2645. Hadis
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَمُعَاوِيَةَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Alî b. Hucr anlattı; dedi ki: Bize İsmâîl b. Ca'fer anlattı; dedi ki: Bana Abdullâh b. Saîd b. Ebî Hind anlattı; babasından; İbn Abbâs'tan. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah kimin hakkında hayır dilerse, onu dinde fakih (ince anlayış sahibi) kılar." Bu konuda Ömer, Ebû Hureyre ve Muâviye'den de hadis vardır. Bu hadis hasen sahihtir.
2646. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمًا سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Ebû Üsâme anlattı; A'meş'ten; Ebû Sâlih'ten; Ebû Hureyre'den. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim ilim talep etmek için bir yola girerse, Allah ona cennete giden yolu kolaylaştırır." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasendir.
2647. Hadis
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ الْعَتَكِيُّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيِّ، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ خَرَجَ فِي طَلَبِ الْعِلْمِ فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ فَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Bize Nasr b. Alî anlattı; dedi ki: Bize Hâlid b. Yezîd el-Atekî anlattı; Ebû Ca'fer er-Râzî'den; Rebî' b. Enes'ten; Enes b. Mâlik'ten. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim ilim talep etmek için (yola) çıkarsa, dönünceye kadar Allah yolundadır." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen gariptir. Bazıları bunu (mürsel olarak) rivayet etmiş ve (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e) ref etmemiştir.
2648. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُعَلَّى، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَخْبَرَةَ، عَنْ سَخْبَرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ كَانَ كَفَّارَةً لِمَا مَضَى " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفُ الإِسْنَادِ . أَبُو دَاوُدَ يُضَعَّفُ وَلاَ نَعْرِفُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَخْبَرَةَ كَبِيِرَ شَيْءٍ وَلاَ لأَبِيهِ وَاسْمُ أَبِي دَاوُدَ نُفَيْعٌ الأَعْمَى تَكَلَّمَ فِيهِ قَتَادَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Bize Muhammed b. Humeyd er-Râzî anlattı; dedi ki: Bize Muhammed b. el-Muallâ anlattı; dedi ki: Bize Ziyâd b. Hayseme anlattı; Ebû Dâvûd'dan; Abdullâh b. Sahbera'dan; Sahbera'dan; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den. (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kim ilim talep ederse, (bu) geçmiş (günahları) için kefaret olur." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadisin isnadı zayıftır. Ebû Dâvûd zayıf görülür. Abdullâh b. Sahbera'nın ve babasının (hadis konusunda) çok bir şeyini bilmiyoruz. Ebû Dâvûd'un ismi Nüfey' el-A'mâ'dır. Katâde ve ilim ehlinden birçok kimse onun hakkında (cerh edici) söz söylemiştir.
2649. Hadis
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلِ بْنِ قُرَيْشٍ الْيَامِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ زَاذَانَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سُئِلَ عَنْ عِلْمٍ عَلِمَهُ ثُمَّ كَتَمَهُ أُلْجِمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Bize Ahmed b. Büdeyl b. Kureyş el-Yâmî el-Kûfî anlattı; dedi ki: Bize Abdullâh b. Nümeyr anlattı; Umâre b. Zâzân'dan; Alî b. el-Hakem'den; Atâ'dan; Ebû Hureyre'den. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim kendisine bildiği bir ilim sorulur da onu gizlerse, kıyamet günü ateşten bir gem ile gemlenir." Bu konuda Câbir ve Abdullâh b. Amr'dan da hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Ebû Hureyre hadisi hasendir.
2650. Hadis
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ، قَالَ كُنَّا نَأْتِي أَبَا سَعِيدٍ فَيَقُولُ مَرْحَبًا بِوَصِيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ النَّاسَ لَكُمْ تَبَعٌ وَإِنَّ رِجَالاً يَأْتُونَكُمْ مِنْ أَقْطَارِ الأَرَضِينَ يَتَفَقَّهُونَ فِي الدِّينِ فَإِذَا أَتَوْكُمْ فَاسْتَوْصُوا بِهِمْ خَيْرًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ كَانَ شُعْبَةُ يُضَعِّفُ أَبَا هَارُونَ الْعَبْدِيَّ . قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مَا زَالَ ابْنُ عَوْنٍ يَرْوِي عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ حَتَّى مَاتَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو هَارُونَ اسْمُهُ عُمَارَةُ بْنُ جُوَيْنٍ .
Bize Süfyân b. Vekî' anlattı; dedi ki: Bize Ebû Dâvûd el-Haferî anlattı; Süfyân'dan; Ebû Hârûn el-Abdî'den. Dedi ki: Ebû Saîd'e gelirdik, o şöyle derdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vasiyetine merhaba! Şüphesiz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Muhakkak ki insanlar size tabi olacaklardır. Ve şüphesiz yeryüzünün (çeşitli) bölgelerinden insanlar dinde fakih olmak (derin anlayış kazanmak) için size geleceklerdir. Size geldikleri zaman onlara hayrı tavsiye ediniz." Ebû Îsâ dedi ki: Alî (b. el-Medînî) dedi ki: Yahyâ b. Saîd dedi ki: "Şu'be, Ebû Hârûn el-Abdî'yi zayıf görürdü." Yahyâ b. Saîd (yine) dedi ki: "İbn Avn ölünceye kadar Ebû Hârûn el-Abdî'den hadis rivayet etmeye devam etti." Ebû Îsâ dedi ki: Ebû Hârûn'un ismi Umâre b. Cuveyn'dir.
2651. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَأْتِيكُمْ رِجَالٌ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ يَتَعَلَّمُونَ فَإِذَا جَاءُوكُمْ فَاسْتَوْصُوا بِهِمْ خَيْرًا " . قَالَ فَكَانَ أَبُو سَعِيدٍ إِذَا رَآنَا قَالَ مَرْحَبًا بِوَصِيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هَارُونَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Nûh b. Kays anlattı; Ebû Hârûn el-Abdî'den; Ebû Saîd el-Hudrî'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den. (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Size doğu tarafından birtakım insanlar ilim öğrenmek için gelecektir. Onlar size geldikleri zaman onlara hayrı tavsiye ediniz." Dedi ki: Ebû Saîd bizi gördüğü zaman şöyle derdi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vasiyetine merhaba!" (Tirmizî) dedi ki: Bu hadisi sadece Ebû Hârûn'un, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayetiyle biliyoruz.
2652. Hadis
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا يَنْتَزِعُهُ مِنَ النَّاسِ وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَتْرُكْ عَالِمًا اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالاً فَسُئِلُوا فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَزِيَادِ بْنِ لَبِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ هَذَا .
Bize Hârûn b. İshâk el-Hemdânî anlattı; dedi ki: Bize Abde b. Süleymân anlattı; Hişâm b. Urve'den; babasından; Abdullâh b. Amr b. el-Âs'tan. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah ilmi, insanların (kalbinden) çekip alarak kabzetmez. Fakat alimleri kabzetmekle ilmi kabzeder (kaldırır). Hatta hiçbir alim bırakmadığı zaman, insanlar cahil başlar (önderler) edinirler. Onlara (soru) sorulur, onlar da ilimsizce fetva verirler. Hem saparlar hem de saptırırlar." Bu konuda Âişe ve Ziyâd b. Lebîd'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bu hadisi Zührî, Urve'den; o Abdullâh b. Amr'dan ve (yine) Urve'den; o Âişe'den; o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun mislini rivayet etmiştir.
