3091. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ يَوْمَ بَدْرٍ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي شَارِفًا مِنَ الْخُمُسِ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَنِيَ بِفَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا مِنْ بَنِي قَيْنُقَاعَ، أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِيَ فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ أَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ الصَّوَّاغِينَ، وَأَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرْسِي، فَبَيْنَا أَنَا أَجْمَعُ لِشَارِفَىَّ مَتَاعًا مِنَ الأَقْتَابِ وَالْغَرَائِرِ وَالْحِبَالِ، وَشَارِفَاىَ مُنَاخَانِ إِلَى جَنْبِ حُجْرَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، رَجَعْتُ حِينَ جَمَعْتُ مَا جَمَعْتُ، فَإِذَا شَارِفَاىَ قَدِ اجْتُبَّ أَسْنِمَتُهُمَا وَبُقِرَتْ خَوَاصِرُهُمَا، وَأُخِذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا، فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَىَّ حِينَ رَأَيْتُ ذَلِكَ الْمَنْظَرَ مِنْهُمَا، فَقُلْتُ مَنْ فَعَلَ هَذَا فَقَالُوا فَعَلَ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَهْوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ فِي شَرْبٍ مِنَ الأَنْصَارِ. فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، فَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي وَجْهِي الَّذِي لَقِيتُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا لَكَ " فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهَ، مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ، عَدَا حَمْزَةُ عَلَى نَاقَتَىَّ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا، وَهَا هُوَ ذَا فِي بَيْتٍ مَعَهُ شَرْبٌ. فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ فَارْتَدَى ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي، وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ، فَاسْتَأْذَنَ فَأَذِنُوا لَهُمْ فَإِذَا هُمْ شَرْبٌ، فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلُومُ حَمْزَةَ فِيمَا فَعَلَ، فَإِذَا حَمْزَةُ قَدْ ثَمِلَ مُحْمَرَّةً عَيْنَاهُ، فَنَظَرَ حَمْزَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى رُكْبَتِهِ، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى سُرَّتِهِ، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ حَمْزَةُ هَلْ أَنْتُمْ إِلاَّ عَبِيدٌ لأَبِي فَعَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَدْ ثَمِلَ، فَنَكَصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَقِبَيْهِ الْقَهْقَرَى وَخَرَجْنَا مَعَهُ.
Bize Abdân tahdis etti. Bize Abdullah haber verdi. Bize Yûnus [b. Yezîd] haber verdi. ez-Zührî’den [nakledildi]; dedi ki: Bana Ali b. el-Hüseyin haber verdi. Hüseyin b. Ali —aleyhimesselâm— ona şöyle anlatmış: (Dedesi) Ali b. Ebû Tâlib şöyle buyurdu: Bedir günü ganimet hissemden bana yaşlı bir deve (şârif) düşmüştü. Bir yaşlı deveyi de Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— bana Humus (devlet payı) içinden vermişti. Resûlullah’ın kızı Fâtıma —aleyhisselâm— ile evlenmek istediğimde; Kaynuka Yahudilerinden bir sarrafla, benimle gelip izhir otu toplaması için sözleştim. Niyetim o otu kuyumculara satıp bedeliyle düğün yemeği (velîme) masraflarını karşılamaktı. Ben develerim için semer ve ipler gibi malzemeleri hazırlarken develerim Ensâr’dan bir zatın evinin yanında çöktürülmüştü. Hazırlıklarımı bitirip döndüğümde bir de gördüm ki; develerimin hörgüçleri kesilmiş, böğürleri yarılmış ve ciğerleri koparılmış! Bu içler acısı durumu görünce kendimi tutamayıp ağladım. 'Bunu kim yaptı?' diye sorunca: 'Şu evde bir grupla içki içen Hamza b. Abdülmuttalib yaptı.' dediler. Hemen Resûlullah’ın yanına gittim, yanında Zeyd b. Hârise de vardı. Efendimiz üzüntümü görünce: 'Sana ne oldu?' diye sordu. Ben de: 'Ya Resûlullah! Ben ömrümde böyle bir gün görmedim! Hamza develerime saldırıp onları telef etmiş! İşte şimdi şu evde bir grupla beraber (içip eğleniyor).' dedim. Bunun üzerine Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— ridasını kuşandı ve yürüyerek oraya doğru gitti. Ben ve Zeyd de onu takip ettik. Hamza’nın bulunduğu eve varınca içeri girdi. Resûlullah, yaptığı bu işten dolayı Hamza’yı ağır bir dille kınamaya başladı. O sırada Hamza o kadar sarhoştu ki gözleri kıpkırmızı olmuştu. Hamza, Resûlullah’a şöyle bir baktı; sonra bakışlarını sırasıyla dizlerine, göbeğine ve yüzüne kadar çıkarıp (küçümser bir edayla): 'Sizler babamın (Abdülmuttalib’in) kölelerinden başka nesiniz ki?' dedi. Efendimiz onun artık ne dediğini bilmeyecek kadar sarhoş (ve kontrolsüz) olduğunu anlayınca, geri geri giderek oradan çıktı. Biz de onunla beraber ayrıldık.
3092. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا، مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ. فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ، فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ. قَالَتْ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكٍ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ، فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ، وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْمَلُ بِهِ إِلاَّ عَمِلْتُ بِهِ، فَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ. فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ، فَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكٌ فَأَمْسَكَهَا عُمَرُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ، وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الأَمْرَ. قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ إِلَى الْيَوْمِ. قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ اعْتَرَاكَ افْتَعَلْتَ مِنْ عَرَوْتُهُ فَأَصَبْتُهُ وَمِنْهُ يَعْرُوهُ وَاعْتَرَانِي
Bize Abdülaziz b. Abdullah tahdis etti. Bize İbrâhîm b. Sa'd, Sâlih’ten, o İbn Şihâb’dan [naklederek] zikretti. Bana Urve b. ez-Zübeyr haber verdi ki; müminlerin annesi Hz. Âişe —radıyallâhu anhâ— kendisine şunu anlatmış: Resûlullah’ın kızı Hz. Fâtıma —aleyhisselâm—, babasının vefatından sonra Hz. Ebû Bekir’e haber göndererek; Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in Allah’ın kendisine verdiği 'fey' mallarından geride bıraktığı mirasın (kendisine düşen kısmının) verilmesini istedi. Hz. Ebû Bekir ona şu cevabı verdi: 'Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurmuştu: «Biz peygamberler miras bırakmayız; geride bıraktıklarımız ancak sadakadır (kamunun malıdır).»' Bu cevaba üzülen Hz. Fâtıma, Hz. Ebû Bekir’e kırıldı ve ondan uzak kalıp vefat edinceye dek konuşmadı. Nitekim Resûlullah’tan sonra ancak altı ay yaşadı. Fâtıma, Resûlullah’ın Hayber ve Fedek’teki hisseleri ile Medine’deki sadakalarından payını talep ediyor, Ebû Bekir ise: 'Ben, Resûlullah’ın yaptığı herhangi bir şeyi terk etmem, aynen devam ettiririm. Zira O’nun emrinden bir şeyi terk edersem doğru yoldan sapmaktan korkarım!' diyerek bunu reddediyordu. Daha sonra Hz. Ömer, Medine’deki vakıf mallarının idaresini Hz. Ali ve Hz. Abbâs’a devretti; fakat Hayber ve Fedek’i kendi elinde tuttu. Onların Resûlullah’ın bizzat (misafirlerini ağırlamak gibi) zaruri ihtiyaçları ve devlet borçları için ayırdığı sadakalar olduğunu, yetkisinin ise o günkü idarecide olması gerektiğini belirtti. Bu iki yerin durumu bugün dahi böyledir.
3094. Hadis
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ. فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي. قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ. فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا. وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ} ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ. ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا. فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا.
İshak b. Muhammed el-Fervevî bize tahdis etti, Mâlik b. Enes bize tahdis etti; İbn Şihâb'dan; [o] Mâlik b. Evs b. el-Hadesân'dan; Muhammed b. Cübeyr bana onun bu hadisinden bir miktar anlatmıştı. Bunun üzerine kalkıp Mâlik b. Evs'in yanına girdim ve ona bu hadisi sordum. Mâlik dedi ki: Gündüzün yükseldiği bir vakitte ailemin yanında otururken Ömer b. el-Hattâb'ın elçisi bana gelip: "Müminlerin Emîrine icabet et!" dedi. Onunla birlikte gittim ve Ömer'in huzuruna girdim. Bir de gördüm ki Ömer, üzerinde şilte bulunmayan liften örülmüş bir karyola üzerine oturmuş, deriden bir yastığa yaslanmış. Kendisine selâm verdim, sonra oturdum. Şöyle dedi: "Ey Mâlik! Kavminden bazı ev halkı bize geldi. Ben de onlar için bir miktar yardım takdir ettim; onu al ve aralarında paylaştır." Dedim ki: "Ey Müminlerin Emîri, keşke bunu benden başkasına emretseydin!" Şöyle dedi: "Onu al ey adam!" Ben onun yanında otururken kapıcısı Yarfâ gelip: "Osman, Abdurrahman b. Avf, Zübeyr ve Sa'd b. Ebî Vakkâs izin isterler, içeri gelsinler mi?" dedi. [Ömer]: "Evet" dedi. Onlara izin verdi; girdiler, selâm verip oturdular. Sonra Yarfâ biraz durup: "Ali ve Abbas içeri gelsinler mi?" dedi. [Ömer]: "Evet" dedi. Onlara da izin verdi; ikisi girdiler, selâm verip oturdular. Abbas: "Ey Müminlerin Emîri! Benimle bunun arasında hüküm ver!" dedi. İkisi, Allah'ın Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e Benî Nadîr [mallarından] ihsan ettiği fey hususunda çekişiyorlardı. Osman ve arkadaşları olan topluluk: "Ey Müminlerin Emîri! Bunların arasında hüküm ver de birini diğerinden rahata erdir" dediler. Ömer şöyle dedi: "Aceleniz ne! İzniyle göğün ve yerin ayakta durduğu Allah adına size soruyorum: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in 'Biz vâris olunmayız; geride bıraktığımız şey sadakadır' buyurduğunu biliyor musunuz? —Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bununla kendisini kastediyordu.—" Oradaki topluluk: "Evet, bunu söyledi" dediler. Bunun üzerine Ömer, Ali ve Abbas'a dönüp: "Allah adına size soruyorum: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunu söylediğini biliyor musunuz?" dedi. İkisi: "Evet, bunu söyledi" dediler. Ömer dedi ki: "Ben size bu meseleyi anlatayım: Allah Teâlâ bu fey hususunda Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e, O'ndan başka hiç kimseye vermediği özel bir pay tahsis etti." —Sonra: {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ} âyetinden {قَدِيرٌ} sözüne kadar (el-Haşr, 6) okudu.— "İşte bu [fey], Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e has kılınmıştı. Vallahi O, onu sizden esirgeyip kendine saklamadı ve onu sizden ayırıp yalnız kendine tahsis etmedi. Onu size verdi, aranızda dağıttı; nihayet ondan şu mal kaldı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bu maldan ailesinin bir yıllık nafakasını harcar, sonra geriye kalanı alır ve onu Allah'ın malının (kamu bütçesinin) sarf edildiği yerlere tahsis ederdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hayatı boyunca böyle amel etti. Allah adına size soruyorum, bunu biliyor musunuz?" Onlar: "Evet" dediler. Sonra Ali ile Abbas'a: "Allah adına size soruyorum, bunu biliyor musunuz?" dedi. Ömer devamla dedi ki: "Sonra Allah Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ruhunu kabzetti. Ebû Bekir: 'Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in velîsiyim (halifesiyim)' dedi ve o malı teslim alıp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in onda amel ettiği gibi amel etti. Allah bilir ki şüphesiz o bunda sâdık, hayırhah, doğru yolda ve hakka tâbi idi. Sonra Allah Ebû Bekir'in ruhunu kabzetti; ben de Ebû Bekir'in velîsi oldum. Emîrliğimin iki senesinde onu teslim aldım; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ve Ebû Bekir'in onda yaptığı gibi amel ettim. Allah bilir ki şüphesiz ben bunda sâdık, hayırhah, doğru yolda ve hakka tâbi kimseyim. Sonra ikiniz birlikte bana geldiniz; ikinizin de sözü bir, davası birdi. Ey Abbas, sen bana geldin ve benden kardeşinin oğlundan olan payını istedin. Bu da —Ali'yi kastederek— bana geldi ve hanımının babasından olan payını istedi. Ben ikinize de: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: Biz vâris olunmayız; geride bıraktığımız şey sadakadır buyurdu' dedim. Sonra onu size teslim etmeyi uygun gördüğümde dedim ki: 'Dilerseniz, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in onda amel ettiği gibi, Ebû Bekir'in onda amel ettiği gibi ve benim idareye geldiğimden beri onda amel ettiğim gibi amel edeceğinize dair Allah'ın ahdi ve mîsâkı üzerinize olmak şartıyla onu size teslim edeyim.' İkiniz de: 'Onu bize teslim et' dediniz. Ben de onu bu şartla size teslim ettim. Şimdi Allah adına size soruyorum; ben onu bu şartla kendilerine teslim ettim mi?" Oradaki topluluk: "Evet" dedi. Sonra Ali ile Abbas'a dönüp: "Allah adına size soruyorum; ben onu size bu şartla teslim ettim mi?" dedi. İkisi de: "Evet" dediler. Ömer dedi ki: "Şimdi benden bundan başka bir hüküm mü talep ediyorsunuz? İzniyle göğün ve yerin ayakta durduğu Allah'a yemin olsun ki, onun hakkında bundan başka bir hüküm vermem! Eğer onu idare etmekten aciz kaldıysanız, onu bana geri verin; onun idaresini ben sizin yerinize üstlenirim."
3095. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الضُّبَعِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ، بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ، فَلَسْنَا نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ، فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نَأْخُذُ مِنْهُ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا. قَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ـ وَعَقَدَ بِيَدِهِ ـ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ، وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ ".
