2606. Hadis
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا مَنَعُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Hennâd anlattı; dedi ki: Bize Ebû Muâviye anlattı; A'meş'ten; Ebû Sâlih'ten; Ebû Hüreyre'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlarla, 'Lâ ilâhe illallâh' (Allah'tan başka ilah yoktur) deyinceye kadar savaşmakla emrolundum. Bunu söyledikleri zaman, -hakkı müstesna olmak üzere- kanlarını ve mallarını benden korumuş olurlar. Hesapları ise Allah'a aittir." (Ebû Îsâ der ki: Bu konuda Câbir, Ebû Saîd ve İbn Ömer'den de rivayet vardır. Bu hadis hasen sahihtir.)
2607. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ كَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لأَبِي بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الزَّكَاةِ وَالصَّلاَةِ فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عِقَالاً كَانُوا يُؤَدُّونَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهِ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَأَيْتُ أَنَّ اللَّهَ قَدْ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَرَوَى عِمْرَانُ الْقَطَّانُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ حَدِيثٌ خَطَأٌ وَقَدْ خُولِفَ عِمْرَانُ فِي رِوَايَتِهِ عَنْ مَعْمَرٍ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Leys anlattı; Ukayl'den; Zührî'den; (o da) Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes'ûd'dan bana haber verdi; Ebû Hüreyre'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat edip de ondan sonra Ebû Bekir halife seçilince ve Araplardan kâfir olanlar (dinden dönenler/zekât vermeyenler) kâfir olunca, Ömer b. el-Hattâb Ebû Bekir'e dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'İnsanlarla Lâ ilâhe illallâh deyinceye kadar savaşmakla emrolundum. Kim Lâ ilâhe illallâh derse, -hakkı müstesna- malını ve canını benden korumuş olur; hesabı ise Allah'a aittir' buyurmuşken, sen insanlarla nasıl savaşırsın?" Ebû Bekir dedi ki: "Vallahi namaz ile zekâtın arasını ayıranlarla mutlaka savaşacağım. Çünkü zekât malın hakkıdır. Vallahi eğer Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e verdikleri bir deve bağını (ikal) benden esirgerlerse (vermezlerse), onu vermedikleri için onlarla savaşırım." Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb şöyle dedi: "Vallahi bu, Allah'ın, Ebû Bekir'in göğsünü savaş için açmasından (ona ilham etmesinden) başka bir şey değildi. Böylece bunun hak olduğunu anladım." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Şuayb b. Ebî Hamza da bunu Zührî'den; Ubeydullah b. Abdullah'tan; Ebû Hüreyre'den böylece rivayet etmiştir. İmrân el-Kattân ise bu hadisi Ma'mer'den; Zührî'den; Enes b. Mâlik'ten; Ebû Bekir'den rivayet etmiştir ki bu hadis hatadır. İmrân, Ma'mer'den rivayetinde (diğerlerine) muhalefet edilmiştir.)
2608. Hadis
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَأَنْ يَسْتَقْبِلُوا قِبْلَتَنَا وَيَأْكُلُوا ذَبِيحَتَنَا وَأَنْ يُصَلُّوا صَلاَتَنَا فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ حُرِّمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا لَهُمْ مَا لِلْمُسْلِمِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُسْلِمِينَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ نَحْوَ هَذَا .
Bize Saîd b. Ya'kûb et-Tâlikânî anlattı; dedi ki: Bize İbn el-Mübârek anlattı; dedi ki: Bize Humeyd et-Tavîl haber verdi; Enes b. Mâlik'ten; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlarla; Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in O'nun kulu ve Resûlü olduğuna şahitlik edinceye, kıblemize yönelinceye, kestiğimizi yiyinceye ve namazımızı kılıncaya kadar savaşmakla emrolundum. Bunu yaptıkları zaman, -hakkı müstesna olmak üzere- kanları ve malları bize haram olur. Müslümanların lehine olan haklar onlar için de vardır; Müslümanların aleyhine olan sorumluluklar onlar için de vardır." (Ebû Îsâ der ki: Bu konuda Muâz b. Cebel ve Ebû Hüreyre'den de rivayet vardır. Bu hadis bu vecihten hasen sahih gariptir. Yahyâ b. Eyyûb da bunu Humeyd'den; Enes'ten bu hadisin benzeri olarak rivayet etmiştir.)
2609. Hadis
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سُعَيْرِ بْنِ الْخِمْسِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَحَجُّ الْبَيْتِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا . وَسُعَيْرُ بْنُ الْخِمْسِ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ الْمَخْزُومِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize İbn Ebî Ömer anlattı; dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne anlattı; Suayr b. el-Hims et-Temîmî'den; Habîb b. Ebî Sâbit'ten; İbn Ömer'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İslam beş (temel) üzerine bina edilmiştir: Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Resûlü olduğuna şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekâtı vermek, Ramazan orucunu tutmak ve Beyt'i (Kâbe'yi) haccetmek." (Ebû Îsâ der ki: Bu konuda Cerîr b. Abdullah'tan da rivayet vardır. Bu hadis hasen sahihtir. İbn Ömer'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den başka vecihlerden de bunun benzeri rivayet edilmiştir. Suayr b. el-Hims, hadis ehline göre sika (güvenilir) biridir. Bize Ebû Küreyb anlattı; dedi ki: Bize Vekî' anlattı; Hanzala b. Ebî Süfyân el-Cumahî'den; İkrime b. Hâlid el-Mahzûmî'den; İbn Ömer'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den hadisin benzerini (rivayet etti). Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir.)