2653. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَخَصَ بِبَصَرِهِ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ قَالَ " هَذَا أَوَانٌ يُخْتَلَسُ الْعِلْمُ مِنَ النَّاسِ حَتَّى لاَ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَيْءٍ " . فَقَالَ زِيَادُ بْنُ لَبِيدٍ الأَنْصَارِيُّ كَيْفَ يُخْتَلَسُ مِنَّا وَقَدْ قَرَأْنَا الْقُرْآنَ فَوَاللَّهِ لَنَقْرَأَنَّهُ وَلَنُقْرِئَنَّهُ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا . فَقَالَ " ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا زِيَادُ إِنْ كُنْتُ لأَعُدُّكَ مِنْ فُقَهَاءِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ هَذِهِ التَّوْرَاةُ وَالإِنْجِيلُ عِنْدَ الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى فَمَاذَا تُغْنِي عَنْهُمْ " . قَالَ جُبَيْرٌ فَلَقِيتُ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ قُلْتُ أَلاَ تَسْمَعُ إِلَى مَا يَقُولُ أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ قَالَ صَدَقَ أَبُو الدَّرْدَاءِ إِنْ شِئْتَ لأُحَدِّثَنَّكَ بِأَوَّلِ عِلْمٍ يُرْفَعُ مِنَ النَّاسِ الْخُشُوعُ يُوشِكُ أَنْ تَدْخُلَ مَسْجِدَ جَمَاعَةٍ فَلاَ تَرَى فِيهِ رَجُلاً خَاشِعًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَمُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَكَلَّمَ فِيهِ غَيْرَ يَحْيَى بْنِ سَعِيِدٍ الْقَطَّانِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ نَحْوُ هَذَا . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize Abdullâh b. Abdirrahmân anlattı; dedi ki: Bize Abdullâh b. Sâlih haber verdi; dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih anlattı; Abdurrahmân b. Cübeyr b. Nüfeyr'den; babası Cübeyr b. Nüfeyr'den; Ebu'd-Derdâ'dan. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikteydik. Gözlerini semaya dikti, sonra şöyle buyurdu: "Bu, insanlardan ilmin çekip alınacağı (çalınacağı) zamandır; öyle ki ondan (ilimden) hiçbir şeye güç yetiremeyecekler." Ziyâd b. Lebîd el-Ensârî dedi ki: "Biz Kuran'ı okuyup dururken (öğrenmişken), bizden nasıl çekip alınır? Vallahi biz onu mutlaka okuyacağız, kadınlarımıza ve çocuklarımıza da mutlaka okutacağız." Bunun üzerine (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Annen seni kaybetsin (yazık sana) ey Ziyâd! Ben seni Medine ehlinin fakihlerinden sayardım. İşte Tevrat ve İncil, Yahudi ve Hristiyanların yanındadır; onlara ne fayda sağlıyor (onlardan neyi gideriyor)?" Cübeyr dedi ki: Ubâde b. es-Sâmit ile karşılaştım ve: "Kardeşin Ebu'd-Derdâ'nın ne dediğini duymuyor musun?" dedim ve Ebu'd-Derdâ'nın söylediklerini ona haber verdim. Dedi ki: "Ebu'd-Derdâ doğru söylemiş. Dilersen insanlardan kaldırılacak olan ilk ilmi sana haber vereyim: Huşûdur. Büyük bir camiye girip de içinde huşû duyan tek bir adam görememen yakındır." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen gariptir. Muâviye b. Sâlih hadis ehlince sika (güvenilir) biridir. Yahyâ b. Saîd el-Kattân dışında hiç kimsenin onun hakkında (olumsuz) konuştuğunu bilmiyoruz. Muâviye b. Sâlih'ten bunun benzeri rivayet edilmiştir. Bazıları bu hadisi Abdurrahmân b. Cübeyr b. Nüfeyr'den; babasından; Avf b. Mâlik'ten; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den (diye) rivayet etmişlerdir.
2654. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ، حَدَّثَنِي ابْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ لِيُجَارِيَ بِهِ الْعُلَمَاءَ أَوْ لِيُمَارِيَ بِهِ السُّفَهَاءَ أَوْ يَصْرِفَ بِهِ وُجُوهَ النَّاسِ إِلَيْهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ النَّارَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَإِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ عِنْدَهُمْ تُكُلِّمَ فِيهِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Bize Ebu'l-Eş'as Ahmed b. el-Mikdâm el-Iclî el-Basrî anlattı; dedi ki: Bize Ümeyye b. Hâlid anlattı; dedi ki: Bize İshâk b. Yahyâ b. Talha anlattı; dedi ki: Bana İbn Ka'b b. Mâlik anlattı; babasından. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Kim ilmi; alimlere karşı övünmek (onlarla yarışmak), sefihlerle (cahillerle) tartışmak veya insanların yüzlerini (ilgisini) kendisine çevirmek için talep ederse, Allah onu ateşe sokar." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis gariptir. Bunu sadece bu veçhiyle biliyoruz. İshâk b. Yahyâ b. Talha onlara (muhaddislere) göre pek güçlü (bir ravi) değildir; hafızası yönünden tenkit edilmiştir.
2655. Hadis
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ الْهُنَائِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أَيُّوبَ السِّخْتِيَانِيِّ، عَنْ خَالِدِ بْنِ دُرَيْكٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا لِغَيْرِ اللَّهِ أَوْ أَرَادَ بِهِ غَيْرَ اللَّهِ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَيُّوبَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Bize Alî b. Nasr b. Alî anlattı; dedi ki: Bize Muhammed b. Abbâd el-Hünâî anlattı; dedi ki: Bize Alî b. el-Mübârek anlattı; Eyyûb es-Sıhtiyânî'den; Hâlid b. Düreyk'ten; İbn Ömer'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den. (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kim ilmi Allah'tan başkası için öğrenir veya onunla Allah'tan başkasını(n rızasını) isterse, ateşteki yerine hazırlansın." Bu konuda Câbir'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen gariptir. Bunu Eyyûb'un hadisi olarak sadece bu veçhiyle biliyoruz.
2656. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، مِنْ وَلَدِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مِنْ عِنْدِ مَرْوَانَ نِصْفَ النَّهَارِ قُلْنَا مَا بَعَثَ إِلَيْهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلاَّ لِشَيْءٍ سَأَلَهُ عَنْهُ فَقُمْنَا فَسَأَلْنَاهُ فَقَالَ نَعَمْ سَأَلَنَا عَنْ أَشْيَاءَ سَمِعْنَاهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثًا فَحَفِظَهُ حَتَّى يُبَلِّغَهُ غَيْرَهُ فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ لَيْسَ بِفَقِيهٍ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı; dedi ki: Bize Şu'be haber verdi; dedi ki: Bize Ömer b. Süleymân haber verdi; Ömer b. el-Hattâb'ın torunlarındandır. Dedi ki: Abdurrahmân b. Ebân b. Osman'ı babasından (şöyle) rivayet ederken işittim. Dedi ki: Günün yarısında (öğle vaktinde) Zeyd b. Sâbit, Mervân'ın yanından çıktı. Biz: "(Mervân) ona mutlaka (önemli) bir şey sormak için bu saatte haber göndermiştir" dedik. Kalkıp ona sorduk. Dedi ki: "Evet, bize Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiğimiz bazı şeyleri sordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Bizden bir hadis işitip de onu başkasına ulaştırıncaya kadar ezberleyen (muhafaza eden) kişinin Allah yüzünü ağartsın (nurlandırsın). Nice fıkıh (ilim) taşıyanlar vardır ki, onu kendisinden daha fakih (anlayışlı) olana taşır. Ve nice fıkıh taşıyanlar vardır ki, (gerçekte) fakih değildir.'" Bu konuda Abdullâh b. Mes'ûd, Muâz b. Cebel, Cübeyr b. Mut'im, Ebu'd-Derdâ ve Enes'ten de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Zeyd b. Sâbit hadisi hasendir.