Bize Ebû’n-Nu’mân tahdis etti. Bize Hammâd tahdis etti. Ebû Hamza ed-Dubay’î’den [nakledildi]; dedi ki: İbn Abbâs’tan —radıyallâhu anhumâ— şöyle derken işittim: Abdülkaysoğulları heyeti gelip: 'Ya Resûlullah! Bizler Rebîa’dan bir kabileyiz. Bizimle senin aranda (yolumuzu kesen) kâfir Mudar kabilesi vardır. Bu sebeple haram aylar dışında senin yanına gelemiyoruz. Bize öyle bir emir ver ki, hem biz onu uygulayalım hem de arkamızda kalan kavmimizi ona davet edelim.' dediler. Efendimiz şöyle buyurdu: 'Size dört şeyi emrediyor, dört şeyi de yasaklıyorum: (Emrettiklerim); Allah’a iman etmek —ki o, Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet etmektir (bunu söylerken bir diye parmağıyla işaret etti)—, namazı kılmak, zekâtı vermek ve Ramazan orucunu tutmaktır. Ayrıca kazandığınız ganimetlerin beşte birini (Humus olarak devlete) vermenizdir. Yasakladıklarım ise (içki mayalamak için kullanılan); dübbâ [su kabağı], nakīr [oyulmuş hurma kütüğü], hantem [toprak testi] ve müzeffet [ziftlenmiş kaplar]’dır.'
3096. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَقْتَسِمُ وَرَثَتِي دِينَارًا، مَا تَرَكْتُ بَعْدَ نَفَقَةِ نِسَائِي وَمَئُونَةِ عَامِلِي فَهْوَ صَدَقَةٌ ".
Bize Abdullah b. Yûsuf tahdis etti. Bize Mâlik, Ebû’z-Zinâd’dan, o el-A’rec’den, o da Ebû Hureyre’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] haber verdi: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Mirasçılarım (vasiyet/miras taksimi gibi) bir dinarı bile aralarında paylaşmasınlar. Hanımlarımın (zaruri) geçim masrafları ve arazilerimi idare eden görevlimin masrafından sonra, geride bıraktığım mal mülk ne varsa hepsi sadakadır [vakıftır].'
3097. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا فِي بَيْتِي مِنْ شَىْءٍ يَأْكُلُهُ ذُو كَبِدٍ، إِلاَّ شَطْرُ شَعِيرٍ فِي رَفٍّ لِي، فَأَكَلْتُ مِنْهُ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ، فَكِلْتُهُ فَفَنِيَ.
Bize Abdullah b. Ebû Şeybe tahdis etti. Bize Ebû Üsâme tahdis etti. Bize Hişâm, babasından haber verdi. Hz. Âişe —radıyallâhu anhâ— şöyle demiştir: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— vefat ettiğinde; rafımdaki bir miktar [yarım ölçek] arpadan başka, evimde herhangi bir canlının yiyebileceği hiçbir yiyecek yoktu. Ben o arpadan hayli uzun bir müddet yemeye devam ettim. Ne zaman ki (merak edip) onu ölçmeye kalktım, işte o zaman bitiverdi.
3098. Hadis
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْحَارِثِ، قَالَ مَا تَرَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ سِلاَحَهُ وَبَغْلَتَهُ الْبَيْضَاءَ، وَأَرْضًا تَرَكَهَا صَدَقَةً.
Bize Müsedded tahdis etti. Bize Yahyâ, Süfyân’dan; o da Ebû İshâk’tan nakletti. (Ebû İshâk) dedi ki: Amr b. el-Hâris’ten şunu işittim: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— (vefat ettiğinde geride miras niyetine) şahsi silahı, beyaz katırı ve sadaka [vakıf] olarak bıraktığı bir araziden başka hiçbir şey bırakmamıştır.
3099. Hadis
حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، وَمُحَمَّدٌ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي فَأَذِنَّ لَهُ.
Bize Hibbân b. Mûsâ ve Muhammed tahdis ettiler; dediler ki: Bize Abdullah haber verdi. Bize Ma’mer ve Yûnus, ez-Zührî’den haber verdiler. (ez-Zührî) dedi ki: Bana Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes’ûd haber verdi. —Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem—’in zevcesi Hz. Âişe —radıyallâhu anhâ— şöyle demiştir: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in hastalığı iyice ağırlaşınca, bakımı ve tedavisiyle benim evimde (odamda) ilgilenilmesi hususunda diğer hanımlarından izin istedi; onlar da buna müsaade ettiler.
3100. Hadis
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي، وَفِي نَوْبَتِي، وَبَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي، وَجَمَعَ اللَّهُ بَيْنَ رِيقِي وَرِيقِهِ. قَالَتْ دَخَلَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بِسِوَاكٍ، فَضَعُفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ، فَأَخَذْتُهُ فَمَضَغْتُهُ ثُمَّ سَنَنْتُهُ بِهِ.
Bize İbn Ebû Meryem tahdis etti. Bize Nâfi’ tahdis etti. İbn Ebû Müleyke’nin şöyle dediğini işittim: Hz. Âişe —radıyallâhu anhâ— şöyle demiştir: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— benim evimde, bana sıra geldiği gün [nevbetimde] ve başı göğsüm ile boynum arasındayken vefat etti. Ayrıca Allah, O vefat etmeden hemen önce benim tükürüğümle O’nun tükürüğünü (vefatından önceki son anlarda) bir araya getirdi. Şöyle ki: Kardeşim Abdurrahman elinde bir misvakla yanımıza girmişti. Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— (bitkin düştüğü için) misvağı (hazırlamaya) güç yetiremedi. Ben de misvağı alıp ağzımda çiğneyerek yumuşattım [ıslattım] ve onunla Efendimizin dişlerini temizledim.
3101. Hadis
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، أَنَّ صَفِيَّةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزُورُهُ، وَهْوَ مُعْتَكِفٌ فِي الْمَسْجِدِ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ ثُمَّ قَامَتْ تَنْقَلِبُ فَقَامَ مَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا بَلَغَ قَرِيبًا مِنْ باب الْمَسْجِدِ عِنْدَ باب أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِهِمَا رَجُلاَنِ مِنَ الأَنْصَارِ، فَسَلَّمَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ نَفَذَا فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَى رِسْلِكُمَا ". قَالاَ سُبْحَانَ اللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ. وَكَبُرَ عَلَيْهِمَا ذَلِكَ. فَقَالَ " إِنَّ الشَّيْطَانَ يَبْلُغُ مِنَ الإِنْسَانِ مَبْلَغَ الدَّمِ، وَإِنِّي خَشِيتُ أَنْ يَقْذِفَ فِي قُلُوبِكُمَا شَيْئًا ".
Bize Saîd b. Ufeyr tahdis etti. Bana el-Leys tahdis etti. Bana Abdurrahmân b. Hâlid, İbn Şihâb’dan, o da Ali b. el-Hüseyn’den tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in zevcesi Safiyye ona şunu haber vermiştir: Safiyye, Ramazan’ın son on gününde Mescid’de itikâfta olan Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’i ziyaret etmek için gelmişti. (Bir süre sonra) dönmek için kalkınca, Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— de onu uğurlamak için birlikte kalktı. Peygamber hanımı Ümmü Seleme’nin [odasındaki] kapının hizasına geldiklerinde Ensâr’dan iki zat yanlarından geçti. Onlar Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e selam verip geçtiklerinde, Efendimiz onlara: 'Acele etmeyin, (yerinizde kalın), bu yanımdaki [eşim] Safiyye bint Huyey’dir!' buyurdu. O ikisi: 'Sübhânellah! (Hâşâ, senin hakkında nasıl bir şüpheye düşeriz) ey Allah’ın Resûlü!' dediler ve bu açıklama onlara ağır geldi. Bunun üzerine Efendimiz: 'Şüphesiz ki Şeytan, insanoğlunun bedeninde kanın dolaştığı gibi dolaşır. Ben, onun sizin kalplerinize [kötü] bir fikir atmasından endişe ettim.' buyurdu.
3102. Hadis
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ ارْتَقَيْتُ فَوْقَ بَيْتِ حَفْصَةَ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْضِي حَاجَتَهُ، مُسْتَدْبِرَ الْقِبْلَةِ، مُسْتَقْبِلَ الشَّأْمِ.
Bize İbrâhîm b. el-Münzir tahdis etti. Bize Enes b. İyâz, Ubeydullah’tan, o Muhammed b. Yahyâ b. Habbân’dan, o da Vâsi’ b. Habbân’dan [naklederek şunları] tahdis etti: Abdullah b. Ömer —radıyallâhu anhumâ— şöyle demiştir: (Bir gün) Hafsa’nın evinin damına çıkmıştım. Orada Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’i; sırtını Kıble’ye, yüzünü ise Şam tarafına çevirmiş vaziyette abdest bozarken gördüm.
3103. Hadis
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ لَمْ تَخْرُجْ مِنْ حُجْرَتِهَا.
Bize İbrâhîm b. el-Münzir tahdis etti. Bize Enes b. İyâz, Hişâm’dan, o da babasından [naklederek şunları] tahdis etti: Hz. Âişe —radıyallâhu anhâ— şöyle demiştir: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— ikindi namazını, güneş henüz hücresinden [odasının içinden] dışarı çıkmamışken (vaktin en başında) kılardı.
3104. Hadis
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَطِيبًا فَأَشَارَ نَحْوَ مَسْكَنِ عَائِشَةَ فَقَالَ " هُنَا الْفِتْنَةُ ـ ثَلاَثًا ـ مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ".
Bize Mûsâ b. İsmâîl tahdis etti. Bize Cüveyriye, Nâfi’den, o da Abdullah (b. Ömer)’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— bir gün hitap etmek üzere ayağa kalktı. (Mescid’in doğu tarafında kalan) Hz. Âişe’nin meskenine doğru işaret ederek üç defa: 'Fitne işte buradadır! Şeytan’ın boynuzunun [fitnesinin] doğacağı yer işte burasıdır!' buyurdu.
3105. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ ابْنَةِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَهَا، وَأَنَّهَا سَمِعَتْ صَوْتَ إِنْسَانٍ يَسْتَأْذِنُ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا رَجُلٌ يَسْتَأْذِنُ فِي بَيْتِكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُرَاهُ فُلاَنًا، لِعَمِّ حَفْصَةَ مِنَ الرَّضَاعَةِ، الرَّضَاعَةُ تُحَرِّمُ مَا تُحَرِّمُ الْوِلاَدَةُ ".
Bize Abdullah b. Yûsuf tahdis etti. Bize Mâlik, Abdullah b. Ebû Bekir’den, o Amre bint Abdurrahmân’dan, o da Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in zevcesi Hz. Âişe’den —radıyallâhu anhâ— [naklederek şunları] haber verdi: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— yanımdayken, [komşu oda olan] Hafsa’nın evine girmek için izin isteyen bir adamın sesini işittim. Bunun üzerine: 'Ya Resûlullah! Şu adam senin evine/odana girmek için izin istiyor.' dedim. Efendimiz: 'Zannedersem o falan kimsedir; Hafsa’nın süt amcasıdır. Zira doğum (soy) yoluyla haram (ve mahrem) olan neler varsa, süt emzirme yoluyla da onlar haram [ve mahrem] olur.' buyurdu.
3106. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا اسْتُخْلِفَ بَعَثَهُ إِلَى الْبَحْرَيْنِ، وَكَتَبَ لَهُ هَذَا الْكِتَابَ وَخَتَمَهُ، وَكَانَ نَقْشُ الْخَاتَمِ ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ مُحَمَّدٌ سَطْرٌ، وَرَسُولُ سَطْرٌ، وَاللَّهِ سَطْرٌ.
Bize Muhammed b. Abdullah el-Ensârî tahdis etti. Bana babam, Sümâme’den, o da Enes’ten —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Hz. Ebû Bekir halife olduğunda onu (Enes’i) Bahreyn’e görevli olarak gönderdi ve kendisi için (zekât hükümlerini içeren) şu belgeyi hazırlayıp mühürledi. (Peygamber’den intikal eden) o yüzük mührün işlemesi üç satırdı; bir satırda 'Muhammed', diğer bir satırda 'Resûl', diğer bir satırda ise 'Allah' [ibaresi] yazılıydı.
3107. Hadis
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَسَدِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ طَهْمَانَ، قَالَ أَخْرَجَ إِلَيْنَا أَنَسٌ نَعْلَيْنِ جَرْدَاوَيْنِ لَهُمَا قِبَالاَنِ، فَحَدَّثَنِي ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ بَعْدُ عَنْ أَنَسٍ أَنَّهُمَا نَعْلاَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Bana Abdullah b. Muhammed tahdis etti. Bize Muhammed b. Abdullah el-Esedî tahdis etti. Bize Îsâ b. Tahmân tahdis etti; dedi ki: Enes [b. Mâlik], bize (üzerindeki tüyleri dökülmüş, iyice eskimiş) ve her birinin ikişer atkısı [tasması] olan bir çift ayakkabı çıkardı. Bilahare Sâbit el-Bünânî, Enes’ten [naklederek şunları] bana tahdis etti: 'Bunlar, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in ayakkabılarıdır.'
3108. Hadis
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ أَخْرَجَتْ إِلَيْنَا عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ كِسَاءً مُلَبَّدًا وَقَالَتْ فِي هَذَا نُزِعَ رُوحُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَزَادَ سُلَيْمَانُ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ أَخْرَجَتْ إِلَيْنَا عَائِشَةُ إِزَارًا غَلِيظًا مِمَّا يُصْنَعُ بِالْيَمَنِ، وَكِسَاءً مِنْ هَذِهِ الَّتِي يَدْعُونَهَا الْمُلَبَّدَةَ.
Bana Muhammed b. Beşşâr tahdis etti. Bize Abdülvehhâb tahdis etti. Bize Eyyûb, Humeyd b. Hilâl’den, o da Ebû Bürde’den [naklederek şunları] tahdis etti: Hz. Âişe —radıyallâhu anhâ— bize yamalı [veya kalın] bir hırka çıkardı ve: 'Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in ruhu işte bu hırkanın içindeyken kabzedildi.' dedi. Süleyman’ın Humeyd kanalıyla Ebû Bürde’den yaptığı ziyadeye göre ise Âişe kendilerine; Yemen icadı kaba bir peştamal ile 'mülebbede' denilen cinsten yamalı [kalın] bir hırka çıkarmıştır.
3109. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ قَدَحَ، النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم انْكَسَرَ، فَاتَّخَذَ مَكَانَ الشَّعْبِ سِلْسِلَةً مِنْ فِضَّةٍ. قَالَ عَاصِمٌ رَأَيْتُ الْقَدَحَ وَشَرِبْتُ فِيهِ.
Bize Abdân tahdis etti. Ebû Hamza’dan, o Âsım’dan, o İbn Sîrîn’den, o da Enes b. Mâlik’ten —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in (su içtiği) kadehi çatlamıştı. Bunun üzerine kadehin çatlak olan yerine gümüşten bir telle yama yapıldı [halka takıldı]. Ravi Âsım: 'Ben o kadehi bizzat gördüm ve içinden su içtim.' dedi.