2610. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْخُزَاعِيُّ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، قَالَ أَوَّلُ مَنْ تَكَلَّمَ فِي الْقَدَرِ مَعْبَدٌ الْجُهَنِيُّ قَالَ فَخَرَجْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَتَّى أَتَيْنَا الْمَدِينَةَ فَقُلْنَا لَوْ لَقِينَا رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهُ عَمَّا أَحْدَثَ هَؤُلاَءِ الْقَوْمُ . قَالَ فَلَقِينَاهُ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ وَهُوَ خَارِجٌ مِنَ الْمَسْجِدِ قَالَ فَاكْتَنَفْتُهُ أَنَا وَصَاحِبِي قَالَ فَظَنَنْتُ أَنَّ صَاحِبِي سَيَكِلُ الْكَلاَمَ إِلَىَّ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّ قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَقَفَّرُونَ الْعِلْمَ وَيَزْعُمُونَ أَنْ لاَ قَدَرَ وَأَنَّ الأَمْرَ أُنُفٌ قَالَ فَإِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي مِنْهُمْ بَرِيءٌ وَأَنَّهُمْ مِنِّي بُرَآءُ وَالَّذِي يَحْلِفُ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ أَنْفَقَ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا مَا قُبِلَ ذَلِكَ مِنْهُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ . قَالَ ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُ فَقَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَلْزَقَ رُكْبَتَهُ بِرُكْبَتِهِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا الإِيمَانُ قَالَ " أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " . قَالَ فَمَا الإِسْلاَمُ قَالَ " شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَحَجُّ الْبَيْتِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ " . قَالَ فَمَا الإِحْسَانُ قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ " . قَالَ فِي كُلِّ ذَلِكَ يَقُولُ لَهُ صَدَقْتَ . قَالَ فَتَعَجَّبْنَا مِنْهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ . قَالَ فَمَتَى السَّاعَةُ قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ " . قَالَ فَمَا أَمَارَتُهَا قَالَ أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ أَصْحَابَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ " . قَالَ عُمَرُ فَلَقِيَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ بِثَلاَثٍ فَقَالَ " يَا عُمَرُ هَلْ تَدْرِي مَنِ السَّائِلُ ذَاكَ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ مَعَالِمَ دِينِكُمْ " . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا كَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنْ كَهْمَسٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ نَحْوُ هَذَا عَنْ عُمَرَ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالصَّحِيحُ هُوَ ابْنُ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize Ebû Ammâr el-Hüseyin b. Hureys el-Huzâî anlattı; dedi ki: Bize Vekî' haber verdi; Kehmes b. el-Hasan'dan; Abdullah b. Büreyde'den; Yahyâ b. Ya'mer'den; dedi ki: Kader hakkında ilk konuşan (kaderi inkâr eden) kişi Ma'bed el-Cühenî idi. Ben ve Humeyd b. Abdurrahman el-himyerî çıktık, nihayet Medine'ye geldik. Dedik ki: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir adamla karşılaşsak da ona, bu kavmin (kader hakkında) sonradan uydurdukları şeyleri sorsak." (Yahyâ) dedi ki: Abdullah b. Ömer ile karşılaştık; mescidden çıkıyordu. Ben ve arkadaşım onun iki yanına geçtik. Arkadaşımın sözü bana bırakacağını zannettim ve dedim ki: "Ey Ebû Abdurrahman! Bir topluluk (türedi), Kur'an okuyorlar ve ilmi derinlemesine araştırıyorlar. Fakat kaderin olmadığını ve işlerin (önceden takdir edilmeyip) yeni başladığını (ünüf) iddia ediyorlar." (İbn Ömer) dedi ki: "Onlarla karşılaşırsan onlara haber ver ki; ben onlardan uzağım (berîyim), onlar da benden uzaktırlar. Abdullah'ın kendisine yemin ettiği (Allah)'a andolsun ki; onlardan biri Uhud (dağı) kadar altına sahip olsa ve bunu infak etse, kadere -hayrına ve şerrine- iman etmedikçe (Allah) bunu ondan kabul etmez." (Yahyâ) dedi ki: Sonra (İbn Ömer) hadis rivayet etmeye başladı ve dedi ki: Ömer b. el-Hattâb şöyle buyurdu: "Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındayken, elbisesi bembeyaz, saçı simsiyah bir adam çıkageldi. Üzerinde yolculuk eseri görülmüyordu ve bizden kimse onu tanımıyordu. Nihayet Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldi, dizlerini onun dizlerine dayadı ve dedi ki: 'Ey Muhammed! İman nedir?' Buyurdu ki: 'Allah'a, meleklerine, kitaplarına, resullerine, ahiret gününe ve kadere; hayrına ve şerrine iman etmendir.' (Adam) dedi ki: 'Peki İslam nedir?' Buyurdu ki: 'Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in O'nun kulu ve Resûlü olduğuna şahitlik etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Beyt'i haccetmen ve Ramazan orucunu tutmandır.' (Adam) dedi ki: 'Peki İhsan nedir?' Buyurdu ki: 'Allah'a, O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Çünkü sen O'nu görmesen de O seni görür.' (Ömer) dedi ki: (Adam) her cevapta ona: 'Doğru söyledin' diyordu. Biz ona şaşırdık; hem soruyor hem de onu tasdik ediyordu. (Adam) dedi ki: 'Kıyamet ne zaman?' (Resûlullah) buyurdu ki: 'Bu konuda kendisine sorulan, sorandan daha bilgili değildir.' (Adam) dedi ki: 'Onun alametleri nedir?' Buyurdu ki: 'Cariyenin efendisini doğurması; ve yalın ayak, çıplak, fakir koyun çobanlarının bina yapmakta birbirleriyle yarıştılarını görmendir.' (Ömer) dedi ki: Sonra (adam) gitti. (Resûlullah) şöyle buyurdu: 'Ey Ömer! O, Cebrail idi. Size dininizi öğretmek için geldi.'" (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir.)
2611. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ وَلَسْنَا نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِشَيْءٍ نَأْخُذُهُ عَنْكَ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا . فَقَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ الإِيمَانِ بِاللَّهِ ثُمَّ فَسَّرَهَا لَهُمْ شَهَادَةَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامَ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُؤَدُّوا خُمْسَ مَا غَنِمْتُمْ " . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو جَمْرَةَ الضُّبَعِيُّ اسْمُهُ نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ . وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ أَيْضًا وَزَادَ فِيهِ أَتَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ . سَمِعْتُ قُتَيْبَةَ بْنَ سَعِيدٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ مِثْلَ هَؤُلاَءِ الأَشْرَافِ الأَرْبَعَةِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَاللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَعَبَّادِ بْنِ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيِّ وَعَبْدِ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيِّ . قَالَ قُتَيْبَةُ كُنَّا نَرْضَى أَنْ نَرْجِعَ مِنْ عِنْدِ عَبَّادٍ كُلَّ يَوْمٍ بِحَدِيثَيْنِ وَعَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ هُوَ مِنْ وَلَدِ الْمُهَلَّبِ بْنِ أَبِي صُفْرَةَ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Abbâd b. Abbâd el-Mühellebî anlattı; Ebû Cemre'den; İbn Abbâs'tan; dedi ki: Abdülkays heyeti Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi ve dediler ki: "Biz, şu Rabia kabilesindeniz. Sana ancak Haram Aylar'da ulaşabiliyoruz. Bize bir şey emret ki onu senden alalım (öğrenelim) ve bizden geride kalanları da ona davet edelim." Bunun üzerine (Resûlullah) buyurdu ki: "Size dört şeyi emrediyorum: Allah'a iman etmek." Sonra bunu onlar için (şöyle) açıkladı: "Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim Allah'ın Resûlü olduğuma şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekâtı vermek ve ganimet olarak aldığınız şeylerin beşte birini (hums) ödemenizdir." Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Hammâd b. Zeyd anlattı; Ebû Cemre'den; İbn Abbâs'tan; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den (bu hadisin) benzerini (rivayet etti). (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Ebû Cemre ed-Dubaî'nin ismi Nasr b. İmrân'dır. Şu'be de bunu Ebû Cemre'den rivayet etmiş ve şunları eklemiştir: "İman nedir biliyor musunuz? Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik etmektir..." ve hadisi zikretmiştir. Kuteybe b. Saîd'i şöyle derken işittim: "Şu dört eşraf gibisini görmedim: Mâlik b. Enes, Leys b. Sa'd, Abbâd b. Abbâd el-Mühellebî ve Abdülvehhâb es-Sekafî." Kuteybe dedi ki: "Abbâd'ın yanından her gün iki hadis ile dönmeye razı olurduk." Abbâd b. Abbâd, Mühelleb b. Ebî Sufra'nın torunlarındandır.)
2612. Hadis
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ أَكْمَلِ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا وَأَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَلاَ نَعْرِفُ لأَبِي قِلاَبَةَ سَمَاعًا مِنْ عَائِشَةَ . وَقَدْ رَوَى أَبُو قِلاَبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ رَضِيعٌ لِعَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَأَبُو قِلاَبَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الْجَرْمِيُّ . حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ ذَكَرَ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ أَبَا قِلاَبَةَ فَقَالَ كَانَ وَاللَّهِ مِنَ الْفُقَهَاءِ ذَوِي الأَلْبَابِ .