2657. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَ فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ .
Bize Mahmûd b. Ğaylân anlattı; dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı; dedi ki: Bize Şu'be haber verdi; Simâk b. Harb'den; dedi ki: Abdurrahmân b. Abdillah b. Mes'ûd'u, babasından rivayet ederken işittim. Dedi ki: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Bizden bir şey işitip de onu işittiği gibi tebliğ edenin Allah yüzünü ağartsın. Zira kendisine tebliğ edilen nice kimse, (bizzat) işitenden daha kavrayışlı (olabilir)." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Abdülmelik b. Umeyr de bunu Abdurrahmân b. Abdillah'tan rivayet etmiştir.
2658. Hadis
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مَقَالَتِي فَوَعَاهَا وَحَفِظَهَا وَبَلَّغَهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ . ثَلاَثٌ لاَ يُغَلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ مُسْلِمٍ إِخْلاَصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَمُنَاصَحَةُ أَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَلُزُومِ جَمَاعَتِهِمْ فَإِنَّ الدَّعْوَةَ تُحِيطُ مِنْ وَرَائِهِمْ " .
Bize İbn Ebî Ömer anlattı; dedi ki: Bize Süfyân anlattı; Abdülmelik b. Umeyr'den; Abdurrahmân b. Abdillah b. Mes'ûd'dan; babasından; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den. (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Sözümü işitip de onu kavrayan, ezberleyen ve tebliğ eden kimsenin Allah yüzünü ağartsın. Nice fıkıh (ilim) taşıyan vardır ki (onu) kendisinden daha fakih olana (taşır). Üç şey vardır ki Müslümanın kalbi onlara karşı kin (ve hıyanet) beslemez: Ameli Allah'a halis kılmak, Müslümanların imamlarına (yöneticilerine) samimi nasihatte bulunmak ve onların cemaatinden ayrılmamak. Zira (yaptıkları) dua arkalarından onları kuşatır."
2659. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ " .
Bize Ebû Hişâm er-Rifâî anlattı; dedi ki: Bize Ebû Bekir b. Ayyâş anlattı; dedi ki: Bize Âsım anlattı; Zirr'den; Abdullâh b. Mes'ûd'dan. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim kasıtlı olarak benim hakkımda yalan söylerse, ateşteki yerine hazırlansın."
2660. Hadis
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَكْذِبُوا عَلَىَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ يَلِجُ فِي النَّارِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرِ وَسَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَمُعَاوِيَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي مُوسَى الْغَافِقِيِّ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَالْمُنْقَعِ وَأَوْسٍ الثَّقَفِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ أَثْبَتُ أَهْلِ الْكُوفَةِ . وَقَالَ وَكِيعٌ لَمْ يَكْذِبْ رِبْعِيُّ بْنُ حِرَاشٍ فِي الإِسْلاَمِ كِذْبَةً
Bize İsmâîl b. Mûsâ el-Fezârî -Süddî'nin kızının oğlu- anlattı; dedi ki: Bize Şerîk b. Abdillah anlattı; Mansûr b. el-Mu'temir'den; Rib'î b. Hirâş'tan; Alî b. Ebî Tâlib'den. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Benim hakkımda yalan söylemeyiniz. Zira kim benim hakkımda yalan söylerse ateşe girer." Bu konuda Ebû Bekir, Ömer, Osman, Zübeyr, Saîd b. Zeyd, Abdullâh b. Amr, Enes, Câbir, İbn Abbâs, Ebû Saîd, Amr b. Abese, Ukbe b. Âmir, Muâviye, Büreyde, Ebû Mûsâ el-Gâfikî, Ebû Ümâme, Abdullâh b. Ömer, el-Münka' ve Evs es-Sekafî'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Alî hadisi hasen sahihtir. Abdurrahmân b. Mehdî dedi ki: "Mansûr b. el-Mu'temir, Kûfe ehlinin en sebt (sağlam) olanıdır." Vekî' dedi ki: "Rib'î b. Hirâş İslam'da (Müslüman olduğundan beri) hiç yalan söylememiştir."
2661. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ - حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ بَيْتَهُ مِنَ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Leys b. Sa'd anlattı; İbn Şihâb'dan; Enes b. Mâlik'ten. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim benim hakkımda yalan söylerse -zannedersem 'kasten' (sözünü) söyledi- ateşten evine hazırlansın." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bu veçhiyle Zührî'nin Enes'ten rivayeti olarak gariptir. Bu hadis Enes'ten; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den başka veçhlerden de rivayet edilmiştir.
2662. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَدَّثَ عَنِّي حَدِيثًا وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبِينَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَسَمُرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ سَمُرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى الأَعْمَشُ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَأَنَّ حَدِيثَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ سَمُرَةَ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ أَصَحُّ . قَالَ سَأَلْتُ أَبَا مُحَمَّدٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَدَّثَ عَنِّي حَدِيثًا وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبِينَ " . قُلْتُ لَهُ مَنْ رَوَى حَدِيثًا وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ إِسْنَادَهُ خَطَأٌ أَيَخَافُ أَنْ يَكُونَ قَدْ دَخَلَ فِي حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ إِذَا رَوَى النَّاسُ حَدِيثًا مُرْسَلاً فَأَسْنَدَهُ بَعْضُهُمْ أَوْ قَلَبَ إِسْنَادَهُ يَكُونُ قَدْ دَخَلَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ . فَقَالَ لاَ إِنَّمَا مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ إِذَا رَوَى الرَّجُلُ حَدِيثًا وَلاَ يُعْرَفُ لِذَلِكَ الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَصْلٌ فَحَدَّثَ بِهِ فَأَخَافُ أَنْ يَكُونَ قَدْ دَخَلَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı; dedi ki: Bize Abdurrahmân b. Mehdî anlattı; dedi ki: Bize Süfyân anlattı; Habîb b. Ebî Sâbit'ten; Meymûn b. Ebî Şebîb'den; Muğîre b. Şu'be'den; Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den. (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kim yalan olduğunu bildiği halde benden bir hadis rivayet ederse, o da yalancılardan biridir." Bu konuda Alî b. Ebî Tâlib ve Semure'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Şu'be bu hadisi Hakem'den; o Abdurrahmân b. Ebî Leylâ'dan; o Semure'den; o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmiştir. A'meş ve İbn Ebî Leylâ ise bu hadisi Hakem'den; o Abdurrahmân b. Ebî Leylâ'dan; o Alî'den; o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmişlerdir. Hadis ehline göre Abdurrahmân b. Ebî Leylâ'nın Semure'den rivayeti daha sahihtir. Dedi ki: Ebû Muhammed Abdullâh b. Abdirrahmân'a, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Kim yalan olduğunu bildiği halde benden bir hadis rivayet ederse, o da yalancılardan biridir" hadisi hakkında sordum. Ona dedim ki: "Bir kimse senedinin hatalı olduğunu bildiği halde bir hadisi rivayet ederse, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in (tehdit içeren) bu hadisinin kapsamına girer mi? Veya insanlar mürsel bir hadisi rivayet ederken, bazılarının onu müsned (bitişik senetli) hale getirmesi ya da senedini değiştirmesi durumunda bu hadisin kapsamına girer mi?" (Abdullâh b. Abdirrahmân) şöyle cevap verdi: "Hayır! Bu hadisin manası ancak şudur: Kişi, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bir aslı (dayanağı) bilinmeyen bir hadisi rivayet ederse, işte o zaman bu hadisin kapsamına girmiş olmasından korkarım."