3110. Hadis
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي أَنَّ الْوَلِيدَ بْنَ كَثِيرٍ، حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ الدُّؤَلِيِّ، حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ حَدَّثَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ حُسَيْنٍ حَدَّثَهُ أَنَّهُمْ، حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ مِنْ عِنْدِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ مَقْتَلَ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ لَقِيَهُ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَقَالَ لَهُ هَلْ لَكَ إِلَىَّ مِنْ حَاجَةٍ تَأْمُرُنِي بِهَا فَقُلْتُ لَهُ لاَ. فَقَالَ لَهُ فَهَلْ أَنْتَ مُعْطِيَّ سَيْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَغْلِبَكَ الْقَوْمُ عَلَيْهِ، وَايْمُ اللَّهِ، لَئِنْ أَعْطَيْتَنِيهِ لاَ يُخْلَصُ إِلَيْهِمْ أَبَدًا حَتَّى تُبْلَغَ نَفْسِي، إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ خَطَبَ ابْنَةَ أَبِي جَهْلٍ عَلَى فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ النَّاسَ فِي ذَلِكَ عَلَى مِنْبَرِهِ هَذَا وَأَنَا يَوْمَئِذٍ مُحْتَلِمٌ فَقَالَ " إِنَّ فَاطِمَةَ مِنِّي، وَأَنَا أَتَخَوَّفُ أَنْ تُفْتَنَ فِي دِينِهَا ". ثُمَّ ذَكَرَ صِهْرًا لَهُ مِنْ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ، فَأَثْنَى عَلَيْهِ فِي مُصَاهَرَتِهِ إِيَّاهُ قَالَ " حَدَّثَنِي فَصَدَقَنِي، وَوَعَدَنِي فَوَفَى لِي، وَإِنِّي لَسْتُ أُحَرِّمُ حَلاَلاً وَلاَ أُحِلُّ حَرَامًا، وَلَكِنْ وَاللَّهِ لاَ تَجْتَمِعُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِنْتُ عَدُوِّ اللَّهِ أَبَدًا ".
Bize Saîd b. Muhammed el-Cermî tahdis etti. Bize Ya’kūb b. İbrâhîm, babasından haber verdi. el-Velîd b. Kesîr, Muhammed b. Amr b. Halhale ed-Düelî’den, o İbn Şihâb’dan, o da Ali b. el-Hüseyn [Zeynelâbidîn]’den [naklederek şunları] tahdis etti: Hüseyin b. Ali —rahmetullâhi aleyh— şehit edildikten sonra (Ehl-i Beyt olarak) Yezîd b. Muâviye kanalıyla [Şam’dan] Medine’ye döndüklerinde, Misver b. Mahreme onunla karşılaştı ve: 'Benim yapabileceğim bir arzun var mı?' diye sordu. Ali b. el-Hüseyn: 'Hayır, yok.' dedi. Misver: 'Peki, Peygamber Efendimizin kılıcını (korumam için) bana verir misin? Zira insanların onu senden zorla almasından endişe ediyorum. Allah’a yemin olsun ki; eğer onu bana verirsen, ben sağ olduğum sürece kılıca dokunamazlar!' dedi ve (babası Ali ile ilgili bir hatırasını anlatarak ekledi): Ali b. Ebû Tâlib, Hz. Fâtıma’nın üzerine Ebû Cehl’in kızına talip olmuştu. Ben büluğ çağında biriyken Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’i minberinde insanlara şunları söylerken işittim: 'Fâtıma benden bir parçadır; ben onun dinde fitneye düşmesinden [incinmesinden] korkarım.' Sonra Abdü’ş-şems oğullarından (diğer) bir damadını zikredip ondan övgüyle bahsetti: 'O bana konuştuğunda doğru söyledi, söz verdiğinde ise sözünde durdu. Ben ne helali haram kılarım ne de haramı helal; ancak Allah’ın Resûlü’nün kızı ile Allah düşmanının [Ebû Cehl'in] kızı bir nikâhta asla birleşemez!'
3111. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ مُنْذِرٍ، عَنِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، قَالَ لَوْ كَانَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ ذَاكِرًا عُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرَهُ يَوْمَ جَاءَهُ نَاسٌ فَشَكَوْا سُعَاةَ عُثْمَانَ، فَقَالَ لِي عَلِيٌّ اذْهَبْ إِلَى عُثْمَانَ فَأَخْبِرْهُ أَنَّهَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَمُرْ سُعَاتَكَ يَعْمَلُونَ فِيهَا. فَأَتَيْتُهُ بِهَا فَقَالَ أَغْنِهَا عَنَّا. فَأَتَيْتُ بِهَا عَلِيًّا فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ضَعْهَا حَيْثُ أَخَذْتَهَا.
Bize Kuteybe b. Saîd tahdis etti. Bize Süfyân tahdis etti. Muhammed b. Sûka’dan, o Münzir’den, o da el-Hanefiyye’nin oğlu Muhammed’den [naklederek şunları] tahdis etti: Eğer Hz. Ali, Hz. Osman’ı (eleştirmek maksadıyla) anacak olsaydı, birtakım insanların gelip Osman’ın zekât memurlarından şikâyetçi olduğu gün anardı. (O gün şikâyetçiler gelince) Ali bana: 'Osman’a git ve ona; elimizdeki bu belgenin Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in bizzat yazdırdığı zekât talimatnamesi [sadaka hükmü] olduğunu söyle. Ona de ki: Memurlarına emret de zekât toplarken bu belgedeki esaslara göre hareket etsinler!' dedi. Ben o belgeyi götürünce Osman: 'Onu yanımızdan götür (bizim buna ihtiyacımız yok)!' dedi. Ali’ye dönüp olanları anlatınca o: 'Öyleyse onu (belgeyi) aldığın yere geri koy.' buyurdu.
3112. Hadis
قَالَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُوقَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُنْذِرًا الثَّوْرِيَّ، عَنِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، قَالَ أَرْسَلَنِي أَبِي، خُذْ هَذَا الْكِتَابَ فَاذْهَبْ بِهِ إِلَى عُثْمَانَ، فَإِنَّ فِيهِ أَمْرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّدَقَةِ.
el-Humeydî şöyle dedi: Bize Süfyân tahdis etti. Bize Muhammed b. Sûka tahdis etti; dedi ki: Münzir es-Sevrî’den, o da İbnü’l-Hanefiyye’den şunu işittim: Babam [Hz. Ali] beni (Hz. Osman’a) gönderdi ve: 'Şu belgeyi alıp Osman’a götür! Çünkü onda Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in zekât uygulamasına [sadakaya] dair emri bulunmaktadır.' dedi.
3113. Hadis
حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَكَمُ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ اشْتَكَتْ مَا تَلْقَى مِنَ الرَّحَى مِمَّا تَطْحَنُ، فَبَلَغَهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِسَبْىٍ، فَأَتَتْهُ تَسْأَلُهُ خَادِمًا فَلَمْ تُوَافِقْهُ، فَذَكَرَتْ لِعَائِشَةَ، فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ لَهُ، فَأَتَانَا وَقَدْ دَخَلْنَا مَضَاجِعَنَا، فَذَهَبْنَا لِنَقُومَ فَقَالَ " عَلَى مَكَانِكُمَا " حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى صَدْرِي فَقَالَ " أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى خَيْرٍ مِمَّا سَأَلْتُمَاهُ، إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا فَكَبِّرَا اللَّهَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ، وَاحْمَدَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، فَإِنَّ ذَلِكَ خَيْرٌ لَكُمَا مِمَّا سَأَلْتُمَاهُ ".
Bize Bedel b. el-Muhabber tahdis etti. Bize Şu'be haber verdi. el-Hakem bana haber verdi. İbn Ebû Leylâ’dan işittim. Bize Ali b. Ebû Tâlib —radıyallâhu anh— tahdis etti: Hz. Fâtıma —aleyhisselâm— el değirmeninde un öğütmekten dolayı (ellerinin nasırlaşmasından) şikâyetçiydi. Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e bazı savaş esirlerinin getirildiğini haber alınca, kendisinden bir hizmetçi istemek üzere yanına gitti; fakat O’nu evde bulamayınca durumu Hz. Âişe’ye anlattı. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— eve dönünce Âişe durumu kendisine haber verdi. Bunun üzerine Efendimiz, biz yataklarımıza girmişken yanımıza geldi. Kalkmak istedik ama: 'Yerinizde kalın!' buyurdu. Öyle ki (yanıma iliştiğinde) ayaklarının serinliğini göğsümde hissettim. Efendimiz şöyle buyurdu: 'Benden istediğiniz o şeyden [hizmetçiden] daha hayırlı olanı size öğreteyim mi? Yatağınıza girdiğiniz zaman 34 defa Allahu Ekber, 33 defa Elhamdülillâh ve 33 defa da Sübhânellah deyiniz. İşte bu zikir, sizin için istediğiniz hizmetçiden çok daha hayırlıdır.'
3114. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٍ، وَقَتَادَةَ، سَمِعُوا سَالِمَ بْنَ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ وُلِدَ لِرَجُلٍ مِنَّا مِنَ الأَنْصَارِ غُلاَمٌ، فَأَرَادَ أَنْ يُسَمِّيَهُ مُحَمَّدًا ـ قَالَ شُعْبَةُ فِي حَدِيثِ مَنْصُورٍ إِنَّ الأَنْصَارِيَّ قَالَ حَمَلْتُهُ عَلَى عُنُقِي فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. وَفِي حَدِيثِ سُلَيْمَانَ وُلِدَ لَهُ غُلاَمٌ، فَأَرَادَ أَنْ يُسَمِّيَهُ مُحَمَّدًا ـ قَالَ " سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكَنَّوْا بِكُنْيَتِي، فَإِنِّي إِنَّمَا جُعِلْتُ قَاسِمًا أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ ". وَقَالَ حُصَيْنٌ " بُعِثْتُ قَاسِمًا أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ ". قَالَ عَمْرٌو أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا عَنْ جَابِرٍ أَرَادَ أَنْ يُسَمِّيَهُ الْقَاسِمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " سَمُّوا بِاسْمِي وَلاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي ".
Bize Ebû’l-Velîd tahdis etti. Bize Şu'be tahdis etti. Süleyman, Mansûr ve Katâde, Sâlim b. Ebû’l-Ca’d’dan şunu işittim demişlerdir. Câbir b. Abdullah —radıyallâhu anhumâ— şöyle söylemiştir: Bizden Ensâr’dan bir zatın oğlu doğmuştu. Çocuğa 'Muhammed' ismini vermek istedi. Şu'be’nin Mansûr’dan aktardığı rivayete göre Ensârlı zat: 'Çocuğu omzuma alıp Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in huzuruna getirdim.' demiştir. Süleyman’ın rivayetinde ise Efendimizin şöyle buyurduğu nakledilmiştir: 'İsmimle isimlenin ama benim künyemle künyelenmeyin (Ebû’l-Kâsım demeyin)! Çünkü ben ancak aranızda [Allah’ın verdiklerini] paylaştıran bir taksim edici (kāsım) kılındım.' Husayn’dan gelen rivayette ise: 'Ben taksim edici [kāsım] olarak gönderildim, aranızda paylaştırırım.' buyrulmuştur. Amr’ın Şu'be ve Katâde kanalıyla ulaştırdığı bir başka anlatıma göre ise adam çocuğuna 'el-Kâsım' ismini vermek istemiş, bunun üzerine Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—: 'Benim ismimi koyun ama künyemle [Ebû’l-Kâsım diye] künyelenmeyin!' buyurmuştur.
3115. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ وُلِدَ لِرَجُلٍ مِنَّا غُلاَمٌ فَسَمَّاهُ الْقَاسِمَ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ لاَ نَكْنِيكَ أَبَا الْقَاسِمِ وَلاَ نُنْعِمُكَ عَيْنًا، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وُلِدَ لِي غُلاَمٌ، فَسَمَّيْتُهُ الْقَاسِمَ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ لاَ نَكْنِيكَ أَبَا الْقَاسِمِ وَلاَ نُنْعِمُكَ عَيْنًا. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَحْسَنَتِ الأَنْصَارُ، سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكَنَّوْا بِكُنْيَتِي، فَإِنَّمَا أَنَا قَاسِمٌ ".
Bize Muhammed b. Yûsuf tahdis etti. Bize Süfyân, el-A’meş’ten, o Sâlim b. Ebû’l-Ca’d’dan, o da Câbir b. Abdullah el-Ensârî’den —radıyallâhu anhumâ— [naklederek şunları] tahdis etti: Bizden birisinin bir oğlu oldu ve adını Kâsım koydu. Bunun üzerine Ensâr topluluğu: 'Biz sana «Ebû’l-Kâsım» demeyiz ve (bu isimlendirmeyle) senin gözünü aydın etmeyiz [razı olmayız]!' dediler. Adam Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e gelerek: 'Ya Resûlullah! Bir oğlum oldu, adını Kâsım koydum; ancak Ensâr bu künye ile anılmama karşı çıkıyorlar.' dedi. Efendimiz: 'Ensâr doğru olanı yapmışlar. Benim ismimi çocuklarınıza verebilirsiniz ama künyemle künyelenmeyin [Ebû’l-Kâsım lakabını kullanmayın]. Çünkü ben ancak [rızık ve ganimetleri] Allah adına paylaştırıcı [kāsım] biriyim.' buyurdu.
3116. Hadis
حَدَّثَنَا حِبَّانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ، وَاللَّهُ الْمُعْطِي وَأَنَا الْقَاسِمُ، وَلاَ تَزَالُ هَذِهِ الأُمَّةُ ظَاهِرِينَ عَلَى مَنْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ ظَاهِرُونَ ".
Bize Hibbân tahdis etti. Bize Abdullah haber verdi. Yûnus’tan, o ez-Zührî’den, o Humeyd b. Abdurrahmân’dan nakletti ki o; Muâviye —radıyallâhu anh—’ı şöyle derken işitmiştir: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Allah kimin hakkında hayır dilerse, onu dinde derin kavrayış [fakih] sahibi kılar. Asıl bahşeden Allah’tır, ben ise sadece paylaştırıcıyım [kāsım]. Bu ümmet, kendilerine karşı çıkanlara rağmen, Allah’ın emri [kıyamet] gelinceye dek (hak üzerinde) galip ve üstün kalmaya devam edecektir.'
3117. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا أُعْطِيكُمْ وَلاَ أَمْنَعُكُمْ، أَنَا قَاسِمٌ أَضَعُ حَيْثُ أُمِرْتُ ".
Bize Muhammed b. Sinân tahdis etti. Bize Füleyh tahdis etti. Bize Hilâl, Abdurrahmân b. Ebû Amra’dan, o da Ebû Hureyre’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Size (verilecek olanları) ben bizzat vermiyorum, (bir şeyi) sizden ben de esirgemiyorum. Ben ancak bir taksim ediciyim [kāsım]; bana neresi emredilirse (Allah’ın malını) oraya koyarım.'
