1808. Hadis
عن النواس بن سمعان رضي الله عنه قال : ذَكَرَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم الدَّجَّالَ ذَاتَ غَدَاةٍ ، فَخَفَّضَ فِيهِ وَرَفَّعَ حَتَّى ظَنَنَّاهُ في طَائِفَةِ النَّخْلِ . فَلَمَّا رُحْنَا إلَيْهِ ، عَرَفَ ذلِكَ فِينَا ، فَقالَ : (( مَا شَأنُكُمْ ؟ )) قُلْنَا : يا رَسُولَ اللهِ ، ذَكَرْتَ الدَّجَّالَ الغَدَاةَ ، فَخَفَّضْتَ فِيهِ وَرَفَّعْتَ ، حَتَّى ظَنَنَّاهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ ، فقالَ : (( غَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفنِي عَلَيْكُمْ ، إنْ يَخْرُجْ وَأنَا فِيكُمْ ، فَأنَا حَجِيجُهُ دُونَكُمْ ؛ وَإنْ يَخْرُجْ وَلَسْتُ فِيكُمْ ، فَامْرُؤٌ حَجيجُ نَفْسِهِ ، واللهُ خَلِيفَتي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ . إنَّهُ شَابٌّ قَطَطٌ عَيْنُهُ طَافِيَةٌ ، كَأنّي أُشَبِّهُهُ بعَبْدِ العُزَّى بنِ قَطَنٍ ، فَمَنْ أدْرَكَهُ مِنْكُمْ ، فَلْيَقْرَأ عَلَيْهِ فَواتِحَ سُورَةِ الكَهْفِ ؛ إنَّهُ خَارِجٌ خَلَّةً بَيْنَ الشَّامِ وَالعِرَاقِ ، فَعَاثَ يَمِيناً وَعَاثَ شِمالاً ، يَا عِبَادَ اللهِ فَاثْبُتُوا )) قُلْنَا : يَا رسُولَ اللهِ ، وَمَا لُبْثُهُ في الأرْضِ ؟ قال : (( أرْبَعُونَ يَوماً : يَوْمٌ كَسَنَةٍ ، وَيَوْمٌ كَشَهْرٍ ، وَيَوْمٌ كَجُمْعَةٍ ، وَسَائِرُ أيَّامِهِ كَأَيَّامِكُمْ )) قُلْنَا : يَا رَسُولَ اللهِ ، فَذلكَ اليَوْمُ الَّذِي كَسَنَةٍ أتَكْفِينَا فِيهِ صَلاَةُ يَوْمٍ ؟ قَال : (( لا ، اقْدُرُوا لَهُ قَدْرَهُ )) . قُلْنَا : يا رسولَ اللهِ ، وَمَا إسْراعُهُ في الأرْضِ ؟ قال : (( كَالغَيْثِ اسْتَدْبَرَتْهُ الرِّيحُ ، فَيَأتِي عَلَى القَوْمِ ، فَيدْعُوهُم فَيُؤمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَجِيبُونَ لَهُ ، فَيَأمُرُ السَّمَاءَ فَتُمْطِرُ ، وَالأرْضَ فَتُنْبِتُ ، فَتَرُوحُ عَلَيْهِمْ سَارِحَتُهُمْ أطْوَلَ مَا كَانَتْ ذُرىً وَأسْبَغَهُ ضُرُوعاً ، وأمَدَّهُ خَوَاصِرَ ، ثُمَّ يَأتِي القَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ ، فَيَرُدُّونَ عَلَيْهِ قَولَهُ ، فَيَنْصَرفُ عَنْهُمْ ، فَيُصْبِحُونَ مُمْحِلِينَ لَيْسَ بِأيْدِيهِمْ شَيْءٌ مِنْ أمْوَالِهِمْ ، وَيَمُرُّ بِالخَرِبَةِ فَيَقُولُ لَهَا : أخْرِجِي كُنُوزَكِ ، فَتَتْبَعُهُ كُنُوزُهَا كَيَعَاسِيبِ النَّحْلِ، ثُمَّ يَدْعُو رَجُلاً مُمْتَلِئاً شَبَاباً فَيَضْرِبُهُ بِالسَّيْفِ، فَيَقْطَعُهُ جِزْلَتَيْنِ رَمْيَةَ الغَرَضِ، ثُمَّ يَدْعُوهُ ، فَيُقْبِلُ ، وَيَتَهَلَّلُ وَجْهُهُ يَضْحَكُ ، فَبَيْنَمَا هُوَ كَذلِكَ إذْ بَعَثَ اللهُ تَعَالَى المَسيحَ ابْنَ مَرْيَمَ صلى الله عليه وسلم ، فَيَنْزِلُ عِنْدَ المَنَارَةِ البَيْضَاءِ شَرْقِيَّ دِمَشقَ بَيْنَ مَهْرُودَتَيْنِ ، وَاضِعاً كَفَّيْهِ عَلَى أَجْنِحَةِ مَلَكَيْنِ ، إذا طَأطَأَ رَأسَهُ قَطَرَ ، وَإِذَا رَفَعَهُ تَحَدَّرَ مِنهُ جُمَانٌ كَاللُّؤْلُؤ ، فَلاَ يَحِلُّ لِكَافِرٍ يَجِدُ رِيحَ نَفَسِهِ إلاَّ مَاتَ ، وَنَفَسُهُ يَنْتَهِي إلى حَيثُ يَنْتَهِي طَرْفُهُ ، فَيَطْلُبُهُ حَتَّى يُدْرِكَهُ بِبَابِ لُدٍّ فَيَقْتُلُهُ ، ثُمَّ يَأتِي عِيسَى صلى الله عليه وسلم ، قَوماً قَدْ عَصَمَهُمُ اللهُ مِنهُ ، فَيَمْسَحُ عَنْ وُجُوهِهِمْ وَيُحَدِّثُهُمْ بِدَرَجَاتِهِمْ فِي الجَنَّةِ ، فَبَيْنَمَا هُوَ كَذلِكَ إذْ أوْحَى اللهُ تَعَالَى إلى عِيسَى صلى الله عليه وسلم : أنِّي قَدْ أخْرَجْتُ عِبَاداً لي لا يَدَانِ لأَحَدٍ بِقِتَالِهِمْ ، فَحَرِّزْ عِبَادِي إلى الطُّورِ . وَيَبْعَثُ اللهُ يَأجُوجَ وَمَأجُوجَ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ ، فَيَمُرُّ أوائِلُهُمْ عَلَى بُحيرَةِ طَبَريَّةَ فَيَشْرَبُونَ مَا فِيهَا ، وَيَمُرُّ آخِرُهُمْ فَيَقُولُونَ : لَقَدْ كَانَ بهذِهِ مَرَّةً ماءٌ ، وَيُحْصَرُ نَبيُّ اللهِ عِيسَى صلى الله عليه وسلم وأصْحَابُهُ حَتَّى يَكُونَ رَأْسُ الثَّوْرِ لأَحَدِهِمْ خَيْراً مِنْ مِئَةِ دينَارٍ لأَحَدِكُمُ اليَوْمَ ، فَيَرْغَبُ نَبِيُّ اللهِ عِيسَى صلى الله عليه وسلم وأصْحَابُهُ رضي الله عنهم إلى اللهِ تَعَالَى ، فَيُرْسِلُ اللهُ تَعَالَى عَلَيْهِمُ النَّغَفَ في رِقَابِهِمْ، فَيُصْبِحُونَ فَرْسَى كَمَوْتِ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ، ثُمَّ يَهْبِطُ نَبِيُّ اللهِ عِيسَى صلى الله عليه وسلم ، وأصْحَابُهُ رضي الله عنهم إلى الأرْضِ ، فَلاَ يَجِدُونَ في الأرْضِ مَوْضِعَ شِبْرٍ إلاَّ مَلأَهُ زَهَمُهُمْ وَنَتَنُهُمْ ، فَيَرْغَبُ نَبِيُّ اللهِ عِيسَى صلى الله عليه وسلم وَأصْحَابُهُ رضي الله عنهم إلى اللهِ تَعَالَى ، فَيُرْسِلُ اللهُ تَعَالَى طَيْراً كَأَعْنَاقِ البُخْتِ ، فَتَحْمِلُهُمْ ، فَتَطْرَحُهُمْ حَيثُ شَاءَ اللهُ ، ثُمَّ يُرْسِلُ اللهُ عز وجل مَطَراً لاَ يُكِنُّ مِنهُ بَيْتُ مَدَرٍ وَلاَ وَبَرٍ ، فَيَغْسِلُ الأرْضَ حَتَّى يَتْرُكَهَا كَالزَّلَقَةِ ، ثُمَّ يُقَالُ للأرْضِ : أنْبِتي ثَمَرتكِ ، وَرُدِّي بَرَكَتَكِ ، فَيَوْمَئِذٍ تَأكُلُ العِصَابَةُ مِنَ الرُّمَّانَةِ ، وَيَسْتَظِلُّونَ بِقَحْفِهَا ، وَيُبَارَكُ فِي الرِّسْلِ حَتَّى أنَّ اللّقْحَةَ مِنَ الإِبِلِ لَتَكْفِي الفِئَامَ مِنَ النَّاسِ ؛ وَاللِّقْحَةَ مِنَ البَقَرِ لَتَكْفِي القَبِيلَةَ مِنَ النَّاسِ ، وَاللِّقْحَةَ مِنَ الغَنَمِ لَتَكْفِي الفَخِذَ مِنَ النَّاسِ ؛ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إذْ بَعَثَ اللهُ تَعَالَى ريحاً طَيِّبَةً فَتَأخُذُهُمْ تَحْتَ آبَاطِهِمْ فَتَقْبِضُ رُوحَ كُلِّ مُؤْمِنٍ وَكُلِّ مُسْلِمٍ ؛ وَيَبْقَى شِرَارُ النَّاسِ يَتَهَارَجُونَ فِيها تَهَارُجَ الحُمُرِ ، فَعَلَيْهِمْ تَقُومُ السَّاعَةُ )) . رواه مسلم . قولهُ : (( خَلَّةً بَينَ الشَّامِ والعِراَقِ )) : أي طَرِيقاً بَيْنَهُمَا . وقولُهُ : (( عَاثَ )) بالعين المهملة والثاء المثلثة ، وَالعَيْثُ : أَشَدُّ الفَسَاد . (( وَالذُّرَى )) : بضم الذال المعجمة وهو أعالي الأسْنِمَةِ وهوَ جَمعُ ذِروةٍ بضمِ الذالِ وكَسْرها (( وَاليَعَاسِيبُ )) : ذُكُورُ النَّحْلِ . (( وَجِزْلَتَيْنِ )) : أيْ قِطْعَتَيْنِ ، (( وَالغَرَضُ )) : الهَدَفُ الَّذي يُرْمَى إلَيْهِ بالنَّشَّابِ ، أيْ : يَرْمِيهِ رَمْيَةً كَرَمْيَةِ النَّشَّابِ إلى الهَدَفِ. (( وَالمَهْرُودَةُ )) بالدال المهملة والمعجمة ، وهي : الثَّوْبُ المَصْبُوغُ. قَولُهُ : (( لاَ يَدَانِ )) : أيْ لاَ طَاقَةَ. (( وَالنَّغَفُ )) : دُودٌ . (( وَفَرْسَى )) : جَمْعُ فَرِيسٍ، وَهُوَ القَتِيلُ . وَ(( الزَّلَقَةُ )) : بفتح الزاي واللام وبالقاف، وَرُوي: الزُّلْفَةُ بضم الزاي وإسكان اللام وبالفاء وهي المِرْآةُ. (( وَالعِصَابَةُ )): الجَمَاعَةُ . (( وَالرِّسْلُ )) بكسرِ الراء : اللَّبَنُ . (( وَاللِّقْحَةُ )) : اللَّبُونُ . (( وَالفِئَامُ )) بكسر الفاء وبعدها همزة ممدودة : الجماعةُ . (( وَالفَخِذُ )) مِنَ النَّاسِ : دُونَ القَبِيلَة .
Nevvâs b. Sem'ân radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir sabah Deccâl'den bahsetti. Onun hakkında sesini kimi zaman alçalttı, kimi zaman yükseltti; öyle ki biz onu hurmalığın bir tarafında sandık. Akşamüstü yanına gittiğimizde, bizdeki bu hâli anladı ve: “Neyiniz var?” buyurdu. Biz: Ey Allah'ın Resûlü! Sabahleyin Deccâl'den bahsettin, onun hakkında sesini alçalttın ve yükselttin; öyle ki biz onu hurmalığın bir tarafında sandık, dedik. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Sizin adınıza beni en çok korkutan şey Deccâl'den başkasıdır. Eğer ben aranızdayken çıkarsa, sizin yerinize onunla tartışıp onu susturacak olan benim. Eğer ben aranızda değilken çıkarsa, artık herkes kendi nefsinin savunucusudur; her Müslüman üzerinde benim yerime vekil olan da Allah'tır. O, kıvırcık saçlı bir gençtir, gözü dışarı fırlamıştır. Onu Abdüluzzâ b. Katan'a benzetiyor gibiyim. Sizden kim ona yetişirse, ona karşı Kehf sûresinin baş tarafındaki âyetleri okusun. O, Şam ile Irak arasındaki bir yoldan çıkacak; sağa sola saldırıp bozgunculuk yapacaktır. Ey Allah'ın kulları, sebat edin!” Biz: Ey Allah'ın Resûlü, onun yeryüzünde kalışı ne kadardır? dedik. Buyurdu ki: “Kırk gündür: Bir günü bir yıl gibi, bir günü bir ay gibi, bir günü bir hafta gibidir; diğer günleri ise sizin günleriniz gibidir.” Biz: Ey Allah'ın Resûlü, bir yıl gibi olan o günde bize bir günlük namaz yeter mi? dedik. Buyurdu ki: “Hayır, onun için kendi miktarınca takdir edin.” Biz: Ey Allah'ın Resûlü, onun yeryüzündeki hızı nasıldır? dedik. Şöyle buyurdu: “Arkadan rüzgârın sürüklediği yağmur bulutu gibidir. Bir topluluğun yanına gelir, onları davet eder; onlar da kendisine iman eder ve davetine icabet ederler. Bunun üzerine göğe emreder, yağmur yağdırır; yere emreder, bitki bitirir. Hayvanları akşamleyin yanlarına hörgüçleri her zamankinden daha yüksek, memeleri sütle daha dolu ve böğürleri daha şişkin olarak döner. Sonra başka bir topluluğa gelir ve onları davet eder; onlar ise onun sözünü reddederler. O da yanlarından ayrılır; bunun üzerine kıtlığa uğramış, ellerinde mallarından hiçbir şey kalmamış olarak sabahlarlar. Harabe bir yere uğrar ve ona: ‘Hazinelerini çıkar!’ der. Oranın hazineleri de erkek arılar gibi onun peşine düşer. Sonra gençliği yerinde, dipdiri bir adamı çağırır, ona kılıçla vurup okun hedefe atıldığı mesafe kadar birbirinden ayrılan iki parçaya böler. Sonra onu çağırır; o da yüzü parlayarak ve gülerek çıka gelir. O bu hâlde iken Allah Teâlâ Meryem oğlu Mesîh sallallâhu aleyhi ve sellem'i gönderir. O da Dımaşk'ın doğusundaki beyaz minarenin yanına, boyalı iki elbise içinde, avuçlarını iki meleğin kanatları üzerine koymuş olarak iner. Başını eğdiğinde su damlar, kaldırdığında ise ondan inci gibi gümüş taneleri yuvarlanır. Onun nefesinin kokusunu duyan hiçbir kâfirin yaşaması mümkün olmaz, mutlaka ölür; nefesi ise gözünün görebildiği yere kadar ulaşır. [İsâ] onu arar, nihayet Lüdd kapısında ona yetişir ve onu öldürür. Sonra İsâ sallallâhu aleyhi ve sellem, Allah'ın kendilerini ondan koruduğu bir topluluğun yanına gelir; onların yüzlerini sıvazlar ve kendilerine cennetteki derecelerini anlatır. O bu hâlde iken Allah Teâlâ İsâ sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle vahyeder: ‘Ben öyle kullarımı çıkardım ki onlarla savaşmaya kimsenin gücü yetmez; kullarımı Tûr'a çekerek koru.’ Allah Ye'cûc ve Me'cûc'ü gönderir; onlar her tepeden hızla akarlar. Öncüleri Taberiye Gölü'ne uğrar ve içindeki suyu içerler. Sonuncuları da oraya uğrar ve: ‘Burada bir zamanlar su varmış’ derler. Allah'ın peygamberi İsâ sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashâbı kuşatılır; öyle ki onlardan biri için bir öküz başı, bugün sizden birinin yüz dinarından daha hayırlı olur. Bunun üzerine Allah'ın peygamberi İsâ sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashâbı radıyallâhu anhüm Allah Teâlâ'ya niyaz ederler. Allah Teâlâ da onların boyunlarına kurtçuklar musallat eder; böylece tek bir nefsin ölümü gibi hepsi bir anda yere serilip helâk olurlar. Sonra Allah'ın peygamberi İsâ sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashâbı radıyallâhu anhüm yere inerler; yeryüzünde onların yağlarının ve pis kokularının doldurmadığı bir karış yer bile bulamazlar. Bunun üzerine Allah'ın peygamberi İsâ sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashâbı radıyallâhu anhüm Allah Teâlâ'ya niyaz ederler. Allah Teâlâ da Horasan develerinin boyunları gibi kuşlar gönderir; kuşlar onları alıp Allah'ın dilediği yere atarlar. Sonra Allah azze ve celle öyle bir yağmur gönderir ki ne kerpiç ev ne de kıl çadır ondan koruyabilir; yeryüzünü yıkayıp ayna gibi pürüzsüz bırakır. Sonra yeryüzüne: ‘Meyveni bitir ve bereketini geri ver!’ denir. O gün bir topluluk tek bir nardan yer ve onun kabuğunun altında gölgelenir. Süt de bereketlenir; öyle ki yeni doğurmuş sağmal bir deve insanlardan büyük bir kalabalığa, sağmal bir inek insanlardan bir kabileye, sağmal bir koyun ise insanlardan kabile altındaki bir oymağa yeter. Onlar bu hâlde iken Allah Teâlâ hoş bir rüzgâr gönderir; bu rüzgâr onları koltuklarının altından yakalar ve her mü'minin, her Müslümanın ruhunu kabzeder. Yeryüzünde eşeklerin çiftleşmesi gibi uluorta çiftleşen insanların en şerlileri kalır; kıyamet de onların başına kopar.” Müslim rivayet etmiştir. Hadisteki halleten beyne'ş-Şâmi ve'l-Irâk (خَلَّةً بَيْنَ الشَّامِ وَالعِرَاقِ) “ikisi arasındaki bir yoldan” demektir. Âse (عَاثَ) noktasız ayn ve üç noktalı sâ iledir; el-ays (العَيْثُ) “en şiddetli bozgunculuk” demektir. ez-Zürâ (الذُّرَى) noktalı zâl'in zammesiyle olup “hörgüçlerin üst kısımları” demektir; zâl'in zammesi ve kesresiyle okunan zirve (ذِرْوَة) kelimesinin çoğuludur. el-Yeâsîb (اليَعَاسِيبُ) “erkek arılar”dır. Cizleteyn (جِزْلَتَيْنِ) “iki parça” demektir. el-Garaz (الغَرَضُ) “ok atılan hedef”tir; yani onu hedefe ok atar gibi fırlatır demektir. el-Mehrûde (المَهْرُودَةُ) noktasız ve noktalı dâl ile olup “boyalı elbise” demektir. Lâ yedâni (لَا يَدَانِ) “güç yetmez” demektir. en-Nagaf (النَّغَفُ) “kurtçuklar”dır. Fersâ (فَرْسَى), ferîs (فَرِيس) kelimesinin çoğulu olup “öldürülmüş” demektir. ez-Zeleka (الزَّلَقَةُ) zây ve lâm'ın fethası ve kâf iledir; zây'ın zammesi, lâm'ın sükûnu ve fâ ile ez-zülfe (الزُّلْفَةُ) diye de rivayet edilmiştir ki “ayna” demektir. el-Isâbe (العِصَابَةُ) “topluluk”tur. er-Risl (الرِّسْلُ) râ'nın kesresiyle “süt” demektir. el-Likha (اللِّقْحَةُ) “sağmal hayvan”dır. el-Fiâm (الفِئَامُ) fâ'nın kesresi ve ardından uzatmalı hemze ile “kalabalık topluluk” demektir. İnsanlardan el-fahiz (الفَخِذُ) ise “kabileden küçük topluluk”tur.