Bize Ahmed b. Menî' el-Bağdâdî ve İbn Ebî Ömer anlattılar; -manaları birdir-; dediler ki: Bize İsmâîl İbn Uleyye anlattı; dedi ki: Bize Hâlid el-Hazzâ anlattı; Ebû Kilâbe'den; Âişe'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müminlerin iman bakımından en mükemmel olanı, ahlakı en güzel olan ve ailesine karşı en lütufkâr (nazik) olanıdır." (Ebû Îsâ der ki: Bu konuda Ebû Hüreyre ve Enes b. Mâlik'ten de rivayet vardır. Bu hadis hasendir. Ebû Kilâbe'nin Âişe'den (hadis) işittiğini bilmiyoruz. Ebû Kilâbe, Âişe'nin süt kardeşi Abdullah b. Yezîd'den, o da Âişe'den bu hadisten başkasını rivayet etmiştir. Ebû Kilâbe'nin ismi Abdullah b. Zeyd el-Cermî'dir. Bize İbn Ebî Ömer anlattı; dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne anlattı; dedi ki: Eyyûb es-Sahtiyânî Ebû Kilâbe'yi andı ve şöyle dedi: Vallahi o, akıl sahibi fıkıhçılardandı.)
2613. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، هُرَيْمُ بْنُ مِسْعَرٍ الأَزْدِيُّ التِّرْمِذِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ النَّاسَ فَوَعَظَهُمْ ثُمَّ قَالَ " يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ فَإِنَّكُنَّ أَكْثَرُ أَهْلِ النَّارِ " . فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ وَلِمَ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لِكَثْرَةِ لَعْنِكُنَّ " . يَعْنِي وَكُفْرَكُنَّ الْعَشِيرَ . قَالَ " وَمَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَدِينٍ أَغْلَبَ لِذَوِي الأَلْبَابِ وَذَوِي الرَّأْىِ مِنْكُنَّ " . قَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ وَمَا نُقْصَانُ دِينِهَا وَعَقْلِهَا قَالَ " شَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ مِنْكُنَّ بِشَهَادَةِ رَجُلٍ وَنُقْصَانُ دِينِكُنَّ الْحَيْضَةُ تَمْكُثُ إِحْدَاكُنَّ الثَّلاَثَ وَالأَرْبَعَ لاَ تُصَلِّي " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Bize Ebû Abdullah Hüreym b. Mis'ar el-Ezdî et-Tirmizî anlattı; dedi ki: Bize Abdülazîz b. Muhammed anlattı; Süheyl b. Ebî Sâlih'ten; babasından; Ebû Hüreyre'den; (rivayet edildiğine göre) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanlara hitap etti, onlara vaaz verdi, sonra şöyle buyurdu: "Ey kadınlar topluluğu! Sadaka verin. Çünkü siz cehennem ehlinin çoğunluğunu oluşturuyorsunuz." Onlardan bir kadın: "Neden (böyle) ey Allah'ın Resûlü?" dedi. Buyurdu ki: "Çokça lanet etmenizden ve kocaya (eşe) nankörlük etmenizden dolayı." (Devamla) buyurdu ki: "Akıl ve din eksikliği olanlardan, akıl ve görüş sahibi erkeklere sizden daha baskın gelenini görmedim." Onlardan bir kadın: "Dininin ve aklının eksikliği nedir?" dedi. Buyurdu ki: "Sizden iki kadının şahitliği bir erkeğin şahitliğine (denk)tir; (bu aklın noksanlığıdır). Dininizin noksanlığı ise hayız (hali)dir; (kadın) üç dört (gün) bekler de namaz kılmaz." (Ebû Îsâ der ki: Bu konuda Ebû Saîd ve İbn Ömer'den de rivayet vardır. Bu hadis bu vecihten sahih garip hasendir.)
2614. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ بَابًا فَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَأَرْفَعُهَا قَوْلُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَرَوَى عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الإِيمَانُ أَرْبَعَةٌ وَسِتُّونَ بَابًا " . قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize Ebû Küreyb anlattı; dedi ki: Bize Vekî' anlattı; Süfyân'dan; Süheyl b. Ebî Sâlih'ten; Abdullah b. Dînâr'dan; Ebû Sâlih'ten; Ebû Hüreyre'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İman, yetmiş küsur şubedir (kapıdır). En aşağısı yoldan eziyet veren şeyi kaldırmaktır. En yükseği ise 'Lâ ilâhe illallâh' sözüdür." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Süheyl b. Ebî Sâlih de bunu Abdullah b. Dînâr'dan; Ebû Sâlih'ten; Ebû Hüreyre'den böylece rivayet etmiştir. Umâre b. Gaziyye ise bu hadisi Ebû Sâlih'ten; Ebû Hüreyre'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den: "İman altmış dört şubedir (kapıdır)" diye rivayet etmiştir. (Ebû Îsâ) dedi ki: Bunu bize Kuteybe anlattı; (dedi ki) bize Bekr b. Mudar anlattı; Umâre b. Gaziyye'den; Ebû Sâlih'ten; Ebû Hüreyre'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den.)
2615. Hadis
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِرَجُلٍ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ " . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ فِي حَدِيثِهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ رَجُلاً يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي بَكْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ .
Bize İbn Ebî Ömer ve Ahmed b. Menî' anlattılar; -manaları birdir-; dediler ki: Bize Süfyân b. Uyeyne anlattı; Zührî'den; Sâlim'den; babasından; (rivayet edildiğine göre) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, kardeşine hayâ konusunda (çok utangaç olduğu için) öğüt veren bir adama rastladı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hayâ imandandır." (Ahmed b. Menî' hadisinde (şöyle dedi): Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem, kardeşine hayâ konusunda öğüt veren bir adamı işitti.) (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bu konuda Ebû Hüreyre, Ebû Bekre ve Ebû Ümâme'den de rivayet vardır.)
2616. Hadis
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الصَّنْعَانِيُّ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَصْبَحْتُ يَوْمًا قَرِيبًا مِنْهُ وَنَحْنُ نَسِيرُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ وَيُبَاعِدُنِي مِنَ النَّارِ . قَالَ " لَقَدْ سَأَلْتَنِي عَنْ عَظِيمٍ وَإِنَّهُ لَيَسِيرٌ عَلَى مَنْ يَسَّرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ تَعْبُدُ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ وَتَحُجُّ الْبَيْتَ " . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى أَبْوَابِ الْخَيْرِ الصَّوْمُ جُنَّةٌ وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ كَمَا يُطْفِئُ الْمَاءُ النَّارَ وَصَلاَةُ الرَّجُلِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ " . قَالَ ثُمَّ تَلاََ: ( تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ ) حَتَّى بَلَغَ: (يَعْمَلُونَ) ثُمَّ قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكَ بِرَأْسِ الأَمْرِ كُلِّهِ وَعَمُودِهِ وَذِرْوَةِ سَنَامِهِ " . قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " رَأْسُ الأَمْرِ الإِسْلاَمُ وَعَمُودُهُ الصَّلاَةُ وَذِرْوَةُ سَنَامِهِ الْجِهَادُ " . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكَ بِمَلاَكِ ذَلِكَ كُلِّهِ " . قُلْتُ بَلَى يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ فَأَخَذَ بِلِسَانِهِ قَالَ " كُفَّ عَلَيْكَ هَذَا " . فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نَتَكَلَّمُ بِهِ فَقَالَ " ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَوْ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ إِلاَّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize İbn Ebî Ömer anlattı; dedi ki: Bize Abdullah b. Muâz es-San'ânî anlattı; Ma'mer'den; Âsım b. Ebî'n-Necûd'dan; Ebû Vâil'den; Muâz b. Cebel'den; dedi ki: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile bir yolculukta beraberdim. Bir gün, (yolculuk esnasında) yürürken ona yakın oldum ve dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Beni cennete girdirecek ve ateşten uzaklaştıracak bir amel haber ver." Buyurdu ki: "Sen çok büyük bir şey sordun. (Fakat) muhakkak ki o, Allah'ın kendisine kolaylaştırdığı kimseye kolaydır: Allah'a ibadet edersin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmazsın, namazı dosdoğru kılarsın, zekâtı verirsin, Ramazan orucunu tutarsın ve Beyt'i haccendersin." Sonra (şöyle) buyurdu: "Sana hayır kapılarını göstereyim mi? Oruç kalkandır. Sadaka, suyun ateşi söndürdüğü gibi hatayı (günahı) söndürür. Ve (üçüncüsü) kişinin gecenin ortasında kıldığı namazdır." Sonra şu ayeti okudu: { Yanları yataklarından uzaklaşır... } ({ ...yapmakta olduklarına (karşılık olarak onlar için saklanan müjdeyi kimse bilmez) } ayetine) kadar ulaştı. Sonra buyurdu ki: "Sana işin başını, direğini ve hörgücünün zirvesini haber vereyim mi?" Ben: "Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dedim. Buyurdu ki: "İşin başı İslam'dır, direği namazdır, hörgücünün zirvesi ise cihattır." Sonra buyurdu ki: "Sana bütün bunların (can damarını) haber vereyim mi?" Ben: "Evet, ey Allah'ın Nebisi!" dedim. Dilini tuttu ve: "Şunu (kendine) tut (hakim ol)" dedi. Ben: "Ey Allah'ın Nebisi! Biz konuştuklarımızdan dolayı hesaba mı çekileceğiz?" dedim. Buyurdu ki: "Annen seni yitirsin ey Muâz! İnsanları yüzüstü -veya burunları üzerine- ateşe sürükleyen şey, dillerinin hasat ettiklerinden (söyledikleri sözlerden) başkası mıdır?" (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir.)