3118. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَيَّاشٍ ـ وَاسْمُهُ نُعْمَانُ ـ عَنْ خَوْلَةَ الأَنْصَارِيَّةِ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ رِجَالاً يَتَخَوَّضُونَ فِي مَالِ اللَّهِ بِغَيْرِ حَقٍّ، فَلَهُمُ النَّارُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ".
Bize Abdullah b. Yezîd tahdis etti. Bize Saîd b. Ebû Eyyûb tahdis etti. Bana Ebû’l-Esved, -adı Nu’mân olan- İbn Ebû Ayyaş’tan, o da Havle el-Ensâriyye’den —radıyallâhu anhâ— [naklederek şunları] tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’i şöyle buyururken işittim: 'Bazı kimseler Allah’ın malını [kamu malını] haksız yere sarf ederler (o mala batıl yollarla el uzatırlar). İşte böylelerine Kıyamet günü sadece Ateş [Cehennem] vardır.'
3119. Hadis
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ الأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ".
Bize Müsedded tahdis etti. Bize Hâlid tahdis etti. Bize Husayn, Âmir’den, o da Urve el-Bârikî’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Atların perçemlerine kıyamet gününe kadar (ayrılmayacak şekilde) hayır, ecir [sevap] ve ganimet düğümlenmiştir.'
3120. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ، وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَتُنْفِقُنَّ كُنُوزَهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
Bize Ebû’l-Yemân tahdis etti. Bize Şuayb haber verdi. Bize Ebû’z-Zinâd, el-A’rec’den, o da Ebû Hureyre’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Kisra [İran hükümdarı] helak olduğunda ondan sonra bir daha Kisra gelmeyecektir. Kayser [Bizans imparatoru] helak olduğunda da artık ondan sonra yeni bir Kayser gelmeyecektir. Canım (kudret) elinde olan Allah’a yemin ederim ki, o her iki hükümdarın hazinelerini mutlaka Allah yolunda harcayacaksınız!'
3121. Hadis
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، سَمِعَ جَرِيرًا، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ، وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
Bize İshâk tahdis etti. O, Cerîr’den işitmiş; Cerîr de Abdülmelik’ten, o da Câbir b. Semüre’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etmiştir: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Kisra [İran hükümdarı] helak olduğunda ondan sonra artık bir Kisra gelmeyecektir. Kayser [Bizans imparatoru] helak olduğunda da bir daha Kayser gelmeyecektir. Canım (kudret) elinde olan Allah’a yemin olsun ki, o ikisinin hazineleri mutlaka Allah yolunda sarf edilecektir!'
3122. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ الْفَقِيرُ، حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُحِلَّتْ لِي الْغَنَائِمُ ".
Bize Muhammed b. Sinân tahdis etti. Bize Huşeym tahdis etti. Bize Seyyâr haber verdi. Bize Yezîd el-Fakîr tahdis etti. Bize Câbir b. Abdullah —radıyallâhu anhumâ— tahdis etti: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Ganimetler bana helal kılındı!'
3123. Hadis
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَكَفَّلَ اللَّهُ لِمَنْ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ، لاَ يُخْرِجُهُ إِلاَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ وَتَصْدِيقُ كَلِمَاتِهِ، بِأَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، أَوْ يَرْجِعَهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ {مَعَ مَا نَالَ} مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ ".
Bize İsmâîl tahdis etti. Bana Mâlik, Ebû’z-Zinâd’dan, o el-A’rec’den, o da Ebû Hureyre’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Allah, Kendi yolunda cihad eden kimseye; (onu evinden) sadece Kendi yolunda cihad arzusu ve Kelimelerini (vaatlerini) tasdik etme düşüncesi çıkarmış olması şartıyla kefil olmuştur. (Allah ona şu iki iyilikten birini garantiler:) Ya onu (şehit olursa doğrudan) Cennet’e koyar, ya da onu elde ettiği sevap [ecir] veya ganimetle birlikte sağ salim çıktığı evine geri döndürür.'
3124. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَزَا نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ فَقَالَ لِقَوْمِهِ لاَ يَتْبَعْنِي رَجُلٌ مَلَكَ بُضْعَ امْرَأَةٍ وَهْوَ يُرِيدُ أَنْ يَبْنِيَ بِهَا وَلَمَّا يَبْنِ بِهَا، وَلاَ أَحَدٌ بَنَى بُيُوتًا وَلَمْ يَرْفَعْ سُقُوفَهَا، وَلاَ أَحَدٌ اشْتَرَى غَنَمًا أَوْ خَلِفَاتٍ وَهْوَ يَنْتَظِرُ وِلاَدَهَا. فَغَزَا فَدَنَا مِنَ الْقَرْيَةِ صَلاَةَ الْعَصْرِ أَوْ قَرِيبًا مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ لِلشَّمْسِ إِنَّكِ مَأْمُورَةٌ وَأَنَا مَأْمُورٌ، اللَّهُمَّ احْبِسْهَا عَلَيْنَا. فَحُبِسَتْ، حَتَّى فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ، فَجَمَعَ الْغَنَائِمَ، فَجَاءَتْ ـ يَعْنِي النَّارَ ـ لِتَأْكُلَهَا، فَلَمْ تَطْعَمْهَا، فَقَالَ إِنَّ فِيكُمْ غُلُولاً، فَلْيُبَايِعْنِي مِنْ كُلِّ قَبِيلَةٍ رَجُلٌ. فَلَزِقَتْ يَدُ رَجُلٍ بِيَدِهِ فَقَالَ فِيكُمُ الْغُلُولُ. فَلْتُبَايِعْنِي قَبِيلَتُكَ، فَلَزِقَتْ يَدُ رَجُلَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةٍ بِيَدِهِ فَقَالَ فِيكُمُ الْغُلُولُ، فَجَاءُوا بِرَأْسٍ مِثْلِ رَأْسِ بَقَرَةٍ مِنَ الذَّهَبِ فَوَضَعُوهَا، فَجَاءَتِ النَّارُ فَأَكَلَتْهَا، ثُمَّ أَحَلَّ اللَّهُ لَنَا الْغَنَائِمَ، رَأَى ضَعْفَنَا وَعَجْزَنَا فَأَحَلَّهَا لَنَا ".
Bize Muhammed b. el-Alâ tahdis etti. Bize İbnü’l-Mübârek, Ma’mer’den, o Hemmâm b. Münebbih’ten, o da Ebû Hureyre’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Geçmiş nebilerden birisi gazaya çıktı ve kavmine: «Yeni evlendiği eşiyle gerdeğe girmeyi arzulayan fakat henüz girmemiş olanlar, ev inşa edip de henüz damını çatmamış olanlar ve yavrulamalarını beklediği hamile koyun ya da develeri olanlar sakın peşimden gelmesinler (cihada katılmasınlar)!» dedi. Sonra gazaya devam etti ve ikindi vakti sularında (fethedeceği) beldeye yaklaştı. Güneşe dönerek: «Şüphesiz sen de memursun, ben de memurum (vazifeliyim). Allah’ım, güneşi bizim için bir süre batmaktan alıkoy!» diye dua etti. Allah ona fethi müyesser kılıncaya kadar güneş batmayıp yerinde tutuldu. Daha sonra ganimetleri topladı. (Önceki şeriatlarda ganimetin kabulü için) gökten onu yakacak olan bir ateş geldi fakat gelip ganimetleri yakmadı. Bunun üzerine Peygamber: «Aranızda ganimetten çalınmış [gulül] gizli bir mal var! Her kabileden birer kişi bana biat etsin.» dedi. Bir adamın eli Peygamber’in eline yapıştı. O zaman Peygamber: «Sizin kabilenizde gulül var. Senin kabilendekiler bana biat etsin!» buyurdu. Bu kez iki veya üç kişinin eli Peygamber’in eline yapışınca: «Sizde gulül var!» dedi. Bunun üzerine onlar, altından sığır kafası büyüklüğünde bir (altın) heykel getirdiler. Heykeli ganimetlerin arasına koyduklarında gökten o ateş geldi ve hepsini sildi süpürdü [yedi]. Daha sonra Allah, bizim zaafımızı ve acziyetimizi gördüğü için ganimetleri biz müslümanlara (ateşle yakılmaksızın) helal kıldı.'
3125. Hadis
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه لَوْلاَ آخِرُ الْمُسْلِمِينَ مَا فَتَحْتُ قَرْيَةً إِلاَّ قَسَمْتُهَا بَيْنَ أَهْلِهَا كَمَا قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ.
Bize Sadaka tahdis etti. Bize Abdurrahmân haber verdi. Mâlik’ten, o Zeyd b. Eslem’den, o da babasından [naklederek şunları] tahdis etti: Hz. Ömer —radıyallâhu anh— şöyle demiştir: 'Eğer gelecek nesil müslümanların [ihtiyacını] gözetiyor olmasaydım; fethettiğim her beldeyi, tıpkı Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in Hayber’i [gazilere] paylaştırdığı gibi mutlaka onu fethedenler arasında taksim ederdim.'
3126. Hadis
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ أَعْرَابِيٌّ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلْمَغْنَمِ، وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُذْكَرَ، وَيُقَاتِلُ لِيُرَى مَكَانُهُ، مَنْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهْوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
Bana Muhammed b. Beşşâr tahdis etti. Bize Gunder tahdis etti. Bize Şu'be, Amr b. Mürre’den, o da Ebû Vâil’den [naklederek şunları] tahdis etti: Bize Ebû Mûsâ el-Eş’arî —radıyallâhu anh— şöyle tahdis etti: Bir bedevi Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e gelerek: 'Bir adam ganimet için savaşır, bir adam şan/şöhret için [anılmak için] savaşır, bir adam da gösteriş için [yeri görülsün diye] savaşır. Bunlardan hangisi gerçek manada Allah yolundadır?' diye sordu. Efendimiz şöyle buyurdu: 'Kim Allah’ın kelimesi [tevhidi/dini] en yüce olsun diye savaşırsa, işte o Allah yolundadır!'
3127. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُهْدِيَتْ لَهُ أَقْبِيَةٌ مِنْ دِيبَاجٍ مُزَرَّرَةٌ بِالذَّهَبِ، فَقَسَمَهَا فِي نَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، وَعَزَلَ مِنْهَا وَاحِدًا لِمَخْرَمَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، فَجَاءَ وَمَعَهُ ابْنُهُ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ، فَقَامَ عَلَى الْبَابِ فَقَالَ ادْعُهُ لِي. فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَوْتَهُ فَأَخَذَ قَبَاءً فَتَلَقَّاهُ بِهِ وَاسْتَقْبَلَهُ بِأَزْرَارِهِ فَقَالَ " يَا أَبَا الْمِسْوَرِ، خَبَأْتُ هَذَا لَكَ، يَا أَبَا الْمِسْوَرِ، خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ". وَكَانَ فِي خُلُقِهِ شِدَّةٌ. وَرَوَاهُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ أَيُّوبَ. قَالَ حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ الْمِسْوَرِ قَدِمَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةٌ. تَابَعَهُ اللَّيْثُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ.
Bize Abdullah b. Abdülvehhâb tahdis etti. Bize Hammâd b. Zeyd, Eyyûb’dan, o da Abdullah b. Ebû Müleyke’den [naklederek şunları] tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e altın düğmeli, ipek kumaştan (atlastan) yapılmış birkaç hırka hediye edilmişti. Efendimiz bunları ashabından bazı kimselere paylaştırdı; bir tanesini ise Mahreme b. Nevfel için ayırdı. Bilahare Mahreme yanına oğlu Misver’i alarak geldi ve kapının önünde durup (oğluna): 'O’nu benim için çağır!' dedi. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— onun sesini işitince hırkayı alıp yanına çıktı ve hırkanın (süslü) düğmelerini ona doğru göstererek karşılayıp: 'Ey Ebû Misver! Bunu senin için sakladım, ey Ebû Misver bunu senin için ayırdım!' buyurdu. Mahreme’nin mizacında bir sertlik/kabâlık vardı. İbn Uleyye bunu Eyyûb’dan rivayet etti. Hâtim b. Verdân, Eyyûb kanalıyla İbn Ebû Müleyke’den, o da Misver’den şöyle nakletti: 'Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e hırkalar gelmişti...' el-Leys de İbn Ebû Müleyke’den bu rivayete katılmıştır.
3128. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ الرَّجُلُ يَجْعَلُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّخَلاَتِ حَتَّى افْتَتَحَ قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرَ، فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ يَرُدُّ عَلَيْهِمْ.
Bize Abdullah b. Ebû’l-Esved tahdis etti. Bize Mu’temir, babasından [naklederek şunları] tahdis etti: Enes b. Mâlik’ten —radıyallâhu anh— şunu işittim: Sahabeden bazıları (geçimini sağlaması için) kendilerine ait birtakım hurma ağaçlarını Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e tahsis ederlerdi. Bu durum Kurayza ve Nadîr toprakları fethedilinceye kadar sürdü. Bu fetihlerden [ve oralardan elde edilen gelirlerden] sonra ise Efendimiz o ağaçları sahiplerine geri vermeye başladı.