1809. Hadis
وعن رِبعِيِّ بنِ حِرَاشٍ ، قال : انطلقت مع أبي مسعود الأنصاري إلى حُذَيفَةَ بن اليمان رضي الله عنهم ، فقال له أبو مسعود : حَدِّثْنِي ما سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، في الدَّجَّالِ ، قال : (( إنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ ، وإنَّ مَعَهُ مَاءً وَنَاراً ، فَأَمَّا الَّذِي يَرَاهُ النَّاسُ مَاءً فَنَارٌ تُحْرِقُ، وأمَّا الَّذِي يَرَاهُ النَّاسُ نَاراً ، فَمَاءٌ بَارِدٌ عَذْبٌ . فَمَنْ أدْرَكَهُ مِنْكُمْ ، فَلْيَقَعْ فِي الَّذي يَراهُ نَاراً، فَإنَّهُ مَاءٌ عَذْبٌ طَيِّبٌ )) فقال أبو مسعود: وَأنَا قَدْ سَمِعْتُهُ . متفق عليه .
Rib'î b. Hirâş'tan rivayet edildi; dedi ki: Ebû Mes'ûd el-Ensârî ile birlikte Huzeyfe b. el-Yemân radıyallâhu anhüm'ün yanına gittim. Ebû Mes'ûd ona: Deccâl hakkında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiğin şeyi bana anlat, dedi. [Huzeyfe] dedi ki: “Deccâl çıkar; beraberinde bir su ve bir ateş vardır. İnsanların su olarak gördüğü şey yakıcı bir ateştir; insanların ateş olarak gördüğü şey ise soğuk ve tatlı bir sudur. Sizden kim ona yetişirse, ateş olarak gördüğü şeye düşsün; çünkü o, tatlı ve hoş bir sudur.” Ebû Mes'ûd dedi ki: Bunu ben de işittim. Müttefekun aleyh.
1810. Hadis
وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما ، قال : قال رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( يَخْرُجُ الدَّجَّالُ في أُمَّتِي فَيَمْكُثُ أرْبَعِينَ ، لاَ أدْرِي أرْبَعِينَ يَوماً أو أرْبَعِينَ شَهْراً ، أو أرْبَعِينَ عَاماً ، فَيَبْعَثُ اللهُ تَعالَى عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ صلى الله عليه وسلم ، فَيَطْلُبُهُ فَيُهْلِكُهُ ، ثُمَّ يَمْكُثُ النَّاسُ سَبْعَ سِنِينَ لَيسَ بَينَ اثْنَينِ عَدَاوةٌ ، ثُمَّ يُرْسِلُ اللهُ عز وجل ، ريحاً بَارِدَةً مِنْ قِبَلِ الشَّامِ ، فَلاَ يَبْقَى عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ أَحَدٌ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ خَيرٍ أو إيمَانٍ إلاَّ قَبَضَتْهُ ، حَتَّى لو أنَّ أَحَدَكُمْ دَخَلَ فِي كَبِدِ جَبَلٍ ، لَدَخَلَتْهُ عَلَيهِ حَتَّى تَقْبِضَهُ ، فَيَبْقَى شِرَارُ النَّاسِ في خِفَّةِ الطَّيْرِ ، وأحْلامِ السِّبَاعِ ، لاَ يَعْرِفُونَ مَعْرُوفاً ، ولا يُنْكِرُونَ مُنْكَراً ، فَيَتَمَثَّلُ لَهُمُ الشَّيْطَانُ ، فيَقُولُ : ألاَ تَسْتَجِيبُونَ ؟ فَيَقُولُونَ : فَمَا تأمُرُنَا ؟ فَيَأمُرُهُمْ بِعِبَادَةِ الأوْثَانِ ، وَهُمْ في ذلِكَ دَارٌّ رِزْقُهُمْ ، حَسَنٌ عَيشُهُمْ ، ثُمَّ يُنْفَخُ في الصُّورِ ، فَلاَ يَسْمَعُهُ أحَدٌ إلاَّ أصْغَى لِيتاً وَرَفَعَ لِيتاً ، وَأوَّلُ مَنْ يَسْمَعُهُ رَجُلٌ يَلُوطُ حَوْضَ إبِلِهِ فَيُصْعَقُ ويُصْعَقُ النَّاسُ حولهُ ، ثُمَّ يُرْسِلُ اللهُ -أو قالَ: يُنْزِلُ اللهُ - مَطَراً كَأَنَّهُ الطَّلُّ أو الظِّلُّ ، فَتَنْبُتُ مِنهُ أجْسَادُ النَّاسِ ، ثُمَّ يُنْفَخُ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ ، ثُمَّ يُقالُ : يا أَيُّهَا النَّاسُ هَلُمَّ إلَى رَبِّكُمْ ، وَقِفُوهُمْ إنَّهُمْ مَسْئُولُونَ ، ثُمَّ يُقَالُ : أخْرِجُوا بَعْثَ النَّارِ فَيُقَالُ : مِنْ كَمْ ؟ فَيُقَالُ : مِنْ كُلِّ ألْفٍ تِسْعَمِئَةٍ وَتِسْعَةً وتِسْعِينَ ؛ فَذَلِكَ يَومٌ يَجْعَلُ الوِلْدَانَ شِيباً ، وَذَلِكَ يَومَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ )) . رواه مسلم . (( اللِّيتُ )) : صَفْحَةُ العُنُقِ . وَمَعْنَاهُ يَضَعُ صَفْحَةَ عُنُقِهِ وَيَرْفَعُ صَفْحَتَهُ الأُخْرَى .
Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Deccâl ümmetimin içinde çıkar ve kırk [vakit] kalır; kırk gün mü, kırk ay mı, yoksa kırk yıl mı bilmiyorum. Sonra Allah Teâlâ Meryem oğlu İsâ sallallâhu aleyhi ve sellem'i gönderir; o da onu arayıp helâk eder. Sonra insanlar, iki kişi arasında hiçbir düşmanlık olmaksızın yedi yıl yaşarlar. Ardından Allah azze ve celle Şam tarafından soğuk bir rüzgâr gönderir; yeryüzünde kalbinde zerre ağırlığınca hayır ya da iman bulunan hiç kimse kalmaz, hepsinin ruhunu kabzeder. Öyle ki sizden biri bir dağın bağrına girmiş olsa bile, o rüzgâr onun ruhunu kabzedinceye kadar oraya da girer. Geriye kuş hafifliğinde ve yırtıcı hayvan tabiatında olan, iyiliği tanımayan ve kötülüğü reddetmeyen en şerli insanlar kalır. Şeytan onlara bir surette görünür ve: ‘İcabet etmez misiniz?’ der. Onlar: ‘Bize ne emredersin?’ derler. O da kendilerine putlara tapmayı emreder. Onlar bu hâlde iken rızıkları bol, geçimleri güzeldir. Sonra Sûr'a üflenir. Onu işiten herkes boynunun bir yanını eğer, diğer yanını kaldırır. Onu ilk işiten, develerinin havuzunu sıvayan bir adamdır; hemen düşüp bayılır, çevresindeki insanlar da düşüp bayılırlar. Sonra Allah çisenti ya da gölge gibi bir yağmur gönderir -yahut ‘Allah indirir’ buyurdu-; insanların bedenleri ondan biter. Sonra Sûr'a bir kez daha üflenir; bir de bakarsın ki onlar ayağa kalkmış bakınıyorlar. Sonra: ‘Ey insanlar, Rabbinize gelin!’ ve ‘{ وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ } “Onları durdurun, çünkü onlar sorguya çekilecekler”’ denir. Sonra: ‘Cehennem ba'sini çıkarın!’ denir. ‘Kaç kişiden?’ diye sorulur. ‘Her bin kişiden dokuz yüz doksan dokuzunu!’ denir. İşte o gün, çocukları ihtiyarlatan gündür ve o gün, baldırın açılacağı gündür.” Müslim rivayet etmiştir. el-Lît (اللِّيتُ) “boynun yan tarafı” demektir. Bunun anlamı, boynunun bir yanını eğip diğer yanını kaldırmasıdır.
1811. Hadis
وعن أنس رضي الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( لَيسَ مِنْ بَلَدٍ إلاَّ سَيَطَؤُهُ الدَّجَّالُ إلاَّ مَكَّةَ وَالمَدِينَةَ ؛ وَلَيْسَ نَقْبٌ مِنْ أنْقَابِهِمَا إلاَّ عَلَيْهِ المَلاَئِكَةُ صَافِّينَ تَحْرُسُهُمَا ، فَيَنْزِلُ بالسَّبَخَةِ ، فَتَرْجُفُ المَدِينَةُ ثَلاَثَ رَجَفَاتٍ ، يُخْرِجُ اللهُ مِنْهَا كُلَّ كافِرٍ وَمُنَافِقٍ )) . رواه مسلم .
Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Mekke ve Medine dışında Deccâl'in ayak basmayacağı hiçbir belde yoktur. Bu iki şehrin geçitlerinden hiçbir geçit yoktur ki üzerinde saf tutmuş melekler oraları koruyor olmasın. O, çorak ve tuzlu araziye iner; bunun üzerine Medine üç kez sarsılır ve Allah oradan her kâfiri ve münafığı çıkarır.” Müslim rivayet etmiştir.
1812. Hadis
وعنه رضي الله عنه : أنَّ رسُولَ الله صلى الله عليه وسلم قال : (( يَتْبَعُ الدَّجَّالَ مِنْ يَهُودِ أَصْبَهَانَ سَبْعُونَ ألْفاً عَلَيْهِم الطَّيَالِسَةُ )) . رواه مسلم .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İsfahan Yahudilerinden, üzerlerinde taylasanlar (baş ve omuz örtüleri) bulunan yetmiş bin kişi Deccâl'e tâbi olacaktır.” Müslim rivayet etmiştir.
1813. Hadis
وعن أم شريكٍ رضي الله عنها : أنها سَمِعَتِ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، يقولُ : (( لينْفِرَنَّ النَّاسُ مِنَ الدَّجَّالِ فِي الجِبَالِ )) . رواه مسلم .
Ümmü Şerîk radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildiğine göre o, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işitmiştir: “İnsanlar Deccâl'den dağlara kaçacaklardır.” Müslim rivayet etmiştir.
1814. Hadis
وعن عمران بن حُصينٍ رضي الله عنهما، قال : سمعتُ رسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يقولُ : (( مَا بَيْنَ خَلْقِ آدَمَ إلى قِيَامِ السَّاعَةِ أَمْرٌ أكْبَرُ مِنَ الدَّجَّالِ )) . رواه مسلم .
İmrân b. Husayn radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: “Âdem'in yaratılışından kıyametin kopmasına kadar geçen süre içinde Deccâl'den daha büyük bir hadise yoktur.” Müslim rivayet etmiştir.
1815. Hadis
وعن أبي سعيدٍ الخدري رضي الله عنه ، عن النبيّ صلى الله عليه وسلم قال : (( يَخْرُجُ الدَّجَّالُ فَيَتَوجَّهُ قِبَلَهُ رَجُلٌ مِنَ المُؤمِنِينَ فَيَتَلَقَّاهُ المَسَالِحُ : مَسَالِحُ الدَّجَّال . فَيقُولُونَ لَهُ : إلى أيْنَ تَعْمِدُ فَيَقُولُ : أعْمِدُ إلى هذَا الَّذِي خَرَجَ . فَيَقُولُونَ لَهُ : أوَمَا تُؤْمِنُ بِرَبِّنَا ؟ فَيقُولُ : مَا بِرَبِّنَا خَفَاءٌ ! فَيَقُولُونَ : اقْتُلُوهُ . فَيقُولُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ : ألَيْسَ قَدْ نَهَاكُمْ رَبُّكُمْ أنْ تَقْتُلُوا أحَداً دُونَهُ ، فَيَنْطَلِقُونَ بِهِ إلى الدَّجَّالِ ، فَإذَا رَآهُ المُؤْمِنُ قالَ : يا أيُّهَا النَّاسُ ، إنَّ هذَا الدَّجَّال الَّذي ذَكَرَ رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم ؛ فَيَأمُرُ الدَّجَّالُ بِهِ فَيُشَبَّحُ ؛ فَيَقُولُ : خُذُوهُ وَشُجُّوهُ . فَيُوسَعُ ظَهْرُهُ وَبَطْنُهُ ضَرْباً ، فَيقُولُ : أَوَمَا تُؤْمِنُ بِي ؟ فَيَقُولُ : أَنْتَ المَسِيحُ الكَذَّابُ ! فَيُؤْمَرُ بِهِ ، فَيُؤْشَرُ بِالمنْشَارِ مِنْ مَفْرِقِهِ حَتَّى يُفَرِّقَ بَيْنَ رِجْلَيْهِ . ثُمَّ يَمْشِي الدَّجَّالُ بَيْنَ القِطْعَتَيْنِ ثُمَّ يَقُولُ لَهُ : قُمْ ، فَيَسْتَوِي قَائِماً . ثُمَّ يَقُولُ لَهُ : أَتُؤْمِنُ بِي ؟ فَيَقُولُ : ما ازْدَدْتُ فِيكَ إلاَّ بَصِيرَةً . ثُمَّ يَقُولُ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ إنَّهُ لاَ يَفْعَلُ بَعْدِي بِأَحَدٍ مِنَ النَّاسِ ؛ فَيَأخُذُهُ الدَّجَّالُ لِيَذْبَحَهُ ، فَيَجْعَلُ اللهُ مِا بَيْنَ رَقَبَتِهِ إلَى تَرْقُوَتِهِ نُحَاساً، فَلاَ يَسْتَطِيعُ إلَيهِ سَبيلاً، فَيَأخُذُهُ بِيَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فَيَقْذِفُ بِهِ ، فَيَحْسَبُ النَّاسُ أَنَّهُ قَذَفَهُ إلَى النَّارِ ، وَإنَّمَا أُلْقِيَ فِي الجَنَّةِ )) . فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( هذا أعْظَمُ النَّاس شَهَادَةً عِندَ رَبِّ العَالَمِينَ )) . رواه مسلم . وروى البخاري بعضه بمعناه . (( المسالِح )) : هُمُ الخُفَرَاءُ والطَّلائِعُ .
Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Deccal çıkar; mü'minlerden bir adam da ona doğru yönelir. Deccal'in gözcü birlikleri onu karşılar ve ona: ‘Nereye gidiyorsun?’ derler. O da: ‘Şu ortaya çıkan kimseye gidiyorum’ der. Ona: ‘Yoksa sen bizim rabbimize iman etmiyor musun?’ derler. O da: ‘Bizim Rabbimizde hiçbir gizlilik yoktur!’ der. Bunun üzerine: ‘Öldürün şunu!’ derler. Ancak birbirlerine: ‘Rabbiniz kendisinden habersiz bir kimseyi öldürmenizi size yasaklamadı mı?’ derler ve onu alıp Deccal'e götürürler. Mü'min onu görünce: ‘Ey insanlar! İşte bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bahsettiği Deccal'dir’ der. Deccal onun hakkında emir verir ve adam yüzüstü uzatılır; sonra: ‘Yakalayın onu ve başını yarın!’ der. Sırtına ve karnına kıyasıya vurulur. Deccal ona: ‘Bana hâlâ iman etmiyor musun?’ der. O ise: ‘Sen yalancı Mesîh'sin!’ der. Bunun üzerine hakkında emir verilir; tepesinden testereyle biçilerek iki bacağının arasından ikiye ayrılır. Sonra Deccal iki parçanın arasından yürür, ardından ona: ‘Kalk!’ der; o da doğrulup ayağa kalkar. Sonra Deccal ona: ‘Bana iman ediyor musun?’ der. O ise: ‘Senin hakkındaki basiretim daha da arttı’ der. Ardından: ‘Ey insanlar! O, benden sonra insanlardan hiçbir kimseye bunu yapamayacaktır’ der. Bunun üzerine Deccal onu boğazlamak için yakalar; fakat Allah onun boynu ile köprücük kemiği arasını bakıra çevirir de Deccal ona bir yol bulamaz. Bunun üzerine onu ellerinden ve ayaklarından tutup fırlatır. İnsanlar onu ateşe attığını sanırlar; oysa o, cennete atılmıştır.” Ardından Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bu kimse, âlemlerin Rabbi katında şehitlik bakımından insanların en büyüğüdür.” Müslim rivayet etmiştir. Buhârî de bir kısmını mana olarak rivayet etmiştir. Mesâlih (المسالِح): Muhafızlar ve öncü gözcü birlikleridir.
1816. Hadis
وعن المغيرة بن شعبة رضي الله عنه قال : ما سألَ أَحَدٌ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم عَن الدَّجَّالِ أَكْثَرَ مِمَّا سَألْتُهُ ؛ وإنَّهُ قَالَ لِي : (( مَا يَضُرُّكَ )) قُلْتُ : إنَّهُمْ يَقُولُونَ : إنَّ مَعَهُ جَبَلَ خُبْزٍ وَنَهَرَ مَاءٍ . قالَ : (( هُوَ أهْوَنُ عَلَى اللهِ مِنْ ذَلكَ )) . متفق عليه .
Mugîre b. Şu'be radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Deccal hakkında benden daha çok soru soran hiçbir kimse olmamıştır. Bana: “O sana ne zarar verebilir ki?” buyurdu. Ben: ‘İnsanlar onun yanında ekmekten bir dağ ve sudan bir nehir bulunduğunu söylüyorlar’ dedim. Buyurdu ki: “O, Allah katında bundan (insanları saptırmaktan) çok daha değersizdir.” Müttefekun aleyh.
1817. Hadis
وعن أنس رضي الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَا مِنْ نَبِيٍّ إلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ أُمَّتَهُ الأَعْوَرَ الكَذَّابَ ، ألاَ إنَّهُ أعْوَرُ ، وإنَّ رَبَّكُمْ عز وجل لَيْسَ بِأَعْوَرَ ، مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ك ف ر )) . متفق عليه .
Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ümmetini o tek gözlü yalancıya karşı uyarmamış hiçbir peygamber yoktur. Dikkat edin, o tek gözlüdür; sizin Rabbiniz azze ve celle ise tek gözlü değildir. Onun iki gözünün arasında ‘k-f-r’ (ك ف ر) yazılıdır.” Müttefekun aleyh.
1818. Hadis
وَعَن أبي هريرةَ رضي الله عنه قال : قالَ رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( ألا أُحدِّثُكمْ حديثاً عن الدجالِ ما حدَّثَ بهِ نبيٌّ قَومَهُ ! إنَّهُ أعورُ ، وَإنَّهُ يجيءُ مَعَهُ بِمِثالِ الجنَّةِ والنَّارِ ، فالتي يقولُ إنَّها الجَنَّةُ هي النَّار )) . متفقٌ عليهِ .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Size Deccal hakkında, hiçbir peygamberin kavmine anlatmadığı bir söz anlatayım mı? Şüphesiz o tek gözlüdür ve beraberinde cennet ve ateş benzeri bir şeyle gelir. Onun cennet dediği şey, aslında ateştir.” Müttefekun aleyh.
1819. Hadis
وعن ابن عمر رضي الله عنهما : أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ الدَّجَّالَ بَيْنَ ظَهْرَانَي النَّاسِ ، فَقَالَ : (( إنَّ اللهَ لَيْسَ بِأعْوَرَ ، ألاَ إنَّ المَسِيحَ الدَّجَّالَ أَعْوَرُ العَيْنِ اليُمْنَى ، كَأنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ )) . متفق عليه .
İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanların arasında Deccal'den söz etti ve şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah tek gözlü değildir. Dikkat edin, Mesîh Deccal'in sağ gözü kördür; onun gözü, salkımından dışarı fırlamış bir üzüm tanesi gibidir.” Müttefekun aleyh.
1820. Hadis
وعن أبي هريرة رضي الله عنه : أنَّ رسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قال : (( لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَـتَّى يُقَاتِلَ المُسْلِمُونَ اليَهُودَ ، حَتَّى يَخْتَبِئَ اليَهُودِيُّ مِنْ وَرَاء الحَجَرِ وَالشَّجَرِ . فَيَقُولُ الحَجَرُ وَالشَّجَرُ : يَا مُسْلِمُ هذَا يَهُودِيٌّ خَلْفِي تَعَالَ فَاقْتُلْهُ ؛ إلاَّ الغَرْقَدَ فإنَّهُ مِنْ شَجَرِ اليَهُودِ )) . متفق عليه .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslümanlar Yahudilerle savaşmadıkça kıyamet kopmaz. Öyle ki Yahudi, taşın ve ağacın arkasına saklanacak; taş ve ağaç ise: ‘Ey Müslüman! Arkamda bir Yahudi var, gel de onu öldür!’ diyecektir. Yalnız garkad ağacı müstesna; çünkü o, Yahudilerin ağaçlarındandır.” Müttefekun aleyh.
1821. Hadis
وعنه رضي الله عنه قال : قالَ رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( والَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَذْهَبُ الدُّنْيَا حَتَّى يَمُرَّ الرجُلُ على القَبْرِ ، فَيَتَمَرَّغَ عَلَيْهِ وَيَقُولُ : يَالَيْتَنِي كُنْتُ مَكَانَ صَاحِبِ هذَا القَبْرِ ، وَلَيْسَ بِهِ الدِّينُ ، ما بِهِ إلاَّ البَلاَءُ )) . متفق عليه .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Canım elinde olan Allah'a yemin ederim ki, bir adam kabrin yanından geçip de onun üzerine kapanıp yuvarlanarak: ‘Keşke bu kabrin sahibinin yerinde ben olsaydım!’ demedikçe dünya sona ermez. Ona bunu söyleten dinî bir kaygı değil, yalnızca başına gelen belalardır.” Müttefekun aleyh.
1822. Hadis
وعنهُ رضي الله عنه قال : قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَحْسِرَ الفُرَاتُ عَنْ جَبَلٍ مِنْ ذَهَبٍ يُقْتَتَلُ عَلَيْهِ ، فَيُقْتَلُ مِنْ كُلِّ مِئَةٍ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ ، فَيَقُولُ كُلُّ رجُلٍ مِنْهُمْ : لَعَلِّي أنْ أكُونَ أنَا أنْجُو )) . وَفي رواية : (( يُوشِكُ أنْ يَحْسِرَ الفُرَاتُ عَنْ كَنْزٍ مِنْ ذَهَبٍ ، فَمَنْ حَضَرَهُ فَلاَ يَأخُذْ مِنْهُ شَيْئاً )) . متفق عليه .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Fırat nehri sularını çekip altından bir dağı ortaya çıkarmadıkça kıyamet kopmaz. İnsanlar onun uğrunda birbirleriyle savaşırlar ve her yüz kişiden doksan dokuzu öldürülür. Onlardan her bir adam: ‘Belki kurtulan ben olurum’ der.” Bir başka rivayette ise şöyledir: “Yakında Fırat nehri sularını çekip altından bir hazineyi ortaya çıkaracaktır. Kim orada bulunursa ondan hiçbir şey almasın.” Müttefekun aleyh.
1823. Hadis
وعنهُ ، قال : سمعتُ رسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يقولُ : (( يَتْرُكُونَ المَدِينَةَ عَلَى خَيْرِ مَا كَانَتْ ، لاَ يَغْشَاهَا إلاَّ العَوَافِي يُريد - عَوَافِي السِّبَاعِ والطَّيرِ - وَآخِرُ مَنْ يُحْشَرُ رَاعِيَانِ مِنْ مُزَيْنَةَ يُرِيدَانِ المَدِينَةَ يَنْعِقَانِ بِغَنَمِهِمَا فَيَجِدَانِهَا وُحُوشاً ، حَتَّى إذَا بَلَغَا ثَنِيَّةَ الودَاعِ خَرَّا عَلَى وُجُوهِهمَا )) . متفق عليه .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “İnsanlar Medine'yi en güzel ve mamur hâlinde terk edecekler. Oraya yiyecek arayanlardan -yani yiyecek arayan yırtıcı hayvanlar ve kuşlardan- başkası uğramayacaktır. Haşrolunacakların sonuncusu ise Müzeyne kabilesinden iki çobandır. Koyunlarını azarlayıp sürerek Medine'ye gitmek isterler, fakat orayı vahşi hayvanlarla dolu ıssız bir yer olarak bulurlar. Sonunda Seniyyetü'l-Vedâ'ya ulaştıklarında yüzüstü yere kapanıp ölürler.” Müttefekun aleyh.
1824. Hadis
وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه : أنَّ النبيَّ صلى الله عليه وسلم قال : (( يكُونُ خَلِيفَةٌ مِنْ خُلَفَائِكُمْ فِي آخِرِ الزَّمَانِ يَحْثُو المَالَ وَلاَ يَعُدُّهُ )) . رواه مسلم .
Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ahir zamanda halifelerinizden öyle bir halife olacaktır ki, malı saymadan avuç avuç dağıtacaktır.” Müslim rivayet etmiştir.
1825. Hadis
وعن أبي موسى الأشعريِّ رضي الله عنه : أنَّ النبيَّ صلى الله عليه وسلم قال : (( لَيَأتِيَنَّ عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَطُوفُ الرَّجُلُ فِيهِ بالصَّدَقَةِ مِنَ الذَّهَبِ فَلاَ يَجِدُ أَحَداً يَأخُذُهَا مِنهُ ، وَيُرَى الرَّجُلُ الوَاحِدُ يَتْبَعُهُ أرْبَعُونَ امْرَأَةً يَلُذْنَ بِهِ مِنْ قِلَّةِ الرِّجَالِ وَكَثْرَةِ النِّسَاءِ )) . رواه مسلم .
Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İnsanların üzerine mutlaka öyle bir zaman gelecektir ki, kişi altın sadakasıyla dolaşacak da onu kendisinden alacak bir kimse bulamayacaktır. Erkeklerin azlığı ve kadınların çokluğu yüzünden, tek bir erkeğin peşine kırk kadının takılıp ona sığındığı görülecektir.” Müslim rivayet etmiştir.
1826. Hadis
وعن أبي هريرة رضي الله عنه ، عن النبيِّ صلى الله عليه وسلم ، قال : (( اشْتَرَى رَجُلٌ مِنْ رَجُلٍ عَقَاراً ، فَوَجَدَ الَّذِي اشْتَرَى العَقَارَ فِي عَقَارِهِ جَرَّةً فِيهَا ذَهَبٌ ، فَقَالَ لَهُ الَّذِي اشْتَرَى العَقَارَ : خُذْ ذَهَبَكَ ، إنَّمَا اشْتَرَيْتُ مِنْكَ الأَرْضَ وَلَمْ أشْتَرِ الذَّهَبَ ، وَقَالَ الَّذِي لَهُ الأَرْضُ : إنَّمَا بِعْتُكَ الأَرْضَ وَمَا فِيهَا ، فَتَحَاكَمَا إلَى رَجُلٍ ، فَقَالَ الَّذِي تَحَاكَمَا إلَيْهِ : أَلَكُمَا وَلَدٌ ؟ قالَ أحَدُهُما : لِي غُلاَمٌ ، وقالَ الآخَرُ : لِي جَارِيَةٌ قال : أنْكِحَا الغُلاَمَ الجَارِيَةَ ، وأنْفِقَا عَلَى أنْفُسِهمَا مِنْهُ وَتَصَدَّقَا )) . متفق عليه .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Bir adam başka bir adamdan bir arazi satın aldı. Araziyi satın alan kimse, arazisinde içinde altın bulunan bir küp buldu. Araziyi satın alan kişi satıcıya: ‘Altınını al; ben senden yalnızca araziyi satın aldım, altını satın almadım’ dedi. Arazinin eski sahibi ise: ‘Ben sana araziyi ve içindekileri sattım’ dedi. Bunun üzerine bir adama başvurup hakem olmasını istediler. Hakemlik için başvurdukları kişi: ‘Sizin çocuğunuz var mı?’ diye sordu. Biri: ‘Benim bir oğlum var’ dedi. Diğeri de: ‘Benim bir kızım var’ dedi. Hakem: ‘Oğlanla kızı evlendirin; o altından kendileri için harcayın ve sadaka verin’ dedi.” Müttefekun aleyh.
1827. Hadis
وعنهُ رضي الله عنه : أنَّه سمعَ رسُول الله صلى الله عليه وسلم يقولُ : (( كانت امْرَأَتَانِ مَعَهُمَا ابْنَاهُمَا ، جَاءَ الذِّئْبُ فَذَهَبَ بابْنِ إحْدَاهُمَا . فَقَالَتْ لِصَاحِبَتِهَا : إنَّمَا ذَهَبَ بِابْنِكِ ، وقالتِ الأخرَى : إنَّمَا ذَهَبَ بِابْنِكِ ، فَتَحَاكَمَا إلى دَاوُدَ صلى الله عليه وسلم فَقَضَى بِهِ لِلْكُبْرَى ، فَخَرَجَتَا عَلَى سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُد صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتَاهُ . فَقالَ : ائْتُونِي بِالسِّكِّينِ أشُقُّهُ بَيْنَهُمَا . فَقَالَتِ الصُّغْرَى : لاَ تَفْعَلْ ! رَحِمَكَ اللهُ ، هُوَ ابْنُهَا . فَقَضَى بِهِ للصُّغْرَى )) . متفق عليه .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işitti: “Yanlarında oğulları bulunan iki kadın vardı. Kurt gelip onlardan birinin oğlunu kapıp götürdü. Kadınlardan biri arkadaşına: ‘Kurt senin oğlunu götürdü’ dedi. Öteki de: ‘Hayır, senin oğlunu götürdü’ dedi. Bunun üzerine Dâvûd sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna çıkıp muhakeme oldular; o da çocuğun büyük kadına verilmesine hükmetti. Oradan çıkıp Süleyman b. Dâvûd sallallâhu aleyhi ve sellem'e uğradılar ve durumu ona anlattılar. Süleyman: ‘Bana bir bıçak getirin, çocuğu aralarında ikiye böleyim’ dedi. Bunun üzerine küçük kadın: ‘Yapma! Allah sana merhamet etsin, çocuk onun oğludur’ dedi. Süleyman da çocuğun küçük kadına verilmesine hükmetti.” Müttefekun aleyh.
1828. Hadis
وعن مِرداس الأسلمي رضي الله عنه قال : قال النبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( يَذْهَبُ الصَّالِحُونَ الأَوَّلُ فَالأَوَّلُ ، وَيَبْقَى حُثَالَةٌ كَحُثَالَةِ الشَّعِيرِ أوِ التَّمْرِ لاَ يُبَالِيهُمُ اللهُ بَالَةً )) . رواه البخاري .
Mirdâs el-Eslemî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Salihler birer birer çekip gider; geriye arpa ya da hurma döküntüsü gibi değersiz kimseler kalır. Allah onlara hiçbir değer vermez.” Buhârî rivayet etmiştir.
1829. Hadis
وعن رفاعة بن رافع الزُّرَقِيِّ رضي الله عنه قال : جاء جبريل إلى النبيّ صلى الله عليه وسلم قال : مَا تَعُدُّونَ أهْلَ بَدْرٍ فِيكُمْ ؟ قال : (( مِنْ أفْضَلِ المُسْلِمِينَ )) أوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا . قال : وَكَذلِكَ مَنْ شَهِدَ بَدْراً مِنَ المَلائِكَةِ . رواه البخاري .
Rifâa b. Râfi' ez-Zürakî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Cebrâil, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi ve: ‘Siz kendi aranızda Bedir ehlini nasıl sayarsınız?’ diye sordu. [Resûlullah]: “Müslümanların en faziletlilerinden sayarız” -veya buna benzer bir söz- buyurdu. Cebrâil: ‘Meleklerden Bedir'de bulunanlar da öyledir’ dedi. Buhârî rivayet etmiştir.
1830. Hadis
وعن ابن عمر رضي الله عنهما ، قال : قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( إذَا أنْزَلَ اللهُ تَعَالَى بِقَومٍ عَذَاباً ، أصَابَ العَذَابُ مَنْ كَانَ فِيهِمْ ، ثُمَّ بُعِثُوا عَلَى أَعْمَالِهِمْ )) . متفق عليه .
İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah Teâlâ bir kavme azap indirdiği zaman, o azap aralarında bulunan herkese isabet eder; sonra da amellerine göre diriltilirler.” Müttefekun aleyh.
1831. Hadis
وعن جابر رضي الله عنه قال : كَانَ جِذْعٌ يَقُومُ إلَيْهِ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي فِي الخُطْبَةِ – فَلَمَّا وُضِعَ المِنْبَرُ سَمِعْنَا لِلجِذْعِ مِثْلَ صَوْتِ العِشَارِ ، حَتَّى نَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ، فَوضَعَ يَدَهُ عَلَيهِ فَسَكَنَ . وَفِي روايةٍ : فَلَمَّا كَانَ يَومُ الجُمُعَةِ قَعَدَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى المِنْبَرِ ، فَصَاحَتِ النَّخْلَةُ الَّتِي كَانَ يَخْطُبُ عِنْدَهَا حَتَّى كَادَتْ أنْ تَنْشَقَّ . وفي رواية : فصَاحَتْ صِيَاحَ الصَّبيِّ، فَنَزَلَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم ، حَتَّى أَخَذَهَا فَضَمَّهَا إلَيهِ ، فَجَعَلَتْ تَئِنُّ أَنِينَ الصَّبي الَّذِي يُسَكَّتُ حَتَّى اسْتَقَرَّتْ ، قال : (( بَكَتْ عَلَى مَا كَانَتْ تَسْمَعُ مِنَ الذَّكْرِ )) . رواه البخاري .
Câbir radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in -hutbe okurken- yanında durduğu bir hurma kütüğü vardı. Minber konulunca, kütükten on aylık gebe develerin inlemesi gibi bir ses işittik. Nihayet Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem minberden indi ve elini onun üzerine koydu da kütük sakinleşti. Bir başka rivayette şöyledir: Cuma günü olunca Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem minberin üzerine oturdu. Bunun üzerine yanında hutbe okuduğu hurma ağacı öyle bir feryat etti ki neredeyse çatlayıp yarılacaktı. Bir diğer rivayette ise şöyledir: Çocuk ağlaması gibi feryat ederek ağladı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem minberden indi, onu tutup bağrına bastı. Kütük, susturulmaya çalışılan bir çocuğun iç çekerek inlemesi gibi inlemeye başladı ve sonunda sakinleşti. [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Daha önce yanında işittiği zikirden ayrı kaldığı için ağladı.” Buhârî rivayet etmiştir.
1832. Hadis
وعن أبي ثعلبة الخُشَنِيِّ جُرثومِ بنِ ناشر رضي الله عنه ، عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال : (( إنَّ اللهَ تَعَالَى فَرَضَ فَرَائِضَ فَلاَ تُضَيِّعُوهَا ، وَحَدَّ حُدُوداً فَلاَ تَعْتَدُوهَا ، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلاَ تَنْتَهِكُوهَا ، وَسَكَتَ عَنْ أشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلاَ تَبْحَثُوا عَنْهَا )) حديث حسن . رواه الدارقطني وغيره .
Ebû Sa'lebe el-Huşenî Cürsûm b. Nâşir radıyallâhu anh'den, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah Teâlâ birtakım farzlar koymuştur, onları zayi etmeyin; birtakım sınırlar çizmiştir, onları aşmayın; bazı şeyleri haram kılmıştır, onları çiğnemeyin; bazı şeyler hakkında ise unuttuğundan değil, size olan merhametinden dolayı susmuştur, onları da kurcalamayın.” Hasen bir hadistir. Dârekutnî ve başkaları rivayet etmiştir.
1833. Hadis
وعن عبد الله بن أبي أَوْفَى رَضِيَ اللهُ عَنهما ، قالَ : غَزَوْنَا مَعَ رَسولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ نَأكُلُ الجَرَادَ . وَفِي رِوَايةٍ : نَأكُلُ مَعَهُ الجَرَادَ . متفق عليه .
Abdullah b. Ebû Evfâ radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte çekirge yiyerek yedi gazveye (savaşa) katıldık. Bir başka rivayette ise: Onunla birlikte çekirge yerdik, denilmiştir. Müttefekun aleyh.
1834. Hadis
وعن أبي هريرة رضي الله عنه : أنَّ النبيَّ صلى الله عليه وسلم قال : (( لاَ يُلْدَغُ المُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ وَاحِدٍ مَرَّتَيْنِ )) . متفق عليه .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Mü'min bir delikten iki defa ısırılmaz.” Müttefekun aleyh.
1835. Hadis
وعنه، قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَومَ القِيَامَةِ، وَلاَ يَنْظُرُ إلَيْهِمْ ، وَلاَ يُزَكِّيهِمْ ، وَلَهُمْ عَذَابٌ ألِيمٌ : رَجُلٌ عَلَى فَضْلِ مَاءٍ بِالفَلاَةِ يَمْنَعُهُ مِنِ ابْنِ السَّبِيلِ ، وَرَجُلٌ بَايَعَ رَجُلاً سِلْعَةً بَعْدَ العَصْرِ فَحَلَفَ بِاللهِ لأَخَذَهَا بِكذَا وَكَذَا فَصَدَّقَهُ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ ذلِكَ ، وَرَجُلٌ بَايَعَ إمَاماً لاَ يُبَايِعُهُ إلاَّ لِدُنْيَا فَإنْ أَعْطَاهُ مِنْهَا وَفَى وَإنْ لَمْ يُعْطِهِ مِنْهَا لَمْ يَفِ )) . متفق عليه .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Üç kişi vardır ki kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz, onlara bakmaz ve onları temize çıkarmaz; onlar için acıklı bir azap vardır: Çölde sahip olduğu ihtiyaç fazlası suyu yolcudan esirgeyen kimse; ikindiden sonra bir adama mal satıp da onu şu kadar ve şu kadara aldığına dair Allah'a yemin eden, gerçekte öyle olmadığı hâlde [alıcının] da kendisine inandığı kimse; bir de devlet başkanına sırf dünyalık için biat edip, kendisine dünyalıktan verirse biatına bağlı kalan, vermezse bağlı kalmayan kimse.” Müttefekun aleyh.
1836. Hadis
وعنه ، عن النبيّ صلى الله عليه وسلم قال : (( بَيْنَ النَّفْخَتَيْنِ أرْبَعُونَ )) قالوا : يَا أبَا هُرَيْرَةَ أرْبَعُونَ يَوْماً ؟ قالَ : أبَيْتُ ، قَالُوا : أرْبَعُونَ سَنَةً ؟ قال : أبَيْتُ . قالُوا : أرْبَعُونَ شَهْراً ؟ قالَ : أبَيْتُ . (( وَيَبْلَى كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الإنْسَانٍ إلاَّ عَجْبَ الذَّنَبِ ، فِيهِ يُرَكَّبُ الخَلْقُ ، ثُمَّ يُنَزِّلُ اللهُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيَنْبُتُونَ كَمَا يَنْبُتُ البَقْلُ )) . متفق عليه .
Yine ondan; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “İki üfleyiş arasında kırk vardır.” Dediler ki: Ey Ebû Hüreyre, kırk gün mü? Dedi ki: [Bir şey söylemekten] kaçınırım. Dediler ki: Kırk yıl mı? Dedi ki: Kaçınırım. Dediler ki: Kırk ay mı? Dedi ki: Kaçınırım. “İnsanın kuyruk sokumu kemiği dışında her şeyi çürür; yaratılış yeniden onda terkip edilir. Sonra Allah gökten bir su indirir ve insanlar sebzenin bitmesi gibi yerden biterler.” Müttefekun aleyh.
1837. Hadis
وعنه ، قال : بَيْنَمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم في مَجْلِسٍ يُحَدِّثُ القَومَ ، جَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ : مَتَى السَّاعَةُ ؟ فَمَضَى رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُ ، فَقالَ بَعْضُ القَومِ : سَمِعَ مَا قَالَ فَكَرِهَ مَا قَالَ ، وَقَالَ بَعْضُهُمْ : بَلْ لَمْ يَسْمَعْ ، حَتَّى إذَا قَضَى حَدِيثَهُ قالَ : أيْنَ السَّائِلُ عَنِ السَّاعَةِ ؟ )) قال : هَا أنا يَا رسُولَ اللهِ . قال : (( إذَا ضُيِّعَتِ الأَمَانَةُ فَانْتَظِرِ السَّاعَةَ )) قال : كَيفَ إضَاعَتُهَا ؟ قال : (( إذَا وُسِّدَ الأَمْرُ إلى غَيْرِ أَهْلِهِ فَانْتَظِرِ السَّاعَةَ )) . رواه البخاري .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir mecliste cemaatle konuşurken bir bedevî geldi ve: Kıyamet ne zaman? dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem konuşmasına devam etti. Cemaatten bazıları: Söylediğini işitti ama hoşlanmadı, dedi. Bazıları da: Hayır, işitmedi, dedi. Nihayet sözünü bitirince: “Kıyameti soran nerede?” buyurdu. [Bedevî]: İşte ben buradayım ey Allah'ın Resûlü, dedi. Buyurdu ki: “Emanet zâyi edildiği zaman kıyameti bekle.” [Bedevî]: Onun zâyi edilmesi nasıl olur? dedi. Buyurdu ki: “İş ehli olmayana verildiği zaman kıyameti bekle.” Buhârî rivayet etmiştir.
1838. Hadis
وعنه : أنَّ رسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قال : (( يُصَلُّونَ لَكُمْ، فَإنْ أصَابُوا فَلَكُمْ ، وإنْ أَخْطَئُوا فَلَكُمْ وَعَلَيْهِمْ )) . رواه البخاري .
Yine ondan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Onlar size namaz kıldırırlar; eğer doğru kıldırırlarsa sevabı sizedir, hata ederlerse sevabı size, günahı onlaradır.” Buhârî rivayet etmiştir.
1839. Hadis
وعنه رضي الله عنه : { كُنْتُمْ خَيْرَ أمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ } [ آل عمران : 110 ] قالَ : خَيْرُ النَّاسِ للنَّاسِ يَأتُونَ بِهِمْ في السَّلاسِلِ فِي أعْنَاقِهِمْ حَتَّى يَدْخُلُوا فِي الإسْلاَمِ .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi: { كُنْتُمْ خَيْرَ أمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ } “Siz insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz” [Âl-i İmrân 3/110] [âyeti hakkında] dedi ki: “İnsanlar için insanların en hayırlıları olursunuz; onları İslâm'a girinceye kadar boyunlarında zincirlerle getirirsiniz.”
1840. Hadis
وعنه ، عن النبيّ صلى الله عليه وسلم قال : (( عَجِبَ اللهُ عز وجل مِنْ قَومٍ يَدْخُلُونَ الجَنَّةَ فِي السَّلاسِلِ )) رواهما البخاري . معناه : يُؤْسَرُونَ وَيُقَيَّدُونَ ثُمَّ يُسْلِمُونَ فَيَدْخُلُونَ الجَنَّةَ .
Yine ondan; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Allah azze ve celle zincirler içinde cennete giren bir topluluğa hayret eder.” İkisini de Buhârî rivayet etmiştir. Anlamı şudur: Esir alınır ve bağlanırlar, sonra Müslüman olup cennete girerler.
1841. Hadis
وعنه ، عن النبيّ صلى الله عليه وسلم قال : (( أَحَبُّ البِلادِ إلَى اللهِ مَسَاجِدُهَا ، وَأبْغَضُ البِلاَدِ إلَى اللهِ أسْوَاقُهَا )) . رواه مسلم .
Yine ondan; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Beldelerin Allah'a en sevimli yerleri mescidleri, beldelerin Allah'a en sevimsiz yerleri ise çarşılarıdır.” Müslim rivayet etmiştir.
1842. Hadis
وعن سلمان الفارسي رضي الله عنه من قولهِ قال : لاَ تَكُونَنَّ إن اسْتَطَعْتَ أوَّلَ مَنْ يَدْخُلُ السُّوقَ ، وَلاَ آخِرَ مَنْ يَخْرُجُ مِنْهَا ، فَإنَّهَا مَعْرَكَةُ الشَّيْطَانِ ، وَبِهَا يَنْصبُ رَايَتَهُ . رواه مسلم هكذا . ورواه البرقاني في صحيحهِ عن سلمان ، قال : قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( لاَ تَكُنْ أَوَّلَ مَنْ يَدْخُلُ السُّوقَ ، وَلاَ آخِرَ مَنْ يَخْرُجُ مِنْهَا . فِيهَا بَاضَ الشَّيْطَانُ وَفَرَّخَ )) .
Selmân el-Fârisî radıyallâhu anh'den kendi sözü olarak rivayet edildi; dedi ki: “Gücün yeterse çarşıya ilk giren ve oradan son çıkan olma! Çünkü orası şeytanın savaş alanıdır ve sancağını oraya diker.” Müslim bunu böyle rivayet etmiştir. el-Berkânî ise Sahîh'inde Selmân'dan şöyle rivayet etmiştir; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Çarşıya ilk giren ve oradan son çıkan olma! Şeytan orada yumurtlamış ve yavrulamıştır.”
1843. Hadis
وعن عاصمٍ الأحوَلِ ، عن عبدِ اللهِ بن سَرْجِسَ رضي الله عنه قال : قلتُ لِرسولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم : يا رسولَ اللهِ ، غَفَرَ اللهُ لَكَ ، قال : (( وَلَكَ )) . قال عاصمٌ : فَقُلْتُ لَهُ : أسْتَغْفرَ لَكَ رسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم ؟ قال : نَعَمْ وَلَكَ ، ثُمَّ تَلاَ هذِهِ الآية : { وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلمُؤْمِنِينَ وَالمُؤْمِنَاتِ } [ محمد : 19 ] . رواه مسلم .
Âsım el-Ahvel'den; Abdullah b. Sercis radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: Ey Allah'ın Resûlü, Allah seni bağışlasın, dedim. “Seni de” buyurdu. Âsım dedi ki: Ona: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem senin için istiğfar etti mi? dedim. Dedi ki: Evet, senin için de; sonra şu âyeti okudu: { وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلمُؤْمِنِينَ وَالمُؤْمِنَاتِ } “Hem kendi günahın için hem de mü'min erkekler ve mü'min kadınlar için istiğfar et.” [Muhammed 47/19]. Müslim rivayet etmiştir.
1844. Hadis
وعن أبي مسعودٍ الأنصاري رضي الله عنه قال : قال النبيّ صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ الأولَى : إذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ )) . رواه البخاري .
Ebû Mes'ûd el-Ensârî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İnsanların ilk peygamberlik sözünden erişebildikleri şeylerden biri şudur: Utanmadıktan sonra dilediğini yap!” Buhârî rivayet etmiştir.
1845. Hadis
وعن ابن مسعودٍ رضي الله عنه قال : قالَ رسُولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( أوَّلُ مَا يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ يَوْمَ القِيَامَةِ فِي الدِّمَاء )) . متفق عليه .
İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kıyamet günü insanlar arasında ilk hükme bağlanacak şey kan davalarıdır.” Müttefekun aleyh.
1846. Hadis
وعن عائشة رضي الله عنها ، قالت : قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( خُلِقَتِ المَلاَئِكَةُ مِنْ نُورٍ ، وَخُلِقَ الجَانُّ مِنْ مَارِجٍ من نَارٍ، وَخُلِقَ آدَمُ مِمَّا وُصِفَ لَكُمْ )) . رواه مسلم .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Melekler nurdan yaratıldı, cinler yalın bir ateşten yaratıldı, Âdem ise size tarif edilen şeyden yaratıldı.” Müslim rivayet etmiştir.
1847. Hadis
وعنها رضي الله عنها ، قالت : كان خُلُقُ نَبِيِّ اللهِ صلى الله عليه وسلم القُرْآن . رواهُ مسلم في جملة حديث طويل .
Yine ondan radıyallâhu anhâ rivayet edildi; dedi ki: “Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ahlâkı Kur'ân idi.” Müslim uzun bir hadisin içinde rivayet etmiştir.
1848. Hadis
وعنها ، قالت : قال رسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ أحَبَّ لِقَاءَ اللهِ أحَبَّ اللهُ لِقَاءهُ ، وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللهِ كَرِهَ اللهُ لِقَاءهُ )) فقلتُ : يا رسولَ اللهِ ، أكَراهِيَةُ المَوتِ ، فَكُلُّنَا نَكْرَهُ المَوتَ ؟ قال : (( لَيْسَ كَذَلِكَ ، ولكِنَّ المُؤْمِنَ إذَا بُشِّرَ بِرَحْمَةِ اللهِ وَرِضْوَانِهِ وَجَنَّتِهِ أحَبَّ لِقَاءَ اللهِ فَأَحَبَّ اللهُ لِقَاءهُ ، وإنَّ الكَافِرَ إذَا بُشِّرَ بِعَذابِ اللهِ وَسَخَطهِ كَرِهَ لِقَاءَ اللهِ وكَرِهَ اللهُ لِقَاءهُ )) . رواه مسلم .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim Allah'a kavuşmayı severse Allah da ona kavuşmayı sever. Kim de Allah'a kavuşmaktan hoşlanmazsa Allah da ona kavuşmaktan hoşlanmaz.” Dedim ki: Ey Allah'ın Resûlü, bu ölümden hoşlanmamak mıdır? Hepimiz ölümden hoşlanmayız. Buyurdu ki: “Öyle değil; fakat mü'min Allah'ın rahmeti, rızası ve cennetiyle müjdelendiği zaman Allah'a kavuşmayı sever, Allah da ona kavuşmayı sever. Kâfir ise Allah'ın azabı ve gazabıyla müjdelendiği zaman Allah'a kavuşmaktan hoşlanmaz, Allah da ona kavuşmaktan hoşlanmaz.” Müslim rivayet etmiştir.