2617. Hadis
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ يَتَعَاهَدُ الْمَسْجِدَ فَاشْهَدُوا لَهُ بِالإِيمَانِ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: (إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ وَآتَى الزَّكَاةَ ) " . الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ .
Bize İbn Ebî Ömer anlattı; dedi ki: Bize Abdullah b. Vehb anlattı; Amr b. el-Hâris'ten; Derrâc Ebu's-Semh'ten; Ebu'l-Heysem'den; Ebû Saîd'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir adamın mescide gidip gelmeyi adet edindiğini (itaat ettiğini) görürseniz, onun imanlı olduğuna şahitlik ediniz. Çünkü Allah Teâlâ şöyle buyurur: { Allah'ın mescitlerini ancak Allah'a ve ahiret gününe iman edenler, namazı kılanlar ve zekâtı verenler imar eder. }" (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis garip hasendir.)
2618. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَ الْكُفْرِ وَالإِيمَانِ تَرْكُ الصَّلاَةِ " .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Cerîr ve Ebû Muâviye anlattılar; A'meş'ten; Ebû Süfyân'dan; Câbir'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu (rivayet ettiler): "Küfür ile iman arasında (fark) namazın terkidir."
2619. Hadis
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَقَالَ " بَيْنَ الْعَبْدِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ أَوِ الْكُفْرِ تَرْكُ الصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو سُفْيَانَ اسْمُهُ طَلْحَةُ بْنُ نَافِعٍ .
Bize Hennâd anlattı; dedi ki: Bize Esbât b. Muhammed anlattı; A'meş'ten; bu isnad ile (bir önceki hadisin) benzerini (rivayet etti) ve şöyle dedi: "Kul ile şirk veya küfür arasında (fark), namazın terkidir." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Ebû Süfyân'ın ismi Talha b. Nâfi'dir.)
2620. Hadis
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَ الْعَبْدِ وَبَيْنَ الْكُفْرِ تَرْكُ الصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو الزُّبَيْرِ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ تَدْرُسَ .
Bize Hennâd anlattı; dedi ki: Bize Vekî' anlattı; Süfyân'dan; Ebu'z-Zübeyr'den; Câbir'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kul ile küfür arasında (fark), namazın terkidir." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Ebu'z-Zübeyr'in ismi Muhammed b. Müslim b. Tedrus'tur.)
2621. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، وَيُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْعَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمُ الصَّلاَةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Bize Ebû Ammâr el-Hüseyin b. Hureys ve Yûsuf b. Îsâ anlattılar; dediler ki: Bize Fadl b. Mûsâ anlattı; Hüseyin b. Vâkid'den. (Yine) bize Ebû Ammâr el-Hüseyin b. Hureys ve Mahmûd b. Gaylân anlattılar; dediler ki: Bize Ali b. el-Hüseyin b. Vâkid anlattı; babasından. (Yine) bize Muhammed b. Alî b. el-Hasan b. Şakîk ve Mahmûd b. Gaylân anlattılar; dediler ki: Bize Ali b. el-Hasan b. Şakîk anlattı; Hüseyin b. Vâkid'den; Abdullah b. Büreyde'den; babasından; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bizimle onlar arasındaki ahit (sınır) namazdır. Kim onu terk ederse kâfir olur." (Ebû Îsâ der ki: Bu konuda Enes ve İbn Abbâs'tan da rivayet vardır. Bu hadis hasen sahih gariptir.)
2622. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ الْعُقَيْلِيِّ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم لاَ يَرَوْنَ شَيْئًا مِنَ الأَعْمَالِ تَرْكُهُ كُفْرٌ غَيْرَ الصَّلاَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ أَبَا مُصْعَبٍ الْمَدَنِيَّ يَقُولُ مَنْ قَالَ الإِيمَانُ قَوْلٌ يُسْتَتَابُ فَإِنْ تَابَ وَإِلاَّ ضُرِبَتْ عُنُقُهُ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı; Cerîrî'den; Abdullah b. Şakîk el-Ukaylî'den; dedi ki: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı, namazdan başka amellerden herhangi birinin terkini küfür olarak görmezlerdi." (Ebû Îsâ der ki: Ebû Mus'ab el-Medenî'yi şöyle derken işittim: "Kim imanın (sadece) söz olduğunu söylerse, tövbeye davet edilir. Eğer tövbe ederse (ne ala), yoksa boynu vurulur.")
2623. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " ذَاقَ طَعْمَ الإِيمَانِ مَنْ رَضِيَ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Leys anlattı; İbn el-Hâd'dan; Muhammed b. İbrâhîm b. el-Hâris'ten; Âmir b. Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan; Abbâs b. Abdülmuttalib'den; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittiğini (rivayet etti): "Rab olarak Allah'tan, din olarak İslam'dan ve Nebi olarak Muhammed'den razı olan kimse imanın tadını tatmıştır." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir.)
2624. Hadis
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ طَعْمَ الإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize İbn Ebî Ömer anlattı; dedi ki: Bize Abdülvehhâb es-Sekafî anlattı; Eyyûb'dan; Ebû Kilâbe'den; Enes b. Mâlik'ten; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu (rivayet etti): "Üç (şey) vardır ki, bunlar kimde bulunursa onlarla imanın tadını bulur: Allah ve Resûlü'nün, kendisine onlardan başka her şeyden daha sevimli olması; kişinin bir kimseyi ancak Allah için sevmesi; ve Allah onu küfürden kurtardıktan sonra tekrar küfre dönmeyi, ateşe atılmayı kerih gördüğü (istemediği) gibi kerih görmesi." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Katâde de bunu Enes b. Mâlik'ten; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmiştir.)