3129. Hadis
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ لَمَّا وَقَفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الْجَمَلِ دَعَانِي، فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ يَا بُنَىِّ، إِنَّهُ لاَ يُقْتَلُ الْيَوْمَ إِلاَّ ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ، وَإِنِّي لاَ أُرَانِي إِلاَّ سَأُقْتَلُ الْيَوْمَ مَظْلُومًا، وَإِنَّ مِنْ أَكْبَرِ هَمِّي لَدَيْنِي، أَفَتُرَى يُبْقِي دَيْنُنَا مِنْ مَالِنَا شَيْئًا فَقَالَ يَا بُنَىِّ بِعْ مَالَنَا فَاقْضِ دَيْنِي. وَأَوْصَى بِالثُّلُثِ، وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ، يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ثُلُثُ الثُّلُثِ، فَإِنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا فَضْلٌ بَعْدَ قَضَاءِ الدَّيْنِ شَىْءٌ فَثُلُثُهُ لِوَلَدِكَ. قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَازَى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبَيْبٌ وَعَبَّادٌ، وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَةُ بَنِينَ وَتِسْعُ بَنَاتٍ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ يُوصِينِي بِدَيْنِهِ وَيَقُولُ يَا بُنَىِّ، إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُ فِي شَىْءٍ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَوْلاَىَ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا دَرَيْتُ مَا أَرَادَ حَتَّى قُلْتُ يَا أَبَتِ مَنْ مَوْلاَكَ قَالَ اللَّهُ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا وَقَعْتُ فِي كُرْبَةٍ مِنْ دَيْنِهِ إِلاَّ قُلْتُ يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ، اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ. فَيَقْضِيهِ، فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ ـ رضى الله عنه ـ وَلَمْ يَدَعْ دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا، إِلاَّ أَرَضِينَ مِنْهَا الْغَابَةُ، وَإِحْدَى عَشْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ، وَدَارَيْنِ بِالْبَصْرَةِ، وَدَارًا بِالْكُوفَةِ، وَدَارًا بِمِصْرَ. قَالَ وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي عَلَيْهِ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِيهِ بِالْمَالِ فَيَسْتَوْدِعُهُ إِيَّاهُ فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ لاَ وَلَكِنَّهُ سَلَفٌ، فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْهِ الضَّيْعَةَ، وَمَا وَلِيَ إِمَارَةً قَطُّ وَلاَ جِبَايَةَ خَرَاجٍ وَلاَ شَيْئًا، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ فِي غَزْوَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَحَسَبْتُ مَا عَلَيْهِ مِنَ الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ فَلَقِيَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي، كَمْ عَلَى أَخِي مِنَ الدَّيْنِ فَكَتَمَهُ. فَقَالَ مِائَةُ أَلْفٍ. فَقَالَ حَكِيمٌ وَاللَّهِ مَا أُرَى أَمْوَالَكُمْ تَسَعُ لِهَذِهِ. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَكَ إِنْ كَانَتْ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ مَا أُرَاكُمْ تُطِيقُونَ هَذَا، فَإِنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَىْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بِي. قَالَ وَكَانَ الزُّبَيْرُ اشْتَرَى الْغَابَةَ بِسَبْعِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ، فَبَاعَهَا عَبْدُ اللَّهِ بِأَلْفِ أَلْفٍ وَسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ حَقٌّ فَلْيُوَافِنَا بِالْغَابَةِ، فَأَتَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ أَرْبَعُمِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكُمْ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ فَإِنْ شِئْتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إِنْ أَخَّرْتُمْ. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ قَالَ فَاقْطَعُوا لِي قِطْعَةً. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَكَ مِنْ هَا هُنَا إِلَى هَا هُنَا. قَالَ فَبَاعَ مِنْهَا فَقَضَى دَيْنَهُ فَأَوْفَاهُ، وَبَقِيَ مِنْهَا أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ، فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ وَالْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ كَمْ قُوِّمَتِ الْغَابَةُ قَالَ كُلُّ سَهْمٍ مِائَةَ أَلْفٍ. قَالَ كَمْ بَقِيَ قَالَ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ. قَالَ الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. وَقَالَ ابْنُ زَمْعَةَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمْ بَقِيَ فَقَالَ سَهْمٌ وَنِصْفٌ. قَالَ أَخَذْتُهُ بِخَمْسِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ وَبَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نَصِيبَهُ مِنْ مُعَاوِيَةَ بِسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ، فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ قَالَ بَنُو الزُّبَيْرِ اقْسِمْ بَيْنَنَا مِيرَاثَنَا. قَالَ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أُنَادِيَ بِالْمَوْسِمِ أَرْبَعَ سِنِينَ أَلاَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا فَلْنَقْضِهِ. قَالَ فَجَعَلَ كَلَّ سَنَةٍ يُنَادِي بِالْمَوْسِمِ، فَلَمَّا مَضَى أَرْبَعُ سِنِينَ قَسَمَ بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَانَ لِلزُّبَيْرِ أَرْبَعُ نِسْوَةٍ، وَرَفَعَ الثُّلُثَ، فَأَصَابَ كُلَّ امْرَأَةٍ أَلْفُ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ، فَجَمِيعُ مَالِهِ خَمْسُونَ أَلْفَ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ.
Bana İshâk b. İbrâhîm tahdis etti. Ebû Üsâme’ye: 'Hişâm b. Urve size, babasından, o da Abdullah b. ez-Zübeyr’den [naklederek şu hadisi] tahdis etti mi?' diye sordum; [o da evet diyerek şunu anlattı]: Abdullah b. ez-Zübeyr şöyle demiştir: Babam Zübeyr, Cemel günü (savaş meydanında) durunca beni yanına çağırdı. Yanına vardığımda: 'Ey yavrucuğum! Bugün burada ancak zulmedenler ya da zulme uğrayanlar ölür. Ben de bugün ancak mazlum bir halde şehit edileceğimi görüyorum/hissediyorum. En büyük endişem üzerimdeki borçlarımdır. Sence borcumuz malımızdan geriye bir şey bırakır mı?' dedi ve ekledi: 'Yavrucuğum! Mallarımızı satıp borcumu öde!' Babam vasiyet olarak malının üçte birini [vasiyet için] ayırdı; bunun da üçte birini Abdullah’ın çocuklarına [torunlarına] ayrılmasını istedi... Üzerindeki borçlar konusunda bana vasiyette bulunurken şöyle dedi: 'Evladım! Eğer bir borcu ödemekte zora düşer de aciz kalırsan, Mevlâ’mdan yardım iste!' Vallahi Mevlâ’dan kastının ne olduğunu anlamadım ve: 'Babacığım, Mevlâ’n kimdir?' diye sordum. 'Allah’tır!' buyurdu. Andolsun ki babamın borçları yüzünden her ne zaman dara düşsem: 'Ey Zübeyr’in Mevlâ’sı! O’nun adına şu borcu öde!' diye dua ettim de borç mutlaka kapandı [ödendi]. Zübeyr şehit edildiğinde geriye nakit olarak ne bir dinar ne de bir dirhem bıraktı; sadece el-Gābe denilen yer ile Medine’de on bir, Basra’da iki, Kûfe’de bir ve Mısır’da bir ev bıraktı. Üzerindeki o devasa borcun sebebi şuydu: Bir adam ona emanet bırakmak için mal getirirdi; Zübeyr ise: 'Hayır, emanet değil, bu bende [geri ödenmek üzere] borç [karz] olarak kalsın! Çünkü ben onun telef olmasından endişe ediyorum.' derdi. Zübeyr hayatı boyunca ne bir emirlik ne bir vergi memurluğu yaptı. Elindeki her şey; Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— ile ya da Ebû Bekir, Ömer ve Osman ile katıldığı gazalardan [elde edilen ganimet hisselerinden] gelmişti. Borçları hesapladığımda iki milyon iki yüz bin [dirhem] tuttuğunu gördüm... Zübeyr el-Gābe arazisini yüz yetmiş bine almıştı, Abdullah orayı bir milyon altı yüz bine sattı. Alacaklılara arazi üzerinden ödemeler yaptı... Abdullah b. ez-Zübeyr dört yıl boyunca hac mevsimlerinde babasının borcu olup olmadığını duyurduktan sonra mirası taksim etti. Zübeyr’in dört hanımı vardı. Borçlar ve vasiyetten sonra geriye kalan mirasın hanım başı hissesi bir milyon dört yüz bin tuttu. [Dört hanımın toplam hissesi, vasiyet edilen üçte bir ve borçlar toplandığında] miras bıraktığı tüm malın toplam değeri elli milyon iki yüz bin dirheme ulaşıyordu.
3130. Hadis
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مَوْهَبٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ إِنَّمَا تَغَيَّبَ عُثْمَانُ عَنْ بَدْرٍ، فَإِنَّهُ كَانَتْ تَحْتَهُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ مَرِيضَةً. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لَكَ أَجْرَ رَجُلٍ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا وَسَهْمَهُ ".
Bize Mûsâ tahdis etti. Bize Ebû Avâne tahdis etti. Bize Osmân b. Mevheb, İbn Ömer’den —radıyallâhu anhumâ— [naklederek şunları] tahdis etti: Hz. Osmân’ın Bedir gazvesinde bulunamamasının sebebi şuydu: Onun nikâhı altında Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in kızı [Rukıyye] vardı ve o sırada hastaydı. Bu durum üzerine Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— ona: 'Senin için, Bedir’de bizzat hazır bulunan kimsenin alacağı sevap [ecir] ve ganimet payı tastamam vardır.' buyurdu.
3131. Hadis
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ وَزَعَمَ عُرْوَةُ أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، وَمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا السَّبْىَ وَإِمَّا الْمَالَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِهِمْ ". وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْتَظَرَ آخِرَهُمْ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً، حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ. قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُسْلِمِينَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ هَؤُلاَءِ قَدْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُطَيِّبَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ". فَقَالَ النَّاسُ قَدْ طَيَّبْنَا ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ. فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ فِي ذَلِكَ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ، فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ " فَرَجَعَ النَّاسُ، فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ قَدْ طَيَّبُوا فَأَذِنُوا. فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنَا عَنْ سَبْىِ هَوَازِنَ.
Bize Saîd b. Ufeyr tahdis etti. Bana el-Leys tahdis etti. Bana Ukıyl, İbn Şihâb’dan tahdis etti; dedi ki: Urve’nin naklettiğine göre Mervân b. el-Hakem ve Misver b. Mahreme ona şunu haber verdiler: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—, Havâzin heyeti müslüman olarak yanına gelip de ellerinden alınan mallarının ve esirlerinin iadesini istediklerinde onlara şunları söyledi: 'Benim için sözlerin en sevimlisi, en doğru olanıdır. Şimdi şu iki seçenekten birini tercih edin: Ya esirlerinizi [namusunuzu] ya da mallarınızı geri alacaksınız. Hâlbuki ben (müslüman olup gelirsiniz diye) sizi epey bekletmiştim.' Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— Tâif seferinden döndüğünde onların gelmesi için on küsur gece beklemişti. Havâzinliler, Efendimiz’in ancak bir seçeneği iade edeceğini anlayınca: 'Biz esirlerimizi tercih ediyoruz.' dediler. Bunun üzerine Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— müslümanların huzurunda ayağa kalktı, Allah’a layıkıyla hamd ü sena ettikten sonra şöyle buyurdu: 'Emdi (bundan sonra); şu (din) kardeşleriniz bize tövbe ederek [müslüman olarak] geldiler. Ben de esirlerini onlara iade etmeyi uygun buldum. İçinizden kim bunu gönül hoşluğuyla [teberruen] yapmak isterse yapsın. Kim de kendi ganimet payına sıkı sıkıya sarılmak isterse —ki Allah’ın bize nasip edeceği ilk fey malından bu hakkını ona tastamam ödeyelim— o da razı olsun (ve esiri geri versin).' İnsanlar hep bir ağızdan: 'Ya Resûlullah! Biz bu durumu onlar için gönül rızasıyla kabul ettik!' dediler. Fakat Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—: 'Biz bu toplu beyan içinden kimin gerçekten izin verdiğini, kimin vermediğini tek tek ayırt edemeyiz. Şimdi yerlerinize dönün de kabile temsilcileriniz [arifleriniz] sizin kararınızı bize ulaştırsın.' buyurdu. Halk geri döndü, temsilcileri onlarla görüştü; nihayet temsilciler Resûlullah’a gelerek hepsinin gönül hoşluğuyla izin verdiğini haber verdiler. Havâzin esirleri hadisesi hakkında bize ulaşan bilgi işte budur.
3133. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ وَحَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ عَاصِمٍ الْكُلَيْبِيُّ ـ وَأَنَا لِحَدِيثِ الْقَاسِمِ، أَحْفَظُ ـ عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى، فَأُتِيَ ذَكَرَ دَجَاجَةً وَعِنْدَهُ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ أَحْمَرُ كَأَنَّهُ مِنَ الْمَوَالِي، فَدَعَاهُ لِلطَّعَامِ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا، فَقَذِرْتُهُ، فَحَلَفْتُ لاَ آكُلُ. فَقَالَ هَلُمَّ فَلأُحَدِّثْكُمْ عَنْ ذَاكَ، إِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ نَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ، وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ ". وَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنَهْبِ إِبِلٍ، فَسَأَلَ عَنَّا فَقَالَ " أَيْنَ النَّفَرُ الأَشْعَرِيُّونَ ". فَأَمَرَ لَنَا بِخَمْسِ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى، فَلَمَّا انْطَلَقْنَا قُلْنَا مَا صَنَعْنَا لاَ يُبَارَكُ لَنَا، فَرَجَعْنَا إِلَيْهِ فَقُلْنَا إِنَّا سَأَلْنَاكَ أَنْ تَحْمِلَنَا، فَحَلَفْتَ أَنْ لاَ تَحْمِلَنَا أَفَنَسِيتَ قَالَ " لَسْتُ أَنَا حَمَلْتُكُمْ، وَلَكِنَّ اللَّهَ حَمَلَكُمْ، وَإِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَتَحَلَّلْتُهَا ".
Bize Abdullah b. Abdülvehhâb tahdis etti. Bize Hammâd tahdis etti. Bize Eyyûb, Ebû Kılâbe’den; o da —hadisini daha iyi ezberlediğim— el-Kāsım b. Âsım el-Küleybî kanalıyla Zehdem’den [naklederek şunları] tahdis etti: Ebû Mûsâ el-Eş’arî’nin yanındaydık, kendisine bir tavuk [yemeği] sunuldu. Yanında Teymullâh oğullarından azatlı bir köle olduğu anlaşılan esmer/kırmızı bir adam vardı. Ebû Mûsâ onu yemeğe çağırdı. Adam: 'Ben o tavuğun pis bir şeyler yediğini görmüş ve ondan tiksinmiştim; bu yüzden onu hiç yemeyeceğime yemin ettim.' dedi. Bunun üzerine Ebû Mûsâ: 'Beri gel (otur da anlatayım)! Ben, Eş’arîlerden bir grupla beraber bizi (cihada) bindirecek bir vasıta vermesi için Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e gitmiştim. Efendimiz: «Vallahi sizi bindirecek bir şeyim yok, sizi üzerlerine oturtacağım binitler de yanımda mevcut değil!» diyerek yemin etmişti. Derken Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e birtakım develer getirildi. Bizi sorup: «O Eş’arî topluluğu nerede?» buyurdu ve bize beyaz hörgüçlü beşer [grup halinde] deve verilmesini emretti. Yola koyulduğumuzda birbirimize: «Biz ne yaptık böyle? Resûlullah bindirmeyeceğine yemin etmişti; O yeminini unuttu mu (da biz aldık)? Bu iş bize bereket getirmez!» dedik. Tekrar huzuruna varıp: «Ya Resûlullah! Yemin etmişken bizi bindirdin, yeminini mi unuttun?» diye sorduk. Efendimiz şöyle buyurdu: «Sizi aslında ben değil, (bu rızkı ulaştırarak) Allah bindirdi! Vallahi ben —inşâallah— bir işe yemin eder de sonra başka bir şeyin ondan daha hayırlı olduğunu görürsem; mutlaka o hayırlı olanı yapar ve yeminimin kefaretini vererek ondan dönerim.»'