2663. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَسَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، وَغَيْرُهُ، رَفَعَهُ قَالَ " لاَ أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ مُتَّكِئًا عَلَى أَرِيكَتِهِ يَأْتِيهِ أَمْرٌ مِمَّا أَمَرْتُ بِهِ أَوْ نَهَيْتُ عَنْهُ فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي مَا وَجَدْنَا فِي كِتَابِ اللَّهِ اتَّبَعْنَاهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَسَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَكَانَ ابْنُ عُيَيْنَةَ إِذَا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَلَى الاِنْفِرَادِ بَيَّنَ حَدِيثَ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ مِنْ حَدِيثِ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ وَإِذَا جَمَعَهُمَا رَوَى هَكَذَا . وَأَبُو رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اسْمُهُ أَسْلَمُ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Muhammed b. el-Münkedir ve Sâlim Ebü'n-Nadr'dan haber verdi; onlar Ubeydullah b. Ebî Râfi'den, o Ebû Râfi'den (ve başkalarından) naklen rivayet ettiğine göre (Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu hadisi) ref'ederek şöyle buyurmuştur: "Sakın sizden birinizi; koltuğuna yaslanmış otururken, kendisine emrettiğim veya nehyettiğim konularda bir emir gelir de: 'Biz onu bilmeyiz, Allah'ın Kitabında ne bulursak ona uyarız' derken bulmayayım." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasendir. Bazıları bu hadisi Süfyân'dan, o İbnü'l-Münkedir'den, o Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den mürsel olarak; yine Sâlim Ebü'n-Nadr'dan, o Ubeydullah b. Ebî Râfi'den, o babasından, o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmişlerdir. İbn Uyeyne bu hadisi tek başına rivayet ettiğinde Muhammed b. el-Münkedir'in hadisini Sâlim Ebü'n-Nadr'ın hadisinden ayırırdı. İkisini cem ettiğinde ise (yukarıdaki gibi) böyle rivayet ederdi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in azatlısı Ebû Râfi'in ismi Eslem'dir.
2664. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ جَابِرٍ اللَّخْمِيِّ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ هَلْ عَسَى رَجُلٌ يَبْلُغُهُ الْحَدِيثُ عَنِّي وَهُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى أَرِيكَتِهِ فَيَقُولُ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ فَمَا وَجَدْنَا فِيهِ حَلاَلاً اسْتَحْلَلْنَاهُ وَمَا وَجَدْنَا فِيهِ حَرَامًا حَرَّمْنَاهُ وَإِنَّ مَا حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا حَرَّمَ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı; dedi ki: Bize Abdurrahman b. Mehdî anlattı; dedi ki: Bize Muâviye b. Sâlih, Hasan b. Câbir el-Lahmî'den, o da el-Mikdâm b. Ma'dîkerib'den naklen anlattı. Mikdâm dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Dikkat edin! Koltuğuna yaslanmış bir adama benden bir hadis ulaşır da: 'Sizinle bizim aramızda Allah'ın Kitabı var. Onda neyi helal bulursak onu helal sayar, neyi de haram bulursak onu haram kabul ederiz' der mi acaba? Şüphesiz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in haram kıldığı da Allah'ın haram kıldığı gibidir." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis bu vecihten hasen gariptir.
2665. Hadis
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ اسْتَأْذَنَّا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْكِتَابَةِ فَلَمْ يَأْذَنْ لَنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ رَوَاهُ هَمَّامٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ .
Bize Süfyân b. Vekî anlattı; dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Zeyd b. Eslem'den, o Atâ b. Yesâr'dan, o da Ebû Saîd el-Hudrî'den naklen haber verdi. (Ebû Saîd) şöyle dedi: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den (hadisleri) yazmak için izin istedik, fakat bize izin vermedi." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis bu vecihten başka bir yolla da Zeyd b. Eslem'den rivayet edilmiştir. Hemmâm bunu Zeyd b. Eslem'den rivayet etmiştir.
2666. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْخَلِيلِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَجْلِسُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَسْمَعُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْحَدِيثَ فَيُعْجِبُهُ وَلاَ يَحْفَظُهُ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ الْحَدِيثَ فَيُعْجِبُنِي وَلاَ أَحْفَظُهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اسْتَعِنْ بِيَمِينِكَ " . وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ لِلْخَطِّ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَلِكَ الْقَائِمِ . وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ الْخَلِيلُ بْنُ مُرَّةَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Leys, Halîl b. Mürre'den, o Yahyâ b. Ebî Sâlih'den, o da Ebû Hureyre'den naklen haber verdi. (Ebû Hureyre) şöyle dedi: Ensar'dan bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in meclisinde oturur, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den hadis dinler, hoşuna gider ama ezberleyemezdi. Durumu Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikayet ederek: "Ey Allah'ın Resûlü! Senden hadis dinliyorum, hoşuma gidiyor ama ezberleyemiyorum" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sağ elinden yardım iste" buyurdu ve eliyle yazı yazmaya işaret etti. Bu konuda Abdullah b. Amr'dan da hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadisin senedi o kadar sağlam değildir. Muhammed b. İsmail'i şöyle derken işittim: Halil b. Mürre münkeru'l-hadistir.
2667. Hadis
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ فَذَكَرَ الْقِصَّةَ فِي الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو شَاهٍ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ مِثْلَ هَذَا .
Bize Yahyâ b. Mûsâ ve Mahmûd b. Gaylân anlattılar; dediler ki: Bize Velîd b. Müslim anlattı; dedi ki: Bize Evzâî anlattı; dedi ki: (Bize) Yahyâ b. Ebî Kesîr, Ebû Seleme'den, o Ebû Hureyre'den naklen anlattı. (Ebû Hureyre rivayetinde) Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in hutbe verdiğini belirtti ve (hadiste geçen) olayı zikretti. (Bu esnada) Ebû Şâh: "Bana yazın ey Allah'ın Resûlü!" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de: "Ebû Şâh için yazın" buyurdu. (Bu hadiste uzunca bir kıssa vardır). Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Şeybân da Yahyâ b. Ebî Kesîr'den bunun benzerini rivayet etmiştir.
2668. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَخِيهِ، وَهُوَ هَمَّامُ بْنُ مُنَبِّهٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنِّي إِلاَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَكُنْتُ لاَ أَكْتُبُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَوَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ هُوَ هَمَّامُ بْنُ مُنَبِّهٍ .
Bize Kuteybe anlattı; dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Amr b. Dînâr'dan, o Vehb b. Münebbih'den, o da kardeşi Hemmâm b. Münebbih'den naklen haber verdi. (Hemmâm) dedi ki: Ebû Hureyre'yi şöyle derken işittim: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı içinde benden daha fazla hadis (bilen) kimse yoktur; ancak Abdullah b. Amr müstesnadır. Çünkü o yazardı, ben ise yazmazdım." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Vehb b. Münebbih, kardeşi Hemmâm b. Münebbih'ten (bu hadisi rivayet etmiştir).