2625. Hadis
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَسْرِقُ السَّارِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَكِنِ التَّوْبَةُ مَعْرُوضَةٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . - وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا زَنَى الْعَبْدُ خَرَجَ مِنْهُ الإِيمَانُ فَكَانَ فَوْقَ رَأْسِهِ كَالظُّلَّةِ فَإِذَا خَرَجَ مِنْ ذَلِكَ الْعَمَلِ عَادَ إِلَيْهِ الإِيمَانُ " . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ فِي هَذَا خَرَجَ مِنَ الإِيمَانِ إِلَى الإِسْلاَمِ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي الزِّنَا وَالسَّرِقَةِ " مَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَأُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ فَهُوَ كَفَّارَةُ ذَنْبِهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَسَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ " . رَوَى ذَلِكَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ وَخُزَيْمَةُ بْنُ ثَابِتٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize Ahmed b. Menî' anlattı; dedi ki: Bize Abîde b. Humeyd anlattı; A'meş'ten; Ebû Sâlih'ten; Ebû Hüreyre'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Zina eden, zina ettiği sırada mümin olduğu halde zina etmez. Hırsızlık yapan, hırsızlık yaptığı sırada mümin olduğu halde hırsızlık yapmaz. Fakat tövbe (kapısı) sunulmuştur (açıktır)." (Ebû Îsâ der ki: Bu konuda İbn Abbâs, Âişe ve Abdullah b. Ebî Evfâ'dan da rivayet vardır. Ebû Hüreyre hadisi bu vecihten hasen sahih garip bir hadistir. Ebû Hüreyre'den, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu da rivayet edilmiştir: "Kul zina ettiği zaman iman ondan çıkar ve başının üzerinde gölgelik gibi (asılı) olur. O (günah) amelinden çıktığı (vazgeçtiği) zaman iman ona geri döner." Ebû Ca'fer Muhammed b. Ali'den de rivayet edildiğine göre, o bu konuda şöyle demiştir: "İmandan çıkar, İslam'a (girer/kalır)." Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den başka vecihlerden de rivayet edildiğine göre, zina ve hırsızlık hakkında şöyle buyurmuştur: "Kim bunlardan bir şeyi işler de kendisine had (cezası) uygulanırsa, bu onun (günahı) için kefarettir. Kim bunlardan bir şeyi işler de Allah onu(n günahını) örterse, (işi) Allah'a kalmıştır; dilerse kıyamet günü ona azap eder, dilerse onu bağışlar." Bunu Ali b. Ebî Tâlib, Ubâde b. es-Sâmit ve Huzeyme b. Sâbit, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmişlerdir.)
2626. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، - وَاسْمُهُ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَصَابَ حَدًّا فَعُجِّلَ عُقُوبَتُهُ فِي الدُّنْيَا فَاللَّهُ أَعْدَلُ مِنْ أَنْ يُثَنِّيَ عَلَى عَبْدِهِ الْعُقُوبَةَ فِي الآخِرَةِ وَمَنْ أَصَابَ حَدًّا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَفَا عَنْهُ فَاللَّهُ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يَعُودَ فِي شَيْءٍ قَدْ عَفَا عَنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَهَذَا قَوْلُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا كَفَّرَ أَحَدًا بِالزِّنَا أَوِ السَّرِقَةِ وَشُرْبِ الْخَمْرِ .
Bize Ebû Ubeyde b. Ebî's-Sefer -ismi Ahmed b. Abdullah el-Hemedânî el-Kûfî'dir- anlattı; dedi ki: Bize Haccâc b. Muhammed anlattı; Yûnus b. Ebî İshâk'tan; Ebû İshâk el-Hemedânî'den; Ebû Cuhayfe'den; Ali'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den; (şöyle) buyurduğu (rivayet edildi): "Kim bir had (suçu) işler de cezası dünyada hemen verilirse; Allah, kuluna ahirette cezayı tekrar vermekten (ikilemekten) çok daha adildir. Kim de bir had (suçu) işler de Allah onu örter ve affederse; Allah, affettiği bir şeye (cezalandırmak üzere) geri dönmekten çok daha kerem sahibidir." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen garip sahihtir. Bu, ilim ehlinin görüşüdür. Biz hiç kimsenin zina, hırsızlık ve şarap içmek sebebiyle (bir kimseyi) tekfir ettiğini bilmiyoruz.)
2627. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى دِمَائِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَيُرْوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ أَىُّ الْمُسْلِمِينَ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ." وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي مُوسَى وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Leys anlattı; İbn Aclân'dan; Ka'kâ' b. Hakîm'den; Ebû Sâlih'ten; Ebû Hüreyre'den; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslüman, dilinden ve elinden Müslümanların emin olduğu (zarar görmediği) kimsedir. Mümin ise insanların kanları ve malları konusunda kendisinden emin olduğu (güvendiği) kimsedir." (Ebû Îsâ der ki: Bu hadis hasen sahihtir. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildiğine göre kendisine: 'Müslümanların hangisi daha faziletlidir?' diye sorulmuş, O da: 'Dilinden ve elinden Müslümanların emin olduğu kimsedir' buyurmuştur. Bu konuda Câbir, Ebû Mûsâ ve Abdullah b. Amr'dan da rivayet vardır.)
2628. Hadis
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الْمُسْلِمِينَ أَفْضَلُ قَالَ " مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم
Bunu bize İbrâhîm b. Saîd el-Cevherî anlattı; dedi ki: Bize Ebû Üsâme anlattı; Büreyd b. Abdillah b. Ebî Bürde'den; dedesi Ebû Bürde'den; Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Müslümanların hangisi daha faziletlidir?" diye soruldu. Şöyle buyurdu: "Müslümanların, elinden ve dilinden selamette olduğu kimsedir." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis sahih gariptir; Ebû Mûsâ el-Eş'arî'nin, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayeti olarak.
2629. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الإِسْلاَمَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا كَمَا بَدَأَ فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَبُو الأَحْوَصِ اسْمُهُ عَوْفُ بْنُ مَالِكِ بْنِ نَضْلَةَ الْجُشَمِيُّ تَفَرَّدَ بِهِ حَفْصٌ .
Bize Ebû Küreyb anlattı; dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs anlattı; A'meş'ten; Ebû İshâk'tan; Ebu'l-Ahvas'tan; Abdullâh b. Mes'ûd'dan. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz İslam garip olarak başladı ve başladığı gibi (tekrar) garip hale dönecektir. Ne mutlu o gariplere!" Bu konuda Sa'd, İbn Ömer, Câbir, Enes ve Abdullâh b. Amr'dan da hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis İbn Mes'ûd rivayeti olarak hasen sahih gariptir. Biz bunu sadece Hafs b. Gıyâs'ın, A'meş'ten rivayetiyle biliyoruz. Ebu'l-Ahvas'ın ismi Avf b. Mâlik b. Nadle el-Cüşemî'dir. Hafs bu hadiste tek kalmıştır.
2630. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفِ بْنِ زَيْدِ بْنِ مِلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الدِّينَ لَيَأْرِزُ إِلَى الْحِجَازِ كَمَا تَأْرِزُ الْحَيَّةُ إِلَى جُحْرِهَا وَلَيَعْقِلَنَّ الدِّينُ مِنَ الْحِجَازِ مَعْقِلَ الأُرْوِيَّةِ مِنْ رَأْسِ الْجَبَلِ إِنَّ الدِّينَ بَدَأَ غَرِيبًا وَيَرْجِعُ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ الَّذِينَ يُصْلِحُونَ مَا أَفْسَدَ النَّاسُ مِنْ بَعْدِي مِنْ سُنَّتِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Abdullâh b. Abdirrahmân anlattı; dedi ki: Bize İsmâîl b. Ebî Üveys haber verdi; dedi ki: Bana Kesîr b. Abdillah b. Amr b. Avf b. Zeyd b. Milha anlattı; babasından; dedesinden. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz din, yılanın deliğine sığındığı (çekildiği) gibi Hicaz'a sığınacak (çekilecek)tir. Ve din, dağ keçisinin dağın zirvesine sığındığı gibi Hicaz'a sığınacaktır. Şüphesiz din garip olarak başladı ve (yine) garip hale dönecektir. Benden sonra insanların sünnetimden ifsat ettikleri (bozdukları) şeyleri ıslah eden o gariplere ne mutlu!" Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir.