3134. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ سَرِيَّةً فِيهَا عَبْدُ اللَّهِ قِبَلَ نَجْدٍ، فَغَنِمُوا إِبِلاً كَثِيرًا، فَكَانَتْ سِهَامُهُمُ اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا أَوْ أَحَدَ عَشَرَ بَعِيرًا، وَنُفِّلُوا بَعِيرًا بَعِيرًا.
Bize Abdullah b. Yûsuf tahdis etti. Bize Mâlik, Nâfi’den, o da İbn Ömer’den —radıyallâhu anhumâ— [naklederek şunları] haber verdi: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—, içinde Abdullah’ın da bulunduğu bir müfrezeyi [seriyye] Necid tarafına gönderdi. Onlar pek çok deve ganimet aldılar. Öyle ki bu taksimden mücahitlerin her birine on ikişer —veya on birer— deve düştü. Ayrıca (gösterdikleri başarıdan dolayı) kendilerine fazladan birer deve daha ödül [nefel] olarak verildi.
3135. Hadis
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُنَفِّلُ بَعْضَ مَنْ يَبْعَثُ مِنَ السَّرَايَا لأَنْفُسِهِمْ خَاصَّةً سِوَى قِسْمِ عَامَّةِ الْجَيْشِ.
Bize Yahyâ b. Bükeyr tahdis etti. Bize el-Leys, Ukıyl’den, o İbn Şihâb’den, o Sâlim’den, o da İbn Ömer’den —radıyallâhu anhumâ— [naklederek şunları] haber verdi: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—, (sefere) gönderdiği bazı müfrezelerdeki şahıslara; ordunun genel ganimet payından hariç, sırf kendilerine mahsus olmak üzere fazladan ödül [nefel] verirdi.
3136. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ، أَنَا وَأَخَوَانِ لِي، أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ، إِمَّا قَالَ فِي بِضْعٍ، وَإِمَّا قَالَ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، وَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا هَا هُنَا، وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا. فَأَقَمْنَا مَعَهُ، حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، فَأَسْهَمَ لَنَا. أَوْ قَالَ فَأَعْطَانَا مِنْهَا. وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا، إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ، إِلاَّ أَصْحَابَ سَفِينَتِنَا مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ، قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ.
Bize Muhammed b. el-Alâ tahdis etti. Bize Ebû Üsâme tahdis etti. Bize Büreyd b. Abdullah, Ebû Bürde’den, o da Ebû Mûsâ [el-Eş’arî]’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Biz Yemen’deyken Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in (Medine’ye) hicret ettiği haberi bize ulaştı. Bunun üzerine ben ve iki kardeşim —ben en küçükleriydim, biri Ebû Bürde, diğeri Ebû Rühm idi— kavmimden elli iki veya elli üç kişiyle birlikte O’na hicret etmek üzere yola çıktık. Bir gemiye bindik; fakat gemimiz bizi Habeşistan’da Necâşî’nin yanına ulaştırdı. Orada Ca’fer b. Ebû Tâlib ve arkadaşlarıyla karşılaştık. Ca’fer: 'Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— bizi buraya gönderdi ve burada kalmamızı emretti; siz de bizimle kalın!' dedi. Biz bir müddet onunla beraber orada kaldık, nihayet (Medine tarafına geçmek üzere) hep birlikte yola çıktık. Biz vardığımızda Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— Hayber’i yeni fethetmişti; Efendimiz bize de (ganimetten) pay ayırdı. Hâlbuki Efendimiz, Hayber fethinde hazır bulunmayanlar dışında —sadece fetih esnasında yanında olanlara pay verirdi— hiç kimseye ganimetten bir şey vermemişti. Ancak bizim gemi halkı ile Ca’fer ve arkadaşlarını istisna tutarak onlara da pay verdi.
3137. Hadis
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، سَمِعَ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ قَدْ جَاءَنِي مَالُ الْبَحْرَيْنِ لَقَدْ أَعْطَيْتُكَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ". فَلَمْ يَجِئْ حَتَّى قُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا جَاءَ مَالُ الْبَحْرَيْنِ أَمَرَ أَبُو بَكْرٍ مُنَادِيًا فَنَادَى مَنْ كَانَ لَهُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَيْنٌ أَوْ عِدَةٌ فَلْيَأْتِنَا. فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِي كَذَا وَكَذَا. فَحَثَا لِي ثَلاَثًا ـ وَجَعَلَ سُفْيَانُ يَحْثُو بِكَفَّيْهِ جَمِيعًا، ثُمَّ قَالَ لَنَا هَكَذَا قَالَ لَنَا ابْنُ الْمُنْكَدِرِ ـ وَقَالَ مَرَّةً فَأَتَيْتُ أَبَا بَكْرٍ فَسَأَلْتُ فَلَمْ يُعْطِنِي، ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَلَمْ يُعْطِنِي، ثُمَّ أَتَيْتُهُ الثَّالِثَةَ فَقُلْتُ سَأَلْتُكَ فَلَمْ تُعْطِنِي، ثُمَّ سَأَلْتُكَ فَلَمْ تُعْطِنِي، ثُمَّ سَأَلْتُكَ فَلَمْ تُعْطِنِي، فَإِمَّا أَنْ تُعْطِيَنِي، وَإِمَّا أَنْ تَبْخَلَ عَنِّي. قَالَ قُلْتَ تَبْخَلُ عَلَىَّ مَا مَنَعْتُكَ مِنْ مَرَّةٍ إِلاَّ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُعْطِيَكَ. قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ جَابِرٍ فَحَثَا لِي حَثْيَةً وَقَالَ عُدَّهَا. فَوَجَدْتُهَا خَمْسَمِائَةٍ قَالَ فَخُذْ مِثْلَهَا مَرَّتَيْنِ. وَقَالَ يَعْنِي ابْنَ الْمُنْكَدِرِ وَأَىُّ دَاءٍ أَدْوَأُ مِنَ الْبُخْلِ
Bize Ali tahdis etti. Bize Süfyân tahdis etti. Bize Muhammed b. el-Münkedir tahdis etti; o Câbir’den —radıyallâhu anh— şunu işitmiştir: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— bana: 'Eğer Bahreyn’den mal gelirse sana (avuçlarımla) şöyle, şöyle ve şöyle (pay) veririm!' buyurmuştu. Ancak o mal, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— vefat edene kadar gelmedi. Daha sonra Bahreyn malı gelince Ebû Bekir: 'Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’den bir alacağı olan veya kendisine bir vaatte bulunulan kimse varsa bize gelsin!' diye ilan ettirdi. Ben de ona vardım ve: 'Resûlullah bana şöyle şöyle (vereceğini) söylemişti.' dedim. Bunun üzerine Ebû Bekir bana avuçlarıyla üç defa (mal) doldurup verdi. [Ravi Süfyân (hadiis naklederken) iki avucunu birleştirerek doldurma hareketi yapmıştır]. Câbir bir keresinde (bu olayı şöyle) anlatmıştır: Ebû Bekir’e gidip (hakkımı) istedim, o an vermedi. Tekrar gittim yine vermedi. Üçüncü kez gittiğimde: 'Senden defalarca istedim ama bana vermedin. Ya bana (vaat edileni) ver ya da (açıkça) bana karşı cimrilik göster/cimri davran!' dedim. Ebû Bekir: 'Sen bana cimri mi diyorsun? Sana her vermeyişimde aslında mutlaka (daha iyisini) vermeyi murat ediyordum.' dedi. Amr’ın Muhammed b. Ali üzerinden Câbir’den naklettiğine göre; (Ebû Bekir) bir avuç dolusu verip: 'Say bunu!' demiştir. Câbir sayınca beş yüz olduğunu görmüş; Ebû Bekir de: 'Bunun iki mislini daha al!' buyurmuştur. İbnü’l-Münkedir (naklinde şu söz de geçer): 'Cimrilikten daha ağır hangi hastalık vardır ki?'
3138. Hadis
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ غَنِيمَةً بِالْجِعْرَانَةِ إِذْ قَالَ لَهُ رَجُلٌ اعْدِلْ. فَقَالَ لَهُ " شَقِيتَ إِنْ لَمْ أَعْدِلْ ".
Bize Müslim b. İbrâhîm tahdis etti. Bize Kurre tahdis etti. Bize Amr b. Dînâr, Câbir b. Abdullah’tan —radıyallâhu anhumâ— [naklederek şunları] tahdis etti: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— Ci’râne’de ganimet taksim etmekteyken bir adam O’na: 'Adaletli ol!' dedi. Efendimiz ona: 'Eğer ben adaletli davranmazsam asıl sen bedbaht/perişan olursun!' buyurdu.
3139. Hadis
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ " لَوْ كَانَ الْمُطْعِمُ بْنُ عَدِيٍّ حَيًّا، ثُمَّ كَلَّمَنِي فِي هَؤُلاَءِ النَّتْنَى، لَتَرَكْتُهُمْ لَهُ ".
Bize İshâk b. Mansûr tahdis etti. Bize Abdürrezzâk haber verdi. Bize Ma’mer, ez-Zührî’den, o Muhammed b. Cübeyr’den, o da babasından [Cübeyr b. Mut’im] —radıyallâhu anh— nakletti ki: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— Bedir esirleri hakkında şöyle buyurdu: 'Eğer Mut’im b. Adiyy sağ olup da şu kokuşmuş herifler hakkında bana ricada bulunsaydı, (onun hatırına) bu esirlerin hepsini ona bağışlar [karşılıksız salıverirdim].'
3140. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، قَالَ مَشَيْتُ أَنَا وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ، إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَعْطَيْتَ بَنِي الْمُطَّلِبِ وَتَرَكْتَنَا، وَنَحْنُ وَهُمْ مِنْكَ بِمَنْزِلَةٍ وَاحِدَةٍ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا بَنُو الْمُطَّلِبِ وَبَنُو هَاشِمٍ شَىْءٌ وَاحِدٌ ". قَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ وَزَادَ قَالَ جُبَيْرٌ وَلَمْ يَقْسِمِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِبَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَلاَ لِبَنِي نَوْفَلٍ. وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ عَبْدُ شَمْسٍ وَهَاشِمٌ وَالْمُطَّلِبُ إِخْوَةٌ لأُمٍّ، وَأُمُّهُمْ عَاتِكَةُ بِنْتُ مُرَّةَ، وَكَانَ نَوْفَلٌ أَخَاهُمْ لأَبِيهِمْ.
Bize Abdullah b. Yûsuf tahdis etti. Bize el-Leys, Ukıyl’den, o İbn Şihâb’dan, o İbnü’l-Müseyyeb’den, o da Cübeyr b. Mut’im’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] haber verdi: Ben ve Osmân b. Affân birlikte Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e gittik ve: 'Ya Resûlullah! Siz [Hayber humusundan] Muttalib oğullarına pay verdiniz ama bizi bıraktınız [vermediniz]. Hâlbuki biz de onlar da akrabalık derecesi yönünden Senin yanında aynı konumdayız.' dediler. Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—: 'Şüphesiz Muttalib oğulları ile Hâşim oğulları bir bütündür [birdir]!' buyurdu. Leys’in Yûnus’tan naklettiği ek bilgiye göre Cübeyr şöyle demiştir: 'Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— Abduşems ve Nevfel oğullarına hiçbir pay vermemişti.' İbn İshâk ise şöyle demiştir: Abduşems, Hâşim ve Muttalib; anneleri Atike bint Mürre olan, baba-anne bir kardeştiler. Nevfel ise onların sadece babadan kardeşleriydi.
3141. Hadis
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ بَيْنَا أَنَا وَاقِفٌ، فِي الصَّفِّ يَوْمَ بَدْرٍ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي، وَشِمَالِي، فَإِذَا أَنَا بِغُلاَمَيْنِ، مِنَ الأَنْصَارِ حَدِيثَةٍ أَسْنَانُهُمَا، تَمَنَّيْتُ أَنْ أَكُونَ بَيْنَ أَضْلَعَ مِنْهُمَا، فَغَمَزَنِي أَحَدُهُمَا فَقَالَ يَا عَمِّ، هَلْ تَعْرِفُ أَبَا جَهْلٍ قُلْتُ نَعَمْ، مَا حَاجَتُكَ إِلَيْهِ يَا ابْنَ أَخِي قَالَ أُخْبِرْتُ أَنَّهُ يَسُبُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَئِنْ رَأَيْتُهُ لاَ يُفَارِقُ سَوَادِي سَوَادَهُ حَتَّى يَمُوتَ الأَعْجَلُ مِنَّا. فَتَعَجَّبْتُ لِذَلِكَ، فَغَمَزَنِي الآخَرُ فَقَالَ لِي مِثْلَهَا، فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ نَظَرْتُ إِلَى أَبِي جَهْلٍ يَجُولُ فِي النَّاسِ، قُلْتُ أَلاَ إِنَّ هَذَا صَاحِبُكُمَا الَّذِي سَأَلْتُمَانِي. فَابْتَدَرَاهُ بِسَيْفَيْهِمَا فَضَرَبَاهُ حَتَّى قَتَلاَهُ، ثُمَّ انْصَرَفَا إِلَى رَسُولِ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَاهُ فَقَالَ " أَيُّكُمَا قَتَلَهُ ". قَالَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا أَنَا قَتَلْتُهُ. فَقَالَ " هَلْ مَسَحْتُمَا سَيْفَيْكُمَا ". قَالاَ لاَ. فَنَظَرَ فِي السَّيْفَيْنِ فَقَالَ " كِلاَكُمَا قَتَلَهُ ". سَلَبُهُ لِمُعَاذِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ. وَكَانَا مُعَاذَ ابْنَ عَفْرَاءَ وَمُعَاذَ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْجَمُوحِ. قَالَ مُحَمَّدٌ سَمِعَ يُوسُفُ صَالِحًا وَإِبْرَاهِيمَ أَبَاهُ (عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ)
Bize Müsedded tahdis etti. Bize Yûsuf b. el-Mâcişûn, Salih b. İbrahim b. Abdurrahman b. Avf’tan, o babasından, o da dedesi [Abdurrahman b. Avf] —radıyallâhu anh—’tan [naklederek şunları] tahdis etti: Abdurrahman şöyle dedi: Bedir günü düşmana karşı saf tuttuğumuzda sağ ve soluma baktım; yanımda Ensar’dan yaşları henüz çok küçük iki genç gördüm. Keşke daha güçlü kimselerin arasında olsaydım diye içimden geçirdim. Derken o gençlerden biri elimi sıkarak gizlice: 'Amcacığım! Ebû Cehil’i tanıyor musun?' diye sordu. Ben de: 'Evet yeğenim, ne yapacaksın onu?' dedim. Genç: 'Duyduğuma göre o Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e küfrediyormuş. Canım elinde olan Allah’a yemin ederim ki, eğer onu görürsem; hangimizin eceli daha yakınsa o ölene kadar onun gölgesinden ayrılmayacağım/onu asla bırakmayacağım!' dedi. Onun bu kararlılığına şaştım. Derken diğeri de elimi sıktı ve o da aynı şeyleri söyledi. Kısa bir süre sonra Ebû Cehil’in insanlar arasında (deve üstünde) dolaştığını görünce gençlere: 'Bakın, işte aradığınız adam budur!' dedim. Gençler hemen kılıçlarını çekip ona doğru koştular ve onu (kılıç darbeleriyle) yere sererek öldürdüler. Daha sonra Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e gidip müjdelediler. Efendimiz onlara: 'Hanginiz onu öldürdü?' buyurdu. İkisi de: 'Ben öldürdüm!' cevabını verdi. Efendimiz: 'Peki kılıçlarınızdaki kanı sildiniz mi?' dedi. Onlar: 'Hayır.' deyince iki kılıca da baktı ve: 'İkiniz birden öldürmüşsünüz (darbelerinizde ortaklık var).' buyurdu. Ancak Ebû Cehil’in üzerindeki malları (seleb) Muâz b. Amr b. el-Cemûh’a verdi. O iki genç; Muâz b. Afrâ ve Muâz b. Amr b. el-Cemûh idi.
