُّوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَنَطُوفَ بِهِ ". فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لاَ تَتَحَدَّثُ الْعَرَبُ أَنَّا أُخِذْنَا ضُغْطَةً وَلَكِنْ ذَلِكَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَكَتَبَ. فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ، وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ، إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا. قَالَ الْمُسْلِمُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ كَيْفَ يُرَدُّ إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَقَدْ جَاءَ مُسْلِمًا فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ أَبُو جَنْدَلِ بْنُ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو يَرْسُفُ فِي قُيُودِهِ، وَقَدْ خَرَجَ مِنْ أَسْفَلِ مَكَّةَ، حَتَّى رَمَى بِنَفْسِهِ بَيْنَ أَظْهُرِ الْمُسْلِمِينَ. فَقَالَ سُهَيْلٌ هَذَا يَا مُحَمَّدُ أَوَّلُ مَا أُقَاضِيكَ عَلَيْهِ أَنْ تَرُدَّهُ إِلَىَّ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّا لَمْ نَقْضِ الْكِتَابَ بَعْدُ ". قَالَ فَوَاللَّهِ إِذًا لَمْ أُصَالِحْكَ عَلَى شَىْءٍ أَبَدًا. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَأَجِزْهُ لِي ". قَالَ مَا أَنَا بِمُجِيزِهِ لَكَ. قَالَ " بَلَى، فَافْعَلْ ". قَالَ مَا أَنَا بِفَاعِلٍ. قَالَ مِكْرَزٌ بَلْ قَدْ أَجَزْنَاهُ لَكَ. قَالَ أَبُو جَنْدَلٍ أَىْ مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ، أُرَدُّ إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَقَدْ جِئْتُ مُسْلِمًا أَلاَ تَرَوْنَ مَا قَدْ لَقِيتُ وَكَانَ قَدْ عُذِّبَ عَذَابًا شَدِيدًا فِي اللَّهِ. قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَتَيْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَلَسْتَ نَبِيَّ اللَّهِ حَقًّا قَالَ " بَلَى ". قُلْتُ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَعَدُوُّنَا عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ " بَلَى ". قُلْتُ فَلِمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا إِذًا قَالَ " إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ، وَلَسْتُ أَعْصِيهِ وَهْوَ نَاصِرِي ". قُلْتُ أَوَلَيْسَ كُنْتَ تُحَدِّثُنَا أَنَّا سَنَأْتِي الْبَيْتَ فَنَطُوفُ بِهِ قَالَ " بَلَى، فَأَخْبَرْتُكَ أَنَّا نَأْتِيهِ الْعَامَ ". قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ " فَإِنَّكَ آتِيهِ وَمُطَّوِّفٌ بِهِ ". قَالَ فَأَتَيْتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ يَا أَبَا بَكْرٍ، أَلَيْسَ هَذَا نَبِيَّ اللَّهِ حَقًّا قَالَ بَلَى. قُلْتُ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَعَدُوُّنَا عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ بَلَى. قُلْتُ فَلِمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا إِذًا قَالَ أَيُّهَا الرَّجُلُ، إِنَّهُ لَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ يَعْصِي رَبَّهُ وَهْوَ نَاصِرُهُ، فَاسْتَمْسِكْ بِغَرْزِهِ، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ عَلَى الْحَقِّ. قُلْتُ أَلَيْسَ كَانَ يُحَدِّثُنَا أَنَّا سَنَأْتِي الْبَيْتَ وَنَطُوفُ بِهِ قَالَ بَلَى، أَفَأَخْبَرَكَ أَنَّكَ تَأْتِيهِ الْعَامَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَإِنَّكَ آتِيهِ وَمُطَّوِّفٌ بِهِ. قَالَ الزُّهْرِيِّ قَالَ عُمَرُ فَعَمِلْتُ لِذَلِكَ أَعْمَالاً. قَالَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قَضِيَّةِ الْكِتَابِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " قُومُوا فَانْحَرُوا، ثُمَّ احْلِقُوا ". قَالَ فَوَاللَّهِ مَا قَامَ مِنْهُمْ رَجُلٌ حَتَّى قَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَلَمَّا لَمْ يَقُمْ مِنْهُمْ أَحَدٌ دَخَلَ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ، فَذَكَرَ لَهَا مَا لَقِيَ مِنَ النَّاسِ. فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَتُحِبُّ ذَلِكَ اخْرُجْ ثُمَّ لاَ تُكَلِّمْ أَحَدًا مِنْهُمْ كَلِمَةً حَتَّى تَنْحَرَ بُدْنَكَ، وَتَدْعُوَ حَالِقَكَ فَيَحْلِقَكَ. فَخَرَجَ فَلَمْ يُكَلِّمْ أَحَدًا مِنْهُمْ، حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ نَحَرَ بُدْنَهُ، وَدَعَا حَالِقَهُ فَحَلَقَهُ. فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِكَ، قَامُوا فَنَحَرُوا، وَجَعَلَ بَعْضُهُمْ يَحْلِقُ بَعْضًا، حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يَقْتُلُ بَعْضًا غَمًّا، ثُمَّ جَاءَهُ نِسْوَةٌ مُؤْمِنَاتٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ} حَتَّى بَلَغَ {بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ} فَطَلَّقَ عُمَرُ يَوْمَئِذٍ امْرَأَتَيْنِ كَانَتَا لَهُ فِي الشِّرْكِ، فَتَزَوَّجَ إِحْدَاهُمَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، وَالأُخْرَى صَفْوَانُ بْنُ أُمَيَّةَ، ثُمَّ رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِينَةِ، فَجَاءَهُ أَبُو بَصِيرٍ ـ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ ـ وَهْوَ مُسْلِمٌ فَأَرْسَلُوا فِي طَلَبِهِ رَجُلَيْنِ، فَقَالُوا الْعَهْدَ الَّذِي جَعَلْتَ لَنَا. فَدَفَعَهُ إِلَى الرَّجُلَيْنِ، فَخَرَجَا بِهِ حَتَّى بَلَغَا ذَا الْحُلَيْفَةِ، فَنَزَلُوا يَأْكُلُونَ مِنْ تَمْرٍ لَهُمْ، فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ لأَحَدِ الرَّجُلَيْنِ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرَى سَيْفَكَ هَذَا يَا فُلاَنُ جَيِّدًا. فَاسْتَلَّهُ الآخَرُ فَقَالَ أَجَلْ، وَاللَّهِ إِنَّهُ لَجَيِّدٌ، لَقَدْ جَرَّبْتُ بِهِ ثُمَّ جَرَّبْتُ. فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْهِ، فَأَمْكَنَهُ مِنْهُ، فَضَرَبَهُ حَتَّى بَرَدَ، وَفَرَّ الآخَرُ، حَتَّى أَتَى الْمَدِينَةَ، فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ يَعْدُو. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَآهُ " لَقَدْ رَأَى هَذَا ذُعْرًا ". فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُتِلَ وَاللَّهِ صَاحِبِي وَإِنِّي لَمَقْتُولٌ، فَجَاءَ أَبُو بَصِيرٍ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، قَدْ وَاللَّهِ أَوْفَى اللَّهُ ذِمَّتَكَ، قَدْ رَدَدْتَنِي إِلَيْهِمْ ثُمَّ أَنْجَانِي اللَّهُ مِنْهُمْ. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَيْلُ أُمِّهِ مِسْعَرَ حَرْبٍ، لَوْ كَانَ لَهُ أَحَدٌ ". فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ عَرَفَ أَنَّهُ سَيَرُدُّهُ إِلَيْهِمْ، فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى سِيفَ الْبَحْرِ. قَالَ وَيَنْفَلِتُ مِنْهُمْ أَبُو جَنْدَلِ بْنُ سُهَيْلٍ، فَلَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ، فَجَعَلَ لاَ يَخْرُجُ مِنْ قُرَيْشٍ رَجُلٌ قَدْ أَسْلَمَ إِلاَّ لَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ، حَتَّى اجْتَمَعَتْ مِنْهُمْ عِصَابَةٌ، فَوَاللَّهِ مَا يَسْمَعُونَ بِعِيرٍ خَرَجَتْ لِقُرَيْشٍ إِلَى الشَّأْمِ إِلاَّ اعْتَرَضُوا لَهَا، فَقَتَلُوهُمْ، وَأَخَذُوا أَمْوَالَهُمْ، فَأَرْسَلَتْ قُرَيْشٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُنَاشِدُهُ بِاللَّهِ وَالرَّحِمِ لَمَّا أَرْسَلَ، فَمَنْ أَتَاهُ فَهْوَ آمِنٌ، فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ} حَتَّى بَلَغَ {الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ} وَكَانَتْ حَمِيَّتُهُمْ أَنَّهُمْ لَمْ يُقِرُّوا أَنَّهُ نَبِيُّ اللَّهِ، وَلَمْ يُقِرُّوا بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَحَالُوا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْبَيْتِ.