2631. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلاَثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْعَلاَءِ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ . حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَأَبُو سُهَيْلٍ هُوَ عَمُّ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَاسْمُهُ نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ الأَصْبَحِيُّ الْخَوْلاَنِيُّ .
Bize Ebû Hafs Amr b. Alî anlattı; dedi ki: Bize Yahyâ b. Muhammed b. Kays anlattı; Alâ b. Abdirrahmân'dan; babasından; Ebû Hureyre'den. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Münafığın alameti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde cayar, kendisine bir şey emanet edildiğinde ihanet eder." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis Alâ'nın rivayeti olarak hasen gariptir. Ebû Hureyre vasıtasıyla Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den başka veçhlerden de rivayet edilmiştir. Bu konuda İbn Mes'ûd, Enes ve Câbir'den de hadis vardır. Bize Alî b. Hucr anlattı; dedi ki: Bize İsmâîl b. Ca'fer anlattı; Ebû Süheyl b. Mâlik'ten; babasından; Ebû Hureyre'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den. (İsmâîl) bunun benzerini mana olarak (rivayet etti). Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis sahihtir. Ebû Süheyl, Mâlik b. Enes'in amcasıdır; ismi Nâfi' b. Mâlik b. Ebî Âmir el-Asbahî el-Havlânî'dir.
2632. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا وَإِنْ كَانَتْ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ فِيهِ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا مَنْ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ نِفَاقُ الْعَمَلِ وَإِنَّمَا كَانَ نِفَاقُ التَّكْذِيبِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَكَذَا رُوِيَ عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ شَيْئًا مِنْ هَذَا أَنَّهُ قَالَ النِّفَاقُ نِفَاقَانِ نِفَاقُ الْعَمَلِ وَنِفَاقُ التَّكْذِيبِ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Ubeydullâh b. Mûsâ anlattı; Süfyân'dan; A'meş'ten; Abdullâh b. Mürre'den; Mesrûk'tan; Abdullâh b. Amr'dan. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Dört şey vardır ki kimde bulunursa o kişi (tam) münafık olur. Kimde bunlardan bir haslet bulunursa, onu bırakıncaya kadar kendisinde münafıklıktan bir haslet bulunur: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde cayar, düşmanlık ettiğinde (haktan sapıp) haddi aşar, antlaşma yaptığında bozar (gadreder)." Dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bize Hasan b. Alî el-Hallâl anlattı; dedi ki: Bize Abdullâh b. Nümeyr anlattı; A'meş'ten; Abdullâh b. Mürre'den bu isnadla benzerini (rivayet etti). Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. İlim ehline göre bunun manası amel nifakıdır. İnkar (küfür) nifakı ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında idi. Hasan-ı Basrî'den bu konuda şöyle bir şey rivayet edilmiştir. O şöyle demiştir: "Nifak iki türlüdür: Amel nifakı ve yalanlama (tekzib) nifakı."
2633. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِي النُّعْمَانِ، عَنْ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا وَعَدَ الرَّجُلُ وَيَنْوِي أَنْ يَفِيَ بِهِ فَلَمْ يَفِ بِهِ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ . عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ثِقَةٌ وَلاَ يُعْرَفُ أَبُو النُّعْمَانِ وَلاَ أَبُو وَقَّاصٍ وَهُمَا مَجْهُولاَنِ .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı; dedi ki: Bize Ebû Âmir anlattı; dedi ki: Bize İbrâhîm b. Tahmân anlattı; Alî b. Abdil-A'lâ'dan; Ebu'n-Nu'mân'dan; Ebû Vakkâs'tan; Zeyd b. Erkam'dan. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kişi bir söz verir de onu yerine getirmeyi niyet eder (fakat buna güç yetiremez de) yerine getiremezse, kendisine bir günah yoktur." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis gariptir. İsnadı kavi (güçlü) değildir. Alî b. Abdil-A'lâ sika (güvenilir) biridir. (Fakat) Ebu'n-Nu'mân ve Ebû Vakkâs tanınmamaktadır (bilinmemektedir), ikisi de meçhuldür.
2634. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَكِيمِ بْنُ مَنْصُورٍ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قِتَالُ الْمُسْلِمِ أَخَاهُ كُفْرٌ وَسِبَابُهُ فُسُوقٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ .
Bize Muhammed b. Abdillah b. Bezî' anlattı; dedi ki: Bize Abdülhakîm b. Mansûr el-Vâsıtî anlattı; Abdülmelik b. Umeyr'den; Abdurrahmân b. Abdillah b. Mes'ûd'dan; babasından. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslümanın, (Müslüman) kardeşiyle savaşması küfür, ona sövmesi fısktır." Bu konuda Sa'd ve Abdullâh b. Muğaffel'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: İbn Mes'ûd hadisi hasen sahihtir. Abdullâh b. Mes'ûd'dan başka veçhlerden de rivayet edilmiştir.
2635. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ قِتَالُهُ كُفْرٌ لَيْسَ بِهِ كُفْرًا مِثْلَ الاِرْتِدَادِ عَنِ الإِسْلاَمِ وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قُتِلَ مُتَعَمَّدًا فَأَوْلِيَاءُ الْمَقْتُولِ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءُوا قَتَلُوا وَإِنْ شَاءُوا عَفَوْا " . وَلَوْ كَانَ الْقَتْلُ كُفْرًا لَوَجَبَ الْقَتْلُ وَلَمْ يَصِحَّ الْعَفْوُ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَطَاوُسٍ وَعَطَاءٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا كُفْرٌ دُونَ كُفْرٍ وَفُسُوقٌ دُونَ فُسُوقٍ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Vekî' anlattı; Süfyân'dan; Zübeyd'den; Ebû Vâil'den; Abdullâh b. Mes'ûd'dan. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslümana sövmek fısktır, onunla savaşmak (öldürmek) ise küfürdür." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bu hadiste geçen "onunla savaşmak küfürdür" sözünün manası, İslam'dan çıkaran bir küfür (irtidad) gibi değildir. Bundaki delil de Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edilen şu sözüdür: "Kim kasten öldürülürse, öldürülenin velileri muhayyerdir (seçim hakkına sahiptir); dilerlerse (kısas olarak) öldürürler, dilerlerse affederler." Eğer (kasten) adam öldürmek (dinden çıkaran) küfür olsaydı, (mürtedin) öldürülmesi vacip olur ve (velinin) affetmesi sahih olmazdı. İbn Abbâs, Tâvûs, Atâ ve ilim ehlinden birçok kimseden rivayet edildiğine göre onlar şöyle demişlerdir: "(Bu), (dinden çıkaran) küfrün dışında bir küfür ve (tam) fıskın dışında bir fısktır."