2669. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَلِّغُوا عَنِّي وَلَوْ آيَةً وَحَدِّثُوا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلاَ حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Bize Muhammed b. Yahyâ anlattı; dedi ki: Bize Muhammed b. Yûsuf, İbn Sevbân'dan (yani Abdurrahman b. Sâbit b. Sevbân'dan), o Hassân b. Atıyye'den, o Ebû Kebşe es-Selûlî'den, o da Abdullah b. Amr'dan naklen haber verdi. Abdullah dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Benden bir ayet bile olsa (insanlara) ulaştırın. İsrâiloğullarından da (rivayetle) anlatın, bunda bir beis yoktur. Kim benim adıma kasten yalan söylerse ateşteki yerine hazırlansın." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı... (o da) Abdullah b. Amr'dan, o Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun benzerini rivayet etti. Ve bu hadis sahihtir.
2670. Hadis
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ يَسْتَحْمِلُهُ فَلَمْ يَجِدْ عِنْدَهُ مَا يَتَحَمَّلُهُ فَدَلَّهُ عَلَى آخَرَ فَحَمَلَهُ . فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ " إِنَّ الدَّالَّ عَلَى الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْبَدْرِيِّ وَبُرَيْدَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bize Nasr b. Abdurrahman el-Kûfî anlattı; dedi ki: Bize Ahmed b. Beşîr, Şebîb b. Bişr'den, o Enes b. Mâlik'den naklen anlattı. Enes dedi ki: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir adam geldi ve (kendisini taşıyacak) binek istedi. (Peygamber) yanında ona verecek binek bulamadı. Onu başka birine yönlendirdi, o kişi ona binek sağladı. Adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip durumu haber verince (Peygamber) şöyle buyurdu: "Şüphesiz hayra delalet eden (vesile olan) onu yapan gibidir." Bu konuda Ebû Mes'ûd el-Bedrî ve Büreyde'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Enes'in hadisi bu vecihten gariptir.
2671. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَمْرٍو الشَّيْبَانِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْبَدْرِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ أُبْدِعَ بِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ائْتِ فُلاَنًا " . فَأَتَاهُ فَحَمَلَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ أَوْ قَالَ عَامِلِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عَمْرٍو الشَّيْبَانِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ إِيَاسٍ وَأَبُو مَسْعُودٍ الْبَدْرِيُّ اسْمُهُ عُقْبَةُ بْنُ عَمْرٍو . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَقَالَ " مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ " . وَلَمْ يَشُكَّ فِيهِ .
Bize Mahmûd b. Gaylân anlattı; dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı; dedi ki: Bize Şu'be, A'meş'den haber verdi. A'meş dedi ki: Ebû Amr eş-Şeybânî'yi, Ebû Mes'ûd el-Bedrî'den (naklen) anlatırken işittim. (Ebû Mes'ûd'a göre) bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi ve binek istedi: "Benim bineğim helak oldu (yolda kaldım)" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Filancaya git" buyurdu. Adam ona gitti, o da ona binek verdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bir hayra delalet ederse (yol gösterirse), ona o hayrı işleyenin ecri kadar -veya yapanın ecri kadar- ecir vardır." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Ebû Amr eş-Şeybânî'nin ismi Sa'd b. İyâs, Ebû Mes'ûd el-Bedrî'nin ismi Ukbe b. Amr'dır. Bize Hasan b. Ali el-Hallâl anlattı; dedi ki: Bize Abdullah b. Nümeyr, A'meş'den, o Ebû Amr eş-Şeybânî'den, o Ebû Mes'ûd'dan, o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bu hadisin benzerini rivayet etti ve (şüphe etmeksizin): "Onu yapanın ecri kadar" ifadesini kullandı.
2672. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اشْفَعُوا وَلْتُؤْجَرُوا وَلْيَقْضِ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ مَا شَاءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَبُرَيْدٌ يُكْنَى أَبَا بُرْدَةَ أَيْضًا وَهُوَ كُوفِيٌّ ثِقَةٌ فِي الْحَدِيثِ رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ .
Bize Mahmûd b. Gaylân, Hasan b. Ali ve birden çok kişi anlattılar; dediler ki: Bize Ebû Üsâme, Büreyd b. Abdillah b. Ebî Bürde'den, o dedesi Ebû Bürde'den, o da Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den naklen haber verdi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şefaat edin (aracılık yapın) ki ecir kazanasınız. Allah, Nebisinin dili üzere dilediğine hükmeder." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Büreyd'in künyesi de Ebû Bürde'dir. O Kufelidir ve hadiste sikadır. Ondan Şu'be, Sevrî ve İbn Uyeyne rivayet etmiştir.
2673. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ نَفْسٍ تُقْتَلُ ظُلْمًا إِلاَّ كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ كِفْلٌ مِنْ دَمِهَا وَذَلِكَ لأَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ أَسَنَّ الْقَتْلَ " . وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ " سَنَّ الْقَتْلَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ قَالَ " سَنَّ الْقَتْلَ " .
Bize Mahmûd b. Gaylân anlattı; dedi ki: Bize Vekî ve Abdurrezzâk, Süfyân'dan, o A'meş'den, o Abdullah b. Mürre'den, o Mesrûk'dan, o da Abdullah b. Mes'ûd'dan naklen anlattı. Abdullah dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Haksız yere öldürülen hiçbir nefis yoktur ki, onun kanından (günahından) bir pay Adem'in ilk oğluna (Kabil'e) düşmesin. Çünkü o, öldürme (adetini) ilk başlatan kimsedir." (Abdurrezzâk rivayetinde "Senne'l-katle" [öldürme adetini başlattı] lafzını kullandı). Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Bize İbn Ebî Ömer anlattı; dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, A'meş'den bu isnad ile hadisin manasını (benzerini) rivayet etti ve "Senne'l-katle" dedi.
2674. Hadis
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ دَعَا إِلَى هُدًى كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ مِثْلُ أُجُورِ مَنْ يَتَّبِعُهُ لاَ يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنْ دَعَا إِلَى ضَلاَلَةٍ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ الإِثْمِ مِثْلُ آثَامِ مَنْ يَتَّبِعُهُ لاَ يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ آثَامِهِمْ شَيْئًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Ali b. Hucr anlattı; dedi ki: Bize İsmâîl b. Ca'fer, Alâ b. Abdurrahman'dan, o babasından, o da Ebû Hureyre'den naklen haber verdi. Ebû Hureyre dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bir hidayete çağırırsa, kendisine uyanların ecirleri kadar ona ecir verilir; bu durum onların ecirlerinden hiçbir şey eksiltmez. Kim de bir dalalete (sapkınlığa) çağırırsa, kendisine uyanların günahları kadar ona günah yüklenir; bu durum onların günahlarından hiçbir şey eksiltmez." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir.
2675. Hadis
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَنَّ سُنَّةَ خَيْرٍ فَاتُّبِعَ عَلَيْهَا فَلَهُ أَجْرُهُ وَمِثْلُ أُجُورِ مَنِ اتَّبَعَهُ غَيْرَ مَنْقُوصٍ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنْ سَنَّ سُنَّةَ شَرٍّ فَاتُّبِعَ عَلَيْهَا كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهُ وَمِثْلُ أَوْزَارِ مَنِ اتَّبَعَهُ غَيْرَ مَنْقُوصٍ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْئًا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا .
Bize Ahmed b. Menî anlattı; dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı; dedi ki: Bize Mes'ûdî, Abdulmelik b. Umeyr'den, o İbn Cerîr b. Abdillah'dan, o da babasından (Cerîr b. Abdullah'dan) naklen haber verdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim (İslam'da) hayırlı bir çığır (sünnet) açar da kendisinden sonra onunla amel edilirse, ona kendi ecri ve ona uyanların ecirlerinin bir misli verilir; bu onların ecirlerinden hiçbir şey eksiltmez. Kim de kötü bir çığır (sünnet) açar da kendisinden sonra onunla amel edilirse, ona kendi günahı ve ona uyanların günahlarının bir misli yüklenir; bu onların günahlarından hiçbir şey eksiltmez." Bu konuda Huzeyfe'den de hadis vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Cerîr b. Abdullah'dan, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den başka vecihlerden de bunun benzeri rivayet edilmiştir. Bu hadis ayrıca Münzir b. Cerîr b. Abdillah'dan, o babasından, o Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edilmiştir. Yine Ubeydullah b. Cerîr'den, o babasından, o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edilmiştir.
2676. Hadis
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو السُّلَمِيِّ، عَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، قَالَ وَعَظَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا بَعْدَ صَلاَةِ الْغَدَاةِ مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ رَجُلٌ إِنَّ هَذِهِ مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَمَاذَا تَعْهَدُ إِلَيْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ يَرَى اخْتِلاَفًا كَثِيرًا وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ فَإِنَّهَا ضَلاَلَةٌ فَمَنْ أَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَعَلَيْهِ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو السُّلَمِيِّ، عَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو السُّلَمِيِّ عَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَالْعِرْبَاضُ بْنُ سَارِيَةَ يُكْنَى أَبَا نَجِيحٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ حُجْرِ بْنِ حُجْرٍ عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Bize Ali b. Hucr anlattı; dedi ki: Bize Bakiyye b. Velîd, Bahîr b. Sa'd'dan, o Hâlid b. Ma'dân'dan, o Abdurrahman b. Amr es-Sülemî'den, o da Irbâd b. Sâriye'den naklen haber verdi. Irbâd dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün sabah namazından sonra bize çok tesirli (beliğ) bir vaaz verdi; öyle ki (bu vaazdan dolayı) gözler yaşardı, kalpler ürperdi. Bir adam: "Bu veda eden birinin öğüdüne benziyor, bize ne tavsiye edersiniz ey Allah'ın Resûlü?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Size Allah'tan korkmanızı (takvayı), başınızdaki Habeşli bir köle bile olsa onu dinleyip itaat etmenizi tavsiye ederim. Şüphesiz benden sonra yaşayacak olanlarınız çok ihtilaf görecekler. (O zaman) sonradan çıkarılan işlerden (bid'atlerden) sakının; çünkü onlar sapkınlıktır (dalalettir). Sizden kim buna (o zamana) yetişirse benim sünnetime ve hidayet üzere olan Raşid Halifelerin sünnetine sarılsın; onlara sımsıkı (azı dişleriyle ısırırcasına) yapışsın." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. Sevr b. Yezîd de Hâlid b. Ma'dân'dan, o Abdurrahman b. Amr es-Sülemî'den, o Irbâd b. Sâriye'den, o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bu hadisin benzerini rivayet etmiştir. Bize bunu Hasan b. Ali el-Hallâl ve birden çok kişi anlattı... Irbâd b. Sâriye'nin künyesi Ebû Necîh'dir. Bu hadis ayrıca Hucr b. Hucr'dan, o Irbâd b. Sâriye'den, o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzer şekilde rivayet edilmiştir.
2677. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيِّ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِبِلاَلِ بْنِ الْحَارِثِ " اعْلَمْ " . قَالَ مَا أَعْلَمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " اعْلَمْ يَا بِلاَلُ " . قَالَ مَا أَعْلَمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَنَّهُ مَنْ أَحْيَا سُنَّةً مِنْ سُنَّتِي قَدْ أُمِيتَتْ بَعْدِي فَإِنَّ لَهُ مِنَ الأَجْرِ مِثْلَ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنِ ابْتَدَعَ بِدْعَةَ ضَلاَلَةٍ لاَ يَرْضَاهَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ كَانَ عَلَيْهِ مِثْلُ آثَامِ مَنْ عَمِلَ بِهَا لاَ يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أَوْزَارِ النَّاسِ شَيْئًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَمُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ هُوَ مِصِّيصِيٌّ شَامِيٌّ وَكَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ ابْنُ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيُّ .
Bize Abdullah b. Abdurrahman anlattı; dedi ki: Bize Muhammed b. Uyeyne, Mervân b. Muâviye el-Fezârî'den, o Kesîr b. Abdillah'dan, o babasından, o da dedesinden naklen haber verdi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem Bilâl b. Hâris'e: "Bil!" buyurdu. Bilâl: "Neyi bileyim ey Allah'ın Resûlü?" dedi. (Peygamber tekrar): "Bil ey Bilâl!" buyurdu. Bilâl (yine): "Neyi bileyim ey Allah'ın Resûlü?" deyince şöyle buyurdu: "Şüphesiz kim benden sonra öldürülmüş (unutulmuş) bir sünnetimi ihya ederse, o sünnetle amel edenlerin ecri kadar ona ecir vardır; bu onların ecirlerinden hiçbir şey eksiltmez. Kim de Allah ve Resûlünün razı olmadığı sapkın bir bid'at icat ederse, onunla amel edenlerin günahları kadar ona günah vardır; bu insanların günahlarından hiçbir şey eksiltmez." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasendir. Muhammed b. Uyeyne Misisli ve Şamlıdır. Kesîr b. Abdillah ise İbn Amr b. Avf el-Müzenî'dir.
2678. Hadis
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ حَاتِمٍ الأَنْصَارِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بُنَىَّ إِنْ قَدَرْتَ أَنْ تُصْبِحَ وَتُمْسِيَ لَيْسَ فِي قَلْبِكَ غِشٌّ لأَحَدٍ فَافْعَلْ " . ثُمَّ قَالَ لِي " يَا بُنَىَّ وَذَلِكَ مِنْ سُنَّتِي وَمَنْ أَحْيَا سُنَّتِي فَقَدْ أَحَبَّنِي . وَمَنْ أَحَبَّنِي كَانَ مَعِي فِي الْجَنَّةِ " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ ثِقَةٌ وَأَبُوهُ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ صَدُوقٌ إِلاَّ أَنَّهُ رُبَّمَا يَرْفَعُ الشَّىْءَ الَّذِي يُوقِفُهُ غَيْرُهُ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ بَشَّارٍ يَقُولُ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ شُعْبَةُ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ وَكَانَ رَفَّاعًا وَلاَ نَعْرِفُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَنَسٍ رِوَايَةً إِلاَّ هَذَا الْحَدِيثَ بِطُولِهِ . وَقَدْ رَوَى عَبَّادُ بْنُ مَيْسَرَةَ الْمِنْقَرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَذَاكَرْتُ بِهِ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَلَمْ يُعْرَفْ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثُ وَلاَ غَيْرُهُ وَمَاتَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ سَنَةَ ثَلاَثٍ وَتِسْعِينَ وَمَاتَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ بَعْدَهُ بِسَنَتَيْنِ مَاتَ سَنَةَ خَمْسٍ وَتِسْعِينَ .