Abdullah b. Muhammed bana tahdis etti. [Dedi ki]: Abdürrezzak bize tahdis etti. [Dedi ki]: Ma'mer bana haber verdi. [Dedi ki]: Zühri bana haber verdi. [Dedi ki]: Urve b. ez-Zübeyr bana; el-Misver b. Mahrame ve Mervân'dan —ki her biri diğerinin hadisini doğrular mahiyette— [şöyle] haber verdi: Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— Hudeybiye seferi için yola çıktı. Yolun bir yerine vardıklarında Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—: “Halid b. Velid, Kureyş'in öncü süvarileriyle beraber el-Gamîm mevkisindedir; siz sağ tarafa yönelerek [onunla karşılaşmadan] ilerleyin!” buyurdu. Vallahi Halid, ordunun [havaya kalkan] tozunu [qatarah] görünceye kadar onları fark etmedi. [Fark edince de] Kureyş'e haberci [nezîr] olarak hızla at sürdü. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— ise yoluna devam etti; hatta Mekke'ye inilen tepeye [seniyye] ulaştığında devesi çöküverdi. İnsanlar: “Hal hal!” [çökme] diyerek deveyi dürtmeye başladılar; lakin deve kalkmamakta direndi. Bunun üzerine insanlar: “el-Kasvâ çöktü [artık yürümeyecek]!” dediler. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— ise: “el-Kasvâ çökmedi; bu onun huyu da değildir. Lakin onu [vaktiyle] Fili [Kâbe'ye girmekten] meneden [yüce kudret] menetmiştir!” buyurdu. Sonra: “Nefsim kudret elinde olan Allah'a yemin olsun ki; Allah'ın haram kıldığı şeylere [hürmetullâh] saygı duydukları sürece, benden hangi zorlu sulh teklifini [hutta] isterlerse mutlaka onlara onu kabul edeceğim,” buyurdu. Ardından deveyi azarlayınca hayvan hemen sıçrayıp kalktı. [Resulullah] Kureyş'le karşılaşmamak için yolunu değiştirip Hudeybiye'nin en uzak köşesindeki, insanların ancak yalayarak/sıyırarak [tebarrudh] su alabilecekleri azıcık suyu olan bir kuyu [semed] başına indi. İnsanlar çok geçmeden bu az suyu da bitirdiler. Susuzluktan dolayı Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e şikayette bulunulunca, [Efendimiz] ok çantasından bir ok çıkarıp onu kuyuya bırakmalarını emretti. Vallahi içip kanıncaya ve oradan ayrılıncaya kadar su onlar için [mucizevi bir şekilde] coşmaya devam etti. Onlar bu hal üzereyken, Huzaa kabilesinden Budeyl b. Verkâ el-Huzâî, kavminden bir grupla çıkıp geldi. Onlar Tihâme ehlinden olup Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in samimi dostları ve sırdaşları [aybetu nush] idiler. Budeyl dedi ki: “Ka'b b. Lüey ve Âmir b. Lüey'i, Hudeybiye'nin bol su kaynakları başında konaklamış halde bıraktım. Yanlarında yavrulu develeri olan [savaşçı] büyük kabileler [al-ûdhu'l-matâfîl] de var. Seninle savaşacaklar ve seni Beytullah'tan menedecekler.” Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— buyurdu ki: “Biz hiç kimseyle savaşmak için gelmedik; biz ancak umre yapmak için geldik. Kureyş'i savaş bitkin düşürmüş ve onlara büyük zarar vermiştir. Şayet isterlerse onlarla [savaşı bitirmek için] belirli bir süre mütareke yaparım; bu sürede benimle diğer insanların arasından çekilsinler. Şayet ben diğerlerine galip gelirsem —ki Kureyş isterse diğer insanlar gibi bu dine girer, isterse [bu sürede güç toplayıp] dinlenmiş olurlar— mesele kalmaz. Eğer bunu reddederlerse; nefsim kudret elinde olan Allah'a yemin olsun ki, ya bu dava uğrunda boyun damarım [sâlife] kopana kadar onlarla savaşırım ya da Allah mutlaka emrini [vadesini] yerine getirir.” Budeyl: “Söylediklerini onlara ileteceğim,” dedi ve yola çıkıp Kureyş'e vardı. Onlara: “Biz o adamın yanından geliyoruz; ondan bazı sözler işittik. Arzu ederseniz onları size arz edelim,” dedi. İçlerindeki akılsızlar: “Ondan bize bir şey haber vermene ihtiyacımız yok!” dediler. Görüş sahibi olanlar ise: “Duyduklarını anlat!” dediler. Budeyl, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in söylediklerini onlara haber verdi. Bunun üzerine Urve b. Mes'ud ayağa kalktı ve: “Ey kavmim! Sizler babam [mesabesinde] değil misiniz?” dedi. Onlar: “Evet,” dediler. “Ben de evladınız değil miyim?” dedi. “Evet,” dediler. “Benden hiç şüphe eder misiniz?” diye sordu. “Hayır,” dediler. “Biliyorsunuz ki ben, Ukâz halkını yardımınıza çağırmıştım; onlar beni reddedince kendi ailemi, çocuklarımı ve bana itaat edenleri toplayıp size geldim,” dedi. Onlar: “Evet,” dediler. Urve: “Bu adam size doğru bir plan [hutta-i ruşd] teklif etti; onu kabul edin ve beni görüşmek üzerine ona gönderin,” dedi. Onlar da: “Ona git!” dediler. Urve, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in yanına gelip konuşmaya başladı. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— ona da Budeyl'e söylediklerinin benzerini söyledi. Urve bunun üzerine: “Ey Muhammed! Kendi kavminin kökünü kuruttuğunu [yok ettiğini] bir düşün. Senden önce Araplardan, kendi ehlini mahveden [ictâha] birini hiç işittin mi? Ama şayet işler tersine dönerse [mağlubiyet gelirse]; vallahi ben karşımda bir ordu değil, birtakım karışık yüzler ve insanlar arasından toplanmış karmaşık bir ayaktakımı [ovşâb] görüyorum ki; onlar seni terk edip kaçmaya çok müsaittirler!” dedi. Buna öfkelenen Ebu Bekir: “Git de Lât'ın fercini yala! Biz mi onu terk edip kaçacağız?” dedi. Urve: “Bu kim?” diye sordu. “Ebu Bekir,” dediler. Urve: “Nefsim kudret elinde olan Allah'a yemin olsun ki; şayet senin bende henüz karşılığını ödeyemediğim bir iyiliğin [yedun] olmasaydı, sana mutlaka hak ettiğin cevabı verirdim,” dedi. Urve konuşmasına devam ederken, adetleri üzere her cümlesinde Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in sakalına doğru elini uzatıyordu. Mugīre b. Şu'be ise kılıcı ve başındaki tolgasıyla [migfer] Efendimizin baş ucunda duruyordu. Urve'nin eli sakala her uzandığında, Mugīre kılıcın kabzasıyla Urve'nin eline vurup: “Elini Resulullah'ın sakalından çek!” diyordu. Urve: “Bu kim?” diye sordu. “Mugīre b. Şu'be,” dediler. Urve: “Ey hain! Ben hâlâ senin [Cahiliyedeki] hainliğinin bedelini [gadr] temizlemek için uğraşmıyor muyum?” dedi. Mugīre Müslüman olmadan önce bir grup arkadaşını öldürüp mallarını almış; sonra Medine'ye gelmişti. Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— o zaman: “Müslüman olmanı kabul ederim; lakin [haksız yere alınan] mala gelince, ondan bir sorumluluk alamam,” buyurmuştu. Sonra Urve, Resulullah'ın ashabını gözlemeye başladı. [Kureyş'e dönünce şöyle diyecekti]: Vallahi Resulullah ne zaman bir yere tükürse [nuhâme], mutlaka onlardan birinin avucuna düşüyor; o kişi de bunu yüzüne ve tenine sürüyordu. Bir şey emretse hemen yerine getiriyorlar. Abdest alsa, artan abdest suyunu paylaşmak için neredeyse