2636. Hadis
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ عَلَى الْعَبْدِ نَذْرٌ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ وَلاَعِنُ الْمُؤْمِنِ كَقَاتِلِهِ وَمَنْ قَذَفَ مُؤْمِنًا بِكُفْرٍ فَهُوَ كَقَاتِلِهِ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِمَا قَتَلَ بِهِ نَفْسَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Ahmed b. Menî' anlattı; dedi ki: Bize İshâk b. Yûsuf el-Ezrak anlattı; Hişâm ed-Destevâî'den; Yahyâ b. Ebî Kesîr'den; Ebû Kılâbe'den; Sâbit b. ed-Dahhâk'tan. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kulun mülkiyetinde olmayan bir şey hakkında (yaptığı) adak (geçerli) değildir. Mümin ile laanlaşan (ona lanet okuyan) kişi, onu öldürmüş gibidir. Kim bir mümine küfür isnadında bulunursa, o da onu öldürmüş gibidir. Kim kendisini bir şeyle öldürürse (intihar ederse), Allah kıyamet günü ona o şeyle azap eder." Bu konuda Ebû Zerr ve İbn Ömer'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir.
2637. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا رَجُلٍ قَالَ لأَخِيهِ كَافِرٌ فَقَدْ بَاءَ بِهِ أَحَدُهُمَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ بَاءَ يَعْنِي أَقَرَّ .
Bize Kuteybe anlattı; Mâlik b. Enes'ten; Abdullâh b. Dînâr'dan; İbn Ömer'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den. (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Herhangi bir kimse kardeşine: 'Ey kâfir!' derse, bu söz ikisinden birine döner." Bu hadis hasen sahih gariptir. Hadisteki "bâe" (döner) sözünün manası, "ikrar eder (üzerine kalır)" demektir.
2638. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الْمَوْتِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ مَهْلاً لِمَ تَبْكِي فَوَاللَّهِ لَئِنِ اسْتُشْهِدْتُ لأَشْهَدَنَّ لَكَ وَلَئِنْ شُفِّعْتُ لأَشْفَعَنَّ لَكَ وَلَئِنِ اسْتَطَعْتُ لأَنْفَعَنَّكَ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ مَا مِنْ حَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكُمْ فِيهِ خَيْرٌ إِلاَّ حَدَّثْتُكُمُوهُ إِلاَّ حَدِيثًا وَاحِدًا وَسَوْفَ أُحَدِّثُكُمُوهُ الْيَوْمَ وَقَدْ أُحِيطَ بِنَفْسِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ النَّارَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ وَطَلْحَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ . قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي عُمَرَ يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ كَانَ ثِقَةً مَأْمُونًا فِي الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالصُّنَابِحِيُّ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . فَقَالَ إِنَّمَا كَانَ هَذَا فِي أَوَّلِ الإِسْلاَمِ قَبْلَ نُزُولِ الْفَرَائِضِ وَالأَمْرِ وَالنَّهْىِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَوَجْهُ هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ أَهْلَ التَّوْحِيدِ سَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَإِنْ عُذِّبُوا بِالنَّارِ بِذُنُوبِهِمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يُخَلَّدُونَ فِي النَّارِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " سَيَخْرُجُ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ مِنْ أَهْلِ التَّوْحِيدِ وَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ " . هَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الآيَةَِ: (رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ) قَالُوا إِذَا أُخْرِجَ أَهْلُ التَّوْحِيدِ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُوا الْجَنَّةَ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Leys anlattı; İbn Aclân'dan; Muhammed b. Yahyâ b. Habbân'dan; İbn Muhayrîz'den; Sunâbihî'den; Ubâde b. es-Sâmit'ten. (Sunâbihî) şöyle demiştir: Ölüm döşeğindeyken (Ubâde'nin) yanına girdim ve ağladım. Bana: "Dur, niye ağlıyorsun? Vallahi eğer benden şahitlik istenirse senin (lehine) şahitlik ederim, şefaat yetkisi verilirse sana şefaat ederim ve gücüm yeterse sana mutlaka fayda sağlarım" dedi. Sonra şöyle dedi: "Vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den duyduğum, içinde sizin için hayır bulunan hiçbir hadis yoktur ki -bir hadis hariç- size anlatmış olmayayım. O bir hadisi de bugün, ölümüm yaklaşmışken (nefsim kuşatılmışken) size anlatacağım. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Kim Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Resûlü olduğuna şehadet ederse, Allah ona ateşi haram kılar.'" Bu konuda Ebû Bekir, Ömer, Osman, Alî, Talha, Câbir, İbn Ömer ve Zeyd b. Hâlid'den de hadis vardır. (Tirmizî) dedi ki: İbn Ebî Ömer'i şöyle derken işittim: İbn Uyeyne'yi şöyle derken işittim: "Muhammed b. Aclân, hadiste sika (güvenilir) ve emin biridir." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis bu veçhiyle hasen sahih gariptir. Sunâbihî'nin ismi Abdurrahmân b. Useyle'dir, künyesi Ebû Abdillah'tır. Zührî'den rivayet edildiğine göre ona Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Kim Lâ ilâhe illallâh derse cennete girer" sözü sorulmuş, o da şöyle cevap vermiştir: "Bu, İslam'ın ilk zamanlarında, farzlar, emir ve nehiyler inmeden önceydi." Ebû Îsâ dedi ki: Bazı ilim ehline göre bu hadisin yorumu şöyledir: "Tevhid ehli olanlar, günahları sebebiyle ateşte azap görseler bile, muhakkak cennete gireceklerdir; zira onlar ateşte ebedi kalmayacaklardır." Abdullâh b. Mes'ûd, Ebû Zerr, İmrân b. Husayn, Câbir b. Abdillah, İbn Abbâs, Ebû Saîd el-Hudrî ve Enes b. Mâlik vasıtasıyla Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Bir topluluk, tevhid ehli oldukları halde (cezalarını çektikten sonra) ateşten çıkacak ve cennete gireceklerdir." Saîd b. Cübeyr, İbrâhîm en-Nehaî ve tabiinden birçok kimseden bu şekilde rivayet edilmiştir. Ebû Hureyre'den, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şu ayetin tefsiri hakkında şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: { İnkâr edenler, keşke Müslüman olsaydılar diye (o gün) çok arzu edeceklerdir. } (Hicr: 2). (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur): "Tevhid ehli ateşten çıkarılıp cennete konuldukları zaman, inkâr edenler 'Keşke Müslüman olsaydık' diye temennide bulunacaklardır."
2639. Hadis
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَعَافِرِيِّ، ثُمَّ الْحُبُلِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ سَيُخَلِّصُ رَجُلاً مِنْ أُمَّتِي عَلَى رُءُوسِ الْخَلاَئِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَنْشُرُ عَلَيْهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ سِجِلاًّ كُلُّ سِجِلٍّ مِثْلُ مَدِّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَقُولُ أَتُنْكِرُ مِنْ هَذَا شَيْئًا أَظَلَمَكَ كَتَبَتِي الْحَافِظُونَ فَيَقُولُ لاَ يَا رَبِّ . فَيَقُولُ أَفَلَكَ عُذْرٌ فَيَقُولُ لاَ يَا رَبِّ . فَيَقُولُ بَلَى إِنَّ لَكَ عِنْدَنَا حَسَنَةً فَإِنَّهُ لاَ ظُلْمَ عَلَيْكَ الْيَوْمَ فَتَخْرُجُ بِطَاقَةٌ فِيهَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَيَقُولُ احْضُرْ وَزْنَكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ مَا هَذِهِ الْبِطَاقَةُ مَعَ هَذِهِ السِّجِلاَّتِ فَقَالَ إِنَّكَ لاَ تُظْلَمُ . قَالَ فَتُوضَعُ السِّجِلاَّتُ فِي كِفَّةٍ وَالْبِطَاقَةُ فِي كِفَّةٍ فَطَاشَتِ السِّجِلاَّتُ وَثَقُلَتِ الْبِطَاقَةُ فَلاَ يَثْقُلُ مَعَ اسْمِ اللَّهِ شَيْءٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ يَحْيَى، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . وَالْبِطَاقَةُ هِيَ الْقِطْعَةُ .