1849. Hadis
وَعَنْ أُمِّ المُؤْمِنِينَ صَفِيَّةَ بنتِ حُيَيٍّ رَضيَ اللهُ عَنها ، قالتْ : كان النبيُّ صلى الله عليه وسلم مُعْتَكِفاً ، فَأَتَيْتُهُ أزُورُهُ لَيْلاً ، فَحَدَّثْتُهُ ثُمَّ قُمْتُ لأَنْقَلِبَ فَقَامَ مَعِي لِيَقْلِبَنِي ، فَمَرَّ رَجُلاَنِ مِنَ الأنْصَارِ رضيَ اللهُ عَنهُما ، فَلَمَّا رَأَيَا النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم أسْرَعَا . فقال صلى الله عليه وسلم : (( عَلَى رِسْلِكُمَا ، إنَّهَا صَفِيَّةُ بِنْتُ حُيَيٍّ )) فَقَالاَ : سُبْحانَ اللهِ يَا رسولَ اللهِ ، فقالَ : (( إنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنَ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ ، وَإنِّي خَشِيْتُ أَنْ يَقْذِفَ فِي قُلُوبِكُمَا شَرّاً - أَوْ قَالَ : شَيْئاً - )) . متفق عليه .
Mü'minlerin annesi Safiyye bint Huyey radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem itikâfta (ibadet niyetiyle mescidde inzivada) iken geceleyin onu ziyarete geldim. Kendisiyle konuştum, sonra dönmek üzere kalktım; o da beni geri götürmek için benimle birlikte kalktı. Derken Ensâr'dan iki adam radıyallâhu anhümâ oradan geçti. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i görünce adımlarını hızlandırdılar. Bunun üzerine sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ağır olun! Bu, Safiyye bint Huyey'dir” buyurdu. İkisi: Sübhânallâh, ey Allah'ın Resûlü! dediler. Buyurdu ki: “Şüphesiz şeytan insanoğlunun içinde kanın dolaştığı yerde dolaşır. Ben ikinizin kalbine bir şer -ya da şöyle dedi: bir şey- atmasından korktum.” Müttefekun aleyh.
1850. Hadis
وعن أبي الفضل العباس بن عبد المطلب رضي الله عنه قال : شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَومَ حُنَيْن ، فَلَزِمْتُ أنا وأبو سُفْيَانَ بن الحارثِ بن عبد المطلب رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، فَلَمْ نُفَارِقْهُ ، وَرسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، عَلَى بَغْلَةٍ لَهُ بَيْضَاءَ ، فَلَمَّا التَقَى المُسْلِمُونَ وَالمُشْرِكُونَ ، وَلَّى المُسْلِمُونَ مُدْبِريِنَ ، فَطَفِقَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، يَرْكُضُ بَغْلَتَهُ قِبلَ الكُفَّارِ ، وأنا آخِذٌ بِلِجَامِ بَغْلَةِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، أكُفُّهَا إرَادَةَ أنْ لاَ تُسْرِعَ ، وأبُو سُفْيَانَ آخِذٌ بِرِكَابِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، فقالَ رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( أيْ عَبَّاسُ ، نَادِ أصْحَابَ السَّمُرَةِ )) . قالَ العَبَّاسُ - وَكَانَ رَجُلاً صَيِّتاً - فَقُلْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي : أيْنَ أصْحَابُ السَّمُرَةِ ، فَوَاللهِ لَكَأنَّ عَطْفَتَهُمْ حِينَ سَمِعُوا صَوْتِي عَطْفَةُ البَقَرِ عَلَى أَوْلاَدِهَا ، فقالوا : يَا لَبَّيْكَ يَا لَبَّيْكَ ، فَاقْتَتَلُوا هُمْ وَالكُفَّارُ ، وَالدَّعْوَةُ في الأنْصَارِ يَقُولُونَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، يَا مَعْشَرَ الأنْصَارِ ، ثُمَّ قَصُرَتِ الدَّعْوَةُ عَلَى بَنِي الحَارِثِ بْنِ الخَزْرَجِ ، فَنَظَرَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ كَالمُتَطَاوِلِ عَلَيْهَا إلَى قِتَالِهِمْ ، فَقَالَ : (( هَذَا حِينَ حَمِيَ الوَطِيسُ )) ، ثُمَّ أَخَذَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، حَصَيَاتٍ فَرَمَى بِهِنَّ وُجُوهَ الكُفَّارِ ، ثُمَّ قَالَ : (( انْهَزَمُوا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ )) ، فَذَهَبْتُ أنْظُرُ فَإذَا القِتَالُ عَلَى هَيْئَتِهِ فِيما أرَى ، فَواللهِ مَا هُوَ إلاَّ أنْ رَمَاهُمْ بِحَصَيَاتِهِ ، فَمَا زِلْتُ أرَى حَدَّهُمْ كَلِيلاً وَأَمْرَهُمْ مُدْبِراً . رواه مسلم . (( الوَطِيسُ )) التَّنُّورُ ، ومعناهُ : اشْتَدَّتِ الحَرْبُ . وقوله : (( حَدَّهُمْ )) هو بالحاء المهملة : أيْ بَأْسَهُمْ .
Ebü'l-Fazl el-Abbâs b. Abdülmuttalib radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Huneyn günü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte bulundum. Ben ve Ebû Süfyân b. el-Hâris b. Abdülmuttalib, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından hiç ayrılmadık. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendisine ait beyaz bir katırın üzerindeydi. Müslümanlarla müşrikler karşılaştığında Müslümanlar arkalarını dönüp kaçmaya başladılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ise katırını kâfirlere doğru mahmuzlamaya başladı. Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in katırının geminden tutuyor, hızlanmasın diye onu zaptediyordum; Ebû Süfyân da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in üzengisini tutuyordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ey Abbâs, Semure ashâbına seslen!” buyurdu. Abbâs -ki gür sesli bir adamdı- dedi ki: En yüksek sesimle: Semure ashâbı nerede? diye seslendim. Vallahi sesimi işittiklerinde geri dönüşleri tıpkı sığırların yavrularına dönüşü gibiydi. Buyur, emrindeyiz! Buyur, emrindeyiz! dediler ve kâfirlerle çarpışmaya başladılar. Ensâr içindeki çağrı ise: Ey Ensâr topluluğu! Ey Ensâr topluluğu! şeklindeydi. Sonra çağrı yalnız Benî Hâris b. el-Hazrec'e yöneldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem katırının üzerinde sanki boynunu uzatıp dikilir gibi onların çarpışmasına baktı ve: “İşte bu, fırının kızıştığı zamandır” buyurdu. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem avucuna çakıl taşları alıp kâfirlerin yüzlerine attı, ardından: “Muhammed'in Rabbine yemin olsun ki bozguna uğradılar!” buyurdu. Bakmaya gittim; gördüğüm kadarıyla savaş olduğu gibi sürüyordu. Fakat vallahi onlara çakıl taşlarını atmasıyla birlikte, güçlerinin kırıldığını ve işlerinin tersine döndüğünü görmeye devam ettim. Müslim rivayet etmiştir. el-Vatîs (الوَطِيسُ) “tandır, fırın” demektir; sözün anlamı “savaş şiddetlendi” demektir. Haddehüm (حَدَّهُمْ) sözü ise noktasız hâ iledir; yani “güçlerini ve şiddetlerini” demektir.
1851. Hadis
وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال : قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( أيُّهَا النَّاسُ ، إنَّ اللهَ طَيِّبٌ لاَ يَقْبَلُ إلاَّ طَيِّباً ، وإنَّ اللهَ أَمَرَ المُؤمِنِينَ بِمَا أَمَرَ بِهِ المُرْسَلِينَ . فقالَ تعالى : { يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحاً } [ المؤمنون : 51 ] ، وقال تعالى : { يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ } [ البقرة : 172 ] . ثُمَّ ذَكَرَ الرَّجُلَ يُطِيلُ السَّفَرَ أشْعثَ أغْبَرَ يَمُدُّ يَدَيْهِ إلَى السَّمَاءِ : يَا رَبِّ يَا رَبِّ ، وَمَطْعَمُهُ حَرَامٌ، وَمَشْرَبُهُ حَرَامٌ، ومَلبسُهُ حرامٌ ، وَغُذِّيَ بالْحَرَامِ ، فَأَنَّى يُسْتَجَابُ لِذَلِكَ ؟ رواه مسلم .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Şüphesiz Allah temizdir, temiz olandan başkasını kabul etmez. Ve şüphesiz Allah peygamberlere emrettiği şeyi mü'minlere de emretmiştir. Yüce Allah: { يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحاً } “Ey peygamberler! Temiz ve helâl şeylerden yiyin ve sâlih amel işleyin” [Mü'minûn 23/51] buyurmuş; yine Yüce Allah: { يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ } “Ey iman edenler! Size rızık olarak verdiklerimizin temiz ve helâl olanlarından yiyin” [Bakara 2/172] buyurmuştur.” Sonra uzun yolculuk yapan, saçı başı dağınık, toz toprak içinde ellerini göğe kaldırarak: Yâ Rabbi, yâ Rabbi! diye dua eden; oysa yediği haram, içtiği haram, giydiği haram olan ve haramla beslenmiş bulunan bir adamdan söz etti ve: “Böylesinin duası nasıl kabul edilsin ki?” buyurdu. Müslim rivayet etmiştir.
1852. Hadis
وعنه رضي الله عنه ، قال : قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ القِيَامَةِ ، وَلاَ يُزَكِّيهِمْ ، وَلاَ يَنْظُرُ إلَيْهِمْ ، وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ : شَيْخٌ زَانٍ ، وَمَلِكٌ كَذَّابٌ ، وَعَائِلٌ مُسْتَكْبِرٌ )) . رواه مسلم . (( العَائِلُ )) : الفَقِيرُ .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Üç kişi vardır ki kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz, onları temize çıkarmaz ve onlara bakmaz; onlar için acıklı bir azap vardır: Zina eden yaşlı, çok yalan söyleyen hükümdar ve kibirlenen âil.” Müslim rivayet etmiştir. el-Âil (العَائِلُ) “fakir” demektir.
1853. Hadis
وعنهُ رضي الله عنه قال : قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( سَيْحَانُ وَجَيْحَانُ وَالفُرَاتُ وَالنِّيلُ كُلٌّ مِنْ أَنْهَارِ الجَنَّةِ )) . رواه مسلم .
Yine ondan radıyallâhu anh rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Seyhan, Ceyhan, Fırat ve Nil; bunların her biri cennet nehirlerindendir.” Müslim rivayet etmiştir.
1854. Hadis
وعنه ، قال : أخَذَ رسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِي فَقَالَ : (( خَلَقَ اللهُ التُّرْبَةَ يَومَ السَّبْتِ ، وَخَلَقَ فيها الجِبَالَ يَومَ الأحَدِ ، وَخَلَقَ الشَّجَرَ يَومَ الإثْنَينِ ، وَخَلَقَ المَكْرُوهَ يَومَ الثُّلاَثَاءِ ، وَخَلَقَ النُّورَ يَوْمَ الأربِعَاءِ ، وَبَثَّ فِيهَا الدَّوابَّ يَومَ الخَمِيسِ ، وَخَلَقَ آدَمَ صلى الله عليه وسلم ، بَعْدَ العَصْرِ مِنْ يَومِ الجُمُعَةِ في آخِرِ الخَلْقِ فِي آخِرِ سَاعَةٍ مِنَ النَّهَارِ فِيمَا بَيْنَ العَصْرِ إِلَى اللَّيْلِ )) . رواه مسلم .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elimden tuttu ve şöyle buyurdu: “Allah toprağı cumartesi günü yarattı. Ondaki dağları pazar günü yarattı. Ağaçları pazartesi günü yarattı. Hoşlanılmayan şeyleri salı günü yarattı. Nuru çarşamba günü yarattı. Yeryüzüne hayvanları perşembe günü yaydı. Âdem sallallâhu aleyhi ve sellem'i ise cuma günü ikindiden sonra, yaratılışın sonunda, gündüzün ikindi ile gece arasındaki son saatinde yarattı.” Müslim rivayet etmiştir.
1855. Hadis
وعن أَبي سليمان خالد بن الوليد رضي الله عنه قَالَ : لَقَدِ انْقَطَعتْ في يَدِي يَوْمَ مُؤْتَةَ تِسْعَةُ أسْيَافٍ ، فَمَا بَقِيَ فِي يَدِي إِلاَّ صَفِيحَةٌ يَمَانِيَّةٌ . رواه البخاري .
Ebû Süleyman Hâlid b. el-Velîd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: “Mûte gününde elimde dokuz kılıç kırıldı da elimde yalnız enli bir Yemen kılıcı kaldı.” Buhârî rivayet etmiştir.
1856. Hadis
وعن عمرو بن العاص رضي الله عنه : أنَّه سَمِعَ رسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، يقولُ : (( إِذَا حَكَمَ الحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ ، ثُمَّ أصَابَ ، فَلَهُ أجْرَانِ ، وَإِذَا حَكَمَ وَاجْتَهَدَ ، فَأَخْطَأَ ، فَلَهُ أَجْرٌ )) متفق عَلَيْهِ .
Amr b. el-Âs radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işitmiştir: “Hâkim hüküm verirken ictihad eder de isabet ederse, ona iki ecir vardır. Hüküm verirken ictihad eder de yanılırsa, ona bir ecir vardır.” Müttefekun aleyh.
1857. Hadis
وعن عائشة رَضِيَ اللهُ عنها : أنَّ النبيَّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( الحُمَّى مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَأَبْرِدُوهَا بِالمَاءِ )) متفق عَلَيْهِ .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Hummâ (ateşli hastalık) cehennemin hararetindendir; onu suyla serinletin.” Müttefekun aleyh.
1858. Hadis
وعنها رَضِيَ اللهُ عنها، عن النبيِّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صَومٌ، صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ )) متفق عَلَيْهِ . وَالمُخْتَارُ جَوَازُ الصَّومِ عَمَّنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صَوْمٌ لِهَذَا الحَدِيثِ ، وَالمُرادُ بالوَلِيِّ : القَرِيبُ وَارِثاً كَانَ أَوْ غَيْرَ وَارِثٍ .
Yine ondan radıyallâhu anhâ, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Kim üzerinde oruç borcu varken ölürse, onun yerine velîsi oruç tutar.” Müttefekun aleyh. Muhtâr (tercih edilen) görüş, bu hadis sebebiyle, üzerinde oruç borcu varken ölen kimsenin yerine oruç tutmanın câiz olmasıdır. Velîden maksat, mirasçı olsun ya da olmasın yakınıdır.
1859. Hadis
وعن عوف بن مالِك بن الطُّفَيْلِ : أنَّ عائشة رَضِيَ اللهُ عنها ، حُدِّثَتْ أنَّ عبدَ اللهِ بن الزبير رضي الله عنهما ، قَالَ في بَيْعٍ أَوْ عَطَاءٍ أعْطَتْهُ عَائِشَةُ رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عنها: واللهِ لَتَنْتَهِيَنَّ عَائِشَةُ أَوْ لأَحْجُرَنَّ عَلَيْهَا، قالَتْ : أَهُوَ قَالَ هَذَا ! قالوا : نَعَمْ . قَالَتْ : هُوَ للهِ عَلَيَّ نَذْرٌ أنْ لا أُكَلِّمَ ابْنَ الزُّبَيْرِ أَبَداً ، فَاسْتَشْفَعَ ابْنُ الزُّبَيْرِ إِلَيْهَا حِيْنَ طَالَتِ الهِجْرَةُ . فَقَالَتْ : لاَ ، واللهِ لاَ أشْفَعُ فِيهِ أبداً ، وَلاَ أَتَحَنَّثُ إِلَى نَذْرِي . فَلَمَّا طَالَ ذَلِكَ عَلَى ابْنِ الزُّبَيرِ كَلَّمَ المِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ ، وَعبدَ الرحْمَانِ ابْنَ الأسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ وقَالَ لَهُمَا : أنْشُدُكُمَا اللهَ لَمَا أدْخَلْتُمَانِي عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عنها ، فَإنَّهَا لاَ يَحِلُّ لَهَا أنْ تَنْذِرَ قَطِيعَتِي ، فَأقْبَلَ بِهِ المِسْوَرُ ، وَعَبدُ الرحْمَانِ حَتَّى اسْتَأذَنَا عَلَى عَائِشَةَ فَقَالاَ : السَّلاَمُ عَلَيْكِ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ ، أنَدْخُلُ ؟ قالت عَائِشَةُ : ادْخُلُوا . قالوا : كُلُّنَا ؟ قالتْ : نَعَمْ ادْخُلُوا كُلُّكُمْ ، وَلاَ تَعْلَمُ أَنَّ معَهُمَا ابْنَ الزُّبَيرِ ، فَلَمَّا دَخَلُوا دَخَلَ ابْنُ الزُّبَيرِ الحِجَابَ فَاعْتَنَقَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عنها ، وَطَفِقَ يُنَاشِدُهَا وَيَبْكِي ، وَطَفِقَ المِسْوَرُ ، وَعَبدُ الرَّحْمَانِ يُنَاشِدَانِهَا إِلاَّ كَلَّمَتْهُ وَقَبِلَتْ مِنْهُ ، وَيَقُولانِ : إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَمَّا قَدْ عَلِمْتِ مِنَ الهِجْرَةِ ؛ وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ ، فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلَى عَائِشَة مِنَ التَّذْكِرَةِ وَالتَّحْرِيجِ ، طَفِقَتْ تُذَكرُهُمَا وَتَبْكِي ، وَتَقُولُ : إنِّي نَذَرْتُ وَالنَّذْرُ شَدِيدٌ ، فَلَمْ يَزَالاَ بِهَا حَتَّى كَلَّمَتِ ابْنَ الزُّبَيرِ ، وأعْتَقَتْ فِي نَذْرِهَا ذَلِكَ أرْبَعِينَ رَقَبَةً ، وَكَانَتْ تَذْكُرُ نَذْرَهَا بَعدَ ذَلِكَ فَتَبكِي حَتَّى تَبِلَّ دُمُوعُهَا خِمَارَهَا . رواه البخاري .