birbirlerinin üzerine atılıyorlardı. O konuştuğunda seslerini iyice alçaltıyorlar ve ona duydukları büyük saygıdan dolayı yüzüne bile dikkatle bakamıyorlardı. Urve kavmine dönünce: “Ey kavmim! Vallahi ben meliklerin/kralların huzuruna çıktım; Bizans Kayseri'nin, İran Kisrâsı'nın ve Habeş Necâşî'si elçilik yaptım. Vallahi hiçbir melikin ashabının ona, Muhammed'in ashabının Muhammed'e gösterdiği saygıyı gösterdiğini görmedim! O size makul bir barış yolu sundu, onu kabul edin!” dedi. Bunun üzerine Benî Kinâne'den bir adam: “Beni de ona gönderin,” dedi. Gideceği zaman Resulullah: “Bu falandır ve kurbanlıklara [budn] tazim gösteren bir toplumdandır; kurbanlık develeri onun görebileceği şekilde önüne salın!” buyurdu. Develer ona doğru salındı ve insanlar telbiye getirerek onu karşıladılar. Adam bu manzarayı görünce: “Sübhânallah! Bu saygıdeğer insanların Beytullah'tan [Kâbe] menedilmesi asla yakışık almaz!” dedi. Kavmine dönünce de: “Ben boyunları kurbanlık nişanıyla işaretlenmiş develer gördüm; bu insanların engellenmemesi gerekir,” dedi. Sonra Mikrez b. Hafs adında biri gitti. Resulullah: “Bu Mikrez'dir ve o sözüne güvenilmez fâcir biridir,” buyurdu. O görüşürken o sırada Süheyl b. Amr çıkıp geldi. Resulullah: “İşiniz artık kolaylaştı [sehüle],” buyurdu. Süheyl: “Haydi, aramızda bir antlaşma yazalım,” dedi. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— katibi çağırdı ve: “Bismillâhirrahmânirrahîm,” diye söze başladı. Süheyl: “Rahman nedir bilmem; lakin ‘Bismikellahümme’ [Allah’ım Senin adınla] yaz!” deyince, Resulullah buna razı oldu. Ardından: “Bu, Allah'ın Resulü Muhammed'in imzaladığı sulhtur,” buyurdu. Süheyl: “Senin Allah'ın Resulü olduğunu bilseydik seninle zaten savaşmazdık; ‘Muhammed b. Abdullah’ yaz!” dedi. Efendimiz: “Siz yalanlasanız da ben Allah'ın Resulü'yüm! Peki, öyle yazın,” buyurdu. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—: “Beytullah'ı tavaf etmemiz şartıyla sulh yaparız,” deyince; Süheyl: “Vallahi Araplar bizim zorla dize getirildiğimizi konuşmasınlar; bu ancak gelecek yıl olsun,” dedi. Ayrıca Süheyl: “Bizden sana —senin dinin üzere olsa bile— gelen her adamı mutlaka bize geri vermen şartıyla,” şartını koydu. Müslümanlar bu ağır şarta: “Sübhanallah! Müslüman olarak sığınmışken müşriklere nasıl geri verilir?” diye tepki gösterdiler. Tam o esnada, Süheyl'in oğlu Ebu Cendel, ayaklarındaki prangaları sürüyerek çıkıp geldi ve kendini Müslümanların ortasına attı. Süheyl: “Ey Muhammed! Antlaşma gereği senden ilk talebim, onu bana iade etmendir!” dedi. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— henüz mukaveleyi bitirmediklerini söylese de, Süheyl inat etti: “Öyleyse seninle asla sulh yapmam!” dedi. Resulullah'ın tüm ricalarına rağmen Ebu Cendel'i geri aldı. Ebu Cendel: “Ey Müslümanlar! Ben Müslüman olarak gelmişken mi iade edileceğim? Başıma gelenleri görmüyor musunuz?” dedi —kendisine çok ağır işkenceler yapılmıştı—. Ömer b. el-Hattab der ki: “Allah'ın Nebisi'ne gidip: ‘Sen hak peygamber değil misin?’ dedim. ‘Evet,’ buyurdu. ‘Biz hak üzerinde, düşman batıl üzerinde değil mi?’ dedim. ‘Evet,’ buyurdu. ‘Öyleyse dinimiz hususunda bu zilleti [deniyye] niçin kabul ediyoruz?’ dedim. Resulullah: ‘Ben Allah'ın Resulü'yüm, O’na isyan etmem ve O benim yardımcımdır,’ buyurdu.” Ömer, benzer şeyleri Ebu Bekir'e de sordu; Ebu Bekir ona: “Ey adam! O Allah'ın Resulü'dür, Rabbine isyan etmez, sen onun emrinden ayrılma [garz],” dedi. Antlaşma tamamlanınca Resulullah: “Kalkın, kurbanlarınızı kesin ve tıraş olun!” buyurdu. Lakin üzüntüden kimse kalkmadı. Efendimiz bunu üç kez tekrarladıktan sonra Ümmü Seleme'nin yanına girip durumu anlattı. Ümmü Seleme: “Ey Allah'ın Nebisi! Sen dışarı çık, kurbanını kes ve tıraş ol; onlar zaten seni takip edeceklerdir,” dedi. Öyle de oldu; Efendimiz bunu yapınca sahabe de hemen kurbanlarını kesti ve hırsla birbirini tıraş etmeye başladı. Ardından Mümtehine Suresi'ndeki hicret eden kadınların imtihanına dair ayetler nazil oldu ve kadınların müşriklere iadesi yasaklandı. Daha sonra Medine'ye kaçıp gelen Ebu Basîr'i, Kureyş elçilerine iade eden Resulullah'ın: “Anası canı yanacak olan bu adam, bir yardımcı bulursa vallahi ortalığı karıştıracak!” sözü üzerine, Ebu Basîr kaçıp sahil yolunda Ebu Cendel ile birleşerek bir güç oluşturdular ve Kureyş kervanlarına baskınlar yapmaya başladılar. Sonunda Kureyş, akrabalık hakkı için rica ederek bu kuralın kaldırılmasını ve Müslümanların iade edilmemesini talep eyledi. Bunun üzerine Allah Teâlâ Fetih Suresi'ndeki: { وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ... } “O, Mekke’nin göbeğinde onlara karşı size zafer verdikten sonra onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çekendir...” [Fetih, 24] ayetlerini indirdi. Onların Cahiliye bağnazlığı [hamiyye]; Peygamberliği ve Besmele'yi kabul etmemeleri ve Kâbe yolunu kapatmalarıydı.
2733. Hadis
وَقَالَ عُقَيْلٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ عُرْوَةُ فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْتَحِنُهُنَّ، وَبَلَغَنَا أَنَّهُ لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ يَرُدُّوا إِلَى الْمُشْرِكِينَ مَا أَنْفَقُوا عَلَى مَنْ هَاجَرَ مِنْ أَزْوَاجِهِمْ، وَحَكَمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ، أَنْ لاَ يُمَسِّكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ، أَنَّ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَيْنِ قَرِيبَةَ بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ، وَابْنَةَ جَرْوَلٍ الْخُزَاعِيِّ، فَتَزَوَّجَ قَرِيبَةَ مُعَاوِيَةُ، وَتَزَوَّجَ الأُخْرَى أَبُو جَهْمٍ، فَلَمَّا أَبَى الْكُفَّارُ أَنْ يُقِرُّوا بِأَدَاءِ مَا أَنْفَقَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى أَزْوَاجِهِمْ، أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {وَإِنْ فَاتَكُمْ شَىْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ} وَالْعَقِبُ مَا يُؤَدِّي الْمُسْلِمُونَ إِلَى مَنْ هَاجَرَتِ امْرَأَتُهُ مِنَ الْكُفَّارِ، فَأَمَرَ أَنْ يُعْطَى مَنْ ذَهَبَ لَهُ زَوْجٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ مَا أَنْفَقَ مِنْ صَدَاقِ نِسَاءِ الْكُفَّارِ اللاَّئِي هَاجَرْنَ، وَمَا نَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ ارْتَدَّتْ بَعْدَ إِيمَانِهَا. وَبَلَغَنَا أَنَّ أَبَا بَصِيرِ بْنَ أَسِيدٍ الثَّقَفِيَّ قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُؤْمِنًا مُهَاجِرًا فِي الْمُدَّةِ، فَكَتَبَ الأَخْنَسُ بْنُ شَرِيقٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُهُ أَبَا بَصِيرٍ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ.