Bize Süveyd b. Nasr anlattı; dedi ki: Bize Abdullâh b. el-Mübârek haber verdi; Leys b. Sa'd'dan; dedi ki: Bana Âmir b. Yahyâ anlattı; Ebû Abdirrahmân el-Meâfirî, sonra el-Hubulî'den. Dedi ki: Abdullâh b. Amr b. el-Âs'ı şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah kıyamet günü ümmetimden bir adamı mahlukatın huzurunda (herkesin önünde) ayırıp seçecek. Onun aleyhine doksan dokuz sicil (amel defteri) açacak. Her bir sicil gözün görebildiği mesafe (kadar uzun) olacaktır. Sonra (Allah) şöyle buyuracak: 'Bunlardan bir şeyi inkar ediyor musun? (Amelleri) yazan hafız (melek)lerim sana zulmetti mi?' Kul: 'Hayır ey Rabbim!' diyecek. (Allah) buyuracak: 'Bir mazeretin var mı?' Kul: 'Hayır ey Rabbim!' diyecek. (Allah) buyuracak: 'Evet (var)! Katımızda senin (makbul) bir hasenen vardır. Muhakkak ki bugün sana zulmedilmeyecektir.' Bunun üzerine (üzerinde): 'Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve resûluh' (şehadet ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve Muhammed O'nun kulu ve Resûlüdür) yazılı bir kart (bitâka) çıkarılır. (Allah) şöyle buyurur: '(Amellerinin) tartılışında hazır bulun.' Kul der ki: 'Ey Rabbim! Bu kadar sicilin yanında bu kart nedir ki?' (Allah) buyurur: 'Muhakkak ki sen haksızlığa uğratılmayacaksın.'" (Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem devamla) buyurdu ki: "Siciller bir kefeye, kart ise diğer kefeye konulur. Siciller (yukarı kalkıp) hafif gelir, kart ise ağır basar. Allah'ın ismiyle (birlikte tartıldığında) hiçbir şey ağır gelmez." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen gariptir. Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize İbn Lehîa anlattı; Âmir b. Yahyâ'dan bu isnadla manası bakımından benzerini (rivayet etti). "Bitâka", (kağıt veya kumaş) parçası demektir.
2640. Hadis
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَفَرَّقَتِ الْيَهُودُ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِينَ أَوِ اثْنَتَيْنِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً وَالنَّصَارَى مِثْلَ ذَلِكَ وَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلاَثٍ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَوْفِ بْنِ مَالِكٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Hüseyin b. Hureys Ebû Ammâr anlattı; dedi ki: Bize Fadl b. Mûsâ anlattı; Muhammed b. Amr'dan; Ebû Seleme'den; Ebû Hureyre'den. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Yahudiler yetmiş bir veya yetmiş iki fırkaya ayrıldılar. Hristiyanlar da o kadar (fırkaya ayrıldılar). Ümmetim de yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır." Bu konuda Sa'd, Abdullâh b. Amr ve Avf b. Mâlik'ten de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Ebû Hureyre hadisi hasen sahihtir.
2641. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمَ الإِفْرِيقِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيَأْتِيَنَّ عَلَى أُمَّتِي مَا أَتَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ حَتَّى إِنْ كَانَ مِنْهُمْ مَنْ أَتَى أُمَّهُ عَلاَنِيَةً لَكَانَ فِي أُمَّتِي مَنْ يَصْنَعُ ذَلِكَ وَإِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ تَفَرَّقَتْ عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ مِلَّةً وَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلاَثٍ وَسَبْعِينَ مِلَّةً كُلُّهُمْ فِي النَّارِ إِلاَّ مِلَّةً وَاحِدَةً قَالُوا وَمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُفَسَّرٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِثْلَ هَذَا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Ebû Dâvûd el-Haferî anlattı; Süfyân es-Sevrî'den; Abdurrahmân b. Ziyâd b. En'um el-İfrîkî'den; Abdullâh b. Yezîd'den; Abdullâh b. Amr'dan. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İsrailoğulları'nın başına gelenler, ayakkabının ayakkabıya (denkliği) gibi ümmetimin de başına mutlaka gelecektir. Hatta onlardan biri annesine alenen gelmiş (zina etmiş) olsa, ümmetimden de bunu yapan çıkacaktır. Muhakkak ki İsrailoğulları yetmiş iki millete (fırkaya) ayrıldı. Ümmetim ise yetmiş üç millete (fırkaya) ayrılacaktır. Biri hariç hepsi ateştedir." Dediler ki: "O (kurtulan fırka) hangisidir ey Allah'ın Resûlü?" Buyurdu ki: "Benim ve ashabımın üzerinde olduğu (yoldur)." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis müfesser hasen gariptir. Bunu bu veçhiyle bu şekilde (böyle lafızlarla) biliyoruz.
2642. Hadis
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقَ خَلْقَهُ فِي ظُلْمَةٍ فَأَلْقَى عَلَيْهِمْ مِنْ نُورِهِ فَمَنْ أَصَابَهُ مِنْ ذَلِكَ النُّورِ اهْتَدَى وَمَنْ أَخْطَأَهُ ضَلَّ فَلِذَلِكَ أَقُولُ جَفَّ الْقَلَمُ عَلَى عِلْمِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Bize Hasan b. Arafe anlattı; dedi ki: Bize İsmâîl b. Ayyâş anlattı; Yahyâ b. Ebî Amr es-Seybânî'den; Abdullâh b. Deylemî'den. Dedi ki: Abdullâh b. Amr'ı şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Allah Azze ve Celle mahlukatını bir karanlıkta yarattı, sonra üzerlerine nurundan ilka etti (serpti). Bu nurdan kime isabet ettiyse o hidayet buldu, kime isabet etmediyse (onu ıskaladıysa) o saptı. İşte bunun için 'Kalem, Allah'ın ilmi üzere kurumuştur' diyorum." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasendir.
2643. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّ حَقَّهُ عَلَيْهِمْ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا " . قَالَ " فَتَدْرِي مَا حَقُّهُمْ عَلَيْهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı; dedi ki: Bize Süfyân anlattı; Ebû İshâk'tan; Amr b. Meymûn'dan; Muâz b. Cebel'den. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'ın kullar üzerindeki hakkının ne olduğunu biliyor musun?" Ben: "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dedim. Buyurdu ki: "Muhakkak ki O'nun (kullar) üzerindeki hakkı, O'na ibadet etmeleri ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmamalarıdır." Buyurdu ki: "Bunu yaptıkları takdirde onların O'nun üzerindeki hakkının ne olduğunu biliyor musun?" Ben: "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dedim. Buyurdu ki: "Onlara azap etmemesidir." Bu hadis hasen sahihtir. Muâz b. Cebel'den başka veçhlerden de rivayet edilmiştir.
2644. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، وَعَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، وَالأَعْمَشِ، كُلُّهُمْ سَمِعُوا زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَانِي جِبْرِيلُ فَبَشَّرَنِي فَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ مَنْ مَاتَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ " . قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı; dedi ki: Bize Şu'be haber verdi; Habîb b. Ebî Sâbit, Abdülazîz b. Rufey' ve A'meş'ten; hepsi Zeyd b. Vehb'den işittiler; Ebû Zerr'den. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cebrail bana geldi ve bana müjdeleyip haber verdi ki: Kim Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ölürse cennete girer." Ben: "Zina etse de, hırsızlık yapsa da mı?" dedim. "Evet" buyurdu. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bu konuda Ebu'd-Derdâ'dan da hadis vardır.