3142. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ أَفْلَحَ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حُنَيْنٍ، فَلَمَّا الْتَقَيْنَا كَانَتْ لِلْمُسْلِمِينَ جَوْلَةٌ، فَرَأَيْتُ رَجُلاً مِنَ الْمُشْرِكِينَ عَلاَ رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَاسْتَدَرْتُ حَتَّى أَتَيْتُهُ مِنْ وَرَائِهِ حَتَّى ضَرَبْتُهُ بِالسَّيْفِ عَلَى حَبْلِ عَاتِقِهِ، فَأَقْبَلَ عَلَىَّ فَضَمَّنِي ضَمَّةً وَجَدْتُ مِنْهَا رِيحَ الْمَوْتِ، ثُمَّ أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَأَرْسَلَنِي، فَلَحِقْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَقُلْتُ مَا بَالُ النَّاسِ قَالَ أَمْرُ اللَّهِ، ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ رَجَعُوا، وَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً لَهُ عَلَيْهِ بَيِّنَةٌ فَلَهُ سَلَبُهُ ". فَقُمْتُ فَقُلْتُ مَنْ يَشْهَدُ لِي ثُمَّ جَلَسْتُ ثُمَّ قَالَ " مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً لَهُ عَلَيْهِ بَيِّنَةٌ فَلَهُ سَلَبُهُ " فَقُمْتُ فَقُلْتُ مَنْ يَشْهَدُ لِي ثُمَّ جَلَسْتُ، ثُمَّ قَالَ الثَّالِثَةَ مِثْلَهُ فَقَالَ رَجُلٌ صَدَقَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَسَلَبُهُ عِنْدِي فَأَرْضِهِ عَنِّي. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه لاَهَا اللَّهِ إِذًا يَعْمِدُ إِلَى أَسَدٍ مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِيكَ سَلَبَهُ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ ". فَأَعْطَاهُ فَبِعْتُ الدِّرْعَ، فَابْتَعْتُ بِهِ مَخْرِفًا فِي بَنِي سَلِمَةَ، فَإِنَّهُ لأَوَّلُ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ فِي الإِسْلاَمِ.
Bize Abdullah b. Mesleme tahdis etti. Mâlik’ten, o Yahyâ b. Saîd’den, o İbn Eflah’tan, o Ebû Katâde’nin azatlısı Ebû Muhammed’den, o da Ebû Katâde’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Huneyn yılında Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— ile birlikte yola çıktık. Düşmanla karşılaşıp Müslümanlar (önce bir bozgunla) çekildikleri sırada bir müşriğin bir müslümanı altına almış olduğunu gördüm. Hemen dönüp müşriğin arkasından yaklaştım ve kılıcımla omuz başına [boğaz köküne] bir darbe vurdum. Müşrik bana dönüp beni öyle bir sıktı ki, ölümün soğukluğunu/şiddetini hissettim. Nihayet ölüm onu yakalayıp nefesi kesilince beni bıraktı. Sonra Hz. Ömer’e yetişip: 'İnsanlara ne oldu?' dedim. O: 'Bu Allah’ın takdiridir.' dedi. Bilahare Müslümanlar toparlanıp geri dönünce Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— (ortaya) oturup: 'Düşmanı öldürdüğüne dair bir şahidi olan kimse varsa, o ölenin üzerindeki eşyalar [selebi] öldürenindir!' buyurdu. Ben ayağa kalkıp: 'Peki bana kim şahitlik eder?' dedim ve (ses çıkmayınca) oturdum. Efendimiz bu sözünü üç defa tekrarladı; (üçüncüde) bir adam kalkıp: 'O doğru söylüyor ya Resûlullah! O öldürülenin üzerindeki zırh şu an bendedir; ne olur onu benim payım olarak kabul et de onu razı et!' dedi. Ebû Bekir es-Sıddîk —radıyallâhu anh—: 'Hayır, vallahi olmaz! Allah ve Resulü yolunda savaşan, Allah’ın aslanlarından bir aslanın hakkını Sana bırakacak değiliz!' dedi. Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—: 'Doğru söyledi!' buyurdu ve o zırhı bana verdi. Ben de o zırhı satıp parasıyla Selime oğullarının olduğu yerde bir hurma bahçesi satın aldım. İşte o, İslam’a girdikten sonra sahip olduğum ilk ana servetimdir.'
3143. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ قَالَ لِي " يَا حَكِيمُ، إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ". قَالَ حَكِيمٌ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَرْزَأُ أَحَدًا بَعْدَكَ شَيْئًا حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا. فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَدْعُو حَكِيمًا لِيُعْطِيَهُ الْعَطَاءَ، فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُ شَيْئًا، ثُمَّ إِنَّ عُمَرَ دَعَاهُ لِيُعْطِيَهُ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ، إِنِّي أَعْرِضُ عَلَيْهِ حَقَّهُ الَّذِي قَسَمَ اللَّهُ لَهُ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ، فَيَأْبَى أَنْ يَأْخُذَهُ. فَلَمْ يَرْزَأْ حَكِيمٌ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تُوُفِّيَ.
Bize Muhammed b. Yûsuf tahdis etti. Bize el-Evzâî, ez-Zührî’den, o Saîd b. el-Müseyyeb ile Urve b. ez-Zübeyr’den [naklederek şunu] haber verdi: Hakîm b. Hizâm —radıyallâhu anh— şöyle anlatmıştır: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’den (bir şeyler) istedim, bana verdi. Tekrar istedim, yine verdi. Sonra bana şöyle buyurdu: 'Ey Hakîm! Şüphesiz bu dünya malı (göz alıcı şekilde) yeşil ve tatlıdır. Kim onu gönül zenginliğiyle [kanaat ederek] alırsa, o mal kendisi için bereketli kılınır. Kim de onu nefsinin hırsı [ve başkasının elindekine göz dikmesiyle] alırsa, o malda kendisine bereket verilmez. O’nun hali, yiyip yiyip de hiç doymayan kimse gibidir. (Unutma ki) veren el, alan elden daha hayırlıdır!' Hakîm dedi ki: Bunun üzerine: 'Ya Resûlullah! Seni hak ile gönderen Allah’a yemin ederim ki, Senden sonra ölene kadar artık hiç kimseden hiçbir şey (maddi karşılık/pay) almayacağım [ve istemeyeceğim]!' dedim. (Nitekim öyle de yaptı;) Hz. Ebû Bekir, devletten olan payını [atıyye] vermesi için Hakîm’i çağırdığında ondan hiçbir şeyi almayı kabul etmedi. Sonra Hz. Ömer Ye de (halifeliğinde) payını vermek için onu davet etti, o yine reddetti. Bunun üzerine Ömer (halka hitaben): 'Ey Müslüman topluluğu! Şahit olun ki; ben Hakîm’e, Allah’ın şu fey malından onun için taksim ettiği hakkını teklif ediyorum, o ise almaktan imtina ediyor!' dedi. Hakîm b. Hizâm, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem—’den sonra vefat edene kadar insanlardan gerçekten de hiçbir şey almadı.
3144. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ كَانَ عَلَىَّ اعْتِكَافُ يَوْمٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَأَمَرَهُ أَنْ يَفِيَ بِهِ. قَالَ وَأَصَابَ عُمَرُ جَارِيَتَيْنِ مِنْ سَبْىِ حُنَيْنٍ، فَوَضَعَهُمَا فِي بَعْضِ بُيُوتِ مَكَّةَ ـ قَالَ ـ فَمَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى سَبْىِ حُنَيْنٍ، فَجَعَلُوا يَسْعَوْنَ فِي السِّكَكِ فَقَالَ عُمَرُ يَا عَبْدَ اللَّهِ، انْظُرْ مَا هَذَا فَقَالَ مَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّبْىِ. قَالَ اذْهَبْ فَأَرْسِلِ الْجَارِيَتَيْنِ. قَالَ نَافِعٌ وَلَمْ يَعْتَمِرْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَلَوِ اعْتَمَرَ لَمْ يَخْفَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ. وَزَادَ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ مِنَ الْخُمُسِ. وَرَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ فِي النَّذْرِ وَلَمْ يَقُلْ يَوْمَ.
Bize Ebû’n-Nu’mân tahdis etti. Bize Hammâd b. Zeyd, Eyyûb’dan, o Nâfi’den [naklederek şunları] tahdis etti: Ömer b. el-Hattâb —radıyallâhu anh—: 'Ya Resûlullah! Cahiliye döneminde bir gün itikâfa girmeyi adamıştım [bu geçerli midir]?' diye sordu. Efendimiz ona adağını yerine getirmesini emretti. Ravi der ki: Ömer, Huneyn esirlerinden [ganimet payı olarak] iki cariye almış ve onları Mekke’deki evlerden birine bırakmıştı. Derken Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— Huneyn esirlerini (karşılıksız) bağışlayınca, insanlar sevinçle sokaklarda koşuşturmaya başladılar. Hz. Ömer: 'Ey Abdullah! Bak bakalım bu gürültü/hareketlilik nedir?' dedi. Oğlu: 'Resûlullah esirleri minnetle [karşılıksız] azat etti.' cevabını verince, Ömer: 'O halde hemen git ve o iki cariyeyi sen de salıver!' buyurdu. Nâfi der ki: Resûlullah Ci’râne’den umre yapmamıştır; eğer yapmış olsaydı bu durum Abdullah [b. Ömer]’e asla gizli kalmazdı. Cerîr b. Hâzim’in rivayetinde 'cariyelerin humustan (verildiği)' ilavesi vardır. Ma’mer ise adağı zikretmiş fakat 'gün' kaydına yer vermemiştir.
3145. Hadis
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْمًا وَمَنَعَ آخَرِينَ، فَكَأَنَّهُمْ عَتَبُوا عَلَيْهِ فَقَالَ " إِنِّي أُعْطِي قَوْمًا أَخَافُ ظَلَعَهُمْ وَجَزَعَهُمْ، وَأَكِلُ أَقْوَامًا إِلَى مَا جَعَلَ اللَّهُ فِي قُلُوبِهِمْ مِنَ الْخَيْرِ وَالْغِنَى، مِنْهُمْ عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ ". فَقَالَ عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِكَلِمَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُمْرَ النَّعَمِ. وَزَادَ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ جَرِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِمَالٍ أَوْ بِسَبْىٍ فَقَسَمَهُ. بِهَذَا.
Bize Mûsâ b. İsmâîl tahdis etti. Bize Cerîr b. Hâzim tahdis etti. Bize Hasan [el-Basrî], Amr b. Tağlib’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— (eline geçen malı veya esirleri dağıtırken) bir gruba pay verip diğerlerini mahrum bırakmıştı. Pay alamayanlar —onun bu taksimine— içten içe sitem eder gibi bir tavır içine girince Efendimiz şöyle buyurdu: 'Ben, (zayıflıklarından dolayı İslam’dan) sapmalarından ve sabırsızlık göstermelerinden korktuğum bazı topluluklara pay veriyorum. Bazılarını ise —imanlarındaki sağlamlık sebebiyle— Allah’ın kalplerine koyduğu hayra ve gönül zengliğine havale ediyorum. İşte Amr b. Tağlib de bunlardan (kalbi imanla mutmain olanlardan) biridir.' Amr b. Tağlib şöyle derdi: 'Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in (benim hakkımdaki) bu sözü yanında, bütün o değerli kızıl develer benim olsa yine de sevinmezdim (bu şeref bana yeter)!' Ebû Âsım’ın ilavesine göre Resûlullah’a bir mal ya da bir esir grubu getirilmişti de bu taksimi o esnada yapmıştı.
3146. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي أُعْطِي قُرَيْشًا أَتَأَلَّفُهُمْ، لأَنَّهُمْ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ ".
Bize Ebû’l-Velîd tahdis etti. Bize Şu'be, Katâde’den, o da Enes b. Mâlik’ten —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— şöyle buyurdu: 'Doğrusu ben, (İslam’a bağlanmaları için) kalplerini telif etmek maksadıyla Kureyş’e [fazladan] veriyorum. Çünkü onlar cahiliyeden yeni çıkmış [imanları henüz taze] kimselerdir.'
3147. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ نَاسًا، مِنَ الأَنْصَارِ قَالُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَمْوَالِ هَوَازِنَ مَا أَفَاءَ، فَطَفِقَ يُعْطِي رِجَالاً مِنْ قُرَيْشٍ الْمِائَةَ مِنَ الإِبِلِ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَدَعُنَا، وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ قَالَ أَنَسٌ فَحُدِّثَ رَسُولُ اللَّهِ بِمَقَالَتِهِمْ، فَأَرْسَلَ إِلَى الأَنْصَارِ، فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ، وَلَمْ يَدْعُ مَعَهُمْ أَحَدًا غَيْرَهُمْ، فَلَمَّا اجْتَمَعُوا جَاءَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا كَانَ حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ ". قَالَ لَهُ فُقَهَاؤُهُمْ أَمَّا ذَوُو آرَائِنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يَقُولُوا شَيْئًا، وَأَمَّا أُنَاسٌ مِنَّا حَدِيثَةٌ أَسْنَانُهُمْ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُ الأَنْصَارَ، وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي أُعْطِي رِجَالاً حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ بِكُفْرٍ، أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالأَمْوَالِ وَتَرْجِعُونَ إِلَى رِحَالِكُمْ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَوَاللَّهِ مَا تَنْقَلِبُونَ بِهِ خَيْرٌ مِمَّا يَنْقَلِبُونَ بِهِ ". قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ رَضِينَا. فَقَالَ لَهُمْ " إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أُثْرَةً شَدِيدَةً، فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْحَوْضِ ". قَالَ أَنَسٌ فَلَمْ نَصْبِرْ.