Ukayl, Zühri'den [naklederek] dedi ki: Urve şöyle demiştir: Aişe —radıyallahu anha— bana, Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in [muhacir olarak gelen] kadınları imtihan ettiğini haber verdi. Ayrıca bize ulaştığına göre; Allah Teâlâ, hicret eden kadınların [müşrik] eşlerine yaptıkları masrafların geri verilmesini emrettiği ve Müslümanların kâfir kadınlarla olan nikah bağlarını [isam] sürdürmelerini yasakladığı vakit, Ömer iki hanımını boşadı. Bunlar Karîbe bint Ebî Ümeyye ve el-Huzâî'nin kızı Cervel idi. Karîbe ile Muaviye, diğeriyle ise Ebû Cühm evlendi. Kâfirler, Müslümanların [kâfirlere kaçan] eşleri için yaptıkları masrafları ödemeyi kabul etmeyince, Allah Teâlâ: { وَإِنْ فَاتَكُمْ شَىْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ } “Eğer eşlerinizden biri [mürted olup] kâfirlere kaçar da siz de [onlarla çarpışıp] ganimet kazanırsanız...” [Mümtehine, 11] ayetini indirdi. Buradaki akib; eşi kâfirlere gitmiş olan Müslümanlara ödenen bedeldir. Allah, hanımı kâfirlere sığınıp zarara uğrayan Müslümanlara, [kendilerine sığınan] kâfir kadınların mehirlerinden pay verilmesini emretmiştir. Muhacir kadınlardan iman ettikten sonra irtidat eden hiç kimse bildiğimiz bir şey değildir. Bize ulaştığına göre; Ebû Basîr b. Esîd es-Sekafî, mütareke günlerinde mümin bir muhacir olarak Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e gelmişti. el-Ahnas b. Şerîk, Nebi [sav]'e bir mektup yazarak Ebû Basîr'in iadesini talep etti (Hadisin devamı önceki rivayette geçtiği gibidir).
2734. Hadis
وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً سَأَلَ بَعْضَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يُسْلِفَهُ أَلْفَ دِينَارِ، فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى. وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ وَعَطَاءٌ إِذَا أَجَّلَهُ فِي الْقَرْضِ جَازَ.
Leys [b. Sa'd] dedi ki: Cafer b. Rabia bana, Abdurrahman b. Hürmüz'den, [o da] Ebu Hureyre —radıyallahu anh—'dan [naklederek] tahdis etti. [Ravi], Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—'in [şöyle bir kıssa] anlattığını nakletti: İsrailoğulları'ndan bir adam, yine onlardan bir kimseden kendisine bin dinar ödünç [selef] vermesini istemiş; o kimse de bu parayı ona belirli bir vadeye [ecel] kadar teslim etmiştir. İbn Ömer —radıyallahu anhumâ— ve Atâ: “Borç [karz] verirken bir vade belirlenirse bu caizdir,” demişlerdir.
2735. Hadis
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ أَتَتْهَا بَرِيرَةُ تَسْأَلُهَا فِي كِتَابَتِهَا، فَقَالَتْ إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتُ أَهْلَكِ وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي. فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَّرْتُهُ ذَلِكَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ابْتَاعِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ، وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ شَرْطٍ ".