Bize Müslim b. Hâtim el-Ensârî el-Basrî anlattı; dedi ki: Bize Muhammed b. Abdillah el-Ensârî, babasından, o Ali b. Zeyd'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den, o da Enes b. Mâlik'den naklen anlattı. Enes dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana şöyle buyurdu: "Ey Oğulcuğum! Eğer kalbinde hiç kimseye karşı bir hile (ve kin) olmadan sabahlayıp akşamlamaya gücün yeterse bunu yap." Sonra bana (devamla) şöyle buyurdu: "Ey Oğulcuğum! İşte bu benim sünnetimdendir. Kim benim sünnetimi ihya ederse beni sevmiş olur. Kim beni severse cennette benimle beraber olur." (Bu hadiste uzunca bir kıssa vardır). Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis bu vecihten hasen gariptir. Muhammed b. Abdillah el-Ensârî sikadır, babası da sikadır. Ali b. Zeyd saduktur, ancak bazen başkalarının mevkuf olarak rivayet ettiği şeyi merfu olarak rivayet eder. Tirmizî dedi ki: Muhammed b. Beşşâr'ı şöyle derken işittim: Ebu'l-Velîd dedi ki: Şu'be şöyle dedi: "Bize Ali b. Zeyd anlattı -ki o ref' yapmayı seven biriydi (Raffâ idi)-." Biz Saîd b. el-Müseyyeb'in Enes'ten bu uzun hadis dışında bir rivayetini bilmiyoruz. Abbâd b. Meysere el-Minkarî de bu hadisi Ali b. Zeyd'den ve Enes'ten rivayet etmiş, fakat senedinde Saîd b. el-Müseyyeb'i zikretmemiştir. Ebû Îsâ dedi ki: Muhammed b. İsmail (Buhârî) ile bu hadisi müzakere ettim, onu tanımadı (bu isnadla bilmediğini söyledi). Saîd b. el-Müseyyeb'in Enes'ten ne bu hadisi ne de başka bir hadisi rivayet ettiği bilinmemektedir. Enes b. Mâlik doksan üç (93) senesinde vefat etmiştir. Saîd b. el-Müseyyeb ise ondan iki sene sonra, doksan beş (95) senesinde vefat etmiştir.
2679. Hadis
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اتْرُكُونِي مَا تَرَكْتُكُمْ فَإِذَا حَدَّثْتُكُمْ فَخُذُوا عَنِّي فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِكَثْرَةِ سُؤَالِهِمْ وَاخْتِلاَفِهِمْ عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bize Hennâd anlattı; dedi ki: Bize Ebû Muâviye, A'meş'den, o Ebû Sâlih'den, o da Ebû Hureyre'den naklen anlattı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ben sizi (kendi halinize) bıraktığım sürece siz de beni bırakın (soru sormayın). Size bir şeyi (yapmanızı) söylediğimde onu benden alın (uygulayın). Sizden öncekiler ancak çok soru sormaları ve peygamberlerine (karşı) ihtilaf etmeleri sebebiyle helak oldular." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir.
2680. Hadis
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رِوَايَةً " يُوشِكُ أَنْ يَضْرِبَ النَّاسُ، أَكْبَادَ الإِبِلِ يَطْلُبُونَ الْعِلْمَ فَلاَ يَجِدُونَ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْ عَالِمِ الْمَدِينَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ حَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ أَنَّهُ قَالَ فِي هَذَا سُئِلَ مَنْ عَالِمُ الْمَدِينَةِ فَقَالَ إِنَّهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ . وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى سَمِعْتُ ابْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ هُوَ الْعُمَرِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزَ الزَّاهِدُ . وَسَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ مُوسَى يَقُولُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ هُوَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ . وَالْعُمَرِيُّ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِنْ وَلَدِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ .
Bize Hasan b. es-Sabbâh el-Bezzâr ve İshâk b. Mûsâ el-Ensârî anlattılar; dediler ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, İbn Cüreyc'den, o Ebu'z-Zübeyr'den, o Ebû Sâlih'den, o da Ebû Hureyre'den naklen rivayet etti: "İnsanların ilim talep etmek için develerin ciğerlerine vurup (onları koşturarak uzun yolculuklara çıkacakları) ve Medine aliminden daha bilgili birini bulamayacakları zaman yakındır." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasendir. Bu İbn Uyeyne'nin hadisidir. İbn Uyeyne'den bu hadis hakkında (yorum yaparken): "Medine alimi kimdir?" diye sorulduğu, onun da "O Mâlik b. Enes'tir" dediği rivayet edilmiştir. İshâk b. Mûsâ dedi ki: İbn Uyeyne'nin şöyle dediğini işittim: "O (Medine alimi), el-Ömerî (yani) Abdullah b. Abdulazîz ez-Zâhid'dir." Yahyâ b. Mûsâ'yı şöyle derken işittim: Abdurrezzâk dedi ki: "O Mâlik b. Enes'tir." El-Ömerî; Ömer b. el-Hattâb'ın soyundan Abdullah b. Abdulazîz'dir.
2681. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ جَنَاحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَقِيهٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّيْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ .
Bize Muhammed b. İsmâîl anlattı; dedi ki: Bize İbrâhîm b. Mûsâ anlattı; dedi ki: Bize Velîd b. Müslim haber verdi; dedi ki: Bize Ravh b. Cenâh, Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'dan naklen anlattı. İbn Abbas dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "(Tek bir) fakih, şeytana bin abidden daha zorlu gelir." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis gariptir. Biz bunu sadece Velîd b. Müslim'in rivayeti olarak bu vecihten biliyoruz.
2682. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خِدَاشٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ كَثِيرٍ، قَالَ قَدِمَ رَجُلٌ مِنَ الْمَدِينَةِ عَلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ وَهُوَ بِدِمَشْقَ فَقَالَ مَا أَقْدَمَكَ يَا أَخِي فَقَالَ حَدِيثٌ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَمَا جِئْتَ لِحَاجَةٍ قَالَ لاَ . قَالَ أَمَا قَدِمْتَ لِتِجَارَةٍ قَالَ لاَ . قَالَ مَا جِئْتَ إِلاَّ فِي طَلَبِ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَبْتَغِي فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّ الْعَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ حَتَّى الْحِيتَانُ فِي الْمَاءِ وَفَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ إِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا إِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَ بِهِ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَاصِمِ بْنِ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ وَلَيْسَ هُوَ عِنْدِي بِمُتَّصِلٍ هَكَذَا حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خِدَاشٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ . وَإِنَّمَا يُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جَمِيلٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مَحْمُودِ بْنِ خِدَاشٍ وَرَأَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا أَصَحَّ .