Bize Ebû’l-Yemân tahdis etti. Bize Şuayb, ez-Zührî’den haber verdi; bana Enes b. Mâlik —radıyallâhu anh— şunu nakletti: Allah, Havâzinlilerin mallarından Resulü’ne fetih [ganimet] nasip ettiğinde, Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— Kureyş’ten (yeni müslüman olmuş) bazı adamlara yüzer deve vermeye başladı. Bunun üzerine Ensar’dan bazı kimseler: 'Allah, Resulü’nü bağışlasın! Bizim kılıçlarımızdan hâlâ onların [Kureyşlilerin] kanları damlarken, Efendimiz Kureyş’e verip bizi mahrum bırakıyor.' dediler. Enes der ki: Bu sözler Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e ulaştırılınca Ensar’a haber gönderip onları deriden bir çadırda topladı ve yanlarına başka hiç kimseyi almadı. Bir araya geldiklerinde Efendimiz yanlarına gelerek: 'Hakkınızda bana ulaşan o sözler de nedir?' diye sordu. Enes’in nakline göre aralarındaki fukahâ [ilim ve irfan sahipleri]: 'Ya Resûlullah! Bizim aklı başında olanlarımız hiçbir şey söylemedi; ancak yaşça küçük bazı gençlerimiz: «Allah Resûlullah’ı bağışlasın! Kureyşlilere veriyor da bizi bırakıyor; oysa kılıçlarımız hâlâ onların kanını damlatmaktadır.» dediler.' dediler. Efendimiz şöyle buyurdu: 'Doğrusu ben; küfürden henüz yeni kurtulmuş [imanları henüz taze] kimseleri (İslam’a bağlamak için) onlara veriyorum. Peki siz, (diğer) insanlar yurtlarına kucak dolusu mallarla dönerken; sizin evlerinize yanınızda Resûlullah ile [Peygamberi götürerek] dönmeye razı değil misiniz? Vallahi sizin yanınızda götürdüğünüz Şey [Peygamberlik şerefi], onların götürdüğü mallardan katbekat hayırlıdır!' Onlar: 'Evet ya Resûlullah, razı olduk!' dediler. Efendimiz sonra bir uyarıda bulundu: 'Şüphesiz benden sonra yakında büyük bir kayırmacılık ve bencilliğe [üsnü] şahit olacaksınız. Havuz başında bana ve Allah’a kavuşuncaya kadar sabrediniz!' Enes (olayları hatırlayarak): 'Fakat biz sabredemedik.' demiştir.
3148. Hadis
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، أَنَّهُ بَيْنَا هُوَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ النَّاسُ مُقْبِلاً مِنْ حُنَيْنٍ عَلِقَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَعْرَابُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ، فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ، فَوَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَعْطُونِي رِدَائِي، فَلَوْ كَانَ عَدَدُ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ، ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ كَذُوبًا وَلاَ جَبَانًا ".
Bize Abdülaziz b. Abdullah el-Üveysî tahdis etti. Bize İbrahim b. Sa’d, Salih b. Keysân’dan, o İbn Şihâb’dan haber verdi; [ez-Zührî] dedi ki: Bana Ömer b. Muhammed b. Cübeyr haber verdi ki babası Muhammed b. Cübeyr’e dedesi Cübeyr b. Mut’im —radıyallâhu anh— şunu anlatmıştır: Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— ve yanındaki insanlarla birlikte Huneyn’den dönerken, bedevîler (ganimet istemek için) Efendimiz’in etrafını sarıp O’nu iyice daralttılar. Öyle ki O’nu dikenli bir ağacın [semure] yanına kadar itip sıkıştırdılar; o esnada (ağacın dikenleri) O’nun hırkasını çekip üzerinden düşürdü. Bunun üzerine Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— durdu ve: 'Hırkamı bana verin! Eğer şu ormandaki dikenli ağaçların sayısı kadar nem [devem] olsaydı, vallahi onları da aranızda paylaştırırdım. Sonra siz beni ne cimri, ne yalancı ne de korkak bulurdunuz!' buyurdu.
3149. Hadis
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ بُرْدٌ نَجْرَانِيٌّ غَلِيظُ الْحَاشِيَةِ، فَأَدْرَكَهُ أَعْرَابِيٌّ فَجَذَبَهُ جَذْبَةً شَدِيدَةً، حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى صَفْحَةِ عَاتِقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَثَّرَتْ بِهِ حَاشِيَةُ الرِّدَاءِ مِنْ شِدَّةِ جَذْبَتِهِ، ثُمَّ قَالَ مُرْ لِي مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي عِنْدَكَ. فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ، فَضَحِكَ ثُمَّ أَمَرَ لَهُ بِعَطَاءٍ.
Bize Yahyâ b. Bükeyr tahdis etti. Bize Mâlik, İshâk b. Abdullah’tan, o da Enes b. Mâlik’ten —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— ile beraber yürüyordum. Efendimiz’in üzerinde yakası sert, Necran kumaşından yapılmış kalın bir hırka [bürde] vardı. Bir bedevî gelip O’na yetişti ve hırkasını öyle şiddetli çekti ki; o sert yakanın, Efendimiz’in omuz başı/boynu üzerinde iz bıraktığını gördüm. Sonra adam: 'Ey Muhammed! Yanındaki Allah’ın malından bana bir şeyler verilmesini emret!' dedi. Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— ona dönüp (bu kaba tavrına rağmen) tebessüm etti/güldü; sonra da ona bir ihsanda [atıyye] bulunulmasını emretti.
3150. Hadis
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ آثَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُنَاسًا فِي الْقِسْمَةِ، فَأَعْطَى الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ، وَأَعْطَى عُيَيْنَةَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَأَعْطَى أُنَاسًا مِنْ أَشْرَافِ الْعَرَبِ، فَآثَرَهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْقِسْمَةِ. قَالَ رَجُلٌ وَاللَّهِ إِنَّ هَذِهِ الْقِسْمَةَ مَا عُدِلَ فِيهَا، وَمَا أُرِيدَ بِهَا وَجْهُ اللَّهِ. فَقُلْتُ وَاللَّهِ لأُخْبِرَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. فَأَتَيْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ " فَمَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ يَعْدِلِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ رَحِمَ اللَّهُ مُوسَى قَدْ أُوذِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ ".
Bize Osmân b. Ebû Şeybe tahdis etti. Bize Cerîr, Mansûr’dan, o Ebû Vâil’den, o da Abdullah b. Mes’ûd’dan —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Huneyn savaşı günü Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— taksimatta bazı insanlara (diğerlerine nazaran) öncelik tanıdı. Akra’ b. Hâbis’e yüz deve verdi, Uyeyne’ye de ayn miktar (yüz deve) verdi. Arap eşrafından bazı kimselere de ihsanlarda bulunup o gün taksimatta onları kayırdı [öncelikli kıldı]. Bunun üzerine bir adam (bu tasarrufa itiraz ederek): 'Vallahi şu taksimatta ne adalet gözetilmiştir ne de (haşa) bunda Allah rızası murat edilmemiştir!' dedi. Ben de (kendi kendime): 'Vallahi bu sözü gidip Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’e haber vereceğim!' dedim. Efendimiz’e varıp durumu anlattığımda şöyle buyurdu: 'Eğer Allah ve Resulü (de) adaletli davranmazsa, başka kim adil olabilir? Allah, Mûsâ’ya rahmet eylesin; O, (kendi kavminden) bundan çok daha ağır sözlerle incitilip eziyet görmüştü de yine de sabretmişti!'
3151. Hadis
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ أَسْمَاءَ ابْنَةِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَتْ كُنْتُ أَنْقُلُ النَّوَى مِنْ أَرْضِ الزُّبَيْرِ الَّتِي أَقْطَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَأْسِي، وَهْىَ مِنِّي عَلَى ثُلُثَىْ فَرْسَخٍ. وَقَالَ أَبُو ضَمْرَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ الزُّبَيْرَ أَرْضًا مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ.
Bize Mahmûd b. Gıylân tahdis etti. Bize Ebû Üsâme tahdis etti. Bize Hişâm, babasından haber verdi; o da Esmâ bint Ebû Bekir’den —radıyallâhu anhumâ— şöyle nakletti: 'Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in (eşim) ez-Zübeyr’e tahsis ettiği [ikta ettiği] araziden, evime yaklaşık üçte iki fersah mesafe olmasına rağmen başımın üzerinde hurma çekirdekleri taşırdım.' Ebû Damra’nın Hişâm kanalıyla babasından nakline göre ise Peygamber —sallallâhu aleyhi ve sellem—, ez-Zübeyr’e Nadîr oğullarının mallarından bir araziyi mülk olarak vermişti.
3152. Hadis
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَجْلَى الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى مِنْ أَرْضِ الْحِجَازِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا ظَهَرَ عَلَى أَهْلِ خَيْبَرَ أَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ الْيَهُودَ مِنْهَا، وَكَانَتِ الأَرْضُ لَمَّا ظَهَرَ عَلَيْهَا لِلْيَهُودِ وَلِلرَّسُولِ وَلِلْمُسْلِمِينَ، فَسَأَلَ الْيَهُودُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَتْرُكَهُمْ عَلَى أَنْ يَكْفُوا الْعَمَلَ، وَلَهُمْ نِصْفُ الثَّمَرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نُقِرُّكُمْ عَلَى ذَلِكَ مَا شِئْنَا ". فَأُقِرُّوا حَتَّى أَجْلاَهُمْ عُمَرُ فِي إِمَارَتِهِ إِلَى تَيْمَاءَ وَأَرِيحَا.
Bana Ahmed b. el-Mikdâm tahdis etti. Bize el-Fudayl b. Süleymân tahdis etti. Bize Mûsâ b. Ukbe tahdis etti; bana Nâfi, İbn Ömer’den —radıyallâhu anhumâ— şöyle haber verdi: Ömer b. el-Hattâb, Hicaz topraklarından Yahudi ve Hristiyanları çıkardı. Aslında Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem— Hayber halkına galip geldiğinde oradaki Yahudileri çıkarmak istemişti. Çünkü Hayber arazisi fethedildiğinde mülkiyeti; (işletmeci olan) Yahudilere, Resulullah’a ve diğer Müslümanlara ait hale gelmişti. Yahudiler, işleri (ziraati) yürütmek ve mahsulün yarısını almak şartıyla orada kalmalarına izin vermesi için Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’den ricada bulundular. Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—: 'Dilediğimiz süre boyunca sizi bu şartla burada tutuyoruz.' buyurdu. Onlar, ta ki Ömer kendi halifeliği döneminde onları Teymâ ve Erîhâ’ya gönderene kadar orada kalmaya devam ettiler.
3153. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مُحَاصِرِينَ قَصْرَ خَيْبَرَ، فَرَمَى إِنْسَانٌ بِجِرَابٍ فِيهِ شَحْمٌ، فَنَزَوْتُ لآخُذَهُ، فَالْتَفَتُّ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ.
Bize Ebû’l-Velîd tahdis etti. Bize Şu'be, Humeyd b. Hilâl’den, o da Abdullah b. Mugaffel’den —radıyallâhu anh— [naklederek şunları] tahdis etti: Hayber kalesini kuşattığımız sırada bir adam, içinde yağ bulunan deri bir torba (dışarı) fırlattı. Onu almak için hemen üzerine atıldım; fakat arkama baktığımda Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’i gördüm ve (bu çocuksu aceleciliğimden dolayı) O’ndan utandım.
3154. Hadis
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا نُصِيبُ فِي مَغَازِينَا الْعَسَلَ وَالْعِنَبَ فَنَأْكُلُهُ وَلاَ نَرْفَعُهُ.
Bize Müsedded tahdis etti. Bize Hammâd b. Zeyd, Eyyûb’dan, o Nâfi’den, o da İbn Ömer’den —radıyallâhu anhumâ— [naklederek şunları] tahdis etti: Gazvelerimizde bal ve üzüm ganimet olarak bir yerlerden elimize geçerdi. Biz de (o anda ihtiyacımız için) onları yerdik ve (ganimete dâhil etmek üzere) biriktirip kenara koymazdık.
3155. Hadis
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ أَصَابَتْنَا مَجَاعَةٌ لَيَالِيَ خَيْبَرَ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ خَيْبَرَ وَقَعْنَا فِي الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ، فَانْتَحَرْنَاهَا فَلَمَّا غَلَتِ الْقُدُورُ، نَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اكْفَئُوا الْقُدُورَ، فَلاَ تَطْعَمُوا مِنْ لُحُومِ الْحُمُرِ شَيْئًا. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقُلْنَا إِنَّمَا نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَنَّهَا لَمْ تُخَمَّسْ. قَالَ وَقَالَ آخَرُونَ حَرَّمَهَا الْبَتَّةَ. وَسَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ حَرَّمَهَا الْبَتَّةَ.
Bize Mûsâ b. İsmâîl tahdis etti. Bize Abdülvâhid, eş-Şeybânî’den tahdis etti; o da Abdullah b. Ebû Evfâ’yı —radıyallâhu anhumâ— şöyle derken işittiğini nakletti: 'Hayber (kuşatması) gecelerinde büyük bir açlığa yakalanmıştık. Hayber (fethi) günü evcil eşekleri ele geçirince onları kestik. Tencereler (etlerle) kaynamaya başladığı sırada Resûlullah —sallallâhu aleyhi ve sellem—’in münadisi: «Tencereleri dökün! Eşek etinden hiçbir şey yemeyin!» diye seslendi.' Abdullah dedi ki: Biz kendi aramızda; 'Nebi —sallallâhu aleyhi ve sellem— bu etleri sadece ganimetin beşte biri [humus] henüz ayrılmadığı için yasakladı.' diye düşündük. Diğer bazıları ise: 'Efendimiz onları tamamen [haram olduğu için] yasakladı.' dediler. (Eş-Şeybânî der ki:) Saîd b. Cübeyr’e bu konuyu sorduğumda o da: 'Nebi onları kesin olarak haram kılmıştır.' dedi.