Ali b. Abdullah bize tahdis etti. [Dedi ki]: Süfyan bize tahdis etti. [O] Yahya'dan, [o] Amre'den, [o da] Aişe —radıyallahu anha—'dan [nakletti]. [Aişe] şöyle anlatmıştır: Berîre, hürriyet bedeli antlaşması [kitâbet] hususunda yardım istemek üzere yanıma geldi. Ben ona: “Şayet istersen bedelini sahiplerine ben öderim; ancak senin üzerindeki velâ hakkı [azatlık bağı] bana ait olur,” dedim. Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— geldiğinde bu durumu ona anlattım. Nebi [sav]: “Onu satın al ve azad et; zira velâ hakkı ancak azad edene aittir,” buyurdu. Ardından Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— minbere çıkarak şöyle buyurdu: “Bazı kimselere ne oluyor ki, Allah'ın Kitabı'nda [aslı] bulunmayan birtakım şartlar ileri sürüyorlar? Her kim Allah'ın Kitabı'nda olmayan bir şart koşarsa, o şart —isterse yüz tane olsun— geçersizdir [lehine haktır].”
2736. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمَا مِائَةً إِلاَّ وَاحِدًا مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ ".
Ebû’l-Yemân bize haber verdi. [Dedi ki]: Şuayb bize haber verdi. [Dedi ki]: Ebû’z-Zinâd bize tahdis etti. [O] el-A'rec’den, [o da] Ebu Hureyre —radıyallahu anh—’dan [nakletti]. Resulullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Allah'ın doksan dokuz ismi vardır; yani bir eksiğiyle yüz isim. Kim bu isimleri [hıfzederek, manasını idrak ederek ve gereğince amel ederek] sayarsa [ahsâhâ] cennete girer.”
2737. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَنْبَأَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَصَابَ أَرْضًا بِخَيْبَرَ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْمِرُهُ فِيهَا، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ، لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ، فَمَا تَأْمُرُ بِهِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا، وَتَصَدَّقْتَ بِهَا ". قَالَ فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ أَنَّهُ لاَ يُبَاعُ وَلاَ يُوهَبُ وَلاَ يُورَثُ، وَتَصَدَّقَ بِهَا فِي الْفُقَرَاءِ وَفِي الْقُرْبَى، وَفِي الرِّقَابِ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَابْنِ السَّبِيلِ، وَالضَّيْفِ، لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ، وَيُطْعِمَ غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ. قَالَ فَحَدَّثْتُ بِهِ ابْنَ سِيرِينَ فَقَالَ غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالاً.
Kuteybe b. Said bize tahdis etti. [Dedi ki]: Muhammed b. Abdullah el-Ensârî bize tahdis etti. [Dedi ki]: İbn Avn bize tahdis etti. [Dedi ki]: Nâfi bana, İbn Ömer —radıyallahu anhumâ—'dan [naklen] haber verdi ki: Ömer b. el-Hattab, Hayber'de [hissesine düşen] bir arazi elde etmişti. Bu arazi hakkında ne yapacağını sormak üzere Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—'e gelip: “Ey Allah'ın Resulü! Hayber'de öyle bir arazi elde ettim ki; şimdiye kadar katımda ondan daha kıymetli [anfes] bir mala sahip olmamıştım. Bu arazi hakkında bana ne emredersin?” dedi. Resulullah [sav]: “Dilersen mülkiyetini elinde tutar [vakfeder], mahsulünü ise sadaka olarak dağıtırsın,” buyurdu. Bunun üzerine Ömer o araziyi; satılmamak, hibe edilmemek ve miras bırakılmamak şartıyla vakfetti. Onu fakirlere, akrabalara, kölelere [hürriyetlerine kavuşmaları için], Allah yoluna, yolculara ve misafirlere tahsis etti. Vakfın yöneticisi [mütevellisi] olan kimsenin, ondan örfe uygun şekilde yemesinde ve —kendisine mal biriktirip zenginleşmeksizin [mutemevvil]— başkalarına yedirmesinde bir sakınca yoktur. Ravi [İbn Avn] der ki: Ben bunu İbn Sîrîn'e anlattığımda, o da bu durumu ‘kendine mülk edinmeksizin [müteassil]’ şeklinde zikretti.