Avf b. Mâlik b. et-Tufeyl'den rivayet edildi: Âişe radıyallâhu anhâ'ya, Abdullah b. ez-Zübeyr radıyallâhu anhümâ'nın, Âişe radıyallâhu teâlâ anhâ'nın yaptığı bir satış ya da verdiği bir bağış hakkında, “Vallahi Âişe ya bundan vazgeçer ya da onu hacrederim (mallarını kullanmasını kısıtlarım)” dediği anlatıldı. [Âişe]: “Bunu o mu söyledi?” dedi. “Evet” dediler. [Âişe] dedi ki: “İbnü'z-Zübeyr ile bir daha asla konuşmamak, Allah için üzerime nezir (adak) olsun.” Küslük uzayınca İbnü'z-Zübeyr ona aracılar gönderdi. [Âişe] ise: “Hayır, vallahi onun hakkında hiçbir aracıyı asla kabul etmem ve nezrimi bozmam” dedi. Bu durum İbnü'z-Zübeyr'e uzun gelince el-Misver b. Mahreme ve Abdurrahman b. el-Esved b. Abdüyeğûs ile konuştu ve onlara: “Allah aşkına beni Âişe radıyallâhu anhâ'nın yanına sokun; çünkü benimle ilgiyi kesmeyi nezretmesi ona helâl değildir” dedi. Bunun üzerine el-Misver ve Abdurrahman onu yanlarına alarak geldiler ve Âişe'nin yanına girmek için izin isteyerek: “es-Selâmü aleyki ve rahmetullâhi ve berekâtüh, girelim mi?” dediler. Âişe: “Girin” dedi. “Hepimiz mi?” dediler. [Âişe], yanlarında İbnü'z-Zübeyr'in olduğunu bilmeden: “Evet, hepiniz girin” dedi. İçeri girdiklerinde İbnü'z-Zübeyr perdenin arkasına geçip Âişe radıyallâhu anhâ'ya sarıldı ve Allah aşkına diyerek yalvarmaya ve ağlamaya başladı. el-Misver ve Abdurrahman da onunla konuşması ve özrünü kabul etmesi için [Âişe'ye] yalvarmaya başladılar. Ona: “Bildiğin üzere Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem küs durmayı yasakladı; bir Müslüman'ın din kardeşine üç geceden fazla küs durması helâl değildir” diyorlardı. Âişe'ye öğüt vermeyi ve onu vebal altında kalmakla uyarmayı çoğaltınca, [Âişe] de onlara nezrini hatırlatıp ağlamaya başladı ve: “Ben nezrettim, nezir ise ağır bir şeydir” diyordu. Onlar ısrara devam ettiler; sonunda [Âişe], İbnü'z-Zübeyr ile konuştu ve bu nezri için kırk köle âzat etti. Ondan sonra da nezrini hatırladıkça başörtüsü gözyaşlarıyla ıslanıncaya kadar ağlardı. Buhârî rivayet etmiştir.
1860. Hadis
وعن عُقْبَةَ بن عامِرٍ رضي الله عنه : أنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى قَتْلَى أُحُدٍ ، فَصَلَّى عَلَيْهِمْ بَعْدَ ثَمَانِ سِنينَ كَالمُوَدِّعِ لِلأَحْيَاءِ وَالأَمْوَاتِ ، ثُمَّ طَلَعَ إِلَى المِنْبَرِ، فَقَالَ : (( إنِّي بَيْنَ أيْدِيكُمْ فَرَطٌ وَأَنَا شَهِيدٌ عَلَيْكُمْ وإنَّ مَوْعِدَكُمُ الحَوْضُ ، وإنِّي لأَنْظُرُ إِلَيْهِ مِنْ مَقَامِي هَذَا ، أَلاَ وإنِّي لَسْتُ أَخْشَى عَلَيْكُمْ أنْ تُشْرِكُوا ، وَلَكِنْ أخْشَى عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا أنْ تَنَافَسُوهَا )) قَالَ : فَكَانَتْ آخِرَ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم . متفق عَلَيْهِ . وفي رواية : (( وَلَكِنِّي أَخْشَى عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا أنْ تَنَافَسُوا فِيهَا ، وَتَقْتَتِلُوا فَتَهْلِكُوا كما هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ )) . قَالَ عُقْبَةُ : فكانَ آخِرَ مَا رَأيْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى المِنْبَرِ . وفي روايةٍ قَالَ : (( إنِّي فَرَطٌ لَكُمْ وَأنَا شَهِيدٌ عَلَيْكُمْ وإنِّي واللهِ لأَنْظُرُ إِلَى حَوْضِي الآنَ، وإنِّي أُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ خَزَائِنِ الأَرْضِ، أَوْ مَفَاتِيحَ الأرْضِ، وإنِّي واللهِ مَا أخَافُ عَلَيْكُمْ أنْ تُشْرِكُوا بَعْدِي، وَلَكِنْ أَخَافُ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنَافَسُوا فِيهَا )) . وَالمُرَادُ بِالصَّلاَةِ عَلَى قَتْلَى أُحُدٍ : الدُّعَاءُ لَهُمْ ، لاَ الصَّلاَةُ المَعْرُوفَةُ .
Ukbe b. Âmir radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sekiz yıl sonra Uhud şehitlerinin yanına çıktı ve dirilere ve ölülere veda eden biri gibi onlara dua etti. Sonra minbere çıkıp şöyle buyurdu: “Ben sizin önünüzden giden bir öncüyüm ve size şahidim. Buluşma yeriniz Havz'dır. Ben şu bulunduğum yerden ona bakıyorum. Dikkat edin! Ben sizin şirk koşmanızdan korkmuyorum; fakat dünya için birbirinizle yarışmanızdan korkuyorum.” [Ukbe] dedi ki: “Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e son bakışım oldu.” Müttefekun aleyh. Bir rivayette şöyledir: “Fakat ben dünya için birbirinizle yarışmanızdan ve birbirinizle çarpışıp sizden öncekilerin helâk olduğu gibi helâk olmanızdan korkuyorum.” Ukbe dedi ki: “Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i minber üzerinde son görüşüm oldu.” Bir başka rivayette ise şöyle buyurdu: “Ben sizin öncünüzüm ve size şahidim. Vallahi ben şu an Havz'ıma bakıyorum. Bana yeryüzü hazinelerinin anahtarları -ya da yeryüzünün anahtarları- verildi. Vallahi ben benden sonra şirk koşmanızdan korkmuyorum; fakat dünya için birbirinizle yarışmanızdan korkuyorum.” Uhud şehitleri üzerine salât etmekten maksat, bilinen namaz değil, onlara dua etmektir.
1861. Hadis
وعن أَبي زيد عمرِو بن أخْطَبَ الأنصاريِّ رضي الله عنه قَالَ : صلَّى بِنَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم الفَجْرَ ، وَصَعِدَ المِنْبَرَ ، فَخَطَبَنَا حَتَّى حَضَرَتِ الظُّهْرُ ، فَنَزَلَ فَصَلَّى ، ثُمَّ صَعِدَ المِنْبَرَ فَخَطَبَنَا حَتَّى حَضَرَتِ العَصْرُ ، ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى ، ثُمَّ صَعِدَ المِنْبَرَ فَخَطَبَنَا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ ، فَأَخْبَرَنَا بِمَا كَانَ وَبِمَا هُوَ كَائِنٌ ، فَأَعْلَمُنَا أَحْفَظُنَا . رواه مسلم .
Ebû Zeyd Amr b. Ahtab el-Ensârî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize sabah namazını kıldırdı ve minbere çıkıp öğle vakti girene kadar bize hutbe irad etti. Sonra inip namaz kıldı; ardından minbere çıkıp ikindi vakti girene kadar bize hutbe irad etti. Sonra inip namaz kıldı; ardından minbere çıkıp güneş batana kadar bize hutbe irad etti. Bize geçmişte olanları ve gelecekte olacakları haber verdi. İçimizde en bilgili olanımız, hafızası en güçlü olanımızdır.” Müslim rivayet etmiştir.
1862. Hadis
وعن عائشة رَضِيَ اللهُ عنها ، قالت : قَالَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ نَذَرَ أنْ يُطِيعَ اللهَ فَلْيُطِعْهُ ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللهَ فَلاَ يَعْصِهِ )) . رواه البخاري .
Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim Allah'a itaat etmeyi nezrederse O'na itaat etsin. Kim de Allah'a isyan etmeyi nezrederse O'na isyan etmesin.” Buhârî rivayet etmiştir.
1863. Hadis
وعن أمِّ شَرِيكٍ رَضِيَ اللهُ عنها : أنَّ رسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم أمرها بِقَتْلِ الأَوْزَاغِ وقال : (( كَانَ يَنْفُخُ عَلَى إبْرَاهِيمَ )) متفق عَلَيْهِ .
Ümmü Şerîk radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona kelerleri öldürmeyi emretti ve: “O, İbrâhim'in [atıldığı ateşe] üflüyordu” buyurdu. Müttefekun aleyh.
1864. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه قَالَ : قَالَ رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ قَتَلَ وَزَغَةً فِي أَوَّلِ ضَرْبَةٍ فَلَهُ كَذَا وَكَذَا حَسَنَةً ، وَمَنْ قَتَلَهَا في الضَّرْبَةِ الثَّانِيَةِ فَلَهُ كَذَا وَكَذَا حَسَنَةً دُونَ الأولَى ، وَإنْ قَتَلَهَا فِي الضَّرْبَةِ الثَّالِثَةِ فَلَهُ كَذَا وَكَذَا حَسَنَةً )) . وفي رواية : (( مَنْ قَتَلَ وَزَغَاً في أَوَّلِ ضَرْبَةٍ كُتِبَ لَهُ مِئَةُ حَسَنَةٍ ، وفي الثَّانِيَةِ دُونَ ذَلِكَ ، وفي الثَّالِثَةِ دُونَ ذَلِكَ )) . رواه مسلم . قَالَ أهلُ اللُّغة : (( الوَزَغُ )) العِظَامُ مِنْ سَامَّ أَبْرَصَ .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bir keleri ilk vuruşta öldürürse ona şu kadar ve şu kadar sevap vardır. Kim onu ikinci vuruşta öldürürse ona birincisinden daha az olmak üzere şu kadar ve şu kadar sevap vardır. Eğer onu üçüncü vuruşta öldürürse ona [ikincisinden de az olmak üzere] şu kadar ve şu kadar sevap vardır.” Bir rivayette ise şöyledir: “Kim bir keleri ilk vuruşta öldürürse ona yüz sevap yazılır; ikincisinde bundan daha az, üçüncüsünde ise ondan da az yazılır.” Müslim rivayet etmiştir. Dil âlimleri şöyle demiştir: el-Vezağ (الوَزَغُ), alaca kelerlerin büyükleridir.
1865. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه أنَّ رَسُول اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( قَالَ رَجُلٌ لأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ ، فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِي يَدِ سَارِقٍ ، فَأَصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ : تُصُدِّقَ عَلَى سَارِقٍ ! فَقَالَ : اللَّهُمَّ لَكَ الحَمْدُ لأتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ ، فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا في يَدِ زَانِيَةٍ ؛ فَأصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ : تُصُدِّقَ اللَّيْلَةَ عَلَى زَانِيَةٍ ! فَقَالَ : اللَّهُمَّ لَكَ الحَمْدُ عَلَى زَانِيَةٍ ! لأتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ ، فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فوَضَعَهَا في يَدِ غَنِيٍّ ، فَأَصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ : تُصُدِّقَ عَلَى غَنِيٍّ ؟ فَقَالَ : اللَّهُمَّ لَكَ الحَمْدُ عَلَى سَارِقٍ وَعَلَى زَانِيَةٍ وعلى غَنِيٍّ ! فَأُتِيَ فقيل لَهُ : أمَّا صَدَقَتُكَ عَلَى سارقٍ فَلَعَلَّهُ أنْ يَسْتَعِفَّ عَنْ سَرِقَتِهِ ، وأمَّا الزَّانِيَةُ فَلَعَلَّهَا تَسْتَعِفُّ عَنْ زِنَاهَا ، وأمَّا الغَنِيُّ فَلَعَلَّهُ أَنْ يَعْتَبِرَ فَيُنْفِقَ مِمَّا أَعْطَاهُ اللهُ )) . رواه البخاري بلفظه ومسلم بمعناه .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir adam: ‘Mutlaka bir sadaka vereceğim’ dedi ve sadakasını alıp çıkarak onu bir hırsızın eline tutuşturdu. Sabahleyin insanlar: ‘Bu gece bir hırsıza sadaka verilmiş!’ diye konuşmaya başladılar. Adam: ‘Allah'ım! Sana hamdolsun; mutlaka bir sadaka daha vereceğim’ dedi ve sadakasını alıp çıkarak onu zina eden bir kadının eline tutuşturdu. Sabahleyin insanlar: ‘Bu gece zina eden bir kadına sadaka verilmiş!’ diye konuşmaya başladılar. Adam: ‘Allah'ım! Zina eden bir kadına [sadaka verdiğim için] sana hamdolsun! Mutlaka bir sadaka daha vereceğim’ dedi ve sadakasını alıp çıkarak onu bir zenginin eline tutuşturdu. Sabahleyin insanlar: ‘Bir zengine sadaka verilmiş!’ diye konuşmaya başladılar. Adam: ‘Allah'ım! Bir hırsıza, zina eden bir kadına ve bir zengine [sadaka verdiğim için] sana hamdolsun!’ dedi. Bunun üzerine [rüyasında] ona gelinerek şöyle denildi: ‘Hırsıza verdiğin sadakaya gelince, belki bu sayede hırsızlıktan vazgeçip iffetli davranır. Zina eden kadına gelince, belki bu sayede zinasından vazgeçip iffetli davranır. Zengine gelince, belki o da ibret alır da Allah'ın kendisine verdiğinden infak eder.’” Buhârî bu lafızla, Müslim ise bu mânâ ile rivayet etmiştir.