Bize Mahmûd b. Hidâş el-Bağdâdî anlattı; dedi ki: Bize Muhammed b. Yezîd el-Vâsıtî anlattı; dedi ki: Bize Âsım b. Recâ b. Hayve, Kays b. Kesîr'den naklen anlattı. (Kays) dedi ki: Medine'den bir adam Dımaşk'ta bulunan Ebu'd-Derdâ'ya geldi. Ebu'd-Derdâ: "Seni buraya getiren nedir ey kardeşim?" dedi. Adam: "Senin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğini duyduğum bir hadis" dedi. Ebu'd-Derdâ: "Bir ihtiyaç için gelmedin mi?" dedi. Adam: "Hayır" dedi. "Ticaret için de mi gelmedin?" dedi. Adam: "Hayır. Ben sadece bu hadisi talep etmek için geldim" dedi. Ebu'd-Derdâ dedi ki: Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Kim ilim talep etmek için bir yola girerse, Allah onu cennete giden yollardan birine sevk eder. Melekler, ilim talebini hoşnutlukla karşıladıkları için kanatlarını gererler. Göklerde ve yerde olanlar, hatta sudaki balıklar bile alim için istiğfar ederler. Alimin abide üstünlüğü, dolunay gecesinde ayın diğer yıldızlara üstünlüğü gibidir. Alimler peygamberlerin varisleridir. Peygamberler ne dinar ne de dirhem miras bırakmazlar; onlar sadece ilmi miras bırakırlar. Kim onu alırsa bol bir nasip almış olur." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadisi sadece Âsım b. Recâ b. Hayve'nin rivayeti olarak biliyoruz. Bence bu sened muttasıl değildir; zira Mahmûd b. Hidâş bize bu isnadla rivayet etmiştir. Ancak bu hadis (başkaları tarafından) Âsım b. Recâ b. Hayve'den, o Velîd b. Cemîl'den, o Kesîr b. Kays'dan, o Ebu'd-Derdâ'dan, o da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edilmektedir. Bu (isnad), Mahmûd b. Hidâş'ın hadisinden daha sahihtir. Muhammed b. İsmâîl (Buhârî) de bunun daha sahih olduğu görüşündedir.
2683. Hadis
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنِ ابْنِ أَشْوَعَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ سَلَمَةَ الْجُعْفِيِّ، قَالَ قَالَ يَزِيدُ بْنُ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ سَمِعْتُ مِنْكَ، حَدِيثًا كَثِيرًا أَخَافُ أَنْ يُنْسِيَنِي، أَوَّلَهُ آخِرُهُ فَحَدِّثْنِي بِكَلِمَةٍ تَكُونُ جِمَاعًا . قَالَ " اتَّقِ اللَّهَ فِيمَا تَعْلَمُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَهُوَ عِنْدِي مُرْسَلٌ . وَلَمْ يُدْرِكْ عِنْدِي ابْنُ أَشْوَعَ يَزِيدَ بْنَ سَلَمَةَ وَابْنُ أَشْوَعَ اسْمُهُ سَعِيدُ بْنُ أَشْوَعَ .
Bize Hennâd anlattı; dedi ki: Bize Ebu'l-Ahvas, Saîd b. Mesrûk'tan, o İbn Eşva'dan, o da Yezîd b. Seleme el-Cu'fî'den naklen anlattı. Yezîd b. Seleme dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben senden çok hadis işittim. Sonrakilerin öncekileri bana unutturmasından korkuyorum. Bana (hepsini) toplayıcı (özlü) bir kelime söyle." dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bildiğin hususlarda Allah'tan kork!" buyurdu. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadisin isnadı muttasıl değildir. Bence bu mürseldir. Çünkü İbn Eşva, Yezîd b. Seleme'ye yetişmemiştir. İbn Eşva'nın ismi Saîd b. Eşva'dır.
2684. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ أَيُّوبَ الْعَامِرِيُّ، عَنْ عَوْفٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَصْلَتَانِ لاَ تَجْتَمِعَانِ فِي مُنَافِقٍ حُسْنُ سَمْتٍ وَلاَ فِقْهٌ فِي الدِّينِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَلاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عَوْفٍ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ خَلَفِ بْنِ أَيُّوبَ الْعَامِرِيِّ وَلَمْ أَرَ أَحَدًا يَرْوِي عَنْهُ غَيْرَ أَبِي كُرَيْبٍ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَلاَءِ وَلاَ أَدْرِي كَيْفَ هُوَ
Bize Ebû Küreyb anlattı; dedi ki: Bize Halef b. Eyyûb el-Âmirî, Avf'tan, o İbn Sîrîn'den, o da Ebû Hureyre'den naklen anlattı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İki özellik vardır ki bunlar bir münafıkta bir araya gelmez: Güzel hal (samt) ve dinde fıkıh (derin anlayış)." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis gariptir. Biz bu hadisi Avf'ın rivayeti olarak sadece bu şeyh Halef b. Eyyûb el-Âmirî'nin hadisinden biliyoruz. Ebû Küreyb Muhammed b. el-Alâ'dan başka ondan rivayet eden birini de görmedim. Onun (Halef'in) durumunun nasıl olduğunu bilmiyorum.
2685. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا عَابِدٌ وَالآخَرُ عَالِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ وَمَلاَئِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الْحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الْخَيْرَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ الْخُزَاعِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ الْفُضَيْلَ بْنَ عِيَاضٍ يَقُولُ عَالِمٌ عَامِلٌ مُعَلِّمٌ يُدْعَى كَبِيرًا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ .
Bize Muhammed b. Abdil'a'lâ es-San'ânî anlattı; dedi ki: Bize Seleme b. Recâ anlattı; dedi ki: Bize Velîd b. Cemîl anlattı; dedi ki: Bize Kâsım Ebû Abdurrahman, Ebû Ümâme el-Bâhilî'den naklen anlattı. (Ebû Ümâme) dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e biri abid, diğeri alim olan iki adamdan bahsedildi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Alimin abide üstünlüğü, benim sizin en aşağınızda olana üstünlüğüm gibidir." Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, melekleri, gökler ve yer ahalisi, hatta yuvasındaki karınca ve hatta balık, insanlara hayrı öğretene salat (dua) ederler." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahih gariptir. (Tirmizî dedi ki:) Ebû Ammâr el-Hüseyin b. Hureys'i şöyle derken işittim: Fudayl b. Iyâz'ın şöyle dediğini işittim: "Alim, amil (ilmiyle amel eden) ve muallim (öğreten) kişi, göklerin melekûtunda 'büyük' olarak çağrılır."
2686. Hadis
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ الشَّيْبَانِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَنْ يَشْبَعَ الْمُؤْمِنُ مِنْ خَيْرٍ يَسْمَعُهُ حَتَّى يَكُونَ مُنْتَهَاهُ الْجَنَّةُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Bize Ömer b. Hafs eş-Şeybânî el-Basrî anlattı; dedi ki: Bize Abdullah b. Vehb, Amr b. el-Hâris'den, o Derrâc'dan, o Ebu'l-Heysem'den, o da Ebû Saîd el-Hudrî'den naklen anlattı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Mümin, cennete ulaşıncaya kadar işittiği hayırdan (ilimden) asla doymaz." Bu hadis hasen gariptir.
2687. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْوَلِيدِ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْكَلِمَةُ الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِنِ فَحَيْثُ وَجَدَهَا فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْفَضْلِ الْمَدَنِيُّ الْمَخْزُومِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Bize Muhammed b. Ömer b. el-Velîd el-Kindî anlattı; dedi ki: Bize Abdullah b. Nümeyr, İbrâhîm b. el-Fadl'dan, o Saîd el-Makbûrî'den, o da Ebû Hureyre'den naklen anlattı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hikmetli söz müminin yitiğidir. Onu nerede bulursa, ona en çok hak sahibi olan kendisidir." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis gariptir. Biz bunu sadece bu vecihten biliyoruz. İbrâhîm b. el-Fadl el-Medenî el-Mahzûmî, hafızası yönünden hadiste zayıf sayılmıştır.