1866. Hadis
وعنه ، قَالَ : كنَّا مَعَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم في دَعْوَةٍ ، فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ ، وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ ، فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً وقال : (( أنا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ القِيَامَةِ ، هَلْ تَدْرُونَ مِمَّ ذَاكَ ؟ يَجْمَعُ اللهُ الأوَّلِينَ وَالآخِرِينَ في صَعِيدٍ وَاحِدٍ، فَيُبْصِرُهُمُ النَّاظِرُ، وَيُسْمِعُهُمُ الدَّاعِي ، وَتَدْنُو مِنْهُمُ الشَّمْسُ ، فَيَبْلُغُ النَّاس مِنَ الغَمِّ وَالكَرْبِ مَا لاَ يُطِيقُونَ وَلاَ يَحْتَمِلُونَ ، فَيقُولُ النَّاسُ : أَلاَّ تَرَوْنَ مَا أنْتُمْ فِيهِ إِلَى مَا بَلَغَكُمْ ، ألاَ تَنْظُرُونَ مَنْ يَشْفَعُ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ ؟ فَيقُولُ بَعْضُ النَّاسِ لِبَعْضٍ : أبُوكُمْ آدَمُ ، فَيَأتُونَهُ فَيقُولُونَ : يَا آدَمُ أنْتَ أَبُو البَشَرِ، خَلَقَكَ اللهُ بِيَدِهِ، وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ، وأمَرَ المَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ ، وأسْكَنَكَ الجَنَّةَ ، ألاَ تَشْفَعُ لَنَا إِلَى رَبِّكَ ؟ ألاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ وَمَا بَلَغْنَا ؟ فَقَالَ : إنَّ رَبِّي غَضِبَ اليَوْمَ غَضَباً لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ ، وَلا يَغْضَبُ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ، وَإنَّهُ نَهَانِي عَنِ الشَّجَرَةِ فَعَصَيْتُ ، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي ، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي ، اذْهَبُوا إِلَى نُوحٍ ، فَيَأتُونَ نوحاً فَيَقُولُونَ : يَا نُوحُ ، أنْتَ أوَّلُ الرُّسُلِ إِلَى أهلِ الأرْضِ ، وَقَدْ سَمَّاكَ اللهُ عَبْداً شَكُوراً ، ألاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ ، ألاَ تَرَى إِلَى مَا بَلَغْنَا ، ألاَ تَشْفَعُ لَنَا إِلَى رَبِّكَ ؟ فَيقُولُ : إنَّ رَبِّي غَضِبَ اليَوْمَ غَضَباً لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ، وَإنَّهُ قَدْ كَانَتْ لِي دَعْوَةٌ دَعَوْتُ بِهَا عَلَى قَوْمِي، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي ، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي ، اذْهَبُوا إِلَى إبْرَاهِيمَ ، فَيَأتُونَ إبْرَاهِيمَ فَيقُولُونَ : يَا إبْرَاهِيمُ ، أنْتَ نَبِيُّ اللهِ وَخَلِيلُهُ مِنْ أهْلِ الأرْضِ ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، ألاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ ؟ فَيقُولُ لَهُمْ : إنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ اليَوْمَ غَضَباً لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ، وَإنَّي كُنْتُ كَذَبْتُ ثَلاثَ كَذبَاتٍ ؛ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي ، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي ، اذْهَبُوا إِلَى مُوسَى ، فَيَأتُونَ مُوسَى فَيقُولُونَ : يَا مُوسَى أنَتَ رَسُولُ اللهِ ، فَضَّلَكَ اللهُ بِرسَالاَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ عَلَى النَّاسِ ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ ، ألاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ ؟ فيقُولُ : إنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ اليَوْمَ غَضَباً لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ، وَإنَّي قَدْ قَتَلْتُ نَفْساً لَمْ أُومَرْ بِقَتْلِهَا ، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي ، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي ؛ اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى . فَيَأتُونَ عِيسَى فَيَقُولُونَ : يَا عِيسَى ، أنْتَ رَسُولُ الله وَكَلِمَتُهُ ألْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ ، وَكَلَّمْتَ النَّاسَ في المَهْدِ ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ ، ألاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ ؟ فيَقُولُ عِيسَى: إنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ اليَوْمَ غَضَباً لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَلَمْ يَذْكُرْ ذَنْباً، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي ، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي ، اذْهَبُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم )) . وفي روايةٍ : (( فَيَأتُونِي فَيَقُولُونَ : يَا مُحَمَّدُ أنتَ رَسُولُ اللهِ وخَاتَمُ الأنْبِياءِ ، وَقَدْ غَفَرَ اللهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ ، ألاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ ؟ فَأنْطَلِقُ فَآتِي تَحْتَ العَرْشِ فَأَقَعُ سَاجِداً لِرَبِّي ، ثُمَّ يَفْتَحُ اللهُ عَلَيَّ مِنْ مَحَامِدِهِ ، وَحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ شَيْئاً لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى أحَدٍ قَبْلِي ، ثُمَّ يُقَالُ : يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأسَكَ ، سَلْ تُعْطَهُ ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ ، فَأرْفَعُ رَأْسِي ، فَأقُولُ : أُمَّتِي يَا رَبِّ ، أُمَّتِي يَا رَبِّ ، أُمَّتِي يَا رَبِّ ، فَيُقَالُ : يَا مُحَمَّدُ أدْخِلْ مِنْ أُمَّتِكَ مَنْ لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ مِنَ البَابِ الأيْمَنِ مِنْ أَبْوَابِ الجَنَّةِ ، وَهُمْ شُرَكَاءُ النَّاسِ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الأبْوَابِ )) . ثُمَّ قَالَ : (( وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ، إنَّ مَا بَيْنَ المِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الجَنَّةِ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَهَجَرَ ، أَوْ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَبُصْرَى )) . متفق عَلَيْهِ .
Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte bir davetteydik. Kendisine ön kol eti sunuldu; bu eti severdi. Ondan bir ısırık aldı ve şöyle buyurdu: “Ben kıyamet günü insanların efendisiyim. Bunun neden olduğunu biliyor musunuz? Allah, öncekileri ve sonrakileri tek bir düzlükte toplar; öyle ki bakan onları görür, seslenen onlara sesini duyurur. Güneş onlara yaklaşır; insanları güç yetiremeyecekleri ve katlanamayacakları derecede bir gam ve sıkıntı kaplar. Bunun üzerine insanlar birbirlerine: ‘İçinde bulunduğunuz hâli ve başınıza geleni görmüyor musunuz? Rabbiniz katında size şefaat edecek birini aramaya bakmaz mısınız?’ derler. İnsanların bir kısmı diğerlerine: ‘Babanız Âdem vardır’ der. Ona gelirler ve: ‘Ey Âdem! Sen insanlığın babasısın. Allah seni kendi eliyle yarattı, sana ruhundan üfledi, meleklere emretti de sana secde ettiler ve seni cennete yerleştirdi. Rabbine bizim için şefaat etmez misin? İçinde bulunduğumuz hâli ve başımıza geleni görmüyor musun?’ derler. Âdem şöyle der: ‘Şüphesiz Rabbim bugün öyle bir gazaplandı ki daha önce bunun gibi gazaplanmadı, bundan sonra da bunun gibi gazaplanmaz. O beni ağaçtan menetti, ben ise karşı geldim. Nefsim, nefsim, nefsim! Benden başkasına gidin, Nûh'a gidin.’ Nûh'a gelirler ve: ‘Ey Nûh! Sen yeryüzü halkına gönderilen resûllerin ilkisin ve Allah seni çok şükreden bir kul olarak adlandırdı. İçinde bulunduğumuz hâli görmüyor musun? Başımıza geleni görmüyor musun? Rabbine bizim için şefaat etmez misin?’ derler. O da şöyle der: ‘Şüphesiz Rabbim bugün öyle bir gazaplandı ki daha önce bunun gibi gazaplanmadı, bundan sonra da asla bunun gibi gazaplanmaz. Benim bir dua hakkım vardı, onu kavmimin aleyhine kullandım. Nefsim, nefsim, nefsim! Benden başkasına gidin, İbrâhim'e gidin.’ İbrâhim'e gelirler ve: ‘Ey İbrâhim! Sen Allah'ın nebîsi ve yeryüzü halkı içinden O'nun dostusun. Rabbine bizim için şefaat et! İçinde bulunduğumuz hâli görmüyor musun?’ derler. Onlara şöyle der: ‘Şüphesiz Rabbim bugün öyle bir gazaplandı ki daha önce bunun gibi gazaplanmadı, bundan sonra da asla bunun gibi gazaplanmaz. Ben üç kez gerçek dışı söz söylemiştim. Nefsim, nefsim, nefsim! Benden başkasına gidin, Mûsâ'ya gidin.’ Mûsâ'ya gelirler ve: ‘Ey Mûsâ! Sen Allah'ın resûlüsün. Allah risâletleriyle ve seninle konuşmasıyla seni insanlara üstün kıldı. Rabbine bizim için şefaat et! İçinde bulunduğumuz hâli görmüyor musun?’ derler. O da şöyle der: ‘Şüphesiz Rabbim bugün öyle bir gazaplandı ki daha önce bunun gibi gazaplanmadı, bundan sonra da asla bunun gibi gazaplanmaz. Ben öldürmekle emrolunmadığım bir canı öldürdüm. Nefsim, nefsim, nefsim! Benden başkasına gidin, Îsâ'ya gidin.’ Îsâ'ya gelirler ve: ‘Ey Îsâ! Sen Allah'ın resûlüsün, Meryem'e ilkâ ettiği kelimesisin ve O'ndan bir ruhsun. Beşikteyken insanlarla konuştun. Rabbine bizim için şefaat et! İçinde bulunduğumuz hâli görmüyor musun?’ derler. Îsâ şöyle der: ‘Şüphesiz Rabbim bugün öyle bir gazaplandı ki daha önce bunun gibi gazaplanmadı, bundan sonra da asla bunun gibi gazaplanmaz’ —bir günah da zikretmez— ‘Nefsim, nefsim, nefsim! Benden başkasına gidin, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidin.’” Bir rivayette ise şöyledir: “Bana gelirler ve: ‘Ey Muhammed! Sen Allah'ın resûlü ve nebîlerin sonuncususun. Allah senin geçmiş ve gelecek günahını bağışladı. Rabbine bizim için şefaat et! İçinde bulunduğumuz hâli görmüyor musun?’ derler. Ben de gider, Arş'ın altına gelirim ve Rabbime secdeye kapanırım. Sonra Allah bana, kendisine yapılacak hamdlerden ve güzel senâlardan benden önce hiç kimseye açmadığı şeyleri açar. Sonra: ‘Ey Muhammed! Başını kaldır. İste, sana verilecek; şefaat et, şefaatin kabul edilecek’ denir. Başımı kaldırırım ve: ‘Ümmetim yâ Rabbi! Ümmetim yâ Rabbi! Ümmetim yâ Rabbi!’ derim. Bunun üzerine: ‘Ey Muhammed! Ümmetinden hesaba çekilmeyecek olanları cennet kapılarından sağdaki kapıdan içeri sok; onlar bunun dışındaki kapılarda da diğer insanlarla ortaktırlar’ denir.” Sonra şöyle buyurdu: “Canım elinde olana yemin olsun ki cennetin kapı kanatlarından iki kanat arasındaki mesafe, Mekke ile Hacer arası ya da Mekke ile Busrâ arası gibidir.” Müttefekun aleyh.
1867. Hadis
وعن ابن عباس رضي الله عنهما، قَالَ: جَاءَ إبراهيم صلى الله عليه وسلم بِأُمِّ إسْماعِيلَ وَبِابْنِهَا إسْمَاعِيل وَهِيَ تُرْضِعُهُ ، حَتَّى وَضَعهَا عِنْدَ البَيْتِ ، عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوقَ زَمْزَمَ في أعْلَى المَسْجِدِ، وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ ، وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ ، فَوَضَعَهُمَا هُنَاكَ ، وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَاباً فِيهِ تَمْرٌ ، وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ، ثُمَّ قَفَّى إبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقاً ، فَتَبِعَتْهُ أمُّ إسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ : يَا إبْرَاهِيمُ ، أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهذَا الوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ أنِيسٌ وَلاَ شَيْءٌ ؟ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَاراً ، وَجَعَلَ لاَ يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا ، قَالَتْ لَهُ : آللهُ أَمَرَكَ بِهَذَا ؟ قَالَ : نَعَمْ ، قَالَتْ : إذاً لاَ يُضَيِّعُنَا ؛ ثُمَّ رَجَعَتْ ، فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ صلى الله عليه وسلم ، حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لاَ يَرُونَهُ ، اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ البَيْتَ ، ثُمَّ دَعَا بِهؤُلاءِ الدَّعَوَاتِ ، فَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ : { رَبِّ إنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ } حَتَّى بَلَغَ { يَشْكُرُونَ } [ إبراهيم : 37 ] . وَجَعَلَتْ أُمُّ إسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ المَاءِ ، حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ ، وَعَطِشَ ابْنُهَا ، وَجَعَلتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى - أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ - فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ ، فَوَجَدَتِ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ في الأرْضِ يَلِيهَا ، فَقَامَتْ عَلَيْهِ ، ثُمَّ اسْتَقْبَلَتِ الوَادِي تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أحَداً ؟ فَلَمْ تَرَ أحَداً . فَهَبَطَتْ مِنَ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الوَادِي ، رَفَعَت طَرفَ دِرْعِهَا ، ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الإنْسَانِ المَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتِ الوَادِي ، ثُمَّ أتَتِ المَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا ، فَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أحَداً ؟ فَلَمْ تَرَ أَحَداً ، فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ . قَالَ ابن عباس رضي الله عنهما : قَالَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( فَلذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا )) ، فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى المَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتاً ، فَقَالَتْ : صَهْ – تُريدُ نَفْسَهَا – ثُمَّ تَسَمَّعَتْ ، فَسَمِعَتْ أَيضاً ، فَقَالَتْ : قَدْ أسْمَعْتَ إنْ كَانَ عِنْدَكَ غَوَاثٌ ، فَإذَا هِيَ بِالمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ ، فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ – أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ – حَتَّى ظَهَرَ المَاءُ ، فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا ، وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنَ المَاءِ في سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ . وفي رواية : بِقَدَرِ مَا تَغْرِفُ . قَالَ ابن عباس رضي الله عنهما : قَالَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( رَحِمَ اللهُ أُمَّ إسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ – أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنَ المَاءِ - لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْناً مَعِيناً )) قَالَ : فَشَرِبَتْ وَأرْضَعَتْ وَلَدَهَا ، فَقَالَ لَهَا المَلَكُ : لاَ تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإنَّ هاهُنَا بَيْتاً للهِ يَبْنِيهِ هَذَا الغُلاَمُ وَأَبُوهُ ، وإنَّ اللهَ لاَ يُضَيِّعُ أهْلَهُ ، وكان البَيْتُ مُرْتَفِعاً مِنَ الأرْضِ كَالرَّابِيَةِ ، تَأتِيهِ السُّيُولُ ، فَتَأخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ، فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمٍ ، أَوْ أهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمٍ مُقْبِلينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءَ ، فَنَزلُوا في أسْفَلِ مَكَّةَ ؛ فَرَأَوْا طَائِراً عائِفاً ، فَقَالُوا : إنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ، لَعَهْدُنَا بهذا الوَادِي وَمَا فِيهِ مَاء. فَأَرْسَلُوا جَرِيّاً أَوْ جَرِيَّيْنِ ، فَإذَا هُمْ بِالمَاءِ . فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ ؛ فَأَقْبَلُوا وَأُمُّ إسْمَاعِيلَ عِنْدَ المَاءِ ، فقالوا : أتَأذَنِينَ لَنَا أنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ ؟ قَالَتْ : نَعَمْ، وَلَكِنْ لاَ حَقَّ لَكُمْ في المَاءِ، قَالُوا : نَعَمْ . قَالَ ابن عباس : قَالَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( فَألْفَى ذَلِكَ أُمَّ إسْمَاعِيلَ ، وهي تُحِبُّ الأنْسَ )) فَنَزَلُوا ، فَأرْسَلُوا إِلَى أهْلِهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ ، حَتَّى إِذَا كَانُوا بِهَا أهْلَ أبْيَاتٍ وَشَبَّ الغُلاَمُ وَتَعَلَّمَ العَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ ، وَأنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِيْنَ شَبَّ ، فَلَمَّا أدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأةً مِنْهُمْ : وَمَاتَتْ أُمُّ إسْمَاعِيلَ ، فَجَاءَ إبْرَاهِيمُ بَعْدَما تَزَوَّجَ إسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ ، فَلَمْ يَجِدْ إسْمَاعِيلَ ؛ فَسَأَلَ امْرَأتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ : خرَجَ يَبْتَغِي لَنَا - وفي روايةٍ : يَصِيدُ لَنَا - ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ ، فَقَالَتْ : نَحْنُ بِشَرٍّ ، نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ ؛ وَشَكَتْ إِلَيْهِ ، قَالَ : فَإذَا جَاءَ زَوْجُكِ اقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ ، وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ . فَلَمَّا جَاءَ إسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئاً ، فَقَالَ : هَلْ جَاءكُمْ مِنْ أحَدٍ ؟ قَالَتْ : نَعَمْ ، جَاءنا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا ، فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ ، فَسَأَلَنِي : كَيْفَ عَيْشُنَا ، فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا في جَهْدٍ وَشِدَّةٍ . قَالَ : فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيءٍ ؟ قَالَتْ : نَعَمْ ، أَمَرَنِي أنْ أقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلاَمَ ، وَيَقُولُ : غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ ، قَالَ : ذَاكَ أبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أنْ أُفَارِقَكِ ! الْحَقِي بِأَهْلِكِ . فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى ، فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللهُ ، ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ ، فَدَخَلَ عَلَى امْرَأتِهِ فَسَألَ عَنْهُ . قَالَتْ : خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ : كَيفَ أنْتُمْ ؟ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ ، فَقَالَتْ : نَحْنُ بِخَيرٍ وَسَعَةٍ ، وَأَثْنَتْ عَلَى اللهِ . فَقَالَ : مَا طَعَامُكُمْ ؟ قَالَتْ : اللَّحْمُ ، قَالَ : فمَا شَرَابُكُمْ ؟ قَالَت : الماءُ ، قَالَ : اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالمَاءِ. قَالَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ، قَالَ : فَهُمَا لاَ يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلاَّ لَمْ يُوَافِقَاهُ . وَفِي رواية : فجاء فَقَالَ : أيْنَ إسْمَاعِيلُ ؟ فَقَالَتْ امْرأتُهُ : ذَهَبَ يَصِيدُ ؛ فَقَالَتْ امْرَأتُهُ : ألاَ تَنْزِلُ ، فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ ؟ قَالَ : وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ ؟ قَالَتْ : طَعَامُنَا اللَّحْمُ وَشَرَابُنَا المَاءُ، قَالَ : اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرابِهِمْ . قَالَ : فَقَالَ أَبُو القاسم صلى الله عليه وسلم : بَرَكَةُ دَعوَةِ إبْرَاهِيمَ . قَالَ : فإذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ وَمُرِيِهِ يُثَبِّتُ عَتَبَةَ بَابِهِ. فَلَمَّا جَاءَ إسْمَاعِيلُ قَالَ: هَلْ أتاكُمْ مِنْ أحَدٍ ؟ قَالَتْ : نَعَمْ ، أتانَا شَيْخٌ حَسَنُ الهَيْئَةِ ، وَأثْنَتْ عَلَيْهِ ، فَسَألَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرتُهُ ، فَسَألَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ . قَالَ : فَأوْصَاكِ بِشَيءٍ ؟ قَالَتْ : نَعَمْ ، يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ وَيَأمُرُكَ أَنْ تُثَبِّتَ عَتَبَةَ بَابِكَ . قَالَ : ذَاكَ أبِي ، وأنْتِ العَتَبَةُ ، أمَرَنِي أنْ أُمْسِكَكِ . ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمَ مَا شَاءَ اللهُ ، ثُمَّ جَاءَ بَعدَ ذَلِكَ وإسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلاً لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَريباً مِنْ زَمْزَمَ ، فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ ، فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الوَالِدُ بِالوَلَدِ وَالوَلَدُ بِالوَالدِ . قَالَ : يَا إسْمَاعِيلُ ، إنَّ اللهَ أمَرَنِي بِأمْرٍ ، قَالَ : فَاصْنَعْ مَا أمَرَكَ رَبُّكَ ؟ قالَ : وَتُعِينُنِي ، قَالَ : وَأُعِينُكَ ، قَالَ : فَإنَّ اللهَ أمَرَنِي أَنْ أَبْنِي بَيْتاً هاهُنَا ، وأشَارَ إِلَى أكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا ، فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَ القَوَاعِدَ مِنَ البَيْتِ ، فَجَعَلَ إسْمَاعِيلُ يَأتِي بِالحِجَارَةِ وَإبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ البِنَاءُ ، جَاءَ بِهذَا الحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ ، وَهُوَ يَبْنِي وَإسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الحجارة وَهُمَا يَقُولاَنِ : { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إنَّكَ أنْتَ السَّمِيعُ العَلِيمُ } [ البقرة : 127 ] . وفي روايةٍ : إنَّ إبْرَاهِيمَ خَرَجَ بِإسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إسْمَاعِيلَ، مَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ ، فَجَعَلَتْ أُمُّ إسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنَ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا ، حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ ، فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ ، ثُمَّ رَجَعَ إبْرَاهِيمُ إِلَى أهْلِهِ ، فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إسْماعيلَ حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءَ نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ : يَا إبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا ؟ قَالَ : إِلَى اللهِ ، قَالَتْ : رَضِيْتُ باللهِ ، فَرَجَعَتْ وَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنَ الشِّنَّةِ وَيَدُرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا ، حَتَّى لَمَّا فَنِيَ المَاءُ قَالَتْ : لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَداً . قَالَ : فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا ، فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أحداً ، فَلَمْ تُحِسَّ أَحَداً ، فَلَمَّا بَلَغَتِ الوَادِي سَعَتْ ، وأتَتِ المَرْوَةَ ، وَفَعَلَتْ ذَلِكَ أشْوَاطَاً ، ثُمَّ قَالَتْ : لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ الصَّبِيُّ، فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَإذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ ، كَأنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ ، فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا فَقَالَتْ : لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أحَداً ، فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا ، فَنَظَرَتْ ونظَرتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَداً ، حَتَّى أتَمَّتْ سَبْعاً ، ثُمَّ قَالَتْ : لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ ، فَإذَا هِيَ بِصَوْتٍ ، فَقَالَتْ : أَغِثْ إنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ ، فَإذَا جِبْرِيلُ فَقَالَ بِعقِبِهِ هَكَذَا ، وَغَمَزَ بِعَقِبِهِ عَلَى الأرْضِ ، فَانْبَثَقَ المَاءُ فَدَهِشَتْ أُمُّ إسْمَاعِيلَ ، فَجَعَلَتْ تَحْفِنُ … وَذَكَرَ الحَديثَ بِطُولِهِ ، رواه البخاري بهذه الروايات كلها . (( الدَّوْحَةُ )) الشَّجَرَةُ الكَبِيرَةُ . قولُهُ : (( قَفَّى )) : أيْ : وَلَّى . (( وَالْجَرِيُّ )) : الرَّسُولُ . (( وَألْفَى )) : معناه وَجَدَ . قَولُهُ : (( يَنْشَغُ )) : أيْ : يَشْهَقُ .
İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: İbrâhim sallallâhu aleyhi ve sellem, İsmâil'in annesini ve emzirmekte olduğu oğlu İsmâil'i getirdi; nihayet onu Beyt'in yanına, Mescid'in yukarı tarafında Zemzem'in üst kısmındaki büyük bir ağacın yanına bıraktı. O gün Mekke'de hiç kimse yoktu, orada su da yoktu. İkisini oraya bıraktı; yanlarına içinde hurma bulunan bir dağarcık ve içinde su bulunan bir kırba koydu. Sonra İbrâhim arkasını dönüp yola koyuldu. İsmâil'in annesi peşinden giderek: ‘Ey İbrâhim! Bizi, içinde ne bir can yoldaşı ne de başka bir şey bulunan bu vadide bırakıp nereye gidiyorsun?’ dedi. Bunu ona defalarca söyledi, fakat İbrâhim dönüp ona bakmıyordu. Bunun üzerine ona: ‘Bunu sana Allah mı emretti?’ diye sordu. ‘Evet’ dedi. Kadın: ‘Öyleyse O bizi zayi etmez’ dedi ve geri döndü. İbrâhim sallallâhu aleyhi ve sellem de yürüyüp gitti; nihayet kendisini göremeyecekleri Seniyye (tepe yolu) mevkiine varınca yüzünü Beyt'e döndü, sonra ellerini kaldırarak şu dualarla yakardı ve { رَبِّ إنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ } “Rabbim! Ben soyumdan bir kısmını ekin bitmeyen bir vadiye yerleştirdim...” âyetini { يَشْكُرُونَ } “...şükretsinler” [İbrâhim 14/37] kavline varıncaya kadar okudu. İsmâil'in annesi İsmâil'i emzirmeye ve o sudan içmeye başladı. Nihayet kırbadaki su tükenince hem kendisi susadı hem de oğlu susadı. Oğlunun kıvrandığını -yahut râvi ‘çırpındığını’ dedi- görmeye başladı. Ona bakmaya dayanamayarak yürüdü; kendisine en yakın dağ olarak Safâ'yı buldu ve üzerine çıktı. Sonra birini görebilir miyim diye vadiye doğru dönüp baktı, fakat kimseyi göremedi. Safâ'dan indi; vadiye ulaşınca entarisinin eteğini topladı, sonra bitkin düşmüş bir insanın koşması gibi koşarak vadiyi geçti. Sonra Merve'ye gelip üzerine çıktı; birini görebilir miyim diye baktı, fakat kimseyi göremedi. Bunu yedi kez yaptı. İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İşte insanların o ikisi arasında sa'y (Safâ ile Merve arasında gidip gelme) yapmaları bundan dolayıdır.” Kadın Merve'nin üzerine çıktığında bir ses işitti ve kendi kendine ‘Sus!’ dedi. Sonra kulak kabarttı, sesi tekrar işitti. Bunun üzerine: ‘Sesini duyurdun, eğer yanında bir imdat varsa yetiş!’ dedi. Bir de baktı ki Zemzem'in bulunduğu yerde melek duruyor. Melek topuğuyla -yahut râvi ‘kanadıyla’ dedi- yeri eşeledi ve nihayet su çıktı. Kadın suyu havuzlamaya, eliyle şöyle yapmaya ve sudan kırbasına avuçla doldurmaya başladı; su ise o avuçladıkça kaynayıp fışkırıyordu. Bir rivayette: ‘Avuçladığı kadarıyla’ denilmiştir. İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah İsmâil'in annesine rahmet etsin! Şayet Zemzem'i kendi hâline bıraksaydı -yahut şöyle buyurdu: sudan avuçlamasaydı- Zemzem akan bir pınar olurdu.” Dedi ki: Kadın sudan içti ve çocuğunu emzirdi. Melek ona: ‘Zayi olmaktan korkmayın! Çünkü şurada Allah'ın bir evi vardır ki onu bu çocukla babası bina edecektir; şüphesiz Allah kendi evinin ehlini zayi etmez’ dedi. Beyt'in yeri tepe gibi yerden yüksekti; seller gelir, sağından ve solundan akıp giderdi. Kadın bu hâlde yaşarken, Kedâ yolundan gelen Cürhüm kabilesinden bir kafile yahut Cürhüm'den bir ev halkı yanlarından geçti ve Mekke'nin aşağısına konakladılar. Havada dönüp duran bir kuş gördüler ve: ‘Şüphesiz bu kuş bir suyun üzerinde dönüyor; oysa biz bu vadiyi içinde su olmadığını bilirdik’ dediler. Bir ya da iki elçi gönderdiler; elçiler bir de baktılar ki orada su var. Dönüp onlara haber verdiler. Hep birlikte suyun başına geldiler; İsmâil'in annesi de suyun yanındaydı. Ona: ‘Yanına konaklamamıza izin verir misin?’ dediler. Kadın: ‘Evet, ancak suda hiçbir mülkiyet hakkınız yoktur’ dedi. Onlar da: ‘Peki’ dediler. İbn Abbâs dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bu durum, can yoldaşı seven İsmâil'in annesine tam denk geldi.” Böylece oraya yerleştiler, ailelerine de haber gönderdiler, onlar da gelip yanlarına yerleştiler. Nihayet orada birtakım hane halkları oldular. Çocuk büyüdü, onlardan Arapçayı öğrendi. Büyüdüğünde onların imrendiği ve beğendiği biri oldu. Evlilik çağına erişince onu kendilerinden bir kadınla evlendirdiler. İsmâil'in annesi vefat etti. İsmâil evlendikten sonra İbrâhim geride bıraktıklarını yoklamak için geldi, fakat İsmâil'i bulamadı. Karısına onu sordu. Kadın: ‘Bize rızık aramaya çıktı’ -bir rivayette: ‘Bize avlanmaya çıktı’- dedi. Sonra İbrâhim kadına geçimlerini ve hâllerini sordu. Kadın: ‘Kötü durumdayız, darlık ve sıkıntı içindeyiz’ dedi ve ona hâlinden şikâyet etti. İbrâhim: ‘Kocan geldiğinde ona selâm söyle ve kapısının eşiğini değiştirmesini ilet’ dedi. İsmâil geldiğinde sanki bir şey sezdi ve: ‘Yanınıza bir gelen oldu mu?’ diye sordu. Kadın: ‘Evet, bize şöyle şöyle bir ihtiyar geldi; seni sordu, ben de söyledim. Bana geçimimizin nasıl olduğunu sordu; ben de meşakkat ve sıkıntı içinde olduğumuzu söyledim’ dedi. İsmâil: ‘Peki sana bir şey tavsiye etti mi?’ diye sordu. Kadın: ‘Evet, sana selâm söylememi emretti ve kapının eşiğini değiştir diyor’ dedi. İsmâil: ‘O babamdır; senden ayrılmamı emretmiş! Ailenin yanına git’ dedi. Onu boşadı ve onlardan başka bir kadınla evlendi. İbrâhim Allah'ın dilediği kadar bir süre onlardan uzak kaldı. Sonra tekrar yanlarına geldi ama yine İsmâil'i bulamadı. Karısının yanına varıp onu sordu. Kadın: ‘Bize rızık aramaya çıktı’ dedi. İbrâhim: ‘Nasılsınız?’ diyerek geçimlerini ve hâllerini sordu. Kadın: ‘Hayır ve bolluk içindeyiz’ dedi ve Allah'a senâda bulundu. İbrâhim: ‘Yiyeceğiniz nedir?’ diye sordu. Kadın: ‘Ettir’ dedi. ‘İçeceğiniz nedir?’ diye sordu. Kadın: ‘Sudur’ dedi. Bunun üzerine İbrâhim: ‘Allah'ım! Onlara et veip suyu mübarek kıl!’ diye dua etti. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: “O gün onların tahılı yoktu; şayet tahılları olsaydı onlar için onda da bereket duası ederdi.” Yine buyurdu ki: “Mekke dışında hiç kimse yalnızca bu ikisiyle yetinmez ki bu ikisi ona dokunmasın (rahatsızlık vermesin).” Bir rivayette şöyledir: İbrâhim geldi ve: ‘İsmâil nerede?’ diye sordu. Karısı: ‘Avlanmaya gitti’ dedi. Sonra karısı: ‘İnmez misin ki yiyip içesin?’ dedi. İbrâhim: ‘Yiyeceğiniz nedir, içeceğiniz nedir?’ diye sordu. Kadın: ‘Yiyeceğimiz et, içeceğimiz de sudur’ dedi. İbrâhim: ‘Allah'ım! Onlara yiyeceklerini ve içeceklerini mübarek kıl!’ diye dua etti. İbn Abbâs dedi ki: Ebü'l-Kâsım sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bu, İbrâhim'in duasının bereketidir” buyurdu. İbrâhim devamla kadına: ‘Kocan geldiğinde ona selâm söyle ve kapısının eşiğini yerinde tutmasını emret’ dedi. İsmâil geldiğinde: ‘Yanınıza bir gelen oldu mu?’ diye sordu. Kadın: ‘Evet, yanımıza güzel görünüşlü bir ihtiyar geldi’ diyerek onu övdü ve: ‘Bana seni sordu, ben de söyledim. Geçimimizin nasıl olduğunu sordu, ben de hayır içinde olduğumuzu söyledim’ dedi. İsmâil: ‘Peki sana bir şey tavsiye etti mi?’ diye sordu. Kadın: ‘Evet, sana selâm söylüyor ve kapının eşiğini yerinde tutmanı emrediyor’ dedi. İsmâil: ‘O babamdır, eşik de sensin; bana seni nikâhımda tutmamı emretmiş’ dedi. Sonra İbrâhim Allah'ın dilediği kadar bir süre onlardan uzak kaldı. Bundan sonra tekrar geldiğinde İsmâil, Zemzem'in yakınında büyük bir ağacın altında okunu yontuyordu. Babasını görünce ayağa kalkıp yanına vardı; bir babanın evladına, bir evladın da babasına davrandığı gibi kucaklaşıp hasret giderdiler. Sonra İbrâhim: ‘Ey İsmâil! Allah bana bir iş emretti’ dedi. İsmâil: ‘Rabbin sana ne emrettiyse onu yap’ dedi. İbrâhim: ‘Bana yardım edeceksin değil mi?’ dedi. İsmâil: ‘Sana yardım ederim’ dedi. İbrâhim çevresine göre yüksekçe olan bir tepeye işaret ederek: ‘Allah bana tam şurada bir ev bina etmemi emretti’ dedi. İşte o zaman Beyt'in temellerini yükseltti. İsmâil taşları getiriyor, İbrâhim de bina ediyordu. Nihayet bina yükselince İsmâil bu taşı (Makâm-ı İbrâhim'i) getirip onun için koydu; İbrâhim onun üzerine çıktı. Kendisi bina ediyor, İsmâil de ona taşları veriyordu; ikisi de: { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إنَّكَ أنْتَ السَّمِيعُ العَلِيمُ } “Rabbimiz! Bizden kabul buyur! Şüphesiz Sen hakkıyla işiten, hakkıyla bilensin” [Bakara 2/127] diyorlardı. Bir başka rivayette şöyledir: İbrâhim, yanlarında içinde su bulunan eski bir kırba olduğu hâlde İsmâil'i ve İsmâil'in annesini alıp yola çıktı. İsmâil'in annesi kırbadan su içiyor, böylece çocuğuna sütü bolca geliyordu. Nihayet Mekke'ye vardı ve kadını büyük bir ağacın altına bıraktı. Sonra İbrâhim ailesinin yanına dönmek üzere ayrıldı. İsmâil'in annesi onu takip etti; Kedâ mevkiine ulaştıklarında arkasından ona: ‘Ey İbrâhim! Bizi kime bırakıyorsun?’ diye seslendi. İbrâhim: ‘Allah'a’ dedi. Kadın: ‘Allah'a razı oldum’ dedi. Geri döndü; kırbadan su içmeye devam etti, çocuğuna da sütü bolca geliyordu. Nihayet su tükenince: ‘Gidip bir baksam, belki birini fark ederim’ dedi. Râvi dedi ki: Gitti, Safâ'ya çıktı; birini fark edebilir miyim diye baktı, baktı ama kimseyi fark edemedi. Vadiye ulaştığında koştu ve Merve'ye geldi. Bunu birkaç şavt (gidiş geliş) yaptı. Sonra: ‘Gidip bir baksam, çocuk ne yaptı?’ dedi. Gidip baktı; bir de gördü ki çocuk aynı hâlde, sanki ölüm için hıçkırıp derin nefes alıyor. İçini bir türlü rahatlatamadı ve: ‘Gidip bir baksam, belki birini fark ederim’ dedi. Gitti, Safâ'ya çıktı; baktı, baktı ama kimseyi fark edemedi. Nihayet yedi şavtı tamamladı. Sonra: ‘Gidip bir baksam, çocuk ne yaptı?’ dedi. Tam o sırada bir ses işitti. ‘Eğer yanında bir hayır varsa imdada yetiş!’ dedi. Bir de baktı ki Cebrâil orada! Cebrâil topuğuyla şöyle yaptı ve topuğunu yere vurdu; bunun üzerine su fışkırdı. İsmâil'in annesi şaşırıp telaşlandı ve suyu avuçlamaya başladı... Râvi hadisi uzun uzadıya zikretti. Buhârî bu rivayetlerin tamamıyla rivayet etmiştir. ed-Devha (الدَّوْحَةُ) “büyük ağaç” demektir. Kaffâ (قَفَّى) sözü “arkasını dönüp gitti” demektir. el-Ceriyy (الْجَرِيُّ) “elçi” demektir. Elfâ (ألْفَى) kelimesinin anlamı “buldu” demektir. Yenşağu (يَنْشَغُ) sözü “hıçkırarak derin nefes alır” demektir.
1868. Hadis
وعن سعيد بن زيد رضي الله عنه قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يقولُ : (( الكَمْأَةُ مِنَ المَنِّ ، وَمَاؤُهَا شِفَاءٌ لِلْعَيْنِ )) متفق عَلَيْهِ .
Saîd b. Zeyd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Keme (toprak mantarı) kudret helvası nevindendir, suyu da göze şifadır.” Müttefekun